महाभारत · अध्याय 3.140
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.140.1
एतस्मिन्नेव काले तु बृहद्द्युम्नो महीपतिः ।
सत्रं तेने महाभागो रैभ्ययाज्यः प्रतापवान् ॥ ३.१४०.१ ॥
त्याच काळात महाभाग्यवान, प्रतापी राजा बृहद्द्युम्न याने रैभ्याला याजक ठेवून सत्रयज्ञ केला.
3.140.2
तेन रैभ्यस्य वै पुत्रावर्वावसुपरासू ।
वृतौ सहायौ सत्रार्थं बृहद्द्युम्नेन धीमता ॥ ३.१४०.२ ॥
बुद्धिमान बृहद्द्युम्नाने सत्रयज्ञासाठी रैभ्याचे दोन पुत्र अर्वावसु आणि परावसु यांना सहाय्यक म्हणून निवडले.
3.140.3
तत्र तौ समनुज्ञातौ पित्रा कौन्तेय जग्मतुः ।
आश्रमे त्वभवद्रैभ्यो भार्या चैव परावसोः ॥ ३.१४०.३ ॥
हे कौन्तेया, पित्याची अनुमती घेऊन ते दोघे तिथे गेले; आश्रमात रैभ्य आणि परावसूची पत्नी राहिली.
3.140.4
अथावलोककोऽगच्छद्गृहानकः परावसुः ।
कृष्णाजिनेन संवीतं ददर्श पितरं वने ॥ ३.१४०.४ ॥
मग परावसू घराकडे परतला आणि वनात कृष्णाजिन पांघरलेल्या वडिलांना पाहिले.
3.140.5
जघन्यरात्रे निद्रान्धः सावशेषे तमस्यापि ।
चरन्तं गहनेऽरण्ये मेने स पितरं मृगम् ॥ ३.१४०.५ ॥
रात्रीच्या शेवटच्या प्रहरी, झोपेने आंधळा होऊन, अंधार थोडासा उरला असताना, दाट अरण्यात फिरणाऱ्या पित्याला त्याने हरिण समजले.
3.140.6
मृगं तु मन्यमानेन पिता वै तेन हिंसितः ।
अकामयानेन तदा शरीरत्राणमिच्छता ॥ ३.१४०.६ ॥
हरिण समजून त्याने पित्यावर वार केला, आणि त्यानेच वडील जखमी झाले; तेव्हा त्यांना इच्छा नसतानाही आपल्या शरीररक्षणाची इच्छा होती.
3.140.7
तस्य स प्रेतकार्याणि कृत्वा सर्वाणि भारत ।
पुनरागम्य तत्सत्रमब्रवीद्धातरं वचः ॥ ३.१४०.७ ॥
हे भारता, त्याने त्याचे सर्व प्रेतकार्य पूर्ण करून पुन्हा येऊन त्या सत्राविषयी आपल्या भावाला हे वचन सांगितले.
3.140.8
इदं कर्म न शक्तस्त्वं वोढुमेकः कथंचन ।
मया च हिंसितस्तातो मन्यमानेन वै मृगम् ॥ ३.१४०.८ ॥
हे कर्म तू एकट्याने कोणत्याही प्रकारे पेलण्यास समर्थ नाहीस. हरीण समजून मीच तुझ्या वडिलांची हत्या केली.
3.140.9
सोऽस्मदर्थे व्रतं तात चर त्वं ब्रह्मघातिनाम् ।
समर्थो ह्यहमेकाकी कर्म कर्तुमिदं मुने ॥ ३.१४०.९ ॥
म्हणून आमच्यासाठी, हे तात, ब्रह्महत्या करणाऱ्यांचे व्रत तू आचर. हे मुने, हे कर्म करण्यास मी एकटाच समर्थ आहे.
3.140.10
करोतु वै भवान्सत्रं बृहद्द्युम्नस्य धीमतः ।
ब्रह्महत्यां चरिष्येऽहं त्वदर्थं नियतेन्द्रियः ॥ ३.१४०.१० ॥
बुद्धिमान बृहद्द्युम्नाचे सत्र आपणच करावे. मी आपल्यासाठी इंद्रियांवर ताबा ठेवून ब्रह्महत्येचे व्रत आचरीन.
3.140.11
स तस्यब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर ।
अर्वावसुस्तदा सत्रमाजगाम पुनर्मुनिः ॥ ३.१४०.११ ॥
हे युधिष्ठिरा, ब्रह्महत्येचे ते व्रत पूर्ण करून, मुनी अर्वावसू तेव्हा पुन्हा सत्रात आला.
3.140.12
ततः परावसुर्दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम् ।
बृहद्द्युम्नमुवाचेदं वचनं हर्षगद्गदम् ॥ ३.१४०.१२ ॥
तेव्हा परावसूने भावाला जवळ आलेले पाहून, हर्षाने गहिवरलेल्या स्वराने बृहद्द्युम्नाला हे वचन म्हटले.
3.140.13
एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेदिति ।
ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत्त्वामसंशयम् ॥ ३.१४०.१३ ॥
हा ब्रह्महत्या करणारा तुझ्या यज्ञात पाहण्यासाठीसुद्धा प्रवेश करू नये. ब्रह्महत्या करणारा पाहिला गेला तरीही निःसंशय तुला पीडा देईल.
3.140.14
तच्छ्रुत्वैव तदा राजा प्रेष्यानाह स विट्पते ।
प्रेष्यैरुत्सार्यमाणस्तु राजन्नर्वावसुस्तदा।
न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्याह पुनःपुनः ॥ ३.१४०.१४ ॥
हे ऐकताच राजाने आपल्या सेवकांना सांगितले. हे राजा, सेवकांकडून हाकलले जात असताना अर्वावसू तेव्हा वारंवार म्हणाला, 'ही ब्रह्महत्या मी केलेली नाही.'
3.140.15
उच्यमानोऽसकृत्प्रेष्यैर्ब्रह्महा इति भारत ।
नैवस्म प्रतिजानामि ब्र्हमहत्यां स्वयंकृताम्।
मम भ्रात्रा कृतमिदं मया स परिमोक्षितः ॥ ३.१४०.१५ ॥
हे भरतवंशज, सेवकांकडून वारंवार 'ब्रह्महत्या करणारा' असे म्हटले जात असताना तो म्हणाला, 'मी स्वतः केलेली ब्रह्महत्या मी मान्य करत नाही. हे माझ्या भावाने केले; त्याच्यामुळे मी मुक्त झालो.'
3.140.16
स तथा प्रवदन्क्रोधात्तैश्च प्रेष्यैः प्रभाषितः ।
तूष्णीं जगाम ब्रह्मर्षिर्वनमेव महातपाः ॥ ३.१४०.१६ ॥
असा क्रोधाने बोलत, त्या सेवकांनी उद्धट बोलल्यावर तो महातपस्वी ब्रह्मर्षी गप्प बसून वनात निघून गेला.
3.140.17
उग्रं तपः समास्थाय दिवाकरमथाश्रितः ।
रहस्यवेदं कृतवान्सूर्यस्य द्विजसत्तमः ॥ ३.१४०.१७ ॥
कठोर तपश्चर्या स्वीकारून, मग सूर्याचा आश्रय घेऊन, त्या द्विजश्रेष्ठाने सूर्याचा गुह्य वेद रचला.
3.140.18
मूर्तिमांस्तं ददर्शाथ स्वयमग्रभुगव्ययः ॥ ३.१४०.१८ ॥
तेव्हा मूर्तिमान, अग्रभोक्ता, अव्यय असा तो स्वतः त्याला दिसला.
3.140.19
प्रीतास्तस्याभवन्देवाः कर्मणाऽर्वावसोर्नृप ।
तं ते प्रवरयामासुर्निरासुश्च परावसुम् ॥ ३.१४०.१९ ॥
हे राजा, अर्वावसूच्या कर्मामुळे देव त्याच्यावर प्रसन्न झाले. त्यांनी त्याला पुरोहित निवडले आणि परावसूला दूर केले.
3.140.20
ततो देवा वरं तस्मै ददुरग्निपुरोगमाः ॥ ३.१४०.२० ॥
तेव्हा अग्नीला पुढे ठेवून देवांनी त्याला वर दिला.
3.140.21
स चापि वरयामास पितुरुत्थानमात्मनः ।
अनागस्त्वं ततो भ्रातुः पितुश्चास्मरणं वधे ॥ ३.१४०.२१ ॥
त्यानेही वर मागितला: आपल्या वडिलांचे पुनरुत्थान, भावाची निर्दोषता, आणि वधाच्या वेळी वडिलांची विस्मृती.
3.140.22
भरद्वाजस्य चोत्थानं यवक्रीतस्य चोभयोः ।
प्रतिष्ठां चापि वेदस्य सौरस्य द्विजसत्तमः ॥ ३.१४०.२२ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, भरद्वाजाचे पुनरुत्थान आणि यवक्रीताचे, दोघांचे, आणि सौर वेदाची प्रतिष्ठाही.
3.140.23
एवमस्त्विति तं देवाः प्रोचुश्चापि वरान्ददुः ।
ततः प्रादुर्बभूवुस्ते सर्व एव युधिष्ठिर ॥ ३.१४०.२३ ॥
'असेच होवो' असे देवांनी त्याला सांगून वरही दिले. हे युधिष्ठिरा, तेव्हा ते सर्व प्रकट झाले.
3.140.24
अथाब्रवीद्यवक्रीतो देवानग्निपुरोगमान् ।
समधीतं मया ब्रह्म व्रतानि चरितानि च ॥ ३.१४०.२४ ॥
मग यवक्रीत अग्नीला पुढे ठेवलेल्या देवांना म्हणाला, 'मी वेद चांगला अभ्यासला आहे आणि व्रते आचरली आहेत.'
3.140.25
कथं च रैभ्यः शक्तो मामदीयानं तपस्विनम् ।
तथायुक्तेन विधिना निहन्तुममरोत्तमाः ॥ ३.१४०.२५ ॥
हे देवश्रेष्ठांनो, रैभ्य माझ्यासारख्या दीन तपस्व्याला अशा अयोग्य विधीने मारण्यास कसा समर्थ होईल?
3.140.26
मैवं कृथा यवक्रीत यथा वदसि वै मुने ।
ऋते गुरुमधीता हि स्वयं वेदास्त्वया पुरा ॥ ३.१४०.२६ ॥
हे यवक्रीता, मुनी, तू म्हणतोस तसे करू नकोस; पूर्वी तू गुरूशिवाय स्वतः वेदांचा अभ्यास केला होतास.
3.140.27
अनन तु गुरूनदुःखात्तोषयित्वाऽऽत्मक्रमणा ।
कालेन महता क्लेशाद्ब्रह्माधिगतमुत्तमम् ॥ ३.१४०.२७ ॥
पण गुरूंना दुःख न देता, त्यांना संतुष्ट करून, स्वतःच्या क्रमाने, दीर्घकाळ आणि मोठ्या क्लेशानंतरच उत्तम ब्रह्म प्राप्त होते.
3.140.28
यवक्रीतमथोक्त्वैवं देवाः साग्निपुरोगमाः ।
संजीवयित्वा तान्सर्वान्पुनर्जग्मुस्त्रिविष्टपम् ॥ ३.१४०.२८ ॥
यवक्रीताला असे सांगून, अग्नीला पुढे ठेवणाऱ्या देवांनी त्या सर्वांना पुन्हा जिवंत करून पुन्हा स्वर्गाला प्रयाण केले.
3.140.29
ततो वै स यवक्रीतो ब्रह्मचर्यं चचार ह ।
अष्टादश च वर्षाणि त्रिंशतं च युधिष्ठिर ॥ ३.१४०.२९ ॥
मग यवक्रीताने ब्रह्मचर्याचे पालन केले; अठरा आणि तीस वर्षे, हे युधिष्ठिरा.
3.140.30
आस्रमस्तस्य पुण्योऽयं सदापुष्पफलद्रुमः ।
अत्रोष्य राजशार्दूल सर्वपापैः प्रभोक्ष्यसे ॥ ३.१४०.३० ॥
हा त्याचा पवित्र आश्रम आहे, जेथे सदैव फुलेफळे देणारे वृक्ष आहेत. हे राजशार्दूला, येथे वास करून तू सर्व पापांपासून मुक्त होशील.