મહાભારત · અધ્યાય 3.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.152.1
पूर्वरूपमदृष्ट्वा ते न यास्यामि कथंचन ।
यदि तेऽहमनुग्राह्यो दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.१५२.१ ॥
જો હું તમારી કૃપાને પાત્ર હોઉં, તો તમારું પૂર્વ સ્વરૂપ જોયા વિના હું કોઈ પણ રીતે નહીં જાઉં; તમારી પોતાની શક્તિથી તમને બતાવો.
3.152.2
एवमुक्तस्तु भीमेन स्मितं कृत्वा प्लवंगमः ।
तद्रूपं दर्शयामास यद्वै सागरलङ्घने ॥ ३.१५२.२ ॥
ભીમે આમ કહ્યા પછી તે વાનરશ્રેષ્ઠ સ્મિત કરીને સાગર ઓળંગતી વખતે ધારણ કરેલું તે જ રૂપ બતાવ્યું.
3.152.3
भ्रातुः प्रियमभीप्सन्वै चकार सुमहद्वपुः ।
तद्रूपं यत्पुरा तस्य बभूवोदधिलङ्घने ॥ ३.१५२.३ ॥
ભાઈનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી તેણે અતિ વિશાળ શરીર ધારણ કર્યું; પહેલાં સાગર ઓળંગતી વખતે તેનું જે રૂપ થયું હતું તે જ આ રૂપ હતું.
3.152.4
देहस्तस्य ततोऽतीव वर्धत्यायामविस्तरैः ।
सद्रुमं कदलीषण्डं छादयन्नमितद्युतिः ॥ ३.१५२.४ ॥
પછી તેનું શરીર લંબાઈ અને પહોળાઈમાં અતિશય વધ્યું; વૃક્ષો સહિત કેળાના વનને ઢાંકતો, અમિત તેજવાળો તે થયો.
3.152.5
गिरिश्चोच्छ्रयमाक्रम्य तस्थौ तत्र च वानरः ।
समुच्छ्रितमहाकायो द्वितीय इव पर्वतः ॥ ३.१५२.५ ॥
તે વાનર ત્યાં એક પર્વતની ઊંચાઈ પર ચઢીને ઊભો રહ્યો; ઊંચો ઊઠેલો તેનો મહાકાય જાણે બીજો પર્વત હોય તેવો લાગ્યો.
3.152.6
ताम्रेक्षणस्तीक्ष्णदंष्ट्रो भृकुटीकृतलोचनः ।
दीर्घं लाङ्गूलमाविध्य दिशो व्याप्य स्थितः कपिः ॥ ३.१५२.६ ॥
તાંબા જેવી આંખો, તીક્ષ્ણ દાઢો, ભ્રમર ચઢાવીને ભયંકર નેત્રોવાળો તે વાનર લાંબી પૂંછડી વીંઝીને દિશાઓને વ્યાપીને ઊભો રહ્યો.
3.152.7
तद्रूपं महदालक्ष्यभ्रातुः कौरवनन्दनः ।
विसिष्मिये तदा भीमो जहृषे च पुनः पुनः ॥ ३.१५२.७ ॥
ભાઈનું તે મહાન રૂપ જોઈને કૌરવોનો આનંદ એવો ભીમ ત્યારે વિસ્મિત થયો; વારંવાર હર્ષિત થયો.
3.152.8
तमर्कमिव तेजोभिः सौवर्णमिव पर्वतम् ।
प्रदीप्तमिव चाकाशं दृष्ट्वा भीमो न्यमीलयत् ॥ ३.१५२.८ ॥
તેને તેજથી સૂર્ય જેવો, સોનાના પર્વત જેવો, બળતા આકાશ જેવો જોઈને ભીમે આંખો બંધ કરી.
3.152.9
आबभाषे च हनुमान्भीमसेनं स्मयन्निव ।
एतावदिह शक्तस्त्वं द्रुष्टुं रूपं ममानघ ॥ ३.१५२.९ ॥
ભીમસેનને હનુમાન હસતાં બોલ્યા, 'હે નિષ્પાપ, અહીં તું મારું રૂપ આટલું જ જોવા સમર્થ છે.'
3.152.10
वर्धेऽहं चाप्यतो भूयो यावन्मे मनसेप्सितम् ।
भीम शत्रुषु चात्यर्थं वर्धते मूर्तिरोजसा ॥ ३.१५२.१० ॥
અહીંથી મારું મન ઇચ્છે તેટલો હું વધુ વધીશ. ભીમ, શત્રુઓ વચ્ચે મારી મૂર્તિ પોતાના બળથી અત્યંત વધે છે.
3.152.11
तदद्भुतं महारौद्रं विन्ध्यपर्वतसन्निभम् ।
दृष्ट्वा हनूमतो वर्ष्म संभ्रान्तः पवनात्मजः ॥ ३.१५२.११ ॥
વિંધ્ય પર્વત જેવા હનુમાનનું તે અદ્ભુત, અતિ ભયંકર શરીર જોઈને પવનપુત્ર ગભરાયા.
3.152.12
प्रत्युवाच ततो भीमः संप्रहृष्टतनूरुहः ।
कृताञ्जलिरदीनात्मा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ ३.१५२.१२ ॥
પછી હર્ષથી રોમાંચિત થયેલ ભીમે, હાથ જોડીને, નિર્ભય મનથી ઊભેલા હનુમાનને ઉત્તર આપ્યો.
3.152.13
दृष्टं प्रमाणं विपुलं शरीरस्यास्य ते विभो ।
संहरस्व महावीर्य स्वयमात्मानमात्मना ॥ ३.१५२.१३ ॥
હે વિભો, તારા આ વિશાળ શરીરનું પ્રમાણ મેં જોયું. હે મહાવીર્ય, તું પોતાની શક્તિથી પોતાને સંકોચ.
3.152.14
न हि शक्नोमि त्वां द्रष्टुं दिवाकरमिवोदितम् ।
अप्रमेयमनाधृष्यं मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ३.१५२.१४ ॥
ઉદય પામેલા સૂર્યની જેમ, અપ્રમેય અને અજેય મૈનાક પર્વત જેવા તને જોવા હું સમર્થ નથી.
3.152.15
विस्मयश्चैव मे वीर सुमहान्मनसोऽद्य वै ।
यद्रामस्त्वयि पार्श्वश्थे स्वयं रावणमभ्यगात् ॥ ३.१५२.१५ ॥
હે વીર, તું પાસે ઊભો હતો છતાં રામ પોતે રાવણ સામે ગયો, એથી મારા મનમાં આજે મોટું આશ્ચર્ય છે.
3.152.16
त्वमेव शक्तस्तां लङ्कां सयोधां सहरावणाम् ।
स्वबाहुबलमाश्रित् विनाशयितुमञ्जसा ॥ ३.१५२.१६ ॥
પોતાના બાહુબળ પર આધાર રાખીને, તે લંકાને તેના યોદ્ધાઓ અને રાવણ સહિત સહેલાઈથી નષ્ટ કરવા તું એકલો જ સમર્થ હતો.
3.152.17
न हि ते किंचिदप्राप्यं मारुतात्मज विद्यते ।
न चैव तव पर्याप्तो रावयणः सगणो युधि ॥ ३.१५२.१७ ॥
હે મારુતાત્મજ, તારા માટે કંઈ પણ અપ્રાપ્ય નથી. યુદ્ધમાં રાવણ પોતાના ગણો સાથે પણ તારી બરાબરી કરી શકે તેમ નથી.
3.152.18
एवमुक्तस्तु भीमेन हनूमान्प्लवगोत्तमः ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं स्निग्धगम्भीरया गिरा ॥ ३.१५२.१८ ॥
ભીમે એમ કહ્યું ત્યારે, વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન સ્નેહભર્યા અને ગંભીર સ્વરે ઉત્તર આપ્યો.
3.152.19
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
भीमसेन न पर्याप्तो ममासौ राक्षसाधमः ॥ ३.१५२.१९ ॥
હે મહાબાહુ, ભારત, તું કહે છે તે સાચું છે. હે ભીમસેન, તે અધમ રાક્ષસ મારા માટે પૂરતો નથી.
3.152.20
मया तु निहते तस्मिन्रावणे लोककण्टके ।
कीर्तिर्नश्येद्राघवस्य तत एतदुपेक्षितम्
वेदाचारविधानोक्तैर्यज्ञैर्धार्यन्ति देवताः। ॥ ३.१५२.२० ॥
લોકના કાંટા સમાન રાવણને જો હું મારી નાખત તો રાઘવની કીર્તિ નાશ પામત; તેથી આની ઉપેક્ષા કરવામાં આવી. વેદાચારના વિધાનમાં કહેલા યજ્ઞોથી જ દેવતાઓ ધારણ થાય છે.
3.152.21
तेन वीरेण तं हत्वा सगणं राक्षसाधमम् ।
आनीता स्वपुरं सीता कीर्तिश्च स्थापिता नृषु ॥ ३.१५२.२१ ॥
તે વીરે તે અધમ રાક્ષસને તેના ગણો સહિત મારીને સીતાને પોતાના નગરમાં પાછી લાવી, અને મનુષ્યોમાં પોતાની કીર્તિ સ્થાપી.
3.152.22
तद्गच्छ विपुलप्रज्ञ भ्रातुः प्रियहिते रतः ।
अरिष्टं क्षेममध्वानं वायुना परिरक्षितः ॥ ३.१५२.२२ ॥
તેથી, હે વિપુલ પ્રજ્ઞાવાન, ભાઈના પ્રિય હિતમાં રત, જા. વાયુથી રક્ષિત આ માર્ગ નિર્ભય અને કલ્યાણકારી છે.
3.152.23
एष पन्थाः कुरुश्रेष्ठ सौगन्धिकवनाय ते ।
द्रक्ष्यसे धनदोद्यानं रक्षितं यक्षराक्षसैः ॥ ३.१५२.२३ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, આ માર્ગ તને સૌગંધિક વન તરફ લઈ જશે. ત્યાં યક્ષો અને રાક્ષસો દ્વારા રક્ષિત ધનદ (કુબેર)નો ઉદ્યાન તું જોઈશ.
3.152.24
न च ते तरसा कार्यः कुसुमापचयः स्वयम् ।
दैवतानि हि मान्यानि पुरुषेण विशेषतः ॥ ३.१५२.२४ ॥
તારે બળપૂર્વક પોતે ફૂલ ન તોડવાં; દેવતાઓનાં વસ્તુઓ, ખાસ કરીને માણસ દ્વારા, આદરને યોગ્ય છે.
3.152.25
बलिहोमनमस्कारैर्मन्त्रैश्च भरतर्षभ ।
दैवतानि प्रसादं हि भक्त्या कुर्वन्ति भारत ॥ ३.१५२.२५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, બલિ, હોમ, નમસ્કાર અને મંત્રો વડે ભક્તિપૂર્વક દેવતાઓ ખરેખર પ્રસન્ન થાય છે. હે ભારત!
3.152.26
मा तात साहसं कार्षीः स्वधर्मं परिपालय ।
स्वधर्मस्थापनं धर्मं बुध्यस्वागमयस्व च ॥ ३.१५२.२६ ॥
હે તાત, સાહસ ન કરો; તમારા સ્વધર્મનું પાલન કરો. સ્વધર્મની સ્થાપના એ જ ધર્મ છે એમ જાણીને રાહ જુઓ.
3.152.27
न हि धर्ममविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य च ।
धर्मो वै वेदितुं शक्यो बृहस्पतिसमैरपि ॥ ३.१५२.२७ ॥
ધર્મને જાણ્યા વિના અને વૃદ્ધોની સેવા કર્યા વિના, બૃહસ્પતિ સમાન જ્ઞાનીઓ પણ ધર્મને જાણી શકતા નથી.
3.152.28
अधर्मो यत्र धर्माख्यो धर्मश्चाधर्मसंज्ञितः ।
स विज्ञेयो विभागेन यत्रमुह्यन्त्यबुद्धयः ॥ ३.१५२.२८ ॥
જ્યાં અધર્મને ધર્મ અને ધર્મને અધર્મ કહેવાય છે, તેને વિવેકપૂર્વક ભેદ પાડીને જાણવું જોઈએ; ત્યાં જ અજ્ઞાનીઓ મૂંઝાય છે.
3.152.29
आचारसंभवो धर्मो धर्माद्वेदाः समुत्थिताः ।
वेदैर्यज्ञाः समुत्पन्ना यज्ञैर्देवाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.१५२.२९ ॥
આચારથી ધર્મ ઉત્પન્ન થાય છે; ધર્મથી વેદો ઊભા થયા; વેદોથી યજ્ઞો થયા; યજ્ઞોથી દેવો સ્થાપિત થયા.
3.152.30
बृहस्पत्युशनःप्रोक्तैर्नयैर्धार्यन्ति मानवाः ॥ ३.१५२.३० ॥
બૃહસ્પતિ અને ઉશનસ્ દ્વારા કહેલી નીતિઓથી માનવો ટકી રહે છે.
3.152.31
बल्याकरवणिज्याभिः कृष्यर्थैर्योनिपोषणैः ।
वार्तया धार्यते सर्वं धर्मैरेतैर्द्विजातिभिः ॥ ३.१५२.३१ ॥
કર, ખાણો, વેપાર, ખેતી અને પશુપાલન દ્વારા વાર્તાથી બધું ધારણ થાય છે; આ ધર્મોથી દ્વિજાતિઓ (એમ કરે છે).
3.152.32
त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तिस्रो विद्या विजानताम् ।
ताभिः सम्यक्प्रवृत्ताभिर्लोकयात्रा विधीयते ॥ ३.१५२.३२ ॥
ત્રયી, વાર્તા, દંડનીતિ—આ ત્રણ વિદ્યાઓ જાણનારાઓની છે; આ સારી રીતે અનુસરાતાં લોકયાત્રા વ્યવસ્થિત થાય છે.
3.152.33
सा चेद्धर्मकृता न स्यात्रयीधर्ममृते भुवि ।
दण्डनीतिमृतेचापि निर्मर्यादमिदं भवेत् ॥ ३.१५२.३३ ॥
તે ધર્મ પર આધારિત ન હોય, અને પૃથ્વી પર ત્રયીધર્મ વિના તથા દંડનીતિ વિના હોય, તો આ વ્યવસ્થા મર્યાદાહીન બની જશે.
3.152.34
वार्ताधर्मे ह्यवर्तिन्यो विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
सुप्रवृत्तैस्त्रिभिर्ह्येतैर्धर्मैः सूयन्ति वै प्रजाः ॥ ३.१५२.३४ ॥
વાર્તાધર્મનું પાલન ન થાય તો આ પ્રજાઓ નાશ પામશે; આ ત્રણ ધર્મો સારી રીતે પાળવાથી જ પ્રજાઓ પોષાય છે.
3.152.35
द्विजानाममृतं धर्मो ह्येकश्चैवैकवर्णकः ।
यज्ञाध्ययनदानानि त्रयः साधारणाः स्मृताः ॥ ३.१५२.३५ ॥
દ્વિજોનો અમૃતધર્મ એક જ છે, એક જ વર્ણનો; યજ્ઞ, અધ્યયન અને દાન—આ ત્રણ સામાન્ય કહેવાયા છે.
3.152.36
याजनाध्यापने चोभे ब्राह्मणानां परिग्रहः ।
पालनं क्षत्रियाणां वै वैश्यधर्मश्च पोषणम् ॥ ३.१५२.३६ ॥
બ્રાહ્મણોનું યજન-યાજન અને અધ્યાપન, તેમજ દાન સ્વીકારવું; ક્ષત્રિયોનું પાલન (રક્ષણ); અને વૈશ્યનો ધર્મ પોષણ.
3.152.37
शुश्रूषा च द्विजातीनां शूद्राणआं धर्म उच्यते ।
भैक्षहोमव्रतैर्हीनास्तथैव गुरुवासिताः ॥ ३.१५२.३७ ॥
દ્વિજાતિઓની સેવા એ શૂદ્રોનો ધર્મ કહેવાયો છે; ભિક્ષા, હોમ અને વ્રતોથી રહિત થઈને, એ જ રીતે ગુરુ પાસે વસનારા.
3.152.38
क्षत्रधर्मोऽत्रकौन्तेय तव धर्मोऽत्र रक्षणम् ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व विनीतो नियतेन्द्रियः ॥ ३.१५२.३८ ॥
હે કૌન્તેય, અહીં ક્ષત્રધર્મ જ તારો ધર્મ છે; અહીં રક્ષણ એ જ તારું કર્તવ્ય છે. વિનમ્ર અને ઇન્દ્રિયો સંયમિત રાખીને તારા સ્વધર્મને અપનાવ.
3.152.39
वृद्धैः संमन्त्र्य सद्भिश्च बुद्धिमद्भिः श्रुतान्वितैः ।
आस्थितः शास्तिदण्डेन व्यसनी परिभूयते ॥ ३.१५२.३९ ॥
વૃદ્ધો, સજ્જનો અને શ્રુતજ્ઞાની બુદ્ધિમાનો સાથે મંત્રણા કરીને, શાસ્તિ-દંડનો આશ્રય લેનાર; વ્યસની પરાભવ પામે છે.
3.152.40
निग्रहानुग्रहैः सम्यग्यदा नेता प्रवर्तते ।
तदा भवन्ति लोकस्य मर्यादाः सुव्यवस्थिताः ॥ ३.१५२.४० ॥
નિગ્રહ અને અનુગ્રહ દ્વારા જ્યારે નેતા યોગ્ય રીતે વર્તે છે, ત્યારે લોકની મર્યાદાઓ સુવ્યવસ્થિત થાય છે.
3.152.41
तस्माद्देशे च दुर्गे च शत्रुमित्रबलेषु च ।
नित्यं चारेण बोद्धव्यं स्थानं वृद्धिः क्षयस्तथा ॥ ३.१५२.४१ ॥
તેથી દેશમાં, દુર્ગમાં અને શત્રુ-મિત્રના બળોમાં ગુપ્તચરો દ્વારા સદા સ્થિતિ, વૃદ્ધિ અને ક્ષય જાણવા જોઈએ.
3.152.42
राज्ञामुपायश्चारश्च बुद्धिमन्त्रपराक्रमाः ।
निग्रहप्रग्रहौ चैव दाक्ष्यं वै कार्यसाधकम् ॥ ३.१५२.४२ ॥
રાજાઓનો ઉપાય અને ગુપ્તચર, બુદ્ધિ, મંત્રણા અને પરાક્રમ, નિગ્રહ અને પ્રગ્રહ, તથા દક્ષતા — એ જ કાર્ય સાધે છે.
3.152.43
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनोपेक्षणेन च ।
साधनीयानि कार्याणि समासव्यासयोगतः ॥ ३.१५२.४३ ॥
સામ, દાન, ભેદ, દંડ અને ઉપેક્ષાથી, તથા સંક્ષેપ અને વિસ્તારના યોગથી કાર્યો સાધવાં.
3.152.44
मन्त्रमूला नयाः सर्वेचाराश्च भरतर्षभ ।
सुमन्त्रितनयैः सद्भिस्तद्विधैः सह मन्त्रयेत् ॥ ३.१५२.४४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! બધી નીતિઓ અને ગુપ્તચરો મંત્રણાના મૂળમાં હોય છે; તેથી સારા મંત્રીઓ અને તેવા સજ્જનો સાથે મંત્રણા કરવી.
3.152.45
स्त्रिया मूढेन बालेन लुब्धेन लघुनाऽपि वा ।
न मन्त्रयीत गुह्यानि येषु चास्पनदलक्षणम् ॥ ३.१५२.४५ ॥
સ્ત્રી, મૂર્ખ, બાળક, લોભી કે હલકા માણસ સાથે ગુપ્ત બાબતોની મંત્રણા ન કરવી; ખાસ કરીને જેમાં છુપાવવાનાં ચિહ્નો હોય.
3.152.46
मन्त्रयेत्सह विद्वद्भिः शक्तैः कर्माणि कारयेत् ।
स्निग्धैश्च नीतिविन्यासैर्मूर्खान्सर्वत्र वर्जयेत् ॥ ३.१५२.४६ ॥
વિદ્વાનો સાથે મંત્રણા કરવી, સમર્થ લોકો પાસે કાર્યો કરાવવાં, સ્નેહી અને નીતિવિન્યાસમાં નિપુણ લોકો દ્વારા; મૂર્ખોને સર્વત્ર ત્યાગવા.
3.152.47
धार्मिकान्धर्मकार्येषु अर्थकार्येषु पण्डितान् ।
स्त्रीषु क्लीबान्नियुञ्जीत क्रूरान्क्रूरेषु कर्मसु ॥ ३.१५२.४७ ॥
ધર્મકાર્યોમાં ધાર્મિકોને, અર્થકાર્યોમાં પંડિતોને નિયુક્ત કરવા; સ્ત્રીઓની બાબતોમાં ક્લીબોને અને ક્રૂર કાર્યોમાં ક્રૂરોને નિયુક્ત કરવા.
3.152.48
स्वेभ्यश्चैव परेभ्यश्च कार्याकार्यसमुद्भवा ।
बुद्धिः कर्मसु विज्ञेया रिपूणां च बलाबलम् ॥ ३.१५२.४८ ॥
સ્વજનો અને પારકાઓ પાસેથી, કાર્ય અને અકાર્યમાંથી ઉદ્ભવતી બુદ્ધિ કર્મોમાં જાણવી; અને શત્રુઓનાં બળ તથા નિર્બળતા પણ.
3.152.49
बुद्ध्या स्वप्रतिपन्नेषु कुर्यात्साधुष्वनुग्रहम् ।
निग्रहं चाप्यशिष्टेषु निर्मर्यादेषु कारयेत् ॥ ३.१५२.४९ ॥
વિવેકથી પોતાના માર્ગે ચાલતા સાધુઓ પર અનુગ્રહ કરવો, અને અશિષ્ટ તથા મર્યાદાહીન લોકો પર નિગ્રહ કરાવવો.
3.152.50
निग्रहे प्रग्रहे सम्यग्यदा राजा प्रवर्तते ।
तदा भवति लोकस्य मर्यादा सुव्यवस्थिता ॥ ३.१५२.५० ॥
રાજા નિગ્રહ અને પ્રગ્રહ બંનેમાં યોગ્ય રીતે વર્તે ત્યારે લોકની મર્યાદા સુવ્યવસ્થિત થાય છે.
3.152.51
एष तेऽभिहितः पार्थ घोरो धर्मो दुरन्वयः ।
तं स्वधर्मविभागेन विनयस्थोऽनुपालय ॥ ३.१५२.५१ ॥
હે પાર્થ, આ ઘોર અને અનુસરવા કઠિન ધર્મ મેં તને કહ્યો છે. વિનયમાં સ્થિર રહીને, પોતાના સ્વધર્મના વિભાગ પ્રમાણે તેનું પાલન કર.
3.152.52
तपोधर्मदमेज्याभिर्विप्रा यान्ति यथा दिवम् ।
दानातिथ्यक्रियाधर्मैर्यान्ति वैश्याश्च सद्गतिम् ॥ ३.१५२.५२ ॥
તપ, ધર્મ, દમ અને યજ્ઞથી બ્રાહ્મણો જેમ સ્વર્ગે જાય છે, તેમ દાન અને અતિથિસત્કારના ધર્મોથી વૈશ્યો પણ સદ્ગતિ પામે છે.
3.152.53
द्विजशुश्रूषया शूद्रा लभन्ते गतिमुत्तमाम् ।
क्षत्रं याति तथा स्वर्गं भुवि निग्रहपालनैः ॥ ३.१५२.५३ ॥
દ્વિજોની સેવાથી શૂદ્રો ઉત્તમ ગતિ પામે છે; અને ક્ષત્રિય પણ પૃથ્વી પર નિગ્રહ અને પાલન કરીને સ્વર્ગે જાય છે.
3.152.54
सम्यक्प्रणीतदण्डा हि कामद्वेपविवर्जिताः ।
अलुब्धा विगतक्रोधाः सतां यान्ति सलोकतां ॥ ३.१५२.५४ ॥
સારી રીતે દંડ પ્રયોજનારા, કામ-દ્વેષ રહિત, લોભરહિત અને ક્રોધરહિત લોકો સજ્જનોનો લોક પામે છે.