મહાભારત · અધ્યાય 3.135
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.135.1
अन्धस्य पन्था बधिरस्य पन्थाः ।
स्त्रियः पन्था भारवाहस्य पन्थाः।
राज्ञः पन्था ब्राह्मणेनासमेत्य ।
समेत्य तु ब्राह्मणस्यैव पन्थाः ॥ ३.१३५.१ ॥
આંધળાનો માર્ગ, બહેરાનો માર્ગ; સ્ત્રીનો માર્ગ, ભાર વહનારાનો માર્ગ; રાજાનો માર્ગ બ્રાહ્મણને મળ્યા વિના; બ્રાહ્મણને મળ્યા પછી તો બ્રાહ્મણનો જ માર્ગ.
3.135.2
पन्था अयं तेऽद्य मया निसृष्टो ।
येनेच्छसे तेन कामं व्रजस्व।
न पावको विद्यते वै लघीया-
निन्द्रोपि नित्यं नमते ब्राह्मणानाम् ॥ ३.१३५.२ ॥
આ માર્ગ આજે મેં તને આપી દીધો છે; જે માર્ગે તારી ઇચ્છા હોય તે માર્ગે યથેચ્છ જા. બ્રાહ્મણો કરતાં નાનો કોઈ અગ્નિ નથી; ઇન્દ્ર પણ સદા બ્રાહ્મણોને નમે છે.
3.135.3
स एवमुक्तो मातुलेनैव सार्धं ।
यथेष्टमार्गो यज्ञनिवेशनं तत्।
संप्राप्य धर्मेण निवारितः सन् ।
द्वारि द्वाःस्थं वाक्यमिदं बभाषे ॥ ३.१३५.३ ॥
મામાએ આમ કહેતાં તે તેની સાથે જ પોતાની ઇચ્છા મુજબના માર્ગે યજ્ઞમંડપ પહોંચ્યો; પરંતુ ધર્મ મુજબ દ્વાર પર રોકાયો ત્યારે તેણે દ્વારપાળને આ વચન કહ્યાં.
3.135.4
यज्ञं द्रष्टुं प्राप्तवन्तौ स्म तात ।
कौतूहलं बलवद्वै विवृद्धम्।
आवां प्राप्तावतिथी संप्रवेशं ।
काङ्क्षावहे द्वारपते तवाज्ञाम् ॥ ३.१३५.४ ॥
હે તાત! યજ્ઞ જોવા જ અમે આવ્યા છીએ; અમારું કુતૂહલ અતિશય વધી ગયું છે. અમે બંને અતિથિ તરીકે આવ્યા છીએ; હે દ્વારપાળ, તમારી આજ્ઞા ઇચ્છીએ છીએ.
3.135.5
ऐन्द्रद्युम्नेर्यज्ञदृशाविहावां ।
विवक्षू वै जनकेन्द्रं दिदृक्षू।
न वै क्रुध्यो वन्दिना चोत्तमेन ।
संयोजय द्वारपाल क्षणेन ॥ ३.१३५.५ ॥
ઐન્દ્રદ્યુમ્નિના યજ્ઞને જોવા આવેલા અમે બે છીએ. જનકોના સ્વામી સાથે વાત કરવા અને તેમને જોવા અમે ઇચ્છીએ છીએ. શ્રેષ્ઠ વંદી પર અમે ક્રોધિત નથી. હે દ્વારપાલ, ક્ષણમાં અમને અંદર લઈ જાઓ.
3.135.6
वन्देः समादेशकरा वयं स्म ।
निबोध वाक्यं च मयेर्यमाणम्।
न वै बालाः प्रविशन्त्यत्र विप्रा ।
वृद्धा विदग्धाः प्रविशन्ति द्विजाग्र्याः ॥ ३.१३५.६ ॥
અમે વંદીના આદેશનું પાલન કરનારા છીએ. મારું વચન સાંભળો. અહીં બાળકો પ્રવેશતા નથી; વૃદ્ધ, વિદ્વાન, દ્વિજશ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો જ પ્રવેશે છે.
3.135.7
यद्यत्रवृद्धेषु कृतः प्रवेशो ।
युक्तं मया द्वारपाल प्रवेष्टुम्।
वयं हि वृद्धाश्चरितव्रताश्च ।
वेदप्रभावेन समन्विताश्च ॥ ३.१३५.७ ॥
અહીં વૃદ્ધોને પ્રવેશ અપાયો હોય, તો હે દ્વારપાલ, મારો પ્રવેશ યોગ્ય છે. અમે વૃદ્ધ, વ્રતો આચરનારા અને વેદના પ્રભાવથી યુક્ત છીએ.
3.135.8
शुश्रूषवश्चापि जितेन्द्रियाश्च ।
ज्ञानागमे चापि गताः स्म निष्ठाम्।
न बाल इत्येव मन्तव्यमाहु-
र्बालोऽप्यग्निर्दहति स्पृश्यमानः ॥ ३.१३५.८ ॥
અમે સેવાપરાયણ અને જિતેન્દ્રિય છીએ; જ્ઞાનપ્રાપ્તિમાં નિષ્ઠા પણ પામ્યા છીએ. કોઈને 'બાળક' જ માનવો એવું કહેવાયું નથી; સ્પર્શ કરતાં બાળક અગ્નિ પણ બાળે છે.
3.135.9
सरस्वतीमीरय वेद जुष्टा-
मेकाक्षरां बहुरूपां विराजम्।
अङ्गात्मानं समवेक्षस्व बालं ।
किं श्लाघसे दुर्लभा वादसिद्धिः ॥ ३.१३५.९ ॥
વેદોથી પ્રિય, એકાક્ષરી, બહુરૂપી, તેજસ્વી સરસ્વતીનું ઉચ્ચારણ કર; અંગોને જ આત્મા માનનારને જો. બાળક, દુર્લભ વાદસિદ્ધિની તું કેમ પ્રશંસા કરે છે?
3.135.10
न ज्ञायते कायवृद्ध्या विवृद्धि-
र्यथाऽष्ठीला शाल्मलेः संप्रवृद्धाः।
ह्रस्वोऽल्पकायः फलितो विवृद्धो ।
यश्चाफलस्तस्य न वृद्धभावः ॥ ३.१३५.१० ॥
શરીરની વૃદ્ધિથી પરિપક્વતા જાણી શકાતી નથી, શાલ્મલી વૃક્ષના બીજ પૂરેપૂરા વધ્યા છતાં તેમ જ. નાનું, અલ્પકાય છતાં ફળેલું અને મોટું થયેલું; જે ફળરહિત છે તેમાં વૃદ્ધભાવ નથી.
3.135.11
वृद्धेभ्य एवेह मतिं स्म बाला ।
गृह्णन्ति कालेन भवन्ति वृद्धाः।
न हि ज्ञातुमल्पकालेन शक्यं ।
कस्माद्बालः स्थविर इव प्रभाषसे ॥ ३.१३५.११ ॥
અહીં બાળકો વૃદ્ધો પાસેથી જ બુદ્ધિ ગ્રહણ કરે છે; સમય જતાં તેઓ વૃદ્ધ થાય છે. થોડા સમયમાં જાણવું શક્ય નથી. બાળક, વૃદ્ધની જેમ કેમ બોલે છે?
3.135.12
न तेन स्थविरो भवति येनास्य पलितं शिरः ।
बालोपि यः प्रजानाति तं देवाः स्थविरं विदुः ॥ ३.१३५.१२ ॥
જેના માથાના વાળ સફેદ થયા છે, તેથી કોઈ વૃદ્ધ થતું નથી; બાળક હોવા છતાં જે જાણે છે, તેને દેવો વૃદ્ધ માને છે.
3.135.13
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिः ।
ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान् ॥ ३.१३५.१३ ॥
વર્ષોથી નહીં, સફેદ વાળથી નહીં, ધનથી નહીં, સગાંસંબંધીઓથી પણ નહીં; ઋષિઓએ ધર્મનું આચરણ કર્યું. જે વેદજ્ઞ છે તે જ અમારે માટે મહાન છે.
3.135.14
दिदृक्षुरस्मि संप्राप्तो बन्दिनं राजसंसदि ।
निवेदयस्व मां द्वाःस्थ राज्ञे पुष्करमालिने ॥ ३.१३५.१४ ॥
હું જોવાની ઇચ્છાથી આવ્યો છું, રાજસભામાંના બંદીને. હે દ્વારપાલ, કમળમાળા ધારણ કરનાર રાજાને મારી સૂચના આપ.
3.135.15
द्रष्टास्यद्य वदतोऽस्मान्द्वारपाल मनीषिभिः ।
सह वादे विवृद्धे तु वन्दिनं चापि निर्जितम् ॥ ३.१३५.१५ ॥
હે દ્વારપાલ, આજે અમે વિદ્વાનો સાથે વાદ કરતા, વાદ તીવ્ર થતાં બંદીની હાર તું જોઈશ.
3.135.16
पश्यन्तु विप्राः परिपूर्णविद्याः ।
सहैव राज्ञा सपुरोधमुख्याः।
उताहो वाऽप्युच्चतां नीचतां वा ।
तूष्णींभूतेष्वेव सर्वेष्वथाद्य ॥ ३.१३५.१६ ॥
પરિપૂર્ણ વિદ્યાવાળા બ્રાહ્મણો જુએ, રાજા અને મુખ્ય પુરોહિતો સાથે; ઉચ્ચ હોય કે નીચ, બધા મૌન થાય ત્યારે, આજે.
3.135.17
कथं यज्ञं दशवर्षो विशेस्त्वं ।
विनीतानां विदुषां संप्रवेशम्।
उपायतः प्रयतिष्ये तवाहं ।
प्रवेशने कुरु यत्नं यथावत् ॥ ३.१३५.१७ ॥
દસ વર્ષનો તું યજ્ઞમાં, વિનીત વિદ્વાનોની સભામાં કેવી રીતે પ્રવેશીશ? હું ઉપાયથી પ્રયત્ન કરીશ; તું પણ પ્રવેશ માટે યોગ્ય પ્રયત્ન કર.
3.135.18
एष राजा संश्रवणे स्थितस्ते ।
स्तुह्येनं त्वं वचसा संस्कृतेन।
स चानुज्ञां दास्यति प्रीतियुक्तः ।
प्रवेशने यच्च किंचित्तवेष्टम् ॥ ३.१३५.१८ ॥
આ રાજા તારા સાંભળવાના અંતરે ઊભા છે. સંસ્કૃત વચનોથી તેમની સ્તુતિ કર; તેઓ પ્રસન્ન થઈ અનુમતિ આપશે, પ્રવેશમાં તને જે ઇષ્ટ હોય તે પણ.
3.135.19
भोभो राजञ्जनकानां वरिष्ठ ।
त्वं वै सम्राट् त्वयि सर्वं समृद्धम्।
त्वं वा कर्ता कर्मणां यज्ञियानां ।
ययातिरेको नृपतिर्वा पुरस्तात् ॥ ३.१३५.१९ ॥
હે રાજન! જનકોમાં શ્રેષ્ઠ! તમે જ સમ્રાટ છો, તમારામાં સર્વ સમૃદ્ધ છે. યજ્ઞકર્મોના કર્તા તમે જ છો, અથવા પૂર્વે કેવળ યયાતિ રાજા હતા.
3.135.20
विद्वान्वन्दी वादविदो निगृह्य ।
वादे भग्नानप्रतिशङ्कमानः।
त्वयाऽभिसृष्टैः पुरुषैराप्तकृद्भि-
र्जले सर्वान्मज्जयतीति नः श्रुतम् ॥ ३.१३५.२० ॥
વાદવિદ્યા જાણનાર વિદ્વાન વંદી, વાદમાં હારેલાઓને નિગ્રહ કરીને, નિર્ભય રીતે, તમે મોકલેલા વિશ્વાસુ માણસો દ્વારા બધાને પાણીમાં ડુબાડે છે એમ અમે સાંભળ્યું છે.
3.135.21
सोऽहं श्रुत्वा ब्राह्मणानां सकाशे ।
ब्रह्माद्य वै कथयितुमागतोस्मि।
क्वासौ वनदी यावदेनं समेत्य ।
नक्षत्राणीव सविता नाशयामि ॥ ३.१३५.२१ ॥
હું બ્રાહ્મણોની સમક્ષ સાંભળીને, આજે બ્રહ્મ વિશે બોલવા આવ્યો છું. તે વનદી ક્યાં છે? તેને મળીને, સૂર્ય જેમ નક્ષત્રોનો નાશ કરે, તેમ હું તેનો નાશ કરીશ.
3.135.22
आशंससे वन्दिनं वै विजेतु-
मविज्ञाय त्वं वाक्यबलं परस्य।
विज्ञातवीर्यैः शक्यमेवं प्रवक्तुं ।
दृष्टश्चासौ ब्राह्मणैर्वादशीलैः ॥ ३.१३५.२२ ॥
તેની વાક્યશક્તિ જાણ્યા વિના તું વંદીને જીતવાની આશા રાખે છે. જેમની શક્તિ જાણીતી છે તેઓ જ આમ બોલી શકે. અને વાદશીલ બ્રાહ્મણોએ તેને જોયો પણ છે.
3.135.23
आशंसमाना वन्दिनं वै बिजेतु-
मविज्ञात्वा तु बलं वन्दिनोऽस्य।
समागता ब्राह्मणास्तेन पूर्वं ।
न शोभन्ते भास्करेणेव ताराः ॥ ३.१३५.२३ ॥
વંદીને જીતવાની આશા રાખીને, વંદીનું બળ ન જાણીને, પૂર્વે તેની સાથે મળેલા બ્રાહ્મણો સૂર્યની સામે તારાઓની જેમ શોભતા નથી.
3.135.24
आशानुबन्धो हि तवात्र यत्नः ।
स वन्दिमासाद्यतथा विनश्यति।
विज्ञानवन्तो निकृतास्तु तात ।
कथं सदस्तर्तुमिदं समर्थः ॥ ३.१३५.२४ ॥
અહીં તારો પ્રયત્ન આશાથી બંધાયેલો છે; તે વંદીની પાસે જઈને એમ જ નાશ પામશે. હે તાત, વિદ્વાનો પણ પરાજિત થયા છે; તો તું આ સભા કેવી રીતે પાર કરી શકીશ?
3.135.25
विवादितोऽसौ न हि मादृशैर्हि ।
सिंहीकृतस्तेन वदन्यभीतः।
समेत्य मां निहतः शेष्यतेऽद्य ।
मार्गे भग्नं शकटमिवाबलाक्षम् ॥ ३.१३५.२५ ॥
તે મારા જેવા લોકો દ્વારા વાદમાં પરાજિત થતો નથી; નિર્ભયતાથી બોલતાં તે સિંહ જેવો બન્યો છે. મને મળીને આજે તે મરાઈને રહી જશે, માર્ગમાં તૂટેલા ગાડાની નબળી ધરી જેમ.
3.135.26
षण्नाभेर्द्वादशाक्षस्य चतुर्विंशतिपर्वणः ।
यस्त्रिषष्टिशतारस्य वेदार्थं स परः कविः ॥ ३.१३५.२६ ॥
છ નાભિ, બાર ધરી, ચોવીસ સાંધા અને ત્રણસો સાઠ આરાવાળા ચક્રનો વેદાર્થ જે જાણે છે, તે જ શ્રેષ્ઠ કવિ છે.
3.135.27
चतुर्विंशतिपर्व त्वां षणअनाभि द्वादशप्रधि ।
तत्रिषष्टिशतारं वै चक्रं पातु सदागति ॥ ३.१३५.२७ ॥
ચોવીસ સાંધા, છ નાભિ, બાર કિનારીઓ અને ત્રણસો સાઠ આરાવાળું એ ચક્ર, જે સદા ગતિશીલ છે, તારું રક્ષણ કરો.
3.135.28
बडबे इव संयुक्ते श्येनपाते दिवौकसाम् ।
कस्तयोर्गर्भमाधत्ते गर्भं सुषुवतुश्च कम् ॥ ३.१३५.२८ ॥
દેવોના શ્યેનપાતમાં જોડાયેલી બે ઘોડીઓની જેમ, તે બંનેમાંથી કોણ ગર્ભ ધારણ કરે છે અને કોણ ગર્ભ જન્માવે છે?
3.135.29
मा स्म भूः स्वगृहे राजञ्शात्रवाणामपि ध्रुवम् ।
वातसारथिराधत्ते गर्भं सुषुवतुश्च तम् ॥ ३.१३५.२९ ॥
હે રાજા, તમારા પોતાના ઘરમાં, શત્રુઓ વચ્ચે પણ નિશ્ચિતપણે એવા ન થશો; પવનને સારથિ બનાવનાર ગર્ભ ધારણ કરે છે; તે બંનેએ તેને જન્મ આપ્યો.
3.135.30
किंस्वित्स्तुप्तं न निमिषति किंस्विज्जातं न चोपति ।
कस्यखिद्धृदयं नास्ति किंस्विद्वेगेन वर्धते ॥ ३.१३५.३० ॥
સૂતેલું હોવા છતાં શું આંખ મીંચતું નથી? જન્મીને પણ શું ચાલતું નથી? કોને હૃદય નથી હોતું? શું વેગથી વધે છે?
3.135.31
मत्स्यः सुप्तो न निमिषत्यण्डं जातं न चोपति ।
अश्मनो हृदयं नास्ति नदी वेगेन वर्धते ॥ ३.१३५.३१ ॥
સૂતેલી માછલી આંખ મીંચતી નથી; જન્મેલું ઇંડું ચાલતું નથી; પથ્થરને હૃદય નથી; નદી વેગથી વધે છે.
3.135.32
न त्वां मन्ये मानुषं देवसत्व ।
न त्वं बालः स्थविरः संमतो मे।
न ते तुल्यो विद्यते वाक्प्रलापे ।
तस्माद्द्वारं वितराम्येष विद्वन् ॥ ३.१३५.३२ ॥
હે દેવસ્વભાવ, હું તમને મનુષ્ય માનતો નથી; તમે બાળક નથી, વૃદ્ધ તરીકે પણ મારા વડે માન્ય નથી; વાદવિવાદમાં તમારા સમાન કોઈ નથી; તેથી હે વિદ્વાન, હું આ દ્વાર ખોલું છું.