મહાભારત · અધ્યાય 3.136
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.136.1
अत्रोग्रसेनसमितेषु राजन् ।
समागतेष्वप्रतिमेषु राजसु।
न मे विवित्सान्तरमस्ति वादिनां ।
महाजने हंसविवादिनामिव ॥ ३.१३६.१ ॥
હે રાજન, ઉગ્રસેનની સભામાં, અજોડ રાજાઓ એકત્ર થયેલા અહીં, વાદીઓ વચ્ચે મને તક દેખાતી નથી; મહાજનમાં હંસોના વિવાદની જેમ.
3.136.2
न मोक्ष्यसे वै वदमानो निमज्जन् ।
जलं प्रपन्नः सरितामिवाधनः।
हुताशनस्येव समिद्धतेजसः ।
स्थिरो भवस्वेह ममाद्य वन्दिन् ॥ ३.१३६.२ ॥
હે વંદિન, બોલતાં બોલતાં તું મારાથી છટકી નહીં શકે, નદીઓના જળમાં ડૂબતા નિર્ધન માણસની જેમ. પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા તેજસ્વી મારી સામે આજે અહીં સ્થિર રહે.
3.136.3
व्याघ्रं शयानं प्रति मा प्रबोध ।
आशीविषं सृक्विणी संलिहानम्।
पदा हतस्येह शिरोभिहत्य ।
नादष्टो वै मोक्ष्यसे तन्निबोध ॥ ३.१३६.३ ॥
સૂતેલા વાઘને જગાડ નહીં; તે ઝેરી સાપ છે, હોઠ ચાટી રહ્યો છે. અહીં પગે માર્યા ગયેલાના માથા પર પ્રહાર કરીને, ડંખ્યા વિના તું છૂટી નહીં શકે—એ સમજ.
3.136.4
यो वै दर्पात्संहननोपपन्नः ।
सुदुर्बलः पर्वतमाविहन्ति।
तस्यैव पाणिः सनखो विदीर्यते ।
न चैव शैलस्य हि दृश्यते व्रणः ॥ ३.१३६.४ ॥
જે અભિમાનથી, મજબૂત શરીર હોવા છતાં અતિ નિર્બળ થઈને પર્વત પર પ્રહાર કરે છે, તેનો જ હાથ નખ સહિત ફાટી જાય છે; ખડક પર ઘા પણ દેખાતો નથી.
3.136.5
सर्वे राज्ञो मैथिलस्य मैनाकस्येव पर्वताः ।
निकृष्टभूता राजानो वत्सा ह्यनडुहो यथा ॥ ३.१३६.५ ॥
મૈથિલ (જનક)ના બધા રાજાઓ મૈનાક પર્વત જેવા છે; પરંતુ આ રાજાઓ નિમ્ન કોટિના છે, બળદો સામે વાછરડાં જેવા.
3.136.6
यथा महेन्द्रः प्रवरः सुराणां ।
नदीषु गङ्गा प्रवरा यथैव।
तथा नृपाणां प्रवरस्त्वमेको ।
वन्दिं समभ्यानय मत्सकाशम् ॥ ३.१३६.६ ॥
દેવોમાં મહેન્દ્ર શ્રેષ્ઠ છે અને નદીઓમાં ગંગા શ્રેષ્ઠ છે, તેમ રાજાઓમાં તું એકલો જ શ્રેષ્ઠ છે. વંદીને મારી પાસે લઈ આવ.
3.136.7
एवमष्टावक्रः समितौ हि गर्ज-
ञ्जातक्रोधो वन्दिनमाह राजन्।
उक्ते वाक्ये चोत्तरं मे ब्रवीहि ।
वाक्यस्य चाप्युत्तरं ते ब्रवीमि ॥ ३.१३६.७ ॥
આ રીતે અષ્ટાવક્ર સભામાં ગર્જના કરતા, ક્રોધે ભરાઈને, હે રાજન્, વંદીને બોલ્યા. જે વાત કહી તેનો ઉત્તર મને આપ; તારી વાતનો ઉત્તર હું આપું છું.
3.136.8
एक एवाग्निर्बहुधा समिध्यते ।
एकः सूर्यः सर्वमिदं विभाति।
एकोऽवीरो देवराजोऽरिहन्ता ।
यमः पितृणामीश्वरश्चैक एव ॥ ३.१३६.८ ॥
અગ્નિ એક જ છે, છતાં તે અનેક રીતે પ્રજ્વલિત થાય છે. સૂર્ય એક જ છે, તે આ બધું પ્રકાશિત કરે છે. દેવરાજ એકલો છે, શત્રુઓનો સંહારક; અને પિતૃઓનો ઈશ્વર યમ પણ એક જ છે.
3.136.9
द्वाविन्द्राग्नी चरतो वै सखायौ ।
द्वौ देवर्षी नारदपर्वतौ च।
द्वावश्विनौ द्वे रथस्यापि चक्रे ।
भार्यापती द्वौ विहितौ विधात्रा ॥ ३.१३६.९ ॥
ઇન્દ્ર અને અગ્નિ મિત્રો તરીકે વિચરે છે; તેઓ બે છે. નારદ અને પર્વત બે દેવર્ષિ છે. અશ્વિનીકુમારો બે છે, રથનાં ચક્રો પણ બે છે. પતિ-પત્ની બે છે, વિધાતાએ નિર્ધારિત કરેલા.
3.136.10
त्रिः सूयते कर्मणा वै प्रजेयं ।
त्रयो युक्ता वाजपेयं वहन्ति।
अध्वर्यवस्त्रिसवनानि तन्वते ।
त्रयो लोकास्त्रीणि ज्योतींषि चाहुः ॥ ३.१३६.१० ॥
આ પ્રજા કર્મથી ત્રણ વાર જન્મે છે. જોડાયેલા ત્રણ વાજપેય યજ્ઞને વહન કરે છે. અધ્વર્યુઓ ત્રણ સવનોનો વિસ્તાર કરે છે. ત્રણ લોક અને ત્રણ જ્યોતિઓ કહેવાયાં છે.
3.136.11
चतुष्टयं ब्राह्मणानां निकेतं ।
चत्वारो वर्णा यज्ञमिमं वहन्ति।
दिशश्चतस्रो वर्णचतुष्टयं च ।
चतुष्पदा गौरपि शश्वदुक्ता ॥ ३.१३६.११ ॥
બ્રાહ્મણોનું ચતુષ્ટય આશ્રય છે. ચાર વર્ણો આ યજ્ઞને વહન કરે છે. ચાર દિશાઓ, વર્ણચતુષ્ટય અને ચાર પગવાળી ગાય પણ સદા (ચારો સાથે સંબંધિત) કહેવાય છે.
3.136.12
पञ्चाग्नयः पञ्चपदा च पङ्क्ति-
र्यज्ञाः पञ्चैवाप्यथ पञ्चेनद्रियाणि।
दृष्ट्वा वेदे पञ्चचूडाप्सराश्च ।
लोके ख्यातं पञ्चनदं च पुण्यम् ॥ ३.१३६.१२ ॥
પાંચ અગ્નિ, પાંચ પાદવાળો પંક્તિ છંદ, અને પાંચ યજ્ઞો પણ; પછી પાંચ ઇન્દ્રિયો. વેદમાં પંચચૂડા અપ્સરા જોવાઈ છે; અને લોકમાં પ્રસિદ્ધ પવિત્ર પંચનદ પણ.
3.136.13
षडाधाने दक्षिणामाहुरेके ।
षट् चैवेमे ऋतवः कालचक्रम्।
षडिन्द्रियाण्युत षट् कृत्तिकाश्च ।
षट् साद्यस्काः सर्ववेदेषु दृष्टाः ॥ ३.१३६.१३ ॥
છ આધાનમાં કેટલાક દક્ષિણા કહે છે. આ છ ઋતુઓ કાળચક્ર છે; છ ઇન્દ્રિયો, અને છ કૃત્તિકાઓ પણ; સર્વ વેદોમાં છ સદ્યસ્ક જોવાયા છે.
3.136.14
सप्त ग्राम्याः पशवः सप्त वन्याः ।
सप्त च्छन्दांसि क्रतुमेकं वहन्ति।
सप्तर्षयः सप्त चाप्यर्हणानि ।
सप्तन्त्री प्रथिता चैव वीणा ॥ ३.१३६.१४ ॥
સાત ગ્રામ્ય પશુઓ અને સાત વન્ય પશુઓ; સાત છંદો એક ક્રતુને વહન કરે છે. સાત ઋષિઓ, અને સાત પૂજનીય વસ્તુઓ પણ; સાત તારની વીણા પ્રસિદ્ધ છે.
3.136.15
अष्टौ शाणाः शतमानं वहन्ति ।
तथाष्टपादः शरभः सिंहघाती।
अष्टौ वसूञ्शुश्रुम देवतासु ।
यूपश्चाष्टास्रिर्विहितः सर्वयज्ञे ॥ ३.१३६.१५ ॥
આઠ શાણ એક શતમાન ધારણ કરે છે. તેમ જ આઠ પગવાળો શરભ, સિંહનો હંતા. દેવોમાં આઠ વસુઓ અમે સાંભળ્યા છે. અને સર્વ યજ્ઞોમાં આઠ ખૂણાનો યૂપ વિહિત છે.
3.136.16
नवैवोक्ताः सामिधेन्यः पितॄणां ।
तथा प्राहुर्नवयोगं विसर्गम्।
नवाक्षरा बृहती संप्रदिष्टा ।
नवैव योगो गणनामेति शश्वत् ॥ ३.१३६.१६ ॥
પિતૃઓ માટે નવ જ સામિધેની મંત્રો કહેવાયા છે. તેમ જ નવ યોગ અને વિસર્ગ કહેવાય છે. નવ અક્ષરોનો બૃહતી છંદ ઉપદેશાયો છે. ગણનામાં નવ જ યોગ સદા આવે છે.
3.136.17
दिशो दशोक्ताः पुरुषस्य लोके ।
सहस्रमाहुर्दशपूर्णं शतानि।
दशैव मासान्बिभ्रति भर्गवत्यो ।
दशैरका दशदाशा दशार्हाः ॥ ३.१३६.१७ ॥
લોકમાં પુરુષની દસ દિશાઓ કહેવાઈ છે. હજારને દસથી પૂર્ણ સો કહે છે. દસ જ મહિનાઓ તેજસ્વિની ધારણ કરે છે. દસ, દસ-દસ, દસને યોગ્ય.
3.136.18
एकादशैकादशिनः पशूना-
मेकादशैवात्र भवन्ति यूपाः।
एकादश प्राणभृतां विकारा ।
एकादशोक्ता दिवि देवेषु रुद्राः ॥ ३.१३६.१८ ॥
પશુઓના અગિયાર યૂપ અહીં અગિયાર જ થાય છે. પ્રાણધારીઓના વિકાર અગિયાર છે. સ્વર્ગમાં દેવોમાં અગિયાર રુદ્રો કહેવાયા છે.
3.136.19
संवत्सरं द्वादशमासमाहु-
र्जगत्याः पादो द्वादशैवाक्षराणि।
द्वादशाहः प्राकृतो यज्ञ उक्तो ।
द्वादशादित्यान्कथयन्तीह घीराः ॥ ३.१३६.१९ ॥
સંવત્સરને બાર મહિના કહે છે. જગતી છંદનો એક પાદ બાર અક્ષરોનો છે. બાર દિવસનો પ્રાકૃત યજ્ઞ કહેવાયો છે. અહીં ધીર લોકો બાર આદિત્યોનું વર્ણન કરે છે.
3.136.20
त्रयोदशी तिथिरुक्ता महोग्रा ।
त्रयोदशद्वीपवती मही च।
एतावदुक्त्वा विरराम वन्दी ।
श्लोकस्यार्धं व्याजहाराष्टवक्रः।
त्रयोदशाहानि ससार केशी ।
त्रयोदशादीन्यतिच्छन्दांसि चाहुः ॥ ३.१३६.२० ॥
તેરમી તિથિ અત્યંત ઉગ્ર કહેવાઈ છે; પૃથ્વીને તેર દ્વીપ છે. આટલું કહીને વંદી મૌન થયો; અષ્ટાવક્રે શ્લોકનો અર્ધો ભાગ ઉચ્ચાર્યો. તેર દિવસ કેશી ફર્યો; તેર વગેરે અતિછંદો જ્ઞાનીઓ કહે છે.
3.136.21
ततो महानुदतिष्ठन्निनाद-
स्तूष्णींभूतं सूतपुत्रं निशम्य।
अधोमुखं ध्यानपरं तदानी-
मष्टावक्रं चाप्युदीर्यन्तमेव ॥ ३.१३६.२१ ॥
ત્યારે સૂતપુત્રને મૌન, નીચું મુખ કરીને ધ્યાનમાં જોઈને મોટો કોલાહલ ઊઠ્યો; અષ્ટાવક્ર પણ બોલવા તત્પર થયા.
3.136.22
तस्मिंस्तथा संकुले वर्तमाने ।
स्फीते यज्ञे जनकस्योत राज्ञः।
अष्टावक्रं पूजयन्तोऽभ्युपेयु-
र्विप्राः सर्वे प्राञ्जलयः प्रतीताः ॥ ३.१३६.२२ ॥
રાજા જનકના એ ભવ્ય યજ્ઞમાં ભીડ હતી ત્યારે, પ્રસિદ્ધ બ્રાહ્મણો બધા હાથ જોડીને અષ્ટાવક્રનું સન્માન કરતા તેમની પાસે આવ્યા.
3.136.23
अनेनैव ब्राह्मणाः शुश्रुवांसो ।
वादे जित्वा सलिले मज्जिताः प्राक्।
तानेव धर्मानयमद्य वन्दी ।
प्राप्नोतु गृह्याशु निमज्जयैनम् ॥ ३.१३६.२३ ॥
આના દ્વારા વાદમાં હરાવાઈને પહેલાં પાણીમાં ડુબાડાયેલા બ્રાહ્મણો સાંભળનારા હતા; આજે આ વંદી તેમના જ ધર્મો પામો; એને ઝડપથી પકડીને પાણીમાં ડુબાડી દો.
3.136.24
अहं पुत्रो वरुणस्योत राज्ञ-
स्तत्रास सत्रं द्वादशवार्षिकं वै।
सत्रेण ते जनक तुल्यकालं ।
तदर्थं ते प्रहिता मे द्विजाग्र्याः ॥ ३.१३६.२४ ॥
હું વરુણ રાજાનો પુત્ર છું. ત્યાં બાર વર્ષનું સત્ર ચાલતું હતું. હે જનક, તારા સત્ર જેટલી સમાન અવધિનું. તે માટે મારા દ્વારા તારી પાસે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો મોકલાયા છે.
3.136.25
ते तु सर्वे वरुणस्योत यज्ञं ।
द्रष्टुं गता इम आयान्ति भूयः।
अष्टावक्रं पूजये पूजनीयं ।
यस्य हेतोर्जनितारं समेष्ये ॥ ३.१३६.२५ ॥
તેઓ બધા વરુણનો યજ્ઞ જોવા ગયા હતા; જુઓ, તેઓ ફરી આવી રહ્યા છે. પૂજનીય અષ્ટાવક્રની હું પૂજા કરું છું, જેના કારણે હું મારા પિતાને મળીશ.
3.136.26
विप्राः समुद्राम्भसि मज्जिता ये ।
वाचा जिता मेधया वा विदानाः।
तां मेधया वाचमथोज्जहार ।
यथा वाचमवचिन्वन्ति सन्तः ॥ ३.१३६.२६ ॥
સમુદ્રના જળમાં ડૂબાડાયેલા જે બ્રાહ્મણો, વાદમાં હારેલા અથવા જ્ઞાની હોવા છતાં વાણીથી જીતાયેલા — તેમને મેં મારી મેધાથી વાણી વડે ફરી બહાર કાઢ્યા; સજ્જનો જેમ વાણી વીણીને સંગ્રહ કરે છે તેમ.
3.136.27
अग्निर्दहञ्जातवेदाः सतां गृहान् ।
विसर्जयंस्तेजसा न स्म धाक्षीत्।
बालेषु पुत्रेषु कृपणं वदत्सु ।
तथा वाचमवचिन्वन्ति सन्तः ॥ ३.१३६.२७ ॥
જાતવેદ અગ્નિ સજ્જનોના ઘર બાળે છે, પણ તેજથી તેમને છોડીને બાળતો નથી; બાળકો અને પુત્રો દીનતાથી બોલતા હોય ત્યારે પણ સજ્જનો એ રીતે વાણી વીણે છે.
3.136.28
श्लेष्मातकी क्षीणवर्चाः शृणोषि ।
उताहो त्वां स्तुतयो मादयन्ति।
हस्तीव त्वं स्तुतयो मादयन्ति ।
न मामिकां वाचमिमां शृणोषि ॥ ३.१३६.२८ ॥
હે ક્ષીણતેજ શ્લેષ્માતકી, શું તું સાંભળે છે? અથવા સ્તુતિઓ તને મદમત્ત કરે છે, હાથીને (સ્તુતિ મદમત્ત કરે તેમ)? મારી આ વાણી તું સાંભળતો નથી.
3.136.29
शृणोमि वाचं तव दिव्यरूपा-
ममानुषीं दिव्यरूपोऽसि साक्षात्।
अजैषीर्यद्वन्द्विनं त्वं विवादे ।
निसृष्ट एष तव कामोऽद्य वन्दी ॥ ३.१३६.२९ ॥
તારી દિવ્ય રૂપવાળી, અમાનુષી વાણી હું સાંભળું છું; તું પ્રત્યક્ષ દિવ્ય રૂપવાળો છે. વિવાદમાં તેં પ્રતિસ્પર્ધીને જીત્યો છે, તેથી આજે તારી ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ—વંદીને મુક્ત કરાય છે.
3.136.30
नानन जीवता कश्चिदर्थो मे वन्दिना नृप ।
पिता यद्यस्य वरुणो मज्जयैनं जलाशये ॥ ३.१३६.३० ॥
હે રાજન, જીવતા વંદીથી મારો કોઈ હેતુ નથી. એનો પિતા વરુણ હોય તો તે એને જળાશયમાં ડુબાડે.
3.136.31
अहं पुत्रो वरुणस्योत राज्ञो ।
न मे भयं विद्यते मज्जितस्य।
इमं मुहूर्तं पितरं द्रक्ष्यतेऽय-
मष्टावक्रश्चिरनष्टं कहोळम् ॥ ३.१३६.३१ ॥
હું વરુણનો પુત્ર છું અને રાજાનો પણ પુત્ર છું. ડુબાડાવાનો મને ભય નથી. આ ક્ષણે અષ્ટાવક્ર લાંબા સમયથી ખોવાયેલા પોતાના પિતા કહોડને જોશે.
3.136.32
ततस्ते पूजिता विप्रा वरुणेन महात्मना ।
उदतिष्ठंस्ततः सर्वे जनकस्य समीपतः ॥ ३.१३६.३२ ॥
ત્યારે મહાત્મા વરુણ દ્વારા સન્માનિત એ સર્વ બ્રાહ્મણો જનકની સમીપેથી ઊભા થયા.
3.136.33
इत्यर्थमिच्छन्ति सुताञ्जना जननकर्मणा ।
यदहं नाशकं कर्तुं तत्पुत्रः कृतवान्मम ॥ ३.१३६.३३ ॥
આ હેતુ માટે જ લોકો પુત્રોની ઇચ્છા રાખે છે—જે હું કરી શક્યો નહોતો, તે મારા પુત્રે કર્યું.
3.136.34
उताबलस्य क्लवानुत बालस्य पण्डितः ।
उत वाऽविदुषो विद्वान्पुत्रो जनक जायते ॥ ३.१३६.३४ ॥
હે જનક, નિર્બળ, અસમર્થ પિતાથી પણ પુત્ર જન્મી શકે; બાળકથી પણ પંડિત પુત્ર જન્મી શકે; અજ્ઞાનીથી પણ વિદ્વાન પુત્ર જન્મી શકે.
3.136.35
शितेन ते परशुना स्वयमेवान्तको नृप ।
शिरांस्यपाहरन्नाजौ रिपूणां भद्रमस्तु ते ॥ ३.१३६.३५ ॥
હે રાજન, તમારા તીક્ષ્ણ કુહાડાથી સ્વયં યમે જ યુદ્ધમાં શત્રુઓનાં માથાં કાપી લીધાં. તમારું કલ્યાણ થાઓ.
3.136.36
महदैक्थ्यं गीयते साम चाग्र्यं ।
सम्यक्सोमः पीयते चात्र सत्रे।
शुचीन्भागान्प्रतिजगृहुश्च हृष्टाः ।
साक्षाद्देवा जनकस्येह राज्ञः ॥ ३.१३६.३६ ॥
અહીં રાજા જનકના આ સત્રમાં મહાન ઐક્થ્ય યજ્ઞ ચાલી રહ્યો છે; શ્રેષ્ઠ સામ ગવાય છે, સોમરસ યથાવિધિ પીવાય છે; પ્રસન્ન થયેલા દેવોએ સાક્ષાત્ શુદ્ધ ભાગ સ્વીકાર્યા.
3.136.37
समुत्थितेष्वथ सर्वेषु राजन् ।
विप्रेषु तेष्वधिकं सुप्रभेषु।
अनुज्ञातो जनकेनाथ राज्ञा ।
विवेश तोयं सागरस्योत वन्दी ॥ ३.१३६.३७ ॥
હે રાજન, તે અતિ તેજસ્વી બ્રાહ્મણો બધા ઊભા થયા ત્યારે, રાજા જનકની અનુમતિ મેળવી વંદી સાગરના જળમાં પ્રવેશ્યો.
3.136.38
अष्टावक्रः पितरं पूजयित्वा ।
संपूजितो ब्राह्मणैस्तैर्यथावत्।
प्रत्याजगामाश्रममेव चाग्र्यं ।
जित्वा वन्दिं सहितो मातुलेन ॥ ३.१३६.३८ ॥
અષ્ટાવક્રે પિતાની પૂજા કરી; તે બ્રાહ્મણો દ્વારા યથાવિધિ સન્માનિત થઈ, વંદીને જીતી, મામા સાથે શ્રેષ્ઠ આશ્રમ તરફ પાછો ફર્યો.
3.136.39
ततोऽष्टावक्रं मातुरथान्तिके पिता ।
नदीं समङ्गां शीघ्रमिमां विशस्व।
प्रोवाच चैनं स तथा विवेश ।
समैरङ्गैश्चापि बभूव पुण्या ॥ ३.१३६.३९ ॥
પછી પિતાએ મામાની સમીપમાં અષ્ટાવક્રને કહ્યું, "આ સમંગા નદીમાં જલદી પ્રવેશ કર." તેણે એમ જ કર્યું; તે તેમાં પ્રવેશ્યો અને તેના સર્વ અંગો પણ પવિત્ર થયાં.
3.136.40
नदी समङ्गा च बभूव पुण्या ।
यस्यां स्नातो मुच्यते किल्बिषाद्धि।
त्वमप्येनां स्नानपानावगाहैः ।
सभ्रातृकः सहभार्यो विशश्व ॥ ३.१३६.४० ॥
સમંગા નદી પવિત્ર થઈ. જેમાં સ્નાન કરવાથી માણસ પાપથી મુક્ત થાય છે. તું પણ ભાઈઓ અને પત્ની સાથે સ્નાન, પાન અને અવગાહન માટે તેમાં પ્રવેશ કર.
3.136.41
अत्र कौन्तेय सहितो भ्रातृभिस्त्वं ।
सुखोषितः सह विप्रैः प्रतीतः।
पुण्यान्यन्यानि शुचिकर्मैकभक्ति-
र्मया सार्धं चरितास्याजमीढ ॥ ३.१३६.४१ ॥
હે કૌન્તેય, અહીં ભાઈઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે તું સુખેથી રહ્યો અને પ્રસિદ્ધ થયો. હે અજમીઢ વંશજ, શુદ્ધ કર્મ અને એકનિષ્ઠ ભક્તિથી મારી સાથે બીજાં પુણ્ય તીર્થો પણ તેં જોયાં છે.