মহাভারত · অধ্যায় 3.149
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.149.1
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वानरेन्द्रस्य धीमतः ।
भीमसेनस्तदा वीरः प्रोवाचामितविक्रमः ॥ ३.१४९.१ ॥
সেই বুদ্ধিমান বানররাজের কথা শুনে অমিতবিক্রম বীর ভীমসেন তখন বললেন।
3.149.2
को भवान्किंनिमित्तं वा वानरं वपुराश्रितः ।
ब्राह्मणानन्तरो वर्णः क्षत्रियस्त्वाऽनुपृच्छति ॥ ३.१४९.२ ॥
আপনি কে? কী কারণে বানরের রূপ ধারণ করেছেন? ব্রাহ্মণের পরবর্তী বর্ণ ক্ষত্রিয় হয়ে আমি আপনাকে জিজ্ঞাসা করছি।
3.149.3
कौरवः सोमवंशीयः कुन्त्या गर्भेण धारितः ।
पाण्डवो वायुतनयो भीमसेन इति श्रुतः ॥ ३.१४९.३ ॥
আমি কৌরব, চন্দ্রবংশীয়, কুন্তীর গর্ভে ধৃত; বায়ুপুত্র পাণ্ডব ভীমসেন নামে খ্যাত।
3.149.4
स वाक्यं भीमसेनस्य स्मितेन प्रतिगृह्य तत् ।
हनुमान्वायुतनयो वायुपुत्रमभाषत ॥ ३.१४९.४ ॥
ভীমসেনের সেই কথা হাসিমুখে গ্রহণ করে বায়ুপুত্র হনুমান বায়ুপুত্রকে বললেন।
3.149.5
वानरोऽहं न ते मार्गं प्रदास्यामि यथोप्सितम् ।
साधु गच्छ निवर्तस्व मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम् ॥ ३.१४९.५ ॥
আমি এক বানর; তুমি যেমন চাও সেভাবে পথ আমি দেব না। ভালোভাবে যাও, ফিরে যাও; বিনাশ প্রাপ্ত হয়ো না।
3.149.6
वैशसं वाऽस्तु यद्वान्यन्न त्वां रपृच्चामि वानर ।
प्रयच्छ मार्गमुत्तिष्ठ मा मत्तः प्राप्स्यसे व्यथाम् ॥ ३.१४९.६ ॥
বিনাশ হোক বা অন্য যা-ই হোক, হে বানর, আমি তোমার কাছে কিছু চাই না। পথ দাও, ওঠো; আমার থেকে কষ্ট পেয়ো না।
3.149.7
नास्ति शक्तिर्ममोत्थातुं जरया क्लेशितो ह्यहम् ।
यद्यवश्यं प्रयातव्यं लङ्घयित्वा प्रयाहि माम् ॥ ३.१४९.७ ॥
আমার উঠে দাঁড়ানোর শক্তি নেই; বার্ধক্যে আমি ক্লিষ্ট। যদি তোমাকে অবশ্যই যেতেই হয়, তবে আমাকে লঙ্ঘন করে চলে যাও।
3.149.8
निर्गुणः परमात्मा तु देहं ते व्याप्य तिष्ठते ।
तमहं ज्ञानविज्ञेयं नावमन्ये न लङ्घये ॥ ३.१४९.८ ॥
নির্গুণ পরমাত্মা তোমার দেহে ব্যাপ্ত হয়ে অবস্থান করেন। জ্ঞান-বিজ্ঞানের দ্বারা জ্ঞেয় সেই পরমাত্মাকে আমি অবমাননা করি না, লঙ্ঘনও করি না।
3.149.9
यद्यागमैर्न विद्यां च तमहं भूतभावनम् ।
क्रमेयं त्वां गिरिं चैव हनीमानिव सागरम् ॥ ३.१४९.९ ॥
শাস্ত্র ও জ্ঞানের দ্বারা যদি আমি ভূতভাবন তাঁকে না জানি, তবে হনুমানের মতো সাগর লঙ্ঘনের ন্যায় তোমাকে ও এই পর্বতকেও আমি লঙ্ঘন করব।
3.149.10
क एष हनुमान्नाम सागरो येन लङ्घितः ।
पृच्चामि त्वां नरश्रेष्ठ कथ्यतां यदि शक्यते ॥ ३.१४९.१० ॥
হনুমান নামের এই ব্যক্তিটি কে, যিনি সাগর লঙ্ঘন করেছিলেন? হে নরশ্রেষ্ঠ, আমি তোমাকে জিজ্ঞাসা করছি; সম্ভব হলে বলো।
3.149.11
भ्राता मम गुणश्लाघ्यो बुद्धिसत्वबलान्वितः ।
रामायणेऽतिविख्यातः श्रीमान्वानरपुङ्गवः ॥ ३.१४९.११ ॥
আমার ভ্রাতা — গুণে প্রশংসনীয়, বুদ্ধি, সত্ত্ব ও বলে সমন্বিত; রামায়ণে অতি বিখ্যাত সেই শ্রীমান বানরশ্রেষ্ঠ।
3.149.12
रामपत्नीकृते येन शतयोजनविस्तृतः ।
सागरः प्लवगेन्द्रेण क्रमेणैकेन लङ्घितः ॥ ३.१४९.१२ ॥
রামের পত্নীর জন্য শত যোজন বিস্তৃত সাগর, লম্ফদাতাদের অধিপতি একটিমাত্র লাফে লঙ্ঘন করেছিলেন।
3.149.13
स मे भ्राता महावीर्यस्तुल्योऽहं तस् तेजसा ।
बले पराक्रमे युद्धे शक्तोऽहं तव निग्रहे ॥ ३.१४९.१३ ॥
সে আমার ভ্রাতা, মহাবীর্যবান। তার তেজে আমি তার সমতুল্য। বলে, পরাক্রমে, যুদ্ধে তোমাকে দমন করতে আমি সক্ষম।
3.149.14
इमं देशमनुप्राप्तः कारणेनास्मि केनचित् ।
उत्तिष्ठ देहि मे मार्गं पश्य मे चाद्य पौरुषम्।
मच्छासनमकुर्वाणं त्वां वा नेष्ये यमक्षयम् ॥ ३.१४९.१४ ॥
কোনো কারণে আমি এই স্থানে এসেছি। ওঠো, আমাকে পথ দাও; আজ আমার পৌরুষ দেখো। আমার আদেশ পালন না করলে তোমাকে যমলোকে পাঠাব।
3.149.15
विज्ञाय तं बलोन्मत्तं बाहुवीर्येण दर्पितम् ।
हृदयेनावहस्यैनं हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.१४९.१५ ॥
বলোন্মত্ত ও বাহুবীর্যে দর্পিত তাকে জেনে হনুমান হৃদয়ে হেসে তাকে এই কথা বললেন।
3.149.16
प्रसीद नास्ति मे शक्तिरुत्थातुं जरयाऽनघ ।
ममानुकम्पया त्वेतत्पुच्छमुत्सार्य गम्यताम् ॥ ३.१४९.१६ ॥
হে নিষ্পাপ, প্রসন্ন হও। বার্ধক্যে আমার ওঠার শক্তি নেই। আমার প্রতি করুণা করে এই লেজ সরিয়ে চলে যাও।
3.149.17
एवमुक्ते हनुमता हीनवीर्यपराक्रमम् ।
मनसाऽचिनतयद्भीमः स्वबाहुबलदर्पितः ॥ ३.१४९.१७ ॥
হনুমানের এই কথায়, তাঁকে বীর্য ও পরাক্রমহীন ভেবে, নিজের বাহুবলে দর্পিত ভীম মনে মনে চিন্তা করলেন।
3.149.18
पुच्छे प्रगृह्य तरसा हीनवीर्यपराक्रमम् ।
सालोक्यमन्तकस्यैनं नयाम्यद्येह वानरम् ॥ ३.१४९.१८ ॥
লেজ ধরে বলপূর্বক, বীর্য-পরাক্রমহীন এই বানরকে আজই এখানে যমলোকে পাঠাব।
3.149.19
सावज्ञमथ वामेन स्मयञ्जग्राह पाणिना ।
न चाशकच्चालयितुं भीमः पुच्छं महाकपेः ॥ ३.१४९.१९ ॥
তখন ভীম অবজ্ঞাভরে, হাসতে হাসতে বাম হাত দিয়ে তাকে ধরলেন; কিন্তু সেই মহাকপির লেজ নাড়াতেও তিনি সক্ষম হলেন না।
3.149.20
उच्चिक्षेप पुनर्दोर्भ्यामिन्द्रायुधमिवोच्छ्रितम् ।
नोद्धर्तुमशकद्भीमो दोर्भ्यामपि महाबलः ॥ ३.१४९.२० ॥
আবার দুই বাহু দিয়ে ইন্দ্রের বজ্রের মতো উঁচু করে তুলতে চেষ্টা করলেন; কিন্তু মহাবল ভীম দুই বাহুর দ্বারাও তাকে তুলতে পারলেন না।
3.149.21
उत्क्षिप्तभ्रूर्विवृत्ताक्षः संहतभ्रकुटीमुखः ।
स्विन्नगात्रोऽभवद्भीमो न चोद्धर्तुंशशाक तम् ॥ ३.१४९.२१ ॥
ভ্রু তুলে, চোখ ঘুরিয়ে, ভ্রূকুঞ্চনে মুখ কঠিন করে ভীমের শরীর ঘর্মাক্ত হল; তিনি তাকে তুলতে পারলেন না।
3.149.22
यत्नवानपि तु श्रीमाँल्लाङ्गूलोद्धरणे ततः ।
कपेः पार्श्वगतो भीमस्तस्थौ व्रीडडानताननः ॥ ३.१४९.२२ ॥
চেষ্টা করেও সেই শ্রীমান ভীম লেজ তুলতে ব্যর্থ হয়ে কপির পাশে লজ্জায় মুখ নত করে দাঁড়িয়ে রইলেন।
3.149.23
प्रणिपत्य च कौन्तेयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ।
प्रसीद कपिशार्दूल दुरुक्तं क्षम्यतां मम ॥ ३.१४९.२३ ॥
কুন্তীপুত্র প্রণাম করে, করজোড়ে এই কথা বললেন: 'হে কপিশার্দূল, প্রসন্ন হোন; আমার কটু বাক্য ক্ষমা করুন।'
3.149.24
सिद्धो वा यदि वा देवो गन्धर्वो वाऽथ गुह्यकः ।
पृष्टः सन्को मया ब्रूहि कस्त्वं वानररूपधृत् ॥ ३.१४९.२४ ॥
'তুমি কি সিদ্ধ, দেবতা, গন্ধর্ব, নাকি গুহ্যক? আমি জিজ্ঞাসা করছি, বলো; বানররূপধারী তুমি কে?'
3.149.25
न चेद्गुह्यं महाबाहो श्रोतव्यं चेद्भवेन्मम ।
शिष्यवत्त्वां तु पृच्छामि उपपन्नोऽस्मि तेऽनघ ॥ ३.१४९.२५ ॥
হে মহাবাহু, যদি এটি গোপনীয় না হয় এবং আমার শোনার যোগ্য হয়, তবে শিষ্যের মতো আমি আপনাকে জিজ্ঞাসা করছি; হে নিষ্পাপ, আমি আপনার কাছে এসেছি।
3.149.26
यत्ते मम परिज्ञाने कौतूहलमरिंदम ।
तत्सर्वमखिलेन त्वं शृणु पाण्डवनन्दन ॥ ३.१४९.२६ ॥
হে শত্রুদমন, আমার জ্ঞান সম্পর্কে আপনার যে কৌতূহল আছে, হে পাণ্ডবনন্দন, সেই সমস্ত আপনি সম্পূর্ণভাবে শুনুন।
3.149.27
अहं केसरिणः क्षेत्रे वायुना जगदायुषा ।
जातः कमलपत्राक्ष हनूमान्नाम वानरः ॥ ३.१४९.२७ ॥
হে কমলপত্রাক্ষ, কেশরীর ক্ষেত্রে জগতের প্রাণ বায়ু দ্বারা আমি জন্মেছি; আমার নাম হনুমান, আমি একটি বানর।
3.149.28
सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम् ।
सर्ववानरराजानौ सर्ववानरयूथपाः ॥ ३.१४९.२८ ॥
সূর্যপুত্র সুগ্রীব ও ইন্দ্রপুত্র বালী, উভয়েই সকল বানরের রাজা; এবং সকল বানর-যূথপতিরাও।
3.149.29
उपतस्थुर्महावीर्या मम चामित्रकर्शन ।
सुग्रीवेणाभवत्प्रीतिरनिलस्याग्निना यथा ॥ ३.१४९.२९ ॥
হে শত্রুকর্ষণ, মহাবীর্য বানরেরা আমার সেবায় উপস্থিত থাকত; এবং বায়ুর অগ্নির সঙ্গে যেমন প্রীতি, তেমনই সুগ্রীবের সঙ্গে আমার প্রীতি হয়েছিল।
3.149.30
निकृतः स ततो भ्रात्रा कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ।
ऋश्यमूके मया सार्धं सुग्रीवो न्यवसच्चिरम् ॥ ३.१४९.३० ॥
তারপর সে অন্য কোনো কারণে ভ্রাতার দ্বারা অপমানিত হয়ে ঋষ্যমূকে আমার সঙ্গে দীর্ঘকাল বাস করল।
3.149.31
अथ दाशरथिर्वीरो रामो नाम महाबलः ।
विष्णुर्मानुषरूपेण चचार वसुधातलम् ॥ ३.१४९.३१ ॥
তখন দশরথের পুত্র বীর রাম নামে মহাবলশালী, বিষ্ণু, মানুষের রূপে পৃথিবীতে বিচরণ করতেন।
3.149.32
स पितुः प्रियमन्विच्छन्सहभार्यः सहानुजः ।
सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठो दण्डकारण्यमाश्रितः ॥ ३.१४९.३२ ॥
পিতার প্রিয় সাধনে ইচ্ছুক হয়ে, পত্নী ও কনিষ্ঠ ভ্রাতার সঙ্গে, ধনুক হাতে, ধনুর্ধরদের শ্রেষ্ঠ হয়ে দণ্ডকারণ্যে আশ্রয় নিলেন।
3.149.33
तस्य भार्या जनस्थानाच्छलेनापहृता बलात् ।
राक्षसेन्द्रेण बलिना रावणेन दुरात्मना ॥ ३.१४९.३३ ॥
তাঁর পত্নীকে জনস্থান থেকে ছলে বলপূর্বক হরণ করা হলো, বলবান রাক্ষসরাজ দুরাত্মা রাবণ কর্তৃক।
3.149.34
सुवर्णरत्नचित्रेण मृगरूपेण रक्षसा ।
वञ्चयित्वा नरव्याघ्रं मारीचेन तदाऽनघ ॥ ३.१४९.३४ ॥
সোনা ও রত্নে চিত্রিত মৃগরূপধারী রাক্ষস মারীচ সেই নরব্যাঘ্রকে বঞ্চনা করেছিল, হে নিষ্পাপ।