มหาภารตะ · อัธยายะ 3.137
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.137.1
एषा मधुविला नाम समङ्गा संप्रकाशते ।
एतत्कर्दमिलं नाम भरतस्याभिषेचनम् ॥ ३.१३७.१ ॥
นี่คือแม่น้ำสมังคา ชื่อมธุวิลา ปรากฏอยู่ที่นี่ นี่คือสถานที่ที่เรียกว่ากรรทมิละ เป็นที่อภิเษกของภรต
3.137.2
अलक्ष्म्या किल संयुक्तो वृत्रं हत्वा शचीपतिः ।
आप्लुतः सर्वपापेभ्यः समङ्गायां व्यमुच्यत ॥ ३.१३७.२ ॥
พระอินทร์ ผู้เป็นเจ้าแห่งศจี เมื่อสังหารวฤตร์แล้ว ถูกความอัปมงคลเข้าครอบงำ จึงอาบน้ำในแม่น้ำสมังคา และพ้นจากบาปทั้งปวง
3.137.3
एतद्विनशनं कुक्षौ मैनाकस्य नरर्षभ ।
अदितिर्यत्रपुत्रार्थं तदन्नमपचत्पुरा ॥ ३.१३७.३ ॥
นี่คือวินศนะ อยู่ในท้องของไมนาก ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ในกาลก่อน อทิติได้ปรุงอาหารนั้นที่นี่ เพื่อให้มีบุตร
3.137.4
एनं पर्वतराजानमारुह्य भरतर्षभाः ।
अयशस्यामसंशब्द्यामलक्ष्मीं व्यपनोत्स्यथ ॥ ३.१३७.४ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษแห่งภรตวงศ์ เมื่อท่านขึ้นไปบนภูเขาราชานี้ ท่านจะขับไล่ความอัปมงคลอันนำมาซึ่งความเสื่อมเสียชื่อเสียง และเป็นสิ่งที่ไม่ควรเอ่ยถึง
3.137.5
एते कनखला राजन्नृषीणां दयिता नगाः ।
एषा प्रकाशते गङ्गा युधिष्ठिर यशस्विनी ॥ ३.१३७.५ ॥
ข้าแต่พระราชา นี่คือภูเขากนขละ เป็นที่รักของเหล่าฤๅษี ข้าแต่ยุธิษฐิระ แม่น้ำคงคาอันรุ่งโรจน์ปรากฏอยู่ที่นี่
3.137.6
सनत्कुमारो भगवानत्र सिद्धिमगात्पुरा ।
आजमीढावगाह्यैनां सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे ॥ ३.१३७.६ ॥
ในกาลก่อน พระสนัตกุมารผู้ทรงอานุภาพได้บรรลุสิทธิ ณ ที่นี่ ข้าแต่ทายาทแห่งอชมีฒ เมื่อท่านได้อาบน้ำในแม่น้ำนี้ ท่านจะพ้นจากบาปทั้งปวง
3.137.7
अपां ह्रदं च पुण्याख्यं भृगुतुन्दं च पर्वतम् ।
तूष्णीं गङ्गां च कौन्तेय सानुजः समुपस्पृश ॥ ३.१३७.७ ॥
ข้าแต่โอรสของกุนตี จงอาบน้ำในสระศักดิ์สิทธิ์ที่เรียกว่าปุณยะ และที่ภูเขาภฤคุตุนฑะ พร้อมกับน้องชายของท่าน ทั้งในแม่น้ำคงคาอย่างเงียบๆ และสัมผัสน้ำ
3.137.8
आश्रमः स्थूलशिरसो रमणीयः प्रकाशते ।
अत्र मानं च कौन्तेय क्रोधं चैव विवर्जय ॥ ३.१३७.८ ॥
อาศรมของสถูลศิรัสปรากฏอยู่ที่นี่ งดงามน่าชม ข้าแต่โอรสของกุนตี ที่นี่จงละทั้งความถือตัวและความโกรธเสียด้วย
3.137.9
एष रैभ्याश्रमः श्रीमान्पाण्डवेय प्रकाशते ।
भारद्वाजो यत्रकविर्यवक्रीतो व्यनश्यत ॥ ३.१३७.९ ॥
ข้าแต่โอรสของปาณฑุ อาศรมอันรุ่งเรืองของไรภยะปรากฏอยู่ที่นี่ ซึ่งยวกรีตะ บุตรของฤๅษีภารทวาชะ ได้วินาศไป
3.137.10
कथं युक्तोऽभवदृषिर्भरद्वाजः प्रतापवान् ।
किमर्थं च यवक्रीतः पुत्रोऽनश्यत वै मुनेः ॥ ३.१३७.१० ॥
ฤๅษีภารทวาชผู้ทรงอานุภาพนั้นเป็นเช่นนั้นได้อย่างไร และเพราะเหตุใด ยวกรีตะบุตรของฤๅษีจึงได้วินาศไปจริงๆ
3.137.11
एतत्सर्वं यथावृत्तं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
कर्मभिर्देवकल्पानां कीर्त्यमानैर्भृशं रमे ॥ ३.१३७.११ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องทั้งหมดนี้ตามที่เป็นจริงทุกประการ ข้าพเจ้ามีความยินดียิ่งเมื่อได้ฟังกรรมของบุรุษเทพเจ้าที่ถูกเล่าขานกัน
3.137.12
भरद्वाजश्च रैभ्यश्च सखायौ संबभूवतुः ।
तावूषतुरिहात्यन्तं प्रीयमाणौ वनान्तरे ॥ ३.१३७.१२ ॥
ภารทวาชะและไรภยะได้เป็นสหายกัน ทั้งสองอาศัยอยู่ที่นี่ลึกเข้าไปในป่า ต่างยินดีในกันและกันอย่างยิ่ง
3.137.13
रैभ्यस्य तु सुतावास्तामर्वावसुपरावसू ।
आसीद्यवक्रीः पुत्रस्तु भरद्वाजस्य भारत ॥ ३.१३७.१३ ॥
ไรภยะมีบุตรสองคนคืออรวาวสุและปรวาวสุ ข้าแต่ทายาทแห่งภรตะ บุตรของภารทวาชะคือยวกรีตะ
3.137.14
रैभ्यो विद्वान्सहापत्यस्तपस्वी चेतरोऽभवत् ।
तयोश्चाप्यतुला प्रीतिरभवद्भरतर्षभ ॥ ३.१३७.१४ ॥
ไรภยะกลายเป็นผู้มีความรู้และเป็นนักพรตพร้อมด้วยบุตร และอีกผู้หนึ่งก็เช่นกัน ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ ความรักใคร่ระหว่างทั้งสองนั้นไม่มีใครเปรียบได้
3.137.15
यवक्रीः पितरं दृष्ट्वा तपस्विनमसत्कृतम् ।
दृष्ट्वा च सत्कृतं विप्रै रैभ्यं पुत्रैः सहानघः ॥ ३.१३७.१५ ॥
ยวกรีตะเห็นบิดาผู้เป็นนักพรตถูกดูหมิ่น และข้าแต่ผู้ไร้บาป เขาเห็นไรภยะได้รับการยกย่องจากพราหมณ์ทั้งหลายพร้อมด้วยบุตรทั้งหลาย
3.137.16
पर्यतप्यत तेजस्वी मन्युनाऽभिपरिप्लुतः ।
तपस्तेपे ततो घोरं वेदज्ञानाय पाण्डव ॥ ३.१३७.१६ ॥
ยวกรีตะผู้รุ่งโรจน์ถูกความโกรธครอบงำจนเดือดร้อนใจ ข้าแต่ปาณฑพ แล้วเขาก็บำเพ็ญตบะอันร้อนแรงเพื่อให้รู้พระเวท
3.137.17
सुसमिद्धे महत्यग्नौ शरीरमुपतापयन् ।
जनयामास संतापमिन्द्रस्य सुमहातपाः ॥ ३.१३७.१७ ॥
เขาเผาร่างกายของตนในกองไฟใหญ่ที่ลุกโชน ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ผู้นั้นทำให้พระอินทร์เดือดร้อน
3.137.18
तत इन्द्रो यवक्रीतमुपगम्य युधिष्ठिर ।
अब्रवीत्कस्य हेतोस्त्वमास्थितस्तप उत्तमम् ॥ ३.१३७.१८ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ ครั้งนั้นพระอินทร์เข้าไปหายวกรีตะและตรัสว่า "ท่านบำเพ็ญตบะอันยิ่งใหญ่นี้เพื่อเหตุใด"
3.137.19
द्विजानामनधीता वै वेदाः सुरगणार्चित ।
प्रतिभान्त्विति तप्येहमिदं परमकं तपः ॥ ३.१३७.१९ ॥
ข้าแต่ผู้ที่เหล่าเทวดาบูชา พระเวทของเหล่าทวิชาติยังไม่ได้ศึกษา ข้าพเจ้าคิดว่า 'ขอให้พระเวทปรากฏ' จึงบำเพ็ญตบะอันสูงสุดนี้
3.137.20
स्वाध्यायार्थं समारम्भो ममायं पाकशासन ।
तपसा ज्ञातुमिच्छामि सर्वज्ञानानि कौशिक ॥ ३.१३७.२० ॥
ข้าแต่พระปากศาสนะ การเริ่มต้นของข้าพเจ้านี้เพื่อการศึกษาพระเวท ข้าแต่เการศิกะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ความรู้ทั้งปวงด้วยตบะ
3.137.21
कालेन महता वेदाः शक्या गुरुमुखाद्विभो ।
प्राप्तुं तस्मादयं यत्नः परमो मे समास्थितः ॥ ३.१३७.२१ ॥
ข้าแต่ผู้ทรงอานุภาพ พระเวทจะได้มาจากปากของคุรุก็ต่อเมื่อผ่านกาลเวลาอันยาวนานเท่านั้น เพราะฉะนั้นความพยายามอย่างยิ่งยวดของข้าพเจ้าจึงได้เริ่มขึ้นแล้ว
3.137.22
अमार्ग एष विप्रर्षे येन त्वं यातुमिच्छसि ।
किं विघातेन ते विप्र गच्छाधीहि गुरोर्मुखात् ॥ ३.१३७.२२ ॥
ข้าแต่มุนีในหมู่พราหมณ์ นี่คือทางที่ผิด ซึ่งท่านปรารถนาจะเดินไป พราหมณ์เอ๋ย การขัดขวางนี้จะให้ประโยชน์อะไรแก่ท่าน จงไปเล่าเรียนจากปากของคุรุเถิด
3.137.23
एवमुक्त्वा गतः शक्रो यवक्रीरपि भारत ।
भूय एवाकरोद्यत्नं तपस्यमितविक्रमः ॥ ३.१३७.२३ ॥
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระอินทร์ก็เสด็จจากไป ข้าแต่ภรตะ แม้ยวกรีตก็ได้เพียรพยายามในการบำเพ็ญตบะอีกครั้ง ผู้มีวีรภาพหาประมาณมิได้
3.137.24
घोरेण तपसा राजंस्तप्यमानो महत्तपः ।
संतापयामास भृशं देवेन्द्रमिति नः श्रुतम् ॥ ३.१३७.२४ ॥
ข้าแต่พระราชา ท่านบำเพ็ญตบะอันแรงกล้าอย่างยิ่งด้วยการทรมานตนอย่างน่ากลัว จนทำให้พระอินทร์ผู้เป็นเจ้าแห่งเทวดาเดือดร้อนอย่างยิ่ง ดังที่พวกเราได้ยินมา
3.137.25
तं तथा तप्यमानं तु तपस्तीव्रं महामुनिम् ।
उपेत्य बलभिद्देवो वारयामास वै पुनः ॥ ३.१३७.२५ ॥
พระอินทร์ ผู้สังหารพละ ได้เสด็จเข้าไปหามหามุนีผู้กำลังบำเพ็ญตบะอันเข้มข้นเช่นนั้น และได้ทรงห้ามท่านไว้อีกครั้ง
3.137.26
अशक्योऽर्थः समारब्धो नैतद्बुद्धिकृतं तव ।
प्रतिभास्यन्ति वै वेदास्तव चैव पितुश्च ते ॥ ३.१३७.२६ ॥
ประโยชน์ที่ท่านเริ่มทำนั้นเป็นไปไม่ได้ นี่มิใช่สิ่งที่เกิดจากสติปัญญาของท่านเอง พระเวทจะปรากฏแก่ท่านและแก่บิดาของท่านอย่างแน่นอน
3.137.27
न चैतदेवं क्रियते देवराजसमीप्सितम् ।
महता नियमेनाहं तप्स्ये घोरतरं तपः ॥ ३.१३७.२७ ॥
และสิ่งนี้มิได้กระทำไปตามที่พระราชาแห่งเทวดาปรารถนา ข้าพเจ้าจะบำเพ็ญตบะอันน่ากลัวยิ่งกว่าด้วยความมั่นคงอย่างยิ่ง
3.137.28
समिद्धेऽग्नावुपकृत्याङ्गमङ्गं ।
होष्यामि वा मघवंस्तन्निबोध।
यद्येतदेवं न करोषि कामं ।
ममेप्सितं देवराजेह सर्वम् ॥ ३.१३७.२८ ॥
ข้าแต่มฆวัน ข้าพเจ้าจะถวายอวัยวะของข้าพเจ้าลงในกองไฟที่กำลังลุกโชน โดยตัดทีละส่วน ขอท่านจงทราบเรื่องนี้ หากท่านไม่ทำให้ความปรารถนาของข้าพเจ้าสำเร็จเช่นนี้ ข้าแต่พระราชาแห่งเทวดา ความปรารถนาทั้งหมดของข้าพเจ้าในที่นี้ก็จะสูญเปล่า
3.137.29
निश्चयं तमभिज्ञाय मुनेस्तस्य महात्मनः ।
प्रतिवारणहेत्वर्थं बुद्ध्या संचिन्त्य बुद्धिमान् ॥ ३.१३७.२९ ॥
เมื่อทรงทราบความแน่วแน่ของมุนีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นแล้ว พระอินทร์ผู้ทรงปัญญาได้ไตร่ตรองด้วยสติปัญญาว่าจะห้ามท่านได้อย่างไร
3.137.30
तत इन्द्रोऽकरोद्रूपं ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
अनेकशतवर्षस्य दुर्बलस्य सयक्ष्मणः ॥ ३.१३७.३० ॥
ครั้นแล้วพระอินทร์ก็ทรงแปลงกายเป็นพราหมณ์ผู้บำเพ็ญตบะ ซึ่งอ่อนแอและป่วยด้วยโรควัณโรค มีอายุหลายร้อยปี
3.137.31
यवक्रीतस्य यत्तीर्थमुचितं शैचकर्मणि ।
भागीरथ्यां तत्र सेतुं वालुकाभिश्चकार सः ॥ ३.१३७.३१ ॥
ณ ท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ของยวกรีต ซึ่งเหมาะแก่การประกอบพิธีชำระล้าง พระองค์ได้ก่อสะพานทรายขวางแม่น้ำภาคีรถี
3.137.32
यदाऽस्य वदतो वाक्यं न स चक्रे द्विजोत्तमः ।
वालुकाभिस्ततः शक्रो गङ्गां समभिपूरयन् ॥ ३.१३७.३२ ॥
เมื่อพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติมิได้ใส่ใจถ้อยคำของเขา พระอินทร์จึงเริ่มถมแม่น้ำคงคาให้เต็มด้วยทราย
3.137.33
वालुकामुष्टिमनिशं भागीरथ्यां व्यसर्जयत् ।
स्नातुमभ्यागतं शक्रो यवक्रीतमदर्शयत् ॥ ३.१३७.३३ ॥
พระอินทร์ได้โปรยกำทรายลงในแม่น้ำภาคีรถีไม่หยุดหย่อน และทรงแสดงให้ยวกรีตเห็น ซึ่งเข้ามาเพื่อจะอาบน้ำ
3.137.34
तं ददर्श यवक्रीतो यत्नवन्तं निबन्धने ।
प्रहसंश्चाब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गवः ॥ ३.१३७.३४ ॥
ยวกรีตเห็นเขาขยันขันแข็งอยู่กับการสร้างเขื่อนกั้นน้ำ และหัวเราะแล้วมุนีผู้ประเสริฐที่สุดนั้นก็กล่าวถ้อยคำนี้
3.137.35
किमिदं वर्तते ब्रह्मन्किंच ते ह चिकीर्षितम् ।
अतीव हि महान्यत्नः क्रियतेऽयं निरर्थकः ॥ ३.१३७.३५ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ นี่คืออะไรกันอยู่ และท่านตั้งใจจะทำอะไร มีความพยายามอย่างยิ่งใหญ่กำลังถูกกระทำอยู่ แต่มันไร้ประโยชน์
3.137.36
बन्धिष्ये सेतुना गङ्गां सुखः पन्था भविष्यति ।
क्लिश्यते हि जनस्तात तरमाणः पुनःपुनः ॥ ३.१३७.३६ ॥
ข้าจะผูกแม่น้ำคงคาด้วยสะพาน ทางจะกลายเป็นทางที่สะดวกสบาย ลูกรัก ผู้คนต่างทนทุกข์ทรมานซ้ำแล้วซ้ำเล่าขณะข้ามแม่น้ำ
3.137.37
नायं शक्यस्त्वया बद्धुं महानोघस्तपोधन ।
अशक्याद्विनिवर्तस्व शक्यमर्थं समारभ ॥ ३.१३७.३७ ॥
กระแสน้ำอันยิ่งใหญ่นี้ ท่านไม่อาจผูกมัดได้ ข้าแต่ผู้มีตบะเป็นทรัพย์ จงถอยกลับจากสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ และจงลงมือทำสิ่งที่เป็นไปได้เถิด
3.137.38
यथैव भवता चेद तपो वेदार्थमुद्यतम् ।
अशक्यं तद्वदस्माभिरयं भारः समाहितः ॥ ३.१३७.३८ ॥
เช่นเดียวกับที่ท่านได้บำเพ็ญตบะเพื่อความหมายของพระเวท ข้าพเจ้าก็ได้รับภาระนี้ไว้ ซึ่งสำหรับพวกเราก็เป็นไปไม่ได้เช่นกัน
3.137.39
यथा तव निरर्थोऽयमारम्भस्त्रिदशेश्वर ।
तथा यदि ममापीदं मन्यसे पाकशासन ॥ ३.१३७.३९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งเทวดาทั้งสามสิบ ความพยายามของท่านนี้ไร้ประโยชน์ฉันใด ถ้าท่านคิดว่าความพยายามของข้าพเจ้านี้ก็ไร้ประโยชน์เช่นกันฉันนั้น ข้าแต่ปากศาสนะ
3.137.40
क्रियतां यद्भवेच्छक्यं त्वया सुरगणेश्वर ।
वरांश्च मे प्रयच्छान्यासन्यैर्विद्वान्भवितास्म्यहम् ॥ ३.१३७.४० ॥
ท่านจงทำสิ่งที่เป็นไปได้สำหรับท่านเถิด ข้าแต่เจ้าแห่งหมู่เทวดา และโปรดประทานพรแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะเป็นผู้มีความรู้ยิ่งกว่าผู้อื่น
3.137.41
तस्मै प्रादाद्वरानिन्द्र उक्तवान्यान्महातपाः ।
प्रतिभास्यन्ति ते वेदाः पित्रा सह यथेप्सिताः ॥ ३.१३७.४१ ॥
พระอินทร์ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ประทานพรแก่เขา และตรัสว่า ศาสตร์พระเวทจะปรากฏแก่เจ้าพร้อมกับบิดาของเจ้า ตามที่เจ้าปรารถนา
3.137.42
यच्चान्यत्काङ्क्षसे कामं यवक्रीर्गम्यतामिति ।
स लब्धकाम पितरं समेत्याथेदमब्रवीत् ॥ ३.१३७.४२ ॥
จงรับสิ่งอื่นใดที่เจ้าปรารถนาอีก โอ ยวกรีตะ แล้วไปเถิด เมื่อได้สิ่งที่ปรารถนาแล้ว เขาจึงกลับไปหาบิดา และกล่าวดังนี้
3.137.43
प्रतिभास्यन्ति वै वेदा मम तातस्य चोभयोः ।
अपि चान्यान्भविष्यावो वरा लब्धास्तथा मया ॥ ३.१३७.४३ ॥
ศาสตร์พระเวทจะปรากฏแก่ข้าพเจ้าและแก่บิดาของข้าพเจ้าทั้งสองคน และเราจะได้สิ่งอื่นอีก ข้าพเจ้าได้รับพรมาเช่นนี้แล้ว
3.137.44
दर्पस्ते भविता तात वराँल्लब्ध्वा यथेप्सितान् ।
स दर्पपर्णः कृपणः क्षिप्रमेव विनङ्क्ष्यसि ॥ ३.१३७.४४ ॥
ลูกรัก เมื่อได้พรตามที่ปรารถนาแล้ว ความทะนงจะเป็นของเจ้า เจ้าผู้น่าสงสารผู้เต็มไปด้วยความทะนงนั้น จะพินาศลงในไม่ช้า
3.137.45
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा देवैरुदाहृताः ।
मुनिरासीत्पुरा पुत्र बालधिर्नाम विश्रुतः ॥ ३.१३७.४५ ॥
ในเรื่องนี้ พวกเขายังกล่าวถึงคาถาเหล่านี้ที่เทพเจ้าได้ตรัสไว้ ลูกรัก ในกาลก่อนมีฤๅษีผู้มีชื่อเสียงนามว่าพาลธิ
3.137.46
स पुत्रशोकादुद्विग्रस्तपस्तेपे सुदुष्करम् ।
भवेन्मम सुतोऽमर्त्य इतितं लब्धवांश्च सः ॥ ३.१३७.४६ ॥
ท่านผู้นั้นเดือดร้อนด้วยความโศกเศร้าเพราะบุตรชาย จึงบำเพ็ญตบะอันยากยิ่ง โดยคิดว่า ขอให้บุตรของเรามีชีวิตอมตะ และท่านก็ได้พรนั้นมา
3.137.47
तस्य प्रसादो वै देवैः कृतो न त्वमरैः समः ।
नामर्त्यो विद्यते मर्त्यो निमित्तायुर्भविष्यति ॥ ३.१३७.४७ ॥
แท้จริงเทพเจ้าได้ประทานความเมตตาแก่ท่าน แต่เขาก็มิได้เสมอด้วยเหล่าอมรเทพ มนุษย์ผู้ตายย่อมไม่เป็นอมตะ อายุของเขาจะถูกกำหนดด้วยเหตุบางอย่าง
3.137.48
यथेमे पर्वताः शश्वत्तिष्ठन्ति सुरसत्तमाः ।
तावज्जीवेन्मम् सुतो निर्वाणमुत मे मतः ॥ ३.१३७.४८ ॥
โอ เทพผู้ประเสริฐที่สุด ดังที่ภูเขาเหล่านี้ตั้งอยู่เป็นนิรันดร์ ขอให้บุตรของเรามีชีวิตอยู่ได้นานเพียงนั้น หรือมิฉะนั้น ในความเห็นของเรา นั่นคือการหลุดพ้น
3.137.49
तस्य पुत्रस्तदा जत्रे मेधावी क्रोधनस्तदा ।
स तु लब्धवरो दर्पादृषींश्चैवावमन्यत ॥ ३.१३७.४९ ॥
ครั้นนั้น บุตรของท่านเมื่อแรกเกิดก็มีปัญญาและโกรธง่าย เมื่อได้รับพรแล้ว เขาก็ดูหมิ่นแม้แต่ฤๅษีด้วยความทะนง
3.137.50
विकुर्वाणो मुनीनां च व्यचरत्स महीमिमाम् ।
आससाद महावीर्यं धनुषाक्षं मनीषिणम् ॥ ३.१३७.५० ॥
เขาประพฤติตนอย่างเหลวไหลต่อบรรดาฤๅษี และท่องเที่ยวไปทั่วแผ่นดินนี้ ต่อมาเขาได้พบกับธนุษากษะ ผู้มีพลังยิ่งใหญ่และมีปัญญา
3.137.51
तस्यापचक्रे मेधावी तं शशाप स वीर्यवान् ।
भव भस्मेति चोक्तः स न भस्म समपद्यत ॥ ३.१३७.५१ ॥
เขาได้กระทำผิดต่อผู้มีปัญญานั้น ฤๅษีผู้ทรงพลังจึงสาปเขาว่า จงกลายเป็นเถ้าธุลี แต่เขาหาได้กลายเป็นเถ้าธุลีไม่
3.137.52
धनुषाक्षस्तु तं दृष्ट्वा मेधाविनमनामयम् ।
मुनिस्तत्कारणं ज्ञात्वा स्वयं महिषरूपधृत्।
शृङ्गेणाद्रीनचलयत्ततोऽयंभस्मसादभूत् ॥ ३.१३७.५२ ॥
ธนุษากษะเห็นผู้มีปัญญานั้นยังปลอดภัยอยู่ จึงรู้ถึงเหตุนั้น และแปลงกายเป็นควายป่าด้วยตนเอง ท่านใช้เขาดันภูเขาให้สั่นสะเทือน และเขาผู้นั้นจึงกลายเป็นเถ้าธุลี
3.137.53
निमित्तमस्य महर्षिर्भेदयामास पर्वतान् ।
स निमित्ते विनष्टे तु ममार सहसा शिशुः ॥ ३.१३७.५३ ॥
มหาฤๅษีได้ทำให้ภูเขาแตกออกเพราะเหตุนี้ และเมื่อเหตุนั้นสิ้นไป เด็กผู้นั้นก็สิ้นชีวิตลงทันที
3.137.54
तं मृतं पुत्रमादाय विललाप ततः पिता ॥ ३.१३७.५४ ॥
ครั้นนั้น บิดาอุ้มบุตรที่ตายแล้วขึ้นมา แล้วคร่ำครวญ
3.137.55
लालप्यमानं तं दृष्ट्वा मुनयः परमार्तवत् ।
ऊचुर्वेदविदः सर्वै गाथां यां तां निबोध मे ॥ ३.१३७.५५ ॥
ผู้รู้พระเวททั้งปวงเห็นท่านคร่ำครวญด้วยความเศร้าโศกอย่างยิ่ง จึงกล่าวว่า จงฟังคาถาที่ข้าพเจ้ากล่าวนี้
3.137.56
न दिष्टमर्थमत्येतुमीशोऽमर्त्यः कथंचन ।
महर्षिर्भेदयामास धनुषाक्षो महीधरान् ॥ ३.१३७.५६ ॥
ไม่มีมนุษย์ผู้ใดจะล่วงพ้นสิ่งที่ถูกกำหนดไว้ได้ด้วยวิธีใด ๆ มหาฤๅษีธนุษากษะได้ทำให้ภูเขาแตกออกด้วยลูกศรจากธนูของตน
3.137.57
एवं लब्ध्वा वरान्बाला दर्पपूर्णास्तपस्विनः ।
क्षिप्रमेव विनश्यन्ति यथा न स्यात्तथा भवान् ॥ ३.१३७.५७ ॥
ผู้ที่โง่เขลาและเต็มไปด้วยความทะนง เมื่อได้รับพรเช่นนี้ ย่อมพินาศลงในไม่ช้า ขอให้ท่านอย่าได้เป็นเช่นนั้นเลย
3.137.58
एष रैभ्यो महावीर्यः पुत्रौ चास्य तथाविधौ ।
तं यथा पुत्र नाभ्येषि तथा कुर्यास्त्वतन्द्रितः ॥ ३.१३७.५८ ॥
นี่คือไรภยะผู้ทรงพลังมาก และบุตรทั้งสองของเขาก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน ลูกรัก จงระวังไม่ประมาท อย่าเข้าไปหาเขาเป็นอันขาด
3.137.59
स हि क्रुद्धः समर्थस्त्वां पुत्र पीडयितुं रुषा ।
रैभ्यश्चापि तपस्वी च कोपनश्च महानृषिः ॥ ३.१३७.५९ ॥
เพราะเขาผู้โกรธเคืองนั้นมีกำลัง และอาจทำร้ายเจ้าด้วยความโกรธ ลูกรัก ไรภยะเป็นนักบำเพ็ญตบะ โกรธง่าย และเป็นมหาฤๅษี
3.137.60
एव करिष्ये मा तापं तात कार्षीः कथंचन ।
यथा हि मे भवान्मान्यस्तथा रैभ्यः पिता मम ॥ ३.१३७.६० ॥
ข้าพเจ้าจะทำตามนั้น ขอท่านอย่าได้เศร้าโศกเลย บิดาเอ๋ย เพราะท่านเป็นที่เคารพของข้าพเจ้าฉันใด ไรภยะก็เป็นบิดาของข้าพเจ้าฉันนั้น
3.137.61
उक्त्वा स पितरं श्लक्ष्ण यवक्रीरकुतोभयः ।
विप्रकुर्वन्नृषीनन्यानतुष्यत्परया मुदा ॥ ३.१३७.६१ ॥
ยวกรีตผู้ไม่เกรงกลัวจากทุกทิศ ได้กล่าวกับบิดาด้วยถ้อยคำอ่อนหวานเช่นนั้นแล้ว จากนั้นก็ดูหมิ่นฤๅษีอื่น ๆ และชื่นชมยินดียิ่งด้วยความปีติอันสูงสุด