มหาภารตะ · อัธยายะ 3.133
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.133.1
धर्मात्मानं त्वाहुरेकं सर्वे राजन्महीक्षितः ।
स वै धर्मविरुद्धं त्वं कस्मात्कर्म चिकीर्षसि ॥ ३.१३३.१ ॥
พระราชา ราชาทั้งปวงแห่งโลกเรียกพระองค์ผู้เดียวว่ามีจิตใจชอบธรรม ไฉนพระองค์จึงปรารถนาจะกระทำกรรมที่ขัดต่อธรรม
3.133.2
विहितं भक्षणं राजन्पीड्यमानस्य मे क्षुधा ।
माहिंसीर्धर्मलोभेन धर्ममुत्सृज्य मा नशः ॥ ३.१३३.२ ॥
ข้าแต่พระราชา การกินอาหารนี้เป็นสิ่งที่กำหนดไว้สำหรับข้า ผู้ถูกความหิวทรมาน อย่าเบียดเบียนข้าเพราะความโลภในธรรม อย่าละทิ้งธรรมแล้วพินาศไปเลย
3.133.3
संत्रस्तरूपस्त्राणार्थी त्वत्तो भीतो महाद्विज ।
मत्सकाशमनुप्रप्तः प्राणगृध्नुरयं द्विजः ॥ ३.१३३.३ ॥
ข้าแต่วิหคผู้ยิ่งใหญ่ นกตัวนี้หวาดกลัวท่าน รูปร่างสั่นสะท้าน แสวงหาที่คุ้มครอง ปรารถนาจะมีชีวิต จึงได้เข้ามาอยู่ต่อหน้าข้า
3.133.4
एवमभ्यागतस्येह कपोतस्याभयार्थिनः ।
अप्रदाने परो धर्मः किं त्वं श्येनेह पश्यसि ॥ ३.१३३.४ ॥
นกพิราบที่มาถึงที่นี่เช่นนี้ แสวงหาความปลอดภัย การไม่ยอมมอบมันให้นั้นเป็นธรรมที่สูงกว่า เหยี่ยวเอ๋ย ท่านเห็นอะไรในที่นี้
3.133.5
प्रस्पन्दमानः संभ्रान्तः कपोतः श्येन लक्ष्यते ।
मत्सकाशं जीवितार्थी तस्य त्यागो विगर्हितः ॥ ३.१३३.५ ॥
เหยี่ยวเอ๋ย นกพิราบกำลังสั่นสะท้านและตื่นตระหนก ปรากฏว่ามาอยู่ต่อหน้าข้า เพื่อแสวงหาชีวิต การละทิ้งมันเป็นสิ่งที่น่าตำหนิ
3.133.6
यो हि कश्चिद्द्विजान्हन्याद्गां वा लोकस्य मातरम् ।
शरणागतं च त्यजते तुल्यं तेषां हि पातकम् ॥ ३.१३३.६ ॥
ผู้ใดฆ่าพราหมณ์ทั้งหลายหรือฆ่าโคซึ่งเป็นมารดาของโลก หรือละทิ้งผู้ที่มาพึ่งพิง บาปของบุคคลเหล่านั้นย่อมเท่ากัน
3.133.7
आहारत्सर्वभूतानि संभवन्ति महीपते ।
आहारेण विवर्धन्ते तेन जीवन्ति जन्तवः ॥ ३.१३३.७ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน สรรพสัตว์ทั้งปวงเกิดขึ้นจากอาหาร เจริญเติบโตด้วยอาหาร และสิ่งมีชีวิตทั้งหลายดำรงอยู่ได้ด้วยอาหารนั้น
3.133.8
शक्यते दुस्त्यजेऽप्यर्थे चिररात्राय जीवितुम् ।
न तु भोजनमुत्सृज्य शक्यं वर्तयितुं चिरम् ॥ ३.१३३.८ ॥
แม้สิ่งที่สละได้ยากยิ่ง คนเราอาจสละได้และมีชีวิตอยู่ได้ตลอดราตรีอันยาวนาน แต่เมื่อสละอาหารแล้ว ย่อมไม่อาจดำรงชีวิตอยู่ได้นาน
3.133.9
भक्ष्याद्विलोपितस्याद्य मम प्राणा विशांपते ।
विसृज्यकायमेष्यन्ति पन्थानमपुनर्भवम् ॥ ३.१३३.९ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ วันนี้เมื่อข้าถูกพรากจากอาหาร ลมปราณของข้าจะละร่างนี้ไป และไปตามทางซึ่งไม่มีการเกิดอีก
3.133.10
प्रमृते मयि धर्मात्मन्पुत्रदारादि नङ्क्ष्यति ।
रक्षमाणः कपोतं त्वं बहून्प्राणान्न रक्षसि ॥ ३.१३३.१० ॥
ข้าแต่ผู้มีจิตใจชอบธรรม เมื่อข้าตายไปแล้ว บุตร ภรรยา และคนอื่นๆ จะพินาศไป พระองค์ปกป้องนกพิราบ แต่กลับไม่ปกป้องชีวิตมากมาย
3.133.11
बहून्यो बाधते धर्मो न स धर्मः कुवर्त्म तत् ।
अविरोधी तु यो धर्मः स धर्मः सत्यविक्रम ॥ ३.१३३.११ ॥
ธรรมใดที่เบียดเบียนคนจำนวนมาก ธรรมนั้นมิใช่ธรรม เป็นทางที่ผิด ส่วนธรรมใดที่ไม่ขัดกับผู้ใด ธรรมนั้นเป็นธรรมแท้ ข้าแต่ผู้มีความกล้าหาญอันแท้จริง
3.133.12
विरोधिषु महीपाल निश्चित्य गुरुलाघवम् ।
न बाधा विद्यते यत्र तं धर्मं समुपाचरेत् ॥ ३.१३३.१२ ॥
ข้าแต่ผู้พิทักษ์แผ่นดิน เมื่อพิจารณาให้แน่ชัดถึงความหนักเบาในหน้าที่ที่ขัดแย้งกัน ควรปฏิบัติตามหน้าที่ที่ไม่มีการเบียดเบียนเกิดขึ้น
3.133.13
गुरुलाघवमाज्ञाय धर्माधर्मविनिश्चये ।
यतो भूयांस्ततो राजन्कुरु धर्मविनिश्चयम् ॥ ३.१३३.१३ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อรู้ความหนักเบาในการตัดสินว่าอะไรเป็นธรรมและอะไรเป็นอธรรม จงตัดสินเรื่องธรรมตามสิ่งใดที่หนักกว่า
3.133.14
बहुकल्याणसंयुक्तं भाषसे विहगोत्तम ।
सुपर्णः पक्षिराट् किं त्वं धर्मं ज्ञात्वाऽभिभाषसे ॥ ३.१३३.१४ ॥
ท่านกล่าวถ้อยคำที่เต็มไปด้วยความดีมากมาย ข้าแต่วิหคผู้ประเสริฐ ท่านคือสุบรรณ ราชาแห่งนกหรือ ท่านจึงกล่าวเช่นนี้ เพราะรู้ธรรมแล้วจึงพูดออกมาหรือ
3.133.15
तथाहि धर्मसंयुक्तं बहुचित्रं च भाषसे ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचिदिति त्वां लक्षयाम्यहम्।
शरणैषिपरित्यागं कथं साध्विति मन्यसे ॥ ३.१३३.१५ ॥
ท่านกล่าวถ้อยคำที่เกี่ยวข้องกับธรรมและหลากหลายยิ่ง ข้าเห็นว่าไม่มีสิ่งใดที่ท่านไม่รู้ แล้วท่านคิดว่าการละทิ้งผู้แสวงหาที่พึ่งนั้นเป็นการดีได้อย่างไร
3.133.16
आहारार्थं समारम्भस्तव चायं विहंगम ।
शक्यश्चाप्यन्यथा कर्तुमाहारोऽप्यधिकस्त्वया ॥ ३.१३३.१६ ॥
ข้าแต่วิหค การแสวงหาของท่านนี้เพื่ออาหาร อาจทำได้ด้วยวิธีอื่น และอาหารของท่านอาจมากกว่านี้เสียอีก
3.133.17
गोवृषो वा वराहो वा मृगो वा महिषोपि वा ।
त्वदर्थमद्य क्रियतां यच्चान्यदिह काङ्क्षसि ॥ ३.१३३.१७ ॥
โคตัวผู้ หรือหมูป่า หรือกวาง หรือแม้แต่ควาย จงเตรียมให้ท่านในวันนี้ และสิ่งอื่นใดที่ท่านปรารถนาในที่นี้ก็ได้
3.133.18
न वराहं न चोक्षाणं न मृगान्विविधांस्तथा ।
भक्षयामि महाराज किं ममान्येन केचचित् ॥ ३.१३३.१८ ॥
ข้าแต่พระมหาราชา ข้าไม่กินหมูป่า ไม่กินโคตัวผู้ และไม่กินกวางหลายชนิดเช่นนั้น สิ่งอื่นใดก็ไม่มีประโยชน์แก่ข้า
3.133.19
यस्तु मे दैवविहितो भक्षः क्षत्रियपुङ्गव ।
तमुत्सृज महीपाल कपोतमिममेव मे ॥ ३.१३३.१९ ॥
ข้าแต่ยอดนักรบ อาหารที่โชคชะตากำหนดไว้สำหรับข้านั้น คือนกพิราบนี้เอง ข้าแต่ผู้พิทักษ์แผ่นดิน โปรดปล่อยนกพิราบนี้ให้แก่ข้าเถิด
3.133.20
श्येनाः कपोतान्स्वादन्ति श्रुतिरेषा सनातनी ।
मा राजन्सारमज्ञात्वा कदलीस्कन्धमासज ॥ ३.१३३.२० ॥
เหยี่ยวกินนกพิราบ นี่คือจารีตอันนิรันดร์ ข้าแต่พระราชา อย่ายึดติดกับลำต้นกล้วย โดยไม่รู้แก่นสารของมันเลย
3.133.21
राष्ट्रं शिवीनामृद्धं वै शाधि पक्षिभिरर्चितः ।
कृत्स्नमेतन्मया दत्तं राजवद्विहगोत्तम ॥ ३.१३३.२१ ॥
จงครองแคว้นอันรุ่งเรืองของชาวศิพี โอ้ผู้ที่นกทั้งหลายบูชาแล้ว เราได้มอบทั้งหมดนี้แก่ท่านดุจกษัตริย์ โอ้นกผู้ประเสริฐที่สุด
3.133.22
यं वा कामयसे कामं श्येन सर्वं ददानि ते ।
विनेमं पक्षिणं श्यन शरणार्थिनमागतम् ॥ ३.१३३.२२ ॥
โอ้เหยี่ยว สิ่งใดที่ท่านปรารถนา เราจะให้ทั้งหมดแก่ท่าน แต่จงปล่อยนกตัวนี้ซึ่งมาขอที่พึ่งเถิด
3.133.23
येनेमं स्थापयेथास्त्वं कर्मणा पक्षिसत्तम ।
तदाचक्ष्व करिष्यामि न हि दास्ये कपोतकम् ॥ ३.१३३.२३ ॥
โอ้นกผู้ประเสริฐที่สุด จงบอกเราว่าด้วยการกระทำใดท่านจะยอมคืนนกตัวนี้ เราจะทำตามนั้น แต่เราจะไม่ยอมให้พิราบ
3.133.24
उशीनर कपोते ते यदि स्नेहो नराधिप ।
आत्मनो मांसमुत्कृत्य कपोततुलया धृतम् ॥ ३.१३३.२४ ॥
โอ้อุศีนระ หากท่านมีความรักต่อพิราบ โอ้เจ้าแห่งมนุษย์ จงตัดเนื้อจากร่างของท่านเอง แล้ววางไว้ชั่งกับน้ำหนักของพิราบ
3.133.25
यदा समं कपोतेन तव मांसं नृपोत्तम ।
त्वया प्रदेयं तन्मह्यं सा मे तुष्टिर्भविष्यति ॥ ३.१३३.२५ ॥
เมื่อเนื้อของท่าน โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ เท่ากับพิราบ ท่านต้องมอบเนื้อนั้นแก่เรา เราจึงจะพอใจ
3.133.26
अनुग्रहमिमं मन्ये श्येन यन्माभियाचसे ।
तस्मात्तेऽद्य प्रदास्यामि स्वमांसं तुलया धृतम् ॥ ३.१३३.२६ ॥
เราถือว่าการที่ท่านขอสิ่งนี้จากเราเป็นความเมตตา โอ้เหยี่ยว เพราะฉะนั้นวันนี้เราจะมอบเนื้อของเราเองแก่ท่าน โดยวางบนตาชั่ง
3.133.27
अथोत्कृत्य स्वमांसं तु राजा परमधर्मवित् ।
तुलयामास कौन्तेय कपोतेन समं विभो ॥ ३.१३३.२७ ॥
แล้วพระราชาผู้รู้ธรรมอันสูงสุด ทรงตัดเนื้อของพระองค์เอง แล้วชั่งกับพิราบจนเท่ากัน โอ้โอรสของกุนตี โอ้ผู้ยิ่งใหญ่
3.133.28
ध्रियमाणः कपोतस्तु मांसेनात्यतिरिच्यते ।
पुनश्चोत्कृत्यमांसानि राजा प्रादादुशीनरः ॥ ३.१३३.२८ ॥
แต่เมื่อพิราบถูกวางบนตาชั่ง มันก็หนักกว่าเนื้อ พระราชาอุศีนระจึงตัดเนื้อเพิ่มอีกแล้วถวายต่อไป
3.133.29
न विद्यते यदा मांसं कपोतेन समं धृतम् ।
तत उत्कृत्तमांसोऽसावारुरोह स्वयं तुलाम् ॥ ३.१३३.२९ ॥
เมื่อหาเนื้อที่เท่ากับพิราบบนตาชั่งไม่ได้ พระราชาผู้เนื้อถูกตัดออกแล้วนั้นก็ทรงขึ้นไปบนตาชั่งด้วยพระองค์เอง
3.133.30
इन्द्रोऽहमस्मि धर्मज्ञ कपोतो हव्यवाडयम् ।
जिज्ञासमानौ धर्म त्वां यज्ञवाटमुपागतौ ॥ ३.१३३.३० ॥
เราคือพระอินทร์ โอ้ผู้รู้ธรรม และพิราบนี้คือพระอัคนี ผู้นำเครื่องบูชา เราทั้งสองปรารถนาจะเรียนรู้ธรรมจากท่าน จึงมายังบริเวณพิธียัญของท่าน
3.133.31
यत्ते मांसानि गात्रेभ्य उक्तृत्तानि विशांपते ।
एषा ते शाश्वती कीर्तिर्लोकानभिभविष्यति ॥ ३.१३३.३१ ॥
เนื้อที่ถูกตัดจากอวัยวะของท่าน โอ้เจ้าแห่งมนุษย์ คือเกียรติยศอันนิรันดรของท่าน มันจะครอบงำโลกทั้งหลาย
3.133.32
यावल्लोके मनुष्यास्त्वां कथयिष्यन्ति पार्थिव ।
तावत्कीर्तिश्च लोकाश्च स्थास्यन्ति तव शाश्वताः ॥ ३.१३३.३२ ॥
โอ้พระราชา ตราบใดที่มนุษย์ในโลกยังกล่าวถึงท่าน ตราบนั้นเกียรติยศและโลกของท่านก็จะดำรงอยู่อย่างนิรันดร
3.133.33
इत्युक्त्वा भूमिपतये तस्मै दत्त्वा यथेप्सितम् ।
प्रशस्य जग्मतू राजन्निन्द्राग्री तुष्टमानसौ ॥ ३.१३३.३३ ॥
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว และประทานสิ่งที่พระองค์ปรารถนาแก่เจ้าแห่งแผ่นดินนั้น ทั้งสรรเสริญแล้ว โอ้พระราชา พระอินทร์และพระอัคนีก็เสด็จจากไปด้วยจิตที่พอพระทัย
3.133.34
उशीनरोऽपिधर्मात्मा धर्मेणावृत्यरोदसी ।
विभ्राजमानो वपुषाऽप्यारुरोह त्रिविष्टपम् ॥ ३.१३३.३४ ॥
และพระอุศีนระผู้มีจิตใจในธรรม ทรงคลุมสวรรค์และแผ่นดินด้วยธรรมของพระองค์ ทรงรุ่งโรจน์แม้ในร่างกาย แล้วเสด็จขึ้นสู่ตรีวิษฏป
3.133.35
तदेतत्सदनं राजन्राज्ञस्तस्य महात्मनः ।
पश्यस्वैतन्मया सार्धं पुण्यं पापप्रमोचनम् ॥ ३.१३३.३५ ॥
นี่คือที่ประทับของพระราชาผู้ยิ่งใหญ่พระองค์นั้น โอ้พระราชา จงดูมันกับเรา มันเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ชำระบาป
3.133.36
तत्र वै सततं देवा मुनयश्च सनातनाः ।
दृश्यन्ते ब्राह्मणै राजन्पुण्यवद्भिर्महात्मभिः ॥ ३.१३३.३६ ॥
ที่นั่น โอ้พระราชา เทวดาและฤๅษีผู้เป็นนิรันดร์ปรากฏให้เห็นอยู่เสมอ แก่พราหมณ์ผู้บริสุทธิ์และผู้ยิ่งใหญ่ทั้งหลาย