महाभारत · अध्याय 3.148
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.148.1
तत्र ते पुरुषव्याघ्राः परमं शौचमास्थिताः ।
षड्रात्रमवसन्वीरा धनंजयदिदृक्षया ॥ ३.१४८.१ ॥
तेथे ते पुरुषव्याघ्र, परम शुचिता पाळत, धनंजयाला पाहण्याच्या इच्छेने सहा रात्री राहिले.
3.148.2
तस्मिन्विहरमाणाश्च रममाणाश्च पाण्डवाः ।
मनोज्ञे काननवरे सर्व भूतमनोरमे ॥ ३.१४८.२ ॥
तेथे विहार व आनंद करीत पांडव त्या मनोहर, श्रेष्ठ अरण्यात, जे सर्व प्राण्यांना रमणीय होते, राहिले.
3.148.3
पादपैः पुष्पविकचैः फलभारावनामितैः ।
शोभितः पर्वतो रम्यः पुंस्कोकिलकुलाकुलैः।
स्निग्धपत्रैरविरलैः शीतच्छायैर्मनोरमैः ॥ ३.१४८.३ ॥
फुललेल्या फुलांनी, फळांच्या भाराने वाकलेल्या वृक्षांनी, नर कोकिळांच्या थव्यांनी भरलेला तो रमणीय पर्वत शोभत होता; दाट, गुळगुळीत पानांच्या, शीतल छायेच्या मनोहर वृक्षांनी तो सजला होता.
3.148.4
सरांसि च विचित्राणि प्रसन्नसलिलानि च ।
कमलैः सोत्पलैस्तत्रभ्राजमानानि सर्वशः।
पश्यन्तश्चारुरूपाणइ रेमिरे तत्र पाण्डवाः ॥ ३.१४८.४ ॥
तेथे विचित्र, स्वच्छ जलाची सरोवरे होती, जी सर्वत्र कमळे व निळ्या कमळांनी झळकत होती; त्या सुंदर रूपांकडे पाहत पांडव तेथे रमले.
3.148.5
पुण्यगन्धः सुखस्पर्शो ववौ तत्र समीरणः ।
ह्लादयन्पाण्डवान्सर्बान्सकृष्णान्सद्विजर्षभान् ॥ ३.१४८.५ ॥
तेथे पवित्र सुगंध व सुखद स्पर्श असलेला वारा वाहिला; त्याने कृष्णासह सर्व पांडवांना व श्रेष्ठ ब्राह्मणांना आनंदित केले.
3.148.6
ततः पूर्वोत्तरे वायुः प्लवमानो यदृच्छया ।
सहस्रपत्रमर्काभं दिव्यं पद्ममुपाहरत् ॥ ३.१४८.६ ॥
मग ईशान्य दिशेकडून वाहणाऱ्या वाऱ्याने योगायोगाने सूर्यासारखे तेजस्वी, सहस्रपाकळ्यांचे दिव्य कमळ आणले.
3.148.7
तदवैक्षत पाञ्चाली दिव्यगन्धं मनोरमम् ।
अनिलेनाहृतंभूमौ पतितं जलजं शुचि ॥ ३.१४८.७ ॥
द्रौपदीने त्या दिव्य सुगंधी, मनोहर, वाऱ्याने आणून जमिनीवर पडलेल्या पवित्र जलज (कमळ) पाहिले.
3.148.8
तच्छुभा शुभमासाद्य सौगन्धिकमनुत्तमम् ।
अतीव मुदिता राजन्भीमसेनमथाब्रवीत् ॥ ३.१४८.८ ॥
हे राजा, त्या शुभेने ते शुभ व सर्वोत्तम सौगंधिक कमळ मिळवून अत्यंत आनंदित होऊन भीमसेनाला म्हणाली.
3.148.9
पश्य दिव्यं सुरुचिरं भीम पुष्पमनुत्तमम् ।
गन्धसंस्थानसंपन्नं मनसो मम नन्दनम् ॥ ३.१४८.९ ॥
भीमा, पाहा हे दिव्य, अतिसुंदर, सर्वोत्तम पुष्प—सुगंध व आकाराने युक्त, माझ्या मनाचा आनंद.
3.148.10
इदं च धर्मराजाय प्रदास्यामि परंतप ।
गृह्यापराणि पुष्पाणि बहूनि पुरुषर्षभ।
हरेरिदं मे कामाय काम्यके पुनराश्रमे ॥ ३.१४८.१० ॥
हे मी धर्मराजाला देईन. हे शत्रुतापना, हे पुरुषश्रेष्ठा, आणखी अनेक पुष्पे घेऊन—माझ्या इच्छेसाठी, हरीसाठी, काम्यक आश्रमात पुन्हा.
3.148.11
यदि तेऽहं प्रिया पार्थ बहूनीमान्युपाहर ।
तान्यहं नेतुमिच्छामि काम्यकं पुनराश्रमम् ॥ ३.१४८.११ ॥
जर मी तुला प्रिय असेन, हे पार्था, तर हे पुष्कळ आण. ती मला काम्यक आश्रमात पुन्हा न्यायची आहेत.
3.148.12
एवमुक्त्वा तु पाञ्चली भीमसेनमनिन्दिता ।
जगाम पुष्पमादाय धर्मराजाय तत्तदा ॥ ३.१४८.१२ ॥
असे बोलून निर्दोष द्रौपदी ते फूल घेऊन तेव्हा धर्मराजाकडे गेली.
3.148.13
अभिप्रायं तु विज्ञाय महिष्याः पुरुषर्षभः ।
प्रियायाः प्रियकामः स प्रायाद्भीमो महाबलः ॥ ३.१४८.१३ ॥
महाराणीचा अभिप्राय जाणून, प्रियेला संतुष्ट करण्याच्या इच्छेने तो पुरुषश्रेष्ठ महाबली भीम निघाला.
3.148.14
वातं तमेवाभिमुखो यतस्तत्पुष्पमागतम् ।
आजिहीर्षुर्जगामाशु सपुष्पाण्यपराण्यपि ॥ ३.१४८.१४ ॥
ते फूल घेऊन आलेला वारा ज्या दिशेने वाहत होता, तिकडे तोंड करून, ते फूल व इतर फुले आणण्याच्या इच्छेने तो लगेच निघाला.
3.148.15
रुक्मपृष्ठं धनुर्गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् ।
मृगराडिव संक्रुद्धः प्रभिन्न इव कुञ्जरः।
ददृशुः सर्वभूतानि महाबाणधनुर्धरम् ॥ ३.१४८.१५ ॥
सोनेरी पाठीचे धनुष्य व विषारी सापांसारखे बाण घेऊन, संतप्त सिंहासारखा व मदोन्मत्त हत्तीसारखा असलेला, महाबाण व धनुष्य धारण करणारा तो सर्व प्राण्यांनी पाहिला.
3.148.16
न ग्लानिर्न च वैक्लब्यं न भयं न च संभ्रमः ।
कदाचिज्जुषते पार्थमात्मजं मातरिश्वनः ॥ ३.१४८.१६ ॥
मातरिश्वाचा तो पुत्र पार्थ याला कधीही थकवा, गोंधळ, भय किंवा घाबरगुंडी स्पर्श करत नसे.
3.148.17
द्रौपद्याः प्रियमन्विच्छन्स बाहुबलमाश्रितः ।
व्यपेतभयसमोहः शैलमभ्यपतद्बली ॥ ३.१४८.१७ ॥
द्रौपदीचे प्रिय शोधत, बाहुबलावर भरवसा ठेवून, भय व मोह दूर झालेला तो बलवान पर्वतावर धावून गेला.
3.148.18
स तं द्रुमलतागुल्मच्छन्नं नीलशिलातलम् ।
गिरिं चचारारिहरः किन्नराचरितं शुभम् ॥ ३.१४८.१८ ॥
शत्रूंचा संहार करणारा तो वृक्ष, वेली व झुडुपांनी झाकलेल्या, निळ्या शिलातलांच्या, किन्नरांनी आचरलेल्या त्या सुंदर पर्वतावर फिरला.
3.148.19
नानावर्णधरैश्चित्रं धातुद्रुममृगाण्डजैः ।
सर्वभूषणसंपूर्णं भूमेर्भुजमिवोच्छ्रितम् ॥ ३.१४८.१९ ॥
नाना रंग धारण करणारा, धातू, वृक्ष, मृग आणि पक्ष्यांनी विचित्र, सर्व अलंकारांनी परिपूर्ण, जणू पृथ्वीचा उंचावलेला बाहू.
3.148.20
सर्वर्तुरमणीयेषु गन्धमादनसानुषु ।
सक्तचक्षुरभिप्रायान्हृदयेनानुचिन्तयन् ॥ ३.१४८.२० ॥
सर्व ऋतूंमध्ये रमणीय गंधमादनाच्या उतारांवर, नजर स्थिर ठेवून, मनात आपल्या हेतूंचा विचार करत.
3.148.21
पुंस्कोकिलनिनादेषु षट्पदाचरितेषु च ।
बद्धश्रोत्रमनश्चक्षुर्जगामामितविक्रमः ॥ ३.१४८.२१ ॥
नर कोकिळांच्या नादात आणि भुंग्यांच्या संचारात, कान, मन, नेत्र बांधून अमित पराक्रमी गेला.
3.148.22
आजिघ्रन्स महातेजाः सर्वर्तुकुसुमोद्भवम् ।
गन्धमुद्धतमुद्दामो वने मत्त इव द्विपः ॥ ३.१४८.२२ ॥
तो महातेजस्वी सर्व ऋतूंमधील फुलांपासून उठलेला तीव्र गंध हुंगत, वनात मदोन्मत्त हत्तीप्रमाणे उद्धट व मुक्तपणे चालला.
3.148.23
वीज्यमानः सुपुण्येन नानाकुसुमगन्धिना ।
पितुः संस्पर्शशीतेन गन्धमादनवायुना ॥ ३.१४८.२३ ॥
अति पवित्र, नाना फुलांच्या गंधाने युक्त, पित्याच्या स्पर्शाप्रमाणे शीतल गंधमादनाच्या वाऱ्याने तो वीजला जात होता.
3.148.24
ह्रियमाणश्रमः पित्रा संप्रहृष्टतनूरुहः ॥ ३.१४८.२४ ॥
पित्याकडून त्याचा श्रम हरण केला जात होता, त्याच्या अंगावरचे केस आनंदाने उभे राहिले होते.
3.148.25
स यक्षगन्धर्वसुरब्रह्मर्षिगणसेवितम् ।
विलोकयामास तदा पुष्पहेतोररिंदमः ॥ ३.१४८.२५ ॥
तेव्हा शत्रुदमन (अर्जुन) फुलांसाठी यक्ष, गंधर्व, देव आणि ब्रह्मर्षिगणांनी सेविलेल्या त्याकडे पाहू लागला.
3.148.26
विषमच्छदैरचितैरनुलिप्त इवाङ्गुलैः ।
विमलैर्धातुविच्छेदैः काञ्चनाञ्जनराजतैः ॥ ३.१४८.२६ ॥
विषम शिखरांनी भरलेला, जणू बोटांसारख्या टोकांनी लिंपलेला, निर्मळ धातुरेषांनी युक्त, सोने, अंजन आणि चांदीच्या रंगांनी.
3.148.27
सपक्षमिव नृत्यन्तं पार्श्वलग्नैः पयोधरैः ।
मुक्ताहारैरिव चितं च्युतैः प्रस्रवणोदकैः ॥ ३.१४८.२७ ॥
बाजूंना चिकटलेल्या ढगांनी पंखांसह नाचत असल्यासारखा, कोसळणाऱ्या धबधब्याच्या पाण्याने मोत्यांच्या माळांनी सजवलेला.
3.148.28
अभिरामदरीकुञ्जनिर्झरोदककन्दरम् ।
अप्सरोनूपुररवैः प्रनृत्तवरबर्हिणम् ॥ ३.१४८.२८ ॥
सुंदर गुहा, कुंज, झरे आणि पाण्याने भरलेल्या दऱ्यांनी युक्त; अप्सरांच्या नूपुरध्वनीने, जिथे उत्तम मोर नाचतात.
3.148.29
दिग्वारणविषाणाग्रैर्घृष्टोपलशिलातलम् ।
स्रस्तांशुकमिवाश्रोभ्यैर्निम्नगानिःसृतैर्जलैः ॥ ३.१४८.२९ ॥
दिग्गज हत्तींच्या दातांच्या टोकांनी घासलेल्या खडकांच्या तळांचा; नद्यांतून निघालेल्या पाण्याने जणू सैल वस्त्रासारखा.
3.148.30
सशष्पकबलैः स्वस्थैरदूरपरिवर्तिभिः ।
भयानभिक्षज्ञैर्हरिणैः कौतूहलनिरीक्षितः ॥ ३.१४८.३० ॥
गवताचे घास चावणाऱ्या, निश्चिंत, जवळच फिरणाऱ्या, भय न जाणणाऱ्या हरणांनी कुतूहलाने पाहिलेला.
3.148.31
चालयानः स्ववेगेन लताजालान्यनेकशः ।
आक्रीडमानः कौन्तेयः श्रीमान्वायुसुतो ययौ ॥ ३.१४८.३१ ॥
आपल्या वेगाने अनेक वेळा वेलींचे जाळे हलवत, खेळत श्रीमान कौन्तेय, वायुपुत्र निघून गेला.
3.148.32
प्रियामनोरथं कर्तुमुद्यतश्चारुलोचनः ।
प्रांशुः कनकवर्णाभः सिंहसंहननो युवा ॥ ३.१४८.३२ ॥
प्रियेची इच्छा पूर्ण करण्यास उद्युक्त, सुंदर नेत्रांचा, उंच, सुवर्णवर्णाच्या कांतीचा, सिंहासारख्या बांध्याचा तरुण.
3.148.33
मत्तवारणविक्रन्तो मत्तवारणवेगवान् ।
मत्तवारणताम्राक्षो मत्तवारणवारणः ॥ ३.१४८.३३ ॥
मदमत्त हत्तीसारखा पराक्रमी, मदमत्त हत्तीसारखा वेगवान, मदमत्त हत्तीसारखे लाल डोळे असलेला, मदमत्त हत्तींमधील श्रेष्ठ हत्ती.
3.148.34
प्रियपार्श्वोपविष्टाभिर्वायवृत्ताभिर्विचेष्टितैः ।
यक्षगन्धर्वयोषाभिरदृश्याभिर्निरीक्षितः ॥ ३.१४८.३४ ॥
प्रियकराच्या बाजूला बसलेल्या, वाऱ्यासारख्या गतीच्या, सुंदर हालचालींच्या, यक्ष-गंधर्व स्त्रियांनी, जे अदृश्य होते, तो न्याहाळला गेला.
3.148.35
नवावतारं रूपस् विक्रीडन्निव पाण्डवः ।
चचार रमणीयेषु गन्धमादनसानुषु ॥ ३.१४८.३५ ॥
जणू नवा अवतार घेऊन रूपाने खेळत पांडव गंधमादनाच्या रमणीय उतारांवर विहार करू लागला.
3.148.36
संस्मरन्विविधान्क्लेशान्दुर्योधनकृतान्बहून् ।
द्रौपद्या वनवासिन्याः प्रियं कर्तुं समुद्यतः ॥ ३.१४८.३६ ॥
दुर्योधनाने दिलेले अनेक प्रकारचे क्लेश आठवत, वनवासिनी द्रौपदीचे प्रिय करण्यास उद्युक्त होऊन.
3.148.37
सोऽचिन्तयत्तथा पार्थे मयि त्वतिविलम्बिते ।
पुष्पहेतोः कथं त्वार्यः करिष्यति युधिष्ठिरः ॥ ३.१४८.३७ ॥
पार्थ (अर्जुन) आणि मी फार विलंब केला तर, फुलांसाठी आर्य युधिष्ठिर काय करील, असा तो विचार करू लागला.
3.148.38
स्नेहान्नरवरो नूनमविश्वासाद्बलस्य च ।
नकुलं सहदेवं च न मोक्ष्यति युधिष्ठिरः ॥ ३.१४८.३८ ॥
स्नेहामुळे आणि बल (भीम) यांच्यावरील अविश्वासामुळे, नरश्रेष्ठ युधिष्ठिर नक्कीच नकुल आणि सहदेव यांना सोडणार नाही.
3.148.39
कथं नु कुसुमावाप्तिः स्याच्छीघ्रमिति चिन्तयन् ।
प्रतस्थे नरशार्दूलः पक्षिराडिव वेगितः ॥ ३.१४८.३९ ॥
"फुले लवकर कशी मिळतील?" असा विचार करत नरशार्दूल पक्षिराजासारखा वेगाने निघाला.
3.148.40
सज्जमानमनोदृष्टिः फुल्लेषु गिरिसानुषु ।
द्रौपदीवाक्यपाथेयो भीमः शीघ्रतरं ययौ ॥ ३.१४८.४० ॥
मन आणि दृष्टी फुललेल्या डोंगरउतारांवर खिळवून, द्रौपदीचे शब्द हेच वाटेचे पाथेय करून भीम अधिक वेगाने गेला.
3.148.41
कम्पयन्मेदिनीं पद्भ्यां निर्घात इव पर्वसु ।
त्रासयन्गजयूथानि वातरंहा वृकोदरः ॥ ३.१४८.४१ ॥
पायांनी पृथ्वी कंपवत, पर्वांवर वज्रगर्जनेसारखा, गजसमूहांना भयभीत करत, वाऱ्यासारख्या वेगाने वृकोदर (भीम) गेला.
3.148.42
सिंहव्याघ्रमृगांश्चैव मर्दयानो महाबलः ।
उन्मूलयन्महावृक्षान्पोथयंश्चोरसा बली ॥ ३.१४८.४२ ॥
सिंह, व्याघ्र आणि मृगांना चिरडत, महाबली, मोठे वृक्ष मुळासकट उपटत, छातीने धडका देत, बलवान (भीम) गेला.
3.148.43
लतावल्लीश्च वेगेन विकर्षन्पाण्डुनन्दनः ।
उपर्युपरि शैलाग्रमारुरुक्षुरिव द्विपः ॥ ३.१४८.४३ ॥
पांडुपुत्राने वेगाने वेली आणि लता ओढत, पर्वताच्या शिखरावर चढू इच्छिणाऱ्या हत्तीप्रमाणे वर वर चढले.
3.148.44
जलावलम्बोऽतिभृशं सविद्युदिव तोयदः ।
व्यनदत्स महानादं भीमसेनो महाबलः ॥ ३.१४८.४४ ॥
वेलींना धरून लटकत विजेसह मेघाप्रमाणे महाबली भीमसेनाने मोठा गर्जना केली.
3.148.45
तेन शब्देन महता भीमस्य प्रतिबोधिताः ।
गुहां संतत्यजुर्व्याघ्रा निलिल्युर्वनवासिनः ॥ ३.१४८.४५ ॥
भीमाच्या त्या महान आवाजाने जागे झालेले वाघ गुहा पूर्णपणे सोडून गेले, आणि वनातील प्राणी लपून बसले.
3.148.46
समुत्पेतुः खगास्त्रस्ता मृगयूथानि दुद्रुवुः ।
ऋक्षाश्चोत्ससृजर्वृक्षांस्तत्यजुर्हरयो गुहाम्।
व्यजृम्भन्त महासिंहा महिषाश्च वनेचराः ॥ ३.१४८.४६ ॥
घाबरलेले पक्षी आकाशात उडाले; हरिणांचे कळप पळाले; अस्वलांनी झाडे सोडली; सिंहांनी गुहा सोडली. महासिंह जांभई देऊ लागले; वनात फिरणारे रेडेही.
3.148.47
तेन वित्रासिता नागाः करेणुपरिवारिताः ।
तद्वनं संपरित्यज्य जग्मुरन्यन्महावनम् ॥ ३.१४८.४७ ॥
त्याच्यामुळे घाबरलेले हत्ती, हत्तिणींनी वेढलेले, ते वन पूर्णपणे सोडून दुसऱ्या महावनात गेले.
3.148.48
वराहमृगसङ्घाश्च महिषाश्च वनेचराः ।
व्याघ्रगोमायुसङ्घाश्च प्रणेदुर्गवयैः सह ॥ ३.१४८.४८ ॥
वराह आणि हरिणांचे कळप, रेडे आणि वनात फिरणारे, वाघ आणि कोल्ह्यांचे कळप, गवयांसह ओरडू लागले.
3.148.49
रथाङ्गसाह्वदात्यूहा हंसकारण्डवप्लवाः ।
शुकाः पारावताः कौञ्चा विसंज्ञा भेजिरे दिशः ॥ ३.१४८.४९ ॥
रथाङ्ग, साह्व, दात्यूह, हंस, कारण्डव हे जलपक्षी, पोपट, कबुतरे व क्रौञ्च भीतीने भान हरपून चारी दिशांना पळाले.
3.148.50
तथाऽन्ये दर्पिता नागाः करेणुशरपीडिताः ।
सिंहव्याघ्राश्च संक्रुद्धा भीमसेनमथाद्रवन् ॥ ३.१४८.५० ॥
तसेच हत्तिणींच्या बाणांनी पीडित झालेले इतर मदोन्मत्त हत्ती आणि रागावलेले सिंह व वाघ भीमसेनावर धावून आले.
3.148.51
शकृन्मूत्रं च मुञ्चाना भयविभ्रान्तमानसाः ।
व्यादितास्या महारौद्र व्यनदन्भीषणान्रवान् ॥ ३.१४८.५१ ॥
भयाने भ्रमित मनाने मलमूत्र टाकत, मुखे पसरून ते अत्यंत भयानक आरडाओरड व गर्जना करू लागले.
3.148.52
ततो वायुसुतः क्रोधात्स्वबाहुबलमाश्रितः ।
गजेनान्यान्गजान्श्रीमान्सिंहं सिंहेन वा विभुः।
तलप्रहारैरन्यांश्च व्यहनत्पाण्डवो बली ॥ ३.१४८.५२ ॥
नंतर वायुपुत्र क्रोधाने स्वतःच्या बाहुबळावर विसंबून, एका हत्तीने दुसऱ्या हत्तींना, एका सिंहाने दुसऱ्या सिंहाला व तळहाताच्या प्रहारांनी इतरांना ठार मारू लागला; तो बलवान पांडुपुत्र असे करीत होता.
3.148.53
ते वध्यमाना भीमेन सिंहव्याघ्रतरक्षवः ।
भयाद्विससृजुर्भीमं शकृन्मूत्रं च सुस्रुवुः ॥ ३.१४८.५३ ॥
भीमाकडून मारले जात असलेले ते सिंह, वाघ व अस्वले भयाने भीमावर मलमूत्र सोडू लागले आणि ते वाहत राहिले.
3.148.54
प्रविवेश ततः क्षिप्रं तानपास्य महाबलः ।
वनं पाण्डुसुतः श्रीमाञ्शब्देनापूरयन्दिशः ॥ ३.१४८.५४ ॥
नंतर त्यांना बाजूला सारून महाबलवान पांडुपुत्र श्रीमान् लगेच वनात शिरला; आपल्या गर्जनेने दिशा भरून टाकत.
3.148.55
अथापश्यन्महाबाहुर्गनधमादनसानुषु ।
सुरम्यं कदलीषणअडं बहुयोजनविस्तृतम् ॥ ३.१४८.५५ ॥
मग महाबाहूने गंधमादनाच्या उतारावर अनेक योजने पसरलेले अतिशय सुंदर केळीचे वन पाहिले.
3.148.56
तमभ्यगच्छद्वेगेन क्षोभयिष्यन्महाबलः ।
महागज इवास्रावी प्रभञ्जन्विविधान्द्रुमान् ॥ ३.१४८.५६ ॥
तो महाबली वेगाने त्याच्याकडे गेला, वन ढवळून टाकण्यासाठी; मद गळणारा महागज विविध वृक्ष मोडत जावा तसा.
3.148.57
उत्पाट्य कदलीस्तम्भान्बहुतालसमुच्छ्रयान् ।
चिक्षेप तरसा भीमः समन्ताद्बलिनां वरः।
विमर्दन्सुमहातेजा नृसिंह इव दर्पितः ॥ ३.१४८.५७ ॥
अनेक ताडांइतक्या उंच केळीचे खोड उपटून बलवानांमध्ये श्रेष्ठ भीमाने ते चहूकडे वेगाने फेकले; अति तेजस्वी तो गर्विष्ठ नरसिंहासारखा चिरडत राहिला.
3.148.58
ततः संन्यपतंस्तत्रसुबहूनि महान्ति च ।
रुरुवारणयूथानि महिषाश्च जलाश्रयाः ॥ ३.१४८.५८ ॥
तेव्हा तिथे अनेक मोठे रुरु मृग आणि हत्तींचे कळप, रेडे आणि जलचर प्राणी धावपळून गेले.
3.148.59
प्रविवेश ततः क्षिप्रं तानपास्य महाबलः ।
वनं पाण्डुसुतः श्रीमान्नादेनापूरयन्दिशः ॥ ३.१४८.५९ ॥
मग महाबली पांडुपुत्र श्रीमान त्यांना बाजूला सारून वेगाने वनात शिरला; आपल्या गर्जनेने दिशा भरून टाकत.
3.148.60
तेन शब्देन चैवाथ भीमसेनरवेण च ।
वनान्तरगताश्चापि वित्रेसुर्मृहपक्षिः ॥ ३.१४८.६० ॥
त्या आवाजाने आणि भीमसेनाच्या गर्जनेने वनाच्या आतमध्ये गेलेले मृग आणि पक्षीही भयभीत झाले.
3.148.61
तस्मिननथ प्रवृत्ते तु संक्षोभे मृगपक्षिणाम् ।
जलार्द्रपक्षा विहगाः समुत्पेतुः सहस्रशः ॥ ३.१४८.६१ ॥
त्या कोलाहलाने मृग आणि पक्षी क्षुब्ध झाले; पाण्याने ओले पंख असलेले पक्षी हजारोंच्या संख्येने उडाले.
3.148.62
तानौदकान्पक्षिगणान्निरीक्ष्य भरतर्षभः ।
तानेवानुसरन्रम्यं ददर्श सुमहत्सरः ॥ ३.१४८.६२ ॥
त्या जलपक्ष्यांच्या थव्यांना पाहून भरतश्रेष्ठांनी त्यांच्याच मागे जात एक अत्यंत विशाल आणि रमणीय सरोवर पाहिले.
3.148.63
काञ्चनैः कदलीषण्डैर्मन्दमारुतकम्पितैः ।
वीज्यमानमिवाक्षोभ्यं तीरात्तीरविसर्पिभिः ॥ ३.१४८.६३ ॥
मंद वाऱ्याने हलणाऱ्या सोनेरी केळीच्या बनांनी ते अक्षोभ्य सरोवर काठावरून काठापर्यंत वारा घातल्याप्रमाणे भासत होते.
3.148.64
तत्सरोऽथावतीर्याशु प्रभूतनलिनोत्पलम् ।
महागज इवोद्दामश्चिक्रीड बलवद्बली ॥ ३.१४८.६४ ॥
मग त्या सरोवरात वेगाने उतरून, कमळे आणि निळ्या कमळांनी भरलेल्या त्यात, महागजाप्रमाणे उन्मत्त होऊन बलवानांतील बली क्रीडा करू लागला.
3.148.65
विक्रीड्यतस्मिन्रुचिरमुत्ततारामितद्युतिः ।
क्षोभयन्सलिलं भीमः प्रभिन्न इववारणः ॥ ३.१४८.६५ ॥
त्या रमणीय सरोवरात क्रीडा करून, अमित तेजस्वी भीम पाणी ढवळत मदोन्मत्त हत्तीप्रमाणे बाहेर आला.
3.148.66
ततो जगाहे वेगेन तद्वनं बहुपादपम् ।
दध्मौ च शङ्खं स्वनवत्सर्वप्राणेन पाण्डवः।
आस्फोटयच्च बलवान्भीमः संनादयन्दिशः ॥ ३.१४८.६६ ॥
मग तो वेगाने अनेक वृक्षांनी भरलेल्या त्या वनात शिरला; पांडवाने सर्व श्वासानिशी शंख फुंकला, आणि बलवान भीमाने दंड थोपटून दिशा दुमदुमवल्या.
3.148.67
तस्य शङ्खस्य शब्दन भीमसेनरवेण च ।
बाहुशब्दन चोग्रेण नदन्तीव गिरेर्गुहाः ॥ ३.१४८.६७ ॥
त्या शंखाच्या ध्वनीने, भीमसेनाच्या गर्जनेने आणि भयंकर बाहुशब्दाने पर्वताच्या गुहा जणू गर्जू लागल्या.
3.148.68
तं वज्रनिष्पेषसममास्फोटितमहारवम् ।
श्रुत्वा शैलगुहासुप्तैः सिंहैर्मुक्तो महास्वनः ॥ ३.१४८.६८ ॥
वज्राच्या आघातासारखा तो महान आस्फोटाचा नाद ऐकून, पर्वतगुहांत झोपलेल्या सिंहांनी महान गर्जना केली.
3.148.69
सिंहनादभयत्रस्तैः कुञ्जरैरपि भारत ।
मुक्तो विरावः सुमहान्पर्वतो येन पूरितः ॥ ३.१४८.६९ ॥
हे भारता, सिंहांच्या गर्जनेने भयभीत झालेल्या हत्तींनीही महान चित्कार केला, ज्याने तो पर्वत भरून गेला.
3.148.70
तं तु नादं ततः श्रुत्वा सुप्तो वानरपुङ्गवः ।
भ्रातरं भीमसेनं तु विज्ञाय हनुमान्कपिः ॥ ३.१४८.७० ॥
तो नाद ऐकून झोपलेल्या वानरश्रेष्ठ हनुमानाने आपला बंधू भीमसेन ओळखला.
3.148.71
दिवंगमं रुरोधाथ मार्गं भीमस्य कारणात् ।
अनेन हि पथा मा वै गच्छेदिति विचार्य सः ॥ ३.१४८.७१ ॥
भीमासाठी त्या आकाशगामी वानराने मार्ग रोखला; "या मार्गाने कोणी जाऊ नये" असा विचार करून तो तसे करता झाला.
3.148.72
आस्त एकायने मार्गे कदलीषण्डमण्डिते ।
भ्रातुर्भीमस्य रक्षार्थं तं मार्गमवरुध्य वै ॥ ३.१४८.७२ ॥
केळीच्या वनांनी सुशोभित त्या एकाच मार्गावर, आपला बंधू भीमाच्या रक्षणासाठी तो मार्ग अडवून बसला.
3.148.73
माऽत्र प्राप्स्यति शापं वा धर्षणां वेति पाण्डवः ।
कदलीषण्डमध्यस्थो ह्येवं संचिन्त्य वानरः ॥ ३.१४८.७३ ॥
येथे पांडव (भीम) शाप किंवा अपमान पावेल की नाही, असा विचार करून केळीच्या वनाच्या मध्यभागी असलेला वानर (असा विचार करू लागला).
3.148.74
प्राजृम्भत महाकायो हनूमान्नाम वानरः ।
कदलीषण्डमध्यस्थो निद्रावशगतस्तदा ॥ ३.१४८.७४ ॥
महाकाय हनुमान नावाचा वानर जांभई देऊ लागला; तेव्हा केळीच्या वनाच्या मध्यभागी असलेला तो झोपेच्या अधीन झाला.
3.148.75
तेन शब्देन महता व्यबुध्यत महाकपिः ।
जृम्भमाणः सुविपुलं शक्रध्वजमिवोच्छ्रितम्।
आस्फोटयच्चलाङ्गूलमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥ ३.१४८.७५ ॥
त्या महान आवाजाने तो महाकपी जागा झाला; जांभई देत, इंद्रध्वजासारखा विशाल आणि उंच असलेला तो, इंद्राच्या वज्रासारखा आवाज करणारे आपले हलते शेपूट आपटू लागला.
3.148.76
तस्य लाङ्गूलनिनदं पर्वतः सुगुहामुखैः ।
उद्गारमिव गौर्नर्दन्नुत्ससर्ज समन्ततः ॥ ३.१४८.७६ ॥
त्याच्या शेपटीच्या आवाजाने पर्वताने आपल्या सुंदर गुहांच्या तोंडांतून गाईसारखे गर्जन करत सर्व बाजूंना जणू ढेकर दिल्यासारखा आवाज सोडला.
3.148.77
लाङ्गूलास्फोटशब्दाच्च चलितः स महागिरिः ।
विघूर्णमानशिखरः समन्तात्पर्यशीर्यत ॥ ३.१४८.७७ ॥
शेपूट आपटल्याच्या आवाजाने तो महान पर्वत हादरला; त्याची शिखरे फिरू लागली आणि सर्व बाजूंनी तुटून पडली.
3.148.78
स लाङ्गूलरवस्तस्य मत्तवारणनिस्वनम् ।
अन्तर्धायविचित्रेषु चचार गिरिसानुषु ॥ ३.१४८.७८ ॥
मत्त हत्तीच्या गर्जनेसारखा त्याच्या शेपटीचा तो आवाज विचित्र पर्वतउतारांवर लपतछपत फिरत राहिला.
3.148.79
स भीमसेनस्तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः ।
शब्दप्रभवमन्विच्छंश्चचार कदलीवनम् ॥ ३.१४८.७९ ॥
भीमसेनाने तो ध्वनी ऐकून आनंदाने रोमांचित होऊन, ध्वनीचा स्रोत शोधत केळीच्या वनात फिरला.
3.148.80
कदलीवनमध्यस्थमथ पीने शिलातले ।
ददर्श सुमहाबाहुर्वानराधिपतिं तदा ॥ ३.१४८.८० ॥
तेव्हा त्या महाबाहूने केळीच्या वनाच्या मध्यभागी एका विस्तीर्ण शिलातलावर वानराधिपतीला पाहिले.
3.148.81
विद्युत्संपातदुष्प्रेक्षं विद्युत्संपातपिङ्गलम् ।
विद्युत्संपातनिनदं विद्युत्संपातचञ्चलम् ॥ ३.१४८.८१ ॥
विजेच्या झगमगाटासारखा पाहण्यास कठीण, विजेसारखा पिंगट, विजेच्या गर्जनेसारखा गर्जणारा, विजेसारखा चंचल होता.
3.148.82
बाहुस्वस्तिकविन्यस्तपीनवृत्तशिरोधरम् ।
स्कन्धभूयिष्ठकायत्वात्तनुमध्यकटीतटम् ॥ ३.१४८.८२ ॥
हात स्वस्तिक मुद्रेत ठेवलेला, जाड व गोल मानेचा, खांदेच जास्त असलेल्या शरीराचा, बारीक कंबर व कूल्ह्यांचा होता.
3.148.83
किंचिच्चाभुग्नशीर्षेण दीर्घरोमाञ्चितेन च ।
लाङ्गूलेनोर्ध्वगतिना ध्वजेनेव विराजितम् ॥ ३.१४८.८३ ॥
किंचितही मान न वाकवलेला, लांब केसांनी रोमांचित झालेला, ध्वजाप्रमाणे वर उभ्या असलेल्या शेपटीने शोभणारा होता.
3.148.84
ह्रस्वौष्ठं ताम्रजिह्वास्यं रक्तकर्णं चलद्धुवम् ।
अपश्यद्वदनं तस्य रश्मिवन्तमिवोडुपम् ॥ ३.१४८.८४ ॥
लहान ओठ, तांब्यासारख्या रंगाची जीभ असलेले, लाल कान व चंचल भुवया असलेले त्याचे तोंड त्याने पाहिले; ते किरणांनी युक्त चंद्रासारखे होते.
3.148.85
वदनाभ्यन्तरगतैः शुक्लैर्दन्तैरलंकृतम् ।
केसरोत्करसंमिश्रमशोकानामिवोत्करम् ॥ ३.१४८.८५ ॥
तोंडाच्या आतील पांढऱ्या दातांनी अलंकृत, केसरांच्या समूहात मिसळलेले, जणू अशोक वृक्षांचा गुच्छ.
3.148.86
हिरण्मयीनां मध्यस्थं कदलीनां महाद्युतिम् ।
दीप्यमानेन वपुषा स्वर्चिष्मन्तमिवानलम्।
निरीक्षन्तमपत्रस्तं लोचनैर्मधुपिङ्गलैः ॥ ३.१४८.८६ ॥
सोनेरी केळीच्या झाडांमध्ये उभा असलेला, महातेजस्वी, तेजस्वी देहाने प्रज्वलित अग्नीसारखा, निर्भयपणे मधासारख्या पिंगट डोळ्यांनी पाहणारा.
3.148.87
तं वानरवरं धीमानतिकायं महाबलम् ।
स्वर्गपन्थानमावृत्य हिमवन्तमिव स्तितम् ॥ ३.१४८.८७ ॥
तो वानरश्रेष्ठ, बुद्धिमान, अतिविशाल देहाचा आणि महाबलवान, स्वर्गाचा मार्ग अडवून हिमालयासारखा उभा होता.
3.148.88
दृष्ट्वा चैनं महाबाहुरेकं तस्मिन्महावने ।
अथोपसृत्यतरसा भीमो भीमपराक्रमः ॥ ३.१४८.८८ ॥
त्या महावनात एकटाच असलेल्या त्याला पाहून, महाबाहू, भयंकर पराक्रमी भीम वेगाने जवळ गेला.
3.148.89
सिंहनादं चकारोग्रं वज्राशनिसमं बली ।
तेन शब्देन भीमस्य वित्रेसुर्मृगपक्षिणः ॥ ३.१४८.८९ ॥
बलवान भीमाने वज्र आणि विजेसारखा भयंकर सिंहनाद केला; भीमाच्या त्या आवाजाने मृग आणि पक्षी भयभीत झाले.
3.148.90
हनूमांश्च महासत्व ईषदुन्मील्य लोचने ।
दृष्ट्वा तमथ सावज्ञं लोचनैर्मधुपिङ्गलैः ॥ ३.१४८.९० ॥
महासत्त्व हनुमानाने थोडे डोळे उघडून त्याला पाहिले; मग तुच्छतेने मधासारख्या पिंगट डोळ्यांनी पाहिले.
3.148.91
ततः पवनजः श्रीमानन्तिकस्थं महौजसम् ।
स्मितेन चैनमासाद्यहनूमानिदमब्रवीत् ॥ ३.१४८.९१ ॥
तेव्हा वायुपुत्र श्रीमान हनुमान, जवळ उभ्या असलेल्या त्या महातेजस्वी पुरुषाजवळ जाऊन हसत म्हणाले.
3.148.92
किमर्थं सरुजस्तेऽहं सुखसुप्तः प्रबोधितः ।
ननु नाम त्वया कार्या दया भूतेषु जानता ॥ ३.१४८.९२ ॥
"मी सुखाने झोपलो होतो, मग वेदना देऊन मला का जागवलेस? प्राण्यांवर दया करावी हे तुला ठाऊक असायला हवे."
3.148.93
वयं धर्मं न जानीमस्तिर्यग्योनिमुपाश्रिताः ।
नरास्तु बुद्धिसंपन्ना दयां कुर्वन्ति जन्तुषु ॥ ३.१४८.९३ ॥
"आम्ही धर्म जाणत नाही, कारण आम्ही तिर्यक योनी स्वीकारली आहे. पण बुद्धिमान मनुष्य प्राण्यांवर दया करतात."
3.148.94
क्रूरेषु कर्मसु कथं देहवाक्चित्तदूषिषु ।
धर्मघातिषु सज्जन्ते बुद्दिमन्तो भवद्विधाः ॥ ३.१४८.९४ ॥
"शरीर, वाणी, मन यांनी दूषित झालेल्या, धर्माचा घात करणाऱ्या क्रूर कर्मांमध्ये तुमच्यासारखे बुद्धिमान कसे आसक्त होतात?"
3.148.95
न त्वं धर्मं विजानासि वृद्धा नोपासितास्त्वया ।
अल्पबुद्धितया बाल्यादुत्सादयसि यन्मृगान् ॥ ३.१४८.९५ ॥
"तू धर्म जाणत नाहीस, वडीलधाऱ्यांची सेवा केली नाहीस. अल्प बुद्धीमुळे, बालपणापासूनच तू हरणांचा नाश करतोस."
3.148.96
ब्रूहि कस्त्वं किमर्थं वा किमिदं वनमागतः ।
वर्जितं मानुषैर्भावैस्तथैव पुरुषैरपि ॥ ३.१४८.९६ ॥
"सांग, तू कोण आहेस? कोणत्या कारणाने तू या अरण्यात आलास? मानवी गुणांपासून रहित, माणसांपासूनही दूर असलेला तू."
3.148.97
क्व च त्वयाऽद्यगन्तव्यं प्रब्रूहि पुरुषर्षभ ।
अतः परमगम्योऽयं पर्वतः सुदुरारुहः ॥ ३.१४८.९७ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, आज तुला कुठे जायचे आहे ते सांग. यापुढे हा पर्वत अगम्य आहे, त्यावर चढणे अत्यंत कठीण आहे.
3.148.98
विना सिद्धगतिं वीर गतिरत्र न विद्यते ।
देवलोकस्य मार्गोऽयमगम्यो मानुषैः सदा ॥ ३.१४८.९८ ॥
हे वीरा, सिद्धांच्या मार्गाशिवाय येथे दुसरा मार्ग सापडत नाही. हा देवलोकाचा मार्ग आहे; मनुष्यांना तो नेहमी अगम्य आहे.
3.148.99
कारुण्यात्त्वामहं वीर वारयामि निबोध मे ।
नातः परं त्वया शक्यं गन्तुमाश्वसिहि प्रभो ॥ ३.१४८.९९ ॥
हे वीरा, करुणेने मी तुला अडवत आहे, माझे ऐक. यापुढे तुला जाणे शक्य नाही; धीर धर, हे प्रभो.
3.148.100
स्वागतं सर्वथैवेह तवाद्य मनुजर्षभ ।
इमान्यमृतकल्पानि मूलानि च फलानि च ॥ ३.१४८.१०० ॥
हे मनुजश्रेष्ठा, आज येथे तुझे सर्व प्रकारे स्वागत आहे. ही अमृतासमान मुळे आणि फळे आहेत.
3.148.101
भक्षयित्वा निवर्तस्व मा वृथा प्राप्स्यसे वधम् ।
ग्राह्यं यदि वचो मह्यं हितं मनुजपुङ्गव ॥ ३.१४८.१०१ ॥
हे खाऊन परत जा, व्यर्थ मृत्यू ओढवून घेऊ नकोस. हे मनुजपुंगवा, माझे हितकारक वचन स्वीकारशील तर.