महाभारत · अध्याय 3.149
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.149.1
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वानरेन्द्रस्य धीमतः ।
भीमसेनस्तदा वीरः प्रोवाचामितविक्रमः ॥ ३.१४९.१ ॥
त्या बुद्धिमान वानरराजाचे हे बोलणे ऐकून अमित पराक्रमी वीर भीमसेन तेव्हा म्हणाला.
3.149.2
को भवान्किंनिमित्तं वा वानरं वपुराश्रितः ।
ब्राह्मणानन्तरो वर्णः क्षत्रियस्त्वाऽनुपृच्छति ॥ ३.१४९.२ ॥
आपण कोण आहात? कोणत्या कारणाने वानराचे रूप धारण केले आहे? ब्राह्मणांनंतरचा वर्ण असलेला क्षत्रिय मी आपल्याला विचारत आहे.
3.149.3
कौरवः सोमवंशीयः कुन्त्या गर्भेण धारितः ।
पाण्डवो वायुतनयो भीमसेन इति श्रुतः ॥ ३.१४९.३ ॥
मी कौरव, चंद्रवंशीय, कुंतीच्या गर्भात धारण केलेला; वायुपुत्र पांडव भीमसेन म्हणून प्रसिद्ध आहे.
3.149.4
स वाक्यं भीमसेनस्य स्मितेन प्रतिगृह्य तत् ।
हनुमान्वायुतनयो वायुपुत्रमभाषत ॥ ३.१४९.४ ॥
भीमसेनाचे ते बोलणे हसून स्वीकारून वायुपुत्र हनुमान वायुपुत्राला म्हणाला.
3.149.5
वानरोऽहं न ते मार्गं प्रदास्यामि यथोप्सितम् ।
साधु गच्छ निवर्तस्व मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम् ॥ ३.१४९.५ ॥
मी एक वानर आहे; तुला हवा तसा मार्ग मी देणार नाही. चांगला जा, परत फिर; तू विनाशाला प्राप्त होऊ नकोस.
3.149.6
वैशसं वाऽस्तु यद्वान्यन्न त्वां रपृच्चामि वानर ।
प्रयच्छ मार्गमुत्तिष्ठ मा मत्तः प्राप्स्यसे व्यथाम् ॥ ३.१४९.६ ॥
विनाश होवो किंवा दुसरे काही, हे वानरा, मी तुझ्याकडे मागत नाही. मार्ग दे, उठ; माझ्यापासून व्यथा पावू नकोस.
3.149.7
नास्ति शक्तिर्ममोत्थातुं जरया क्लेशितो ह्यहम् ।
यद्यवश्यं प्रयातव्यं लङ्घयित्वा प्रयाहि माम् ॥ ३.१४९.७ ॥
मला उठण्याचीही शक्ती नाही; म्हातारपणाने मी क्लेशित आहे. तुला अवश्य जायचे असेल तर मला ओलांडून जा.
3.149.8
निर्गुणः परमात्मा तु देहं ते व्याप्य तिष्ठते ।
तमहं ज्ञानविज्ञेयं नावमन्ये न लङ्घये ॥ ३.१४९.८ ॥
निर्गुण परमात्मा तुझ्या देहात व्याप्त होऊन राहतो. ज्ञान-विज्ञानाने जाणावयाच्या त्याचा मी अवमान करत नाही आणि ओलांडतही नाही.
3.149.9
यद्यागमैर्न विद्यां च तमहं भूतभावनम् ।
क्रमेयं त्वां गिरिं चैव हनीमानिव सागरम् ॥ ३.१४९.९ ॥
आगमांनी व ज्ञानाने भूतांचे पालनकर्ते तो मी जाणत नसेन, तर हनुमानाने समुद्र ओलांडावा तसा मी तुला आणि या पर्वतालाही ओलांडीन.
3.149.10
क एष हनुमान्नाम सागरो येन लङ्घितः ।
पृच्चामि त्वां नरश्रेष्ठ कथ्यतां यदि शक्यते ॥ ३.१४९.१० ॥
हनुमान नावाचा हा कोण होता, ज्याने समुद्र ओलांडला? हे नरश्रेष्ठा, मी तुला विचारतो; शक्य असेल तर सांग.
3.149.11
भ्राता मम गुणश्लाघ्यो बुद्धिसत्वबलान्वितः ।
रामायणेऽतिविख्यातः श्रीमान्वानरपुङ्गवः ॥ ३.१४९.११ ॥
माझा बंधू — गुणांनी प्रशंसनीय, बुद्धी, सत्त्व आणि बलाने युक्त; रामायणात अत्यंत प्रसिद्ध असा तेजस्वी वानरश्रेष्ठ.
3.149.12
रामपत्नीकृते येन शतयोजनविस्तृतः ।
सागरः प्लवगेन्द्रेण क्रमेणैकेन लङ्घितः ॥ ३.१४९.१२ ॥
रामाच्या पत्नीसाठी शंभर योजने विस्तीर्ण समुद्र, उड्या मारणाऱ्यांच्या स्वामीने एकाच उडीत ओलांडला.
3.149.13
स मे भ्राता महावीर्यस्तुल्योऽहं तस् तेजसा ।
बले पराक्रमे युद्धे शक्तोऽहं तव निग्रहे ॥ ३.१४९.१३ ॥
तो माझा भाऊ, महापराक्रमी आहे. त्याच्या तेजात मी त्याच्या बरोबरीचा आहे. बल, पराक्रम आणि युद्धात तुला वश करण्यास मी समर्थ आहे.
3.149.14
इमं देशमनुप्राप्तः कारणेनास्मि केनचित् ।
उत्तिष्ठ देहि मे मार्गं पश्य मे चाद्य पौरुषम्।
मच्छासनमकुर्वाणं त्वां वा नेष्ये यमक्षयम् ॥ ३.१४९.१४ ॥
कोणत्यातरी कारणाने मी या स्थळी आलो आहे. उठ, मला मार्ग दे; आज माझे पौरुष पाहा. माझी आज्ञा न पाळल्यास मी तुला यमलोकी पाठवीन.
3.149.15
विज्ञाय तं बलोन्मत्तं बाहुवीर्येण दर्पितम् ।
हृदयेनावहस्यैनं हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.१४९.१५ ॥
बलाने उन्मत्त आणि बाहुपराक्रमाने गर्विष्ठ अशा त्याला ओळखून हनुमान मनातल्या मनात हसून त्याला म्हणाला.
3.149.16
प्रसीद नास्ति मे शक्तिरुत्थातुं जरयाऽनघ ।
ममानुकम्पया त्वेतत्पुच्छमुत्सार्य गम्यताम् ॥ ३.१४९.१६ ॥
हे निष्पाप, कृपा कर. वृद्धापकाळामुळे मला उठण्याची शक्ती नाही. माझ्यावर दया करून ही शेपटी बाजूला घेऊन जा.
3.149.17
एवमुक्ते हनुमता हीनवीर्यपराक्रमम् ।
मनसाऽचिनतयद्भीमः स्वबाहुबलदर्पितः ॥ ३.१४९.१७ ॥
हनुमानाने असे म्हटल्यावर, त्याला वीर्य व पराक्रमहीन समजून, स्वतःच्या बाहुबलाने गर्विष्ठ असलेला भीम मनात विचार करू लागला.
3.149.18
पुच्छे प्रगृह्य तरसा हीनवीर्यपराक्रमम् ।
सालोक्यमन्तकस्यैनं नयाम्यद्येह वानरम् ॥ ३.१४९.१८ ॥
शेपटी धरून बळजबरीने, वीर्य-पराक्रमहीन अशा या वानराला आज इथेच यमलोकी नेईन.
3.149.19
सावज्ञमथ वामेन स्मयञ्जग्राह पाणिना ।
न चाशकच्चालयितुं भीमः पुच्छं महाकपेः ॥ ३.१४९.१९ ॥
मग भीमाने तुच्छतेने, हसत डाव्या हाताने त्याला धरले; पण त्या महाकपीची शेपटी हलवायलाही त्याला जमले नाही.
3.149.20
उच्चिक्षेप पुनर्दोर्भ्यामिन्द्रायुधमिवोच्छ्रितम् ।
नोद्धर्तुमशकद्भीमो दोर्भ्यामपि महाबलः ॥ ३.१४९.२० ॥
पुन्हा दोन्ही बाहूंनी इंद्राच्या वज्राप्रमाणे उचलण्याचा प्रयत्न केला; पण महाबली भीमाला दोन्ही बाहूंनीही ते उचलता आले नाही.
3.149.21
उत्क्षिप्तभ्रूर्विवृत्ताक्षः संहतभ्रकुटीमुखः ।
स्विन्नगात्रोऽभवद्भीमो न चोद्धर्तुंशशाक तम् ॥ ३.१४९.२१ ॥
भुवया उंचावून, डोळे फिरवून, भुवयांच्या आकुंचनाने चेहरा कठोर करून भीमाचे शरीर घामाने भिजले; त्याला ते उचलता आले नाही.
3.149.22
यत्नवानपि तु श्रीमाँल्लाङ्गूलोद्धरणे ततः ।
कपेः पार्श्वगतो भीमस्तस्थौ व्रीडडानताननः ॥ ३.१४९.२२ ॥
प्रयत्न करूनही, त्या श्रीमान भीमाने शेपूट उचलण्यात अपयश येऊन, माकडाच्या बाजूला लज्जेने मान खाली घालून तो उभा राहिला.
3.149.23
प्रणिपत्य च कौन्तेयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ।
प्रसीद कपिशार्दूल दुरुक्तं क्षम्यतां मम ॥ ३.१४९.२३ ॥
कुंतीपुत्राने नमस्कार करून, हात जोडून हे शब्द म्हटले: 'हे कपिश्रेष्ठा, प्रसन्न हो; माझी कठोर वाक्ये क्षमा कर.'
3.149.24
सिद्धो वा यदि वा देवो गन्धर्वो वाऽथ गुह्यकः ।
पृष्टः सन्को मया ब्रूहि कस्त्वं वानररूपधृत् ॥ ३.१४९.२४ ॥
'तू सिद्ध आहेस, देव आहेस, गंधर्व आहेस की गुह्यक? मी विचारतो आहे, सांग; वानररूप धारण करणारा तू कोण आहेस?'
3.149.25
न चेद्गुह्यं महाबाहो श्रोतव्यं चेद्भवेन्मम ।
शिष्यवत्त्वां तु पृच्छामि उपपन्नोऽस्मि तेऽनघ ॥ ३.१४९.२५ ॥
हे महाबाहो, हे गुपित नसेल आणि माझ्या ऐकण्यायोग्य असेल, तर शिष्याप्रमाणे मी तुम्हाला विचारतो; हे निष्पाप, मी तुमच्याकडे आलो आहे.
3.149.26
यत्ते मम परिज्ञाने कौतूहलमरिंदम ।
तत्सर्वमखिलेन त्वं शृणु पाण्डवनन्दन ॥ ३.१४९.२६ ॥
हे शत्रुदमना, माझ्या ज्ञानाविषयी तुम्हाला जे कुतूहल आहे, हे पांडवनंदना, ते सर्व तुम्ही पूर्णपणे ऐका.
3.149.27
अहं केसरिणः क्षेत्रे वायुना जगदायुषा ।
जातः कमलपत्राक्ष हनूमान्नाम वानरः ॥ ३.१४९.२७ ॥
हे कमलपत्राक्षा, केसरीच्या क्षेत्रात जगाचा प्राण वायूपासून मी जन्मलो; माझे नाव हनुमान आहे, मी वानर आहे.
3.149.28
सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम् ।
सर्ववानरराजानौ सर्ववानरयूथपाः ॥ ३.१४९.२८ ॥
सूर्यपुत्र सुग्रीव आणि इंद्रपुत्र वाली, दोघेही सर्व वानरांचे राजे; आणि सर्व वानर-यूथपतीही.
3.149.29
उपतस्थुर्महावीर्या मम चामित्रकर्शन ।
सुग्रीवेणाभवत्प्रीतिरनिलस्याग्निना यथा ॥ ३.१४९.२९ ॥
हे शत्रुकर्षणा, महापराक्रमी वानर माझ्या सेवेस उपस्थित राहत; आणि वायूची अग्नीशी जशी प्रीती तशी सुग्रीवाशी माझी प्रीती झाली.
3.149.30
निकृतः स ततो भ्रात्रा कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ।
ऋश्यमूके मया सार्धं सुग्रीवो न्यवसच्चिरम् ॥ ३.१४९.३० ॥
मग तो दुसऱ्या कोणत्या तरी कारणाने भावाकडून अपमानित होऊन ऋश्यमूकावर माझ्यासह दीर्घकाळ राहिला.
3.149.31
अथ दाशरथिर्वीरो रामो नाम महाबलः ।
विष्णुर्मानुषरूपेण चचार वसुधातलम् ॥ ३.१४९.३१ ॥
तेव्हा दशरथाचा पुत्र वीर राम नावाचा महाबली, विष्णू, मानवी रूपात पृथ्वीतलावर संचार करीत होता.
3.149.32
स पितुः प्रियमन्विच्छन्सहभार्यः सहानुजः ।
सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठो दण्डकारण्यमाश्रितः ॥ ३.१४९.३२ ॥
पित्याचे प्रिय करू इच्छिणारा, पत्नी व धाकट्या भावासह, धनुष्य घेऊन, धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असा तो दण्डकारण्याचा आश्रय घेऊन राहिला.
3.149.33
तस्य भार्या जनस्थानाच्छलेनापहृता बलात् ।
राक्षसेन्द्रेण बलिना रावणेन दुरात्मना ॥ ३.१४९.३३ ॥
त्याच्या पत्नीचे जनस्थानातून कपटाने बळजबरीने अपहरण झाले, बलवान राक्षसराज दुरात्मा रावणाने.
3.149.34
सुवर्णरत्नचित्रेण मृगरूपेण रक्षसा ।
वञ्चयित्वा नरव्याघ्रं मारीचेन तदाऽनघ ॥ ३.१४९.३४ ॥
सुवर्ण व रत्नांनी नटलेल्या मृगरूपी राक्षस मारीचाने त्या नरव्याघ्राला फसवून, हे निष्पाप.