महाभारत · अध्याय 3.134
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.134.1
यः कथ्यते मन्त्रविदग्र्यबुद्धि-
रौद्दालकिः श्वेतकेतुः पृथिव्याम्।
तस्याश्रमं पश्यत पाण्डवेया ।
सदाफलैरुपपन्नं महीजैः ॥ ३.१३४.१ ॥
मंत्रज्ञांमध्ये श्रेष्ठ बुद्धीचा, उद्दालकाचा पुत्र श्वेतकेतू पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहे. हे पांडवांनो, सदैव फळे देणाऱ्या वृक्षांनी युक्त त्याचा आश्रम पाहा.
3.134.2
साक्षादत्र श्वेतकेतुर्ददर्श ।
सरस्वतीं मानुषदेहरूपाम्।
वेत्स्यामि वाणीमिति संप्रवृत्तां ।
सरस्वतीं श्वेतकेतुर्बभाषे ॥ ३.१३४.२ ॥
येथे श्वेतकेतूने प्रत्यक्ष मानवी देहरूपातील सरस्वतीला पाहिले. "मी वाणी जाणेन" असा विचार करून पुढे आलेल्या सरस्वतीशी श्वेतकेतू बोलला.
3.134.3
अस्मिन्युगे ब्रह्मकृतां वरिष्ठा-
वास्तां मुनी मातुलभागिनेयौ।
अष्टावक्रश्चैव कहोलसूनु-
रौद्दालकिः श्वेतकेतुः पृथिव्याम् ॥ ३.१३४.३ ॥
या युगात ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असे दोन मुनी होते — मामा आणि भाचा. कहोलाचा पुत्र अष्टावक्र आणि उद्दालकाचा पुत्र श्वेतकेतू, जे पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहेत.
3.134.4
विदेहराजस् समीपतस्तौ ।
घीरावुभौ मातुलभागिनेयौ।
प्रविश्य यज्ञायतनं विवादे ।
वन्दिं निजग्राहतुरप्रमेयौ ॥ ३.१३४.४ ॥
विदेहराजाच्या जवळ ते दोघे — धीर मामा आणि भाचा — यज्ञशाळेत प्रवेश करून वादात वंदीला जिंकून ताब्यात घेते झाले. ते दोघेही अप्रमेय होते.
3.134.5
वादे भङ्क्त्वा मज्जयामास नद्याम् ॥ ३.१३४.५ ॥
वादात त्याला हरवून नदीत बुडवले.
3.134.6
कथंप्रभावः स बभूव विप्र-
स्तथाभूतं यो निजग्राह वन्दिम्।
किंचाधिकृत्याथ तयोर्विवादो ।
विदेहराजस् समीप आसीत् ॥ ३.१३४.६ ॥
असा वंदीला पकडणारा तो विप्र किती प्रभावशाली होता? आणि विदेहराजाजवळ त्या दोघांचा वाद कोणत्या विषयावर झाला?
3.134.7
अष्टावक्रः केन चासौ बभूव ।
तत्सर्वं मे लोमश शंस तत्त्वम् ॥ ३.१३४.७ ॥
अष्टावक्र कोणत्या कारणाने तसे झाले? हे लोमशा, ते सर्व मला यथार्थपणे सांगा.
3.134.8
उद्दालकस्य नियतः शिष्य एको ।
नाम्ना कहोळेति बभूव राजन्।
शुश्रूषुराचार्यवशानुवर्ती ।
दीर्घ कालं सोऽध्ययनं चकार ॥ ३.१३४.८ ॥
हे राजा, उद्दालकाला कहोड नावाचा एक निष्ठावान शिष्य होता. तो सेवाभावी व गुरूच्या आज्ञेत राहणारा होता आणि त्याने दीर्घकाळ अध्ययन केले.
3.134.9
तं वै विप्राः पर्यभवंस्तु शिखा-
स्तं च ज्ञात्वा विप्रकारं गुरुः सः।
तस्मै प्रादात्सद्य एव श्रुतं च ।
भार्यां च वै दुहितरं स्वां सुजाताम् ॥ ३.१३४.९ ॥
ब्राह्मणांनी त्याला तुच्छ लेखले. पण त्याचा अपमान जाणून गुरूने लगेच त्याला आपले सर्व ज्ञान दिले आणि आपली सुजाता नावाची कन्याही त्याला पत्नी म्हणून दिली.
3.134.10
तस्यां गर्भः समभवदग्निकल्पः ।
सोऽधीयानं पितरमथाभ्युवाच।
सर्वां रात्रिमध्ययनं करोषि ।
नेदं पितः सम्यगिवोपवर्तते ॥ ३.१३४.१० ॥
तिच्या गर्भात अग्नीसारखा तेजस्वी गर्भ राहिला. अध्ययन करणाऱ्या पित्याला तो म्हणाला, "बाबा, तुम्ही रात्रभर अध्ययन करता; हे नीट चाललेले दिसत नाही."
3.134.11
उपालब्धः शिष्यमध्ये महर्षिः ।
स तं कोपादुदरस्थं शशाप।
यस्माद्वक्रं वर्तमानो ब्रवीषि ।
तस्माद्वक्रो भवितास्यष्टधैव ॥ ३.१३४.११ ॥
शिष्यांसमोर महर्षी (पुत्राच्या बोलण्याने) अपमानित झाले. रागाने त्यांनी आपल्या उदरातील त्या गर्भाला शाप दिला: "गर्भात असतानाही तू वाकड्या शब्दांनी बोलतोस, म्हणून तू आठ ठिकाणी वाकडा होशील."
3.134.12
स वै तथा वक्र एवाभ्यजाय-
दष्टावक्रः प्रथितो मानवेषु।
अस्यासीद्वै मातुलः श्वेतकेतुः ।
स तेन तुल्यो वयसा बभूव ॥ ३.१३४.१२ ॥
तो असा वाकडाच जन्मला आणि मानवांमध्ये अष्टावक्र नावाने प्रसिद्ध झाला. त्याचे मामा श्वेतकेतू होते; ते वयाने त्याच्या बरोबरीचे होते.
3.134.13
संपीड्यमाना तु तदा सुजाता ।
विवर्धमानेन सुतेन कुक्षौ।
उवाच भर्तारमिदं रहोगता ।
प्रसाद्य हीना वसुना धनार्थिनी ॥ ३.१३४.१३ ॥
तेव्हा गर्भात वाढणाऱ्या पुत्रामुळे पीडित झालेली सुजाता एकांतात जाऊन आपल्या पतीला म्हणाली; धनहीन असल्यामुळे धन इच्छिणारी ती पतीला प्रसन्न करू लागली.
3.134.14
कथं करिष्याम्यधुना महर्षे ।
मासश्चायं दशमो वर्तते मे।
नैवास्ति मे वसु किंचित्प्रदाता ।
येंनाहमेतामापदं निस्तरेयम् ॥ ३.१३४.१४ ॥
हे महर्षे, आता मी काय करू? हा माझा दहावा महिना चालू आहे. माझ्याकडे देण्यासारखे कोणतेही धन नाही, ज्याने मी या संकटातून पार पडू शकेन.
3.134.15
उक्तस्त्वेवं भार्यया वै कहोळो ।
वित्तस्यार्थे जनकमथाभ्यगच्छत्।
स वै तदा वादविदा निगृह्य ।
निमज्जितो वन्दिनेहाप्सु विप्रः ॥ ३.१३४.१५ ॥
पत्नीने असे सांगितल्यावर कहोड धनासाठी वडिलांकडे गेला. तेव्हा वादविद्येत निपुण असलेल्या वन्दीने त्याला अडवून येथे पाण्यात बुडवले.
3.134.16
उद्दालकस्तं तु तदा निशम्य ।
सूतेन वादेऽप्सु निमज्जितं तथा।
उवाच तां तत्रततः सुजात-
मष्टवक्रे गूहितव्योऽयमर्थः ॥ ३.१३४.१६ ॥
तेव्हा उद्दालकाने सूताकडून वादात पाण्यात बुडवलेल्या त्याच्याविषयी ऐकून, तेथे सुजातेला म्हटले: अष्टावक्राविषयीची ही गोष्ट गुप्त ठेवली पाहिजे.
3.134.17
ररक्ष सा चापि तमस् मन्त्रं ।
जातोऽप्यसौ नैव शुश्राव विप्रः।
उद्दालकं पितरं सोऽभिमेने ।
तथाऽष्टावक्रो भ्रातरं श्वेतकेतुम् ॥ ३.१३४.१७ ॥
तिनेही तो मंत्र जपून ठेवला. जन्मूनही त्या ब्राह्मणाने तो ऐकला नाही; तो उद्दालकाला पिता मानत राहिला, आणि अष्टावक्रानेही भाऊ श्वेतकेतूला भाऊ मानले.
3.134.18
ततो वर्षे द्वादशे श्वेतकेतु-
रष्टावक्रं पितुरङ्के निषण्णम्।
अपाकर्षद्गृह्यपाणौ रुदन्तं ।
नायं तवाङ्कः पितुरित्युक्तवांश्च ॥ ३.१३४.१८ ॥
नंतर बाराव्या वर्षी श्वेतकेतूने वडिलांच्या मांडीवर बसलेल्या अष्टावक्राचा हात धरून त्याला ओढले. रडणाऱ्या त्याला तो म्हणाला, "ही तुझ्या वडिलांची मांडी नाही."
3.134.19
यत्तेनोकतं दुरुक्तं तत्तदानीं ।
हृदि स्थितं तस्य सुदुःखमासीत्।
गृहं गत्वा मातरं सोऽथ विग्रः ।
पप्रच्छेदं क्व नु तातो ममेति ॥ ३.१३४.१९ ॥
त्याने बोललेले कठोर वचन तेव्हा त्याच्या हृदयात घर करून राहिले; त्याला फार दुःख झाले. घरी जाऊन त्या ब्राह्मणाने आईला विचारले, "माझे वडील कुठे आहेत?"
3.134.20
ततः सुजाता परमार्तरूपा ।
शापाद्भीता तत्त्वमस्याचचक्षे।
तद्वै तत्त्वंसर्वमाज्ञाय रात्रा-
वित्यब्रवीच्छ्वेतकेतुं स विप्रः ॥ ३.१३४.२० ॥
तेव्हा अत्यंत दुःखी झालेली सुजाता शापाला भिऊन त्याला खरे सांगून गेली. त्या ब्राह्मणाने सर्व सत्य जाणून रात्री श्वेतकेतूला असे म्हटले.
3.134.21
गच्छाव यज्ञं जनकस्य राज्ञो ।
बह्वाश्चर्यः श्रूयते तस्य यज्ञः।
श्रोष्यावोऽत्र ब्राह्मणानां विवाद-
मन्नं चाग्र्यं तत्रभोक्ष्यावहे च ॥ ३.१३४.२१ ॥
चला, राजा जनकाच्या यज्ञाला जाऊ. त्याचा यज्ञ अतिशय अद्भुत असल्याचे ऐकले जाते. तेथे ब्राह्मणांचा वाद ऐकू आणि तेथे उत्तम अन्नही खाऊ.
3.134.22
विचक्षणत्वं च भविष्यते नौ ।
शिवश्च सौम्यश्च हि ब्रह्मघोषः ॥ ३.१३४.२२ ॥
आपल्याला विचक्षणता प्राप्त होईल. शिव आणि सौम्य असा ब्रह्मघोषही होईल.
3.134.23
तौ जग्मतुर्मातुलभागिनेयौ ।
यज्ञं समृद्धं जमकस्य राज्ञः।
अष्टावक्रः पथि राज्ञा समेत्य ।
प्रोत्सार्यमाणो वाक्यमिदं जगाद ॥ ३.१३४.२३ ॥
ते मामा आणि भाचा राजा जनकाच्या समृद्ध यज्ञाला गेले. वाटेत राजाशी भेट झाली तेव्हा दूर सारले जात असलेला अष्टावक्र हे वचन बोलला.