Mahābhārata · Adhyāya 3.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.152.1
पूर्वरूपमदृष्ट्वा ते न यास्यामि कथंचन ।
यदि तेऽहमनुग्राह्यो दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.१५२.१ ॥
Si soy digno de tu favor, de ningún modo me iré sin ver tu forma anterior; muéstrate por tu propio poder.
3.152.2
एवमुक्तस्तु भीमेन स्मितं कृत्वा प्लवंगमः ।
तद्रूपं दर्शयामास यद्वै सागरलङ्घने ॥ ३.१५२.२ ॥
Así interpelado por Bhīma, el saltador entre los monos sonrió y mostró aquella misma forma que había adoptado al cruzar el océano.
3.152.3
भ्रातुः प्रियमभीप्सन्वै चकार सुमहद्वपुः ।
तद्रूपं यत्पुरा तस्य बभूवोदधिलङ्घने ॥ ३.१५२.३ ॥
Deseando complacer a su hermano, hizo su cuerpo muy grande; era aquella misma forma que una vez tuvo al saltar el océano.
3.152.4
देहस्तस्य ततोऽतीव वर्धत्यायामविस्तरैः ।
सद्रुमं कदलीषण्डं छादयन्नमितद्युतिः ॥ ३.१५२.४ ॥
Entonces su cuerpo creció enormemente en longitud y anchura, cubriendo un bosquecillo de plátanos junto con los árboles, y se volvió de un resplandor sin límites.
3.152.5
गिरिश्चोच्छ्रयमाक्रम्य तस्थौ तत्र च वानरः ।
समुच्छ्रितमहाकायो द्वितीय इव पर्वतः ॥ ३.१५२.५ ॥
Y aquel mono subió a la altura de una montaña y se quedó allí; con su gran cuerpo alzado, parecía una segunda montaña.
3.152.6
ताम्रेक्षणस्तीक्ष्णदंष्ट्रो भृकुटीकृतलोचनः ।
दीर्घं लाङ्गूलमाविध्य दिशो व्याप्य स्थितः कपिः ॥ ३.१५२.६ ॥
Con ojos del color del cobre, colmillos afilados y ojos vueltos feroces por el ceño fruncido, el mono permanecía en pie, haciendo girar su larga cola y llenando todas las direcciones.
3.152.7
तद्रूपं महदालक्ष्यभ्रातुः कौरवनन्दनः ।
विसिष्मिये तदा भीमो जहृषे च पुनः पुनः ॥ ३.१५२.७ ॥
Al contemplar la gran forma de su hermano, Bhīma, deleite de los Kuru, quedó asombrado y se regocijó una y otra vez.
3.152.8
तमर्कमिव तेजोभिः सौवर्णमिव पर्वतम् ।
प्रदीप्तमिव चाकाशं दृष्ट्वा भीमो न्यमीलयत् ॥ ३.१५२.८ ॥
Al verlo resplandeciente como el sol, como una montaña de oro, como el cielo en llamas, Bhīma cerró los ojos.
3.152.9
आबभाषे च हनुमान्भीमसेनं स्मयन्निव ।
एतावदिह शक्तस्त्वं द्रुष्टुं रूपं ममानघ ॥ ३.१५२.९ ॥
Sonriendo, Hanumān habló a Bhīmasena: 'Oh sin mancha, aquí solo puedes ver mi forma hasta aquí.'
3.152.10
वर्धेऽहं चाप्यतो भूयो यावन्मे मनसेप्सितम् ।
भीम शत्रुषु चात्यर्थं वर्धते मूर्तिरोजसा ॥ ३.१५२.१० ॥
Desde aquí creceré aún más, cuanto desee mi mente. Oh Bhīma, mi forma crece enormemente entre los enemigos por su fuerza.
3.152.11
तदद्भुतं महारौद्रं विन्ध्यपर्वतसन्निभम् ।
दृष्ट्वा हनूमतो वर्ष्म संभ्रान्तः पवनात्मजः ॥ ३.१५२.११ ॥
Al ver el cuerpo prodigioso y terrible de Hanumān, semejante a la montaña Vindhya, el hijo del Viento quedó desconcertado.
3.152.12
प्रत्युवाच ततो भीमः संप्रहृष्टतनूरुहः ।
कृताञ्जलिरदीनात्मा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ ३.१५२.१२ ॥
Entonces Bhīma, con el cabello erizado de alegría, con las manos juntas y el ánimo intrépido, respondió a Hanumān, que estaba de pie ante él.
3.152.13
दृष्टं प्रमाणं विपुलं शरीरस्यास्य ते विभो ।
संहरस्व महावीर्य स्वयमात्मानमात्मना ॥ ३.१५२.१३ ॥
Oh poderoso, he visto la vasta medida de tu cuerpo. Oh tú de gran valor, reduce tu propio ser con tu propio poder.
3.152.14
न हि शक्नोमि त्वां द्रष्टुं दिवाकरमिवोदितम् ।
अप्रमेयमनाधृष्यं मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ३.१५२.१४ ॥
No soy capaz de mirarte, como al sol naciente, inconmensurable e invencible, como la montaña Mainaka.
3.152.15
विस्मयश्चैव मे वीर सुमहान्मनसोऽद्य वै ।
यद्रामस्त्वयि पार्श्वश्थे स्वयं रावणमभ्यगात् ॥ ३.१५२.१५ ॥
Y en verdad, oh héroe, mi mente se asombra hoy grandemente de que Rāma mismo marchara contra Rāvaṇa mientras tú estabas a su lado.
3.152.16
त्वमेव शक्तस्तां लङ्कां सयोधां सहरावणाम् ।
स्वबाहुबलमाश्रित् विनाशयितुमञ्जसा ॥ ३.१५२.१६ ॥
Confiando en la fuerza de tus propios brazos, tú solo eras capaz de destruir fácilmente aquella Laṅkā con sus guerreros y Rāvaṇa.
3.152.17
न हि ते किंचिदप्राप्यं मारुतात्मज विद्यते ।
न चैव तव पर्याप्तो रावयणः सगणो युधि ॥ ३.१५२.१७ ॥
Nada te es inalcanzable, oh hijo del Viento. Y en batalla Rāvaṇa, con su hueste, no era rival para ti.
3.152.18
एवमुक्तस्तु भीमेन हनूमान्प्लवगोत्तमः ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं स्निग्धगम्भीरया गिरा ॥ ३.१५२.१८ ॥
Así interpelado por Bhīma, Hanumān, el mejor de los monos, respondió entonces con palabras en voz tierna y profunda.
3.152.19
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
भीमसेन न पर्याप्तो ममासौ राक्षसाधमः ॥ ३.१५२.१९ ॥
Así es, oh de brazos poderosos, Bhārata, como dices. Oh Bhīmasena, ese más vil de los rākṣasas no es rival suficiente para mí.
3.152.20
मया तु निहते तस्मिन्रावणे लोककण्टके ।
कीर्तिर्नश्येद्राघवस्य तत एतदुपेक्षितम्
वेदाचारविधानोक्तैर्यज्ञैर्धार्यन्ति देवताः। ॥ ३.१५२.२० ॥
Si yo hubiera matado a aquel Rāvaṇa, espina del mundo, la fama de Rāghava habría perecido; por eso esto fue dejado de lado. Por los sacrificios prescritos en las reglas de la conducta védica son sostenidos los dioses.
3.152.21
तेन वीरेण तं हत्वा सगणं राक्षसाधमम् ।
आनीता स्वपुरं सीता कीर्तिश्च स्थापिता नृषु ॥ ३.१५२.२१ ॥
Aquel héroe, habiendo matado a ese más vil de los rākṣasas junto con su séquito, trajo de vuelta a Sītā a su ciudad y estableció su fama entre los hombres.
3.152.22
तद्गच्छ विपुलप्रज्ञ भ्रातुः प्रियहिते रतः ।
अरिष्टं क्षेममध्वानं वायुना परिरक्षितः ॥ ३.१५२.२२ ॥
Ve, pues, oh de vasta sabiduría, dedicado al querido bienestar de tu hermano. Este camino, protegido por el Viento, es seguro y apacible.
3.152.23
एष पन्थाः कुरुश्रेष्ठ सौगन्धिकवनाय ते ।
द्रक्ष्यसे धनदोद्यानं रक्षितं यक्षराक्षसैः ॥ ३.१५२.२३ ॥
Este es tu camino, el mejor de los kurus, hacia el bosque de Saugandhika. Allí verás el jardín de Dhanada (Kubera), custodiado por yakṣas y rākṣasas.
3.152.24
न च ते तरसा कार्यः कुसुमापचयः स्वयम् ।
दैवतानि हि मान्यानि पुरुषेण विशेषतः ॥ ३.१५२.२४ ॥
Y no debes arrancar tú mismo las flores por la fuerza, pues las cosas de los dioses deben ser honradas, sobre todo por un hombre.
3.152.25
बलिहोमनमस्कारैर्मन्त्रैश्च भरतर्षभ ।
दैवतानि प्रसादं हि भक्त्या कुर्वन्ति भारत ॥ ३.१५२.२५ ॥
Oh toro de los Bharatas, con ofrendas, libaciones, reverencias y mantras, los dioses se vuelven benévolos mediante la devoción, oh Bhārata.
3.152.26
मा तात साहसं कार्षीः स्वधर्मं परिपालय ।
स्वधर्मस्थापनं धर्मं बुध्यस्वागमयस्व च ॥ ३.१५२.२६ ॥
Querido, no actúes con temeridad; protege tu propio dharma. Comprende que establecer el propio dharma es dharma, y espera.
3.152.27
न हि धर्ममविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य च ।
धर्मो वै वेदितुं शक्यो बृहस्पतिसमैरपि ॥ ३.१५२.२७ ॥
Sin conocer el dharma y sin servir a los ancianos, el dharma no puede comprenderse, ni siquiera por quienes igualan a Bṛhaspati.
3.152.28
अधर्मो यत्र धर्माख्यो धर्मश्चाधर्मसंज्ञितः ।
स विज्ञेयो विभागेन यत्रमुह्यन्त्यबुद्धयः ॥ ३.१५२.२८ ॥
Donde al adharma se le llama dharma y al dharma adharma, eso debe conocerse con discernimiento; allí se confunden los necios.
3.152.29
आचारसंभवो धर्मो धर्माद्वेदाः समुत्थिताः ।
वेदैर्यज्ञाः समुत्पन्ना यज्ञैर्देवाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.१५२.२९ ॥
El dharma nace de la conducta; del dharma surgieron los Vedas; por los Vedas nacieron los sacrificios; por los sacrificios se establecen los dioses.
3.152.30
बृहस्पत्युशनःप्रोक्तैर्नयैर्धार्यन्ति मानवाः ॥ ३.१५२.३० ॥
Los hombres son sostenidos por las normas enseñadas por Bṛhaspati y Uśanas.
3.152.31
बल्याकरवणिज्याभिः कृष्यर्थैर्योनिपोषणैः ।
वार्तया धार्यते सर्वं धर्मैरेतैर्द्विजातिभिः ॥ ३.१५२.३१ ॥
Mediante tributos, minas, comercio, labranza y la cría de ganado, por medio de la vārtā se sostiene todo; por estos deberes lo hacen los dvijāti.
3.152.32
त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तिस्रो विद्या विजानताम् ।
ताभिः सम्यक्प्रवृत्ताभिर्लोकयात्रा विधीयते ॥ ३.१५२.३२ ॥
La triple (Veda), la vārtā y la ciencia del castigo y el gobierno —estas tres ciencias son de quienes saben; cuando se siguen correctamente, se ordena el curso del mundo.
3.152.33
सा चेद्धर्मकृता न स्यात्रयीधर्ममृते भुवि ।
दण्डनीतिमृतेचापि निर्मर्यादमिदं भवेत् ॥ ३.१५२.३३ ॥
Si ese orden no se fundara en el dharma, y si en la tierra faltara el dharma de la triple (Veda) y también la ciencia del castigo, esto se volvería sin límite ni medida.
3.152.34
वार्ताधर्मे ह्यवर्तिन्यो विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
सुप्रवृत्तैस्त्रिभिर्ह्येतैर्धर्मैः सूयन्ति वै प्रजाः ॥ ३.१५२.३४ ॥
Si no se siguiera el dharma de la vārtā, estos súbditos perecerían; solo cuando estos tres deberes se siguen bien prosperan verdaderamente los súbditos.
3.152.35
द्विजानाममृतं धर्मो ह्येकश्चैवैकवर्णकः ।
यज्ञाध्ययनदानानि त्रयः साधारणाः स्मृताः ॥ ३.१५२.३५ ॥
El deber inmortal de los dvijāti es uno solo, de una misma clase; el sacrificio, el estudio y la donación son declarados tres cosas comunes.
3.152.36
याजनाध्यापने चोभे ब्राह्मणानां परिग्रहः ।
पालनं क्षत्रियाणां वै वैश्यधर्मश्च पोषणम् ॥ ३.१५२.३६ ॥
Para los brāhmaṇa, oficiar sacrificios y enseñar, y aceptar donativos; para los kṣatriya, la protección; y el deber de los vaiśya es el sustento.
3.152.37
शुश्रूषा च द्विजातीनां शूद्राणआं धर्म उच्यते ।
भैक्षहोमव्रतैर्हीनास्तथैव गुरुवासिताः ॥ ३.१५२.३७ ॥
Se dice que el servicio a los dvija es el deber de los śūdra, privados de la mendicidad, de los sacrificios de fuego y de los votos, y asimismo viviendo con el maestro.
3.152.38
क्षत्रधर्मोऽत्रकौन्तेय तव धर्मोऽत्र रक्षणम् ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व विनीतो नियतेन्द्रियः ॥ ३.१५२.३८ ॥
Aquí, hijo de Kuntī, el deber del guerrero es tu deber, y aquí la protección es tu tarea. Asume tu propio deber, humilde y con los sentidos dominados.
3.152.39
वृद्धैः संमन्त्र्य सद्भिश्च बुद्धिमद्भिः श्रुतान्वितैः ।
आस्थितः शास्तिदण्डेन व्यसनी परिभूयते ॥ ३.१५२.३९ ॥
El rey que, habiendo deliberado con los ancianos, los buenos y los sabios instruidos, se mantiene firme en la vara del castigo, no es vencido; pero el hombre dado al vicio es vencido.
3.152.40
निग्रहानुग्रहैः सम्यग्यदा नेता प्रवर्तते ।
तदा भवन्ति लोकस्य मर्यादाः सुव्यवस्थिताः ॥ ३.१५२.४० ॥
Cuando el gobernante actúa rectamente mediante el castigo y el favor, entonces los límites del mundo quedan bien establecidos.
3.152.41
तस्माद्देशे च दुर्गे च शत्रुमित्रबलेषु च ।
नित्यं चारेण बोद्धव्यं स्थानं वृद्धिः क्षयस्तथा ॥ ३.१५२.४१ ॥
Por tanto, en el país, en la fortaleza y en las fuerzas de enemigos y amigos, siempre se debe conocer, mediante espías, la posición, el crecimiento y el declive.
3.152.42
राज्ञामुपायश्चारश्च बुद्धिमन्त्रपराक्रमाः ।
निग्रहप्रग्रहौ चैव दाक्ष्यं वै कार्यसाधकम् ॥ ३.१५२.४२ ॥
Para los reyes, los medios y los espías, la inteligencia, el consejo y el valor, la contención y el impulso, y en verdad la habilidad, son lo que lleva a cabo la tarea.
3.152.43
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनोपेक्षणेन च ।
साधनीयानि कार्याणि समासव्यासयोगतः ॥ ३.१५२.४३ ॥
Por conciliación, don, división, castigo e indiferencia, y por la correcta aplicación de la brevedad y la extensión, deben cumplirse los asuntos.
3.152.44
मन्त्रमूला नयाः सर्वेचाराश्च भरतर्षभ ।
सुमन्त्रितनयैः सद्भिस्तद्विधैः सह मन्त्रयेत् ॥ ३.१५२.४४ ॥
Oh toro de los Bharatas, todas las políticas y los espías tienen su raíz en el consejo; se debe deliberar con hombres buenos y bien aconsejados de ese tipo.
3.152.45
स्त्रिया मूढेन बालेन लुब्धेन लघुनाऽपि वा ।
न मन्त्रयीत गुह्यानि येषु चास्पनदलक्षणम् ॥ ३.१५२.४५ ॥
No se deben deliberar asuntos secretos con una mujer, un necio, un niño, un hombre codicioso o un ligero, sobre todo cuando hay señales que exigen ocultarlos.
3.152.46
मन्त्रयेत्सह विद्वद्भिः शक्तैः कर्माणि कारयेत् ।
स्निग्धैश्च नीतिविन्यासैर्मूर्खान्सर्वत्र वर्जयेत् ॥ ३.१५२.४६ ॥
Hay que deliberar con los sabios, hacer ejecutar las tareas por hombres capaces, con los afectuosos y expertos en ordenar la política; a los necios hay que evitarlos en todas partes.
3.152.47
धार्मिकान्धर्मकार्येषु अर्थकार्येषु पण्डितान् ।
स्त्रीषु क्लीबान्नियुञ्जीत क्रूरान्क्रूरेषु कर्मसु ॥ ३.१५२.४७ ॥
Debe nombrar a los justos para los asuntos del dharma y a los sabios para los asuntos de la riqueza; a los afeminados sobre las mujeres, y a los crueles para las tareas crueles.
3.152.48
स्वेभ्यश्चैव परेभ्यश्च कार्याकार्यसमुद्भवा ।
बुद्धिः कर्मसु विज्ञेया रिपूणां च बलाबलम् ॥ ३.१५२.४८ ॥
El juicio que surge de lo que debe hacerse y de lo que no debe hacerse debe conocerse en las acciones, tanto por los propios como por los extraños; y también la fuerza y la debilidad de los enemigos.
3.152.49
बुद्ध्या स्वप्रतिपन्नेषु कुर्यात्साधुष्वनुग्रहम् ।
निग्रहं चाप्यशिष्टेषु निर्मर्यादेषु कारयेत् ॥ ३.१५२.४९ ॥
Con juicio, muestre favor a los virtuosos que siguen su propio camino, y haga aplicar la restricción a los indisciplinados y a los que carecen de límites.
3.152.50
निग्रहे प्रग्रहे सम्यग्यदा राजा प्रवर्तते ।
तदा भवति लोकस्य मर्यादा सुव्यवस्थिता ॥ ३.१५२.५० ॥
Cuando el rey actúa correctamente tanto en la restricción como en el estímulo, entonces el orden del mundo queda bien establecido.
3.152.51
एष तेऽभिहितः पार्थ घोरो धर्मो दुरन्वयः ।
तं स्वधर्मविभागेन विनयस्थोऽनुपालय ॥ ३.१५२.५१ ॥
Oh Pārtha, se te ha declarado este dharma terrible y difícil de seguir. Permaneciendo en la disciplina, obsérvalo según la división de tus propios deberes.
3.152.52
तपोधर्मदमेज्याभिर्विप्रा यान्ति यथा दिवम् ।
दानातिथ्यक्रियाधर्मैर्यान्ति वैश्याश्च सद्गतिम् ॥ ३.१५२.५२ ॥
Así como los brahmanes van al cielo mediante la austeridad, el deber, el autodominio y el sacrificio, así también los vaiśyas alcanzan un buen destino mediante los deberes de la dádiva y la hospitalidad.
3.152.53
द्विजशुश्रूषया शूद्रा लभन्ते गतिमुत्तमाम् ।
क्षत्रं याति तथा स्वर्गं भुवि निग्रहपालनैः ॥ ३.१५२.५३ ॥
Por servir a los dos veces nacidos, los śūdras obtienen un destino supremo; y el kṣatriya también va al cielo en la tierra mediante el cumplimiento de la restricción y la protección.
3.152.54
सम्यक्प्रणीतदण्डा हि कामद्वेपविवर्जिताः ।
अलुब्धा विगतक्रोधाः सतां यान्ति सलोकतां ॥ ३.१५२.५४ ॥
Quienes administran rectamente el castigo, libres de deseo y aversión, sin avaricia y sin ira, alcanzan el mundo de los buenos.