ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.152.1
पूर्वरूपमदृष्ट्वा ते न यास्यामि कथंचन ।
यदि तेऽहमनुग्राह्यो दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.१५२.१ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਖਾਓ।
3.152.2
एवमुक्तस्तु भीमेन स्मितं कृत्वा प्लवंगमः ।
तद्रूपं दर्शयामास यद्वै सागरलङ्घने ॥ ३.१५२.२ ॥
ਭੀਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਹੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਟੱਪਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਧਾਰਿਆ ਸੀ।
3.152.3
भ्रातुः प्रियमभीप्सन्वै चकार सुमहद्वपुः ।
तद्रूपं यत्पुरा तस्य बभूवोदधिलङ्घने ॥ ३.१५२.३ ॥
ਭਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਿਆ; ਇਹ ਉਹੀ ਰੂਪ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਟੱਪਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਬਣਿਆ ਸੀ।
3.152.4
देहस्तस्य ततोऽतीव वर्धत्यायामविस्तरैः ।
सद्रुमं कदलीषण्डं छादयन्नमितद्युतिः ॥ ३.१५२.४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ; ਰੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਬਣ ਨੂੰ ਢਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ।
3.152.5
गिरिश्चोच्छ्रयमाक्रम्य तस्थौ तत्र च वानरः ।
समुच्छ्रितमहाकायो द्वितीय इव पर्वतः ॥ ३.१५२.५ ॥
ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉੱਚਾ ਉੱਠਿਆ ਆਪਣਾ ਮਹਾਕਾਇਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਪਰਬਤ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
3.152.6
ताम्रेक्षणस्तीक्ष्णदंष्ट्रो भृकुटीकृतलोचनः ।
दीर्घं लाङ्गूलमाविध्य दिशो व्याप्य स्थितः कपिः ॥ ३.१५२.६ ॥
ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਰਵੱਟੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਆਪਣੀ ਲੰਬੀ ਪੂਛ ਘੁਮਾ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਤ ਕਰਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
3.152.7
तद्रूपं महदालक्ष्यभ्रातुः कौरवनन्दनः ।
विसिष्मिये तदा भीमो जहृषे च पुनः पुनः ॥ ३.१५२.७ ॥
ਭਰਾ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਭੀਮ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ; ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।
3.152.8
तमर्कमिव तेजोभिः सौवर्णमिव पर्वतम् ।
प्रदीप्तमिव चाकाशं दृष्ट्वा भीमो न्यमीलयत् ॥ ३.१५२.८ ॥
ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ, ਬਲਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ ਭੀਮ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ।
3.152.9
आबभाषे च हनुमान्भीमसेनं स्मयन्निव ।
एतावदिह शक्तस्त्वं द्रुष्टुं रूपं ममानघ ॥ ३.१५२.९ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ, 'ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਇੰਨਾ ਹੀ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।'
3.152.10
वर्धेऽहं चाप्यतो भूयो यावन्मे मनसेप्सितम् ।
भीम शत्रुषु चात्यर्थं वर्धते मूर्तिरोजसा ॥ ३.१५२.१० ॥
ਇੱਥੋਂ ਮੈਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਿੰਨਾ ਹੋਰ ਵਧਾਂਗਾ। ਹੇ ਭੀਮ, ਵੈਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਧਦਾ ਹੈ।
3.152.11
तदद्भुतं महारौद्रं विन्ध्यपर्वतसन्निभम् ।
दृष्ट्वा हनूमतो वर्ष्म संभ्रान्तः पवनात्मजः ॥ ३.१५२.११ ॥
ਵਿੰਧਿਆ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਘਬਰਾ ਗਿਆ।
3.152.12
प्रत्युवाच ततो भीमः संप्रहृष्टतनूरुहः ।
कृताञ्जलिरदीनात्मा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ ३.१५२.१२ ॥
ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋਏ ਭੀਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਡਰ ਮਨ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
3.152.13
दृष्टं प्रमाणं विपुलं शरीरस्यास्य ते विभो ।
संहरस्व महावीर्य स्वयमात्मानमात्मना ॥ ३.१५२.१३ ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਪ ਮੈਂ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਵੀਰਯ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਲੈ।
3.152.14
न हि शक्नोमि त्वां द्रष्टुं दिवाकरमिवोदितम् ।
अप्रमेयमनाधृष्यं मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ३.१५२.१४ ॥
ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਤੇ ਅਜੇਤੂ ਮੈਨਾਕ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ।
3.152.15
विस्मयश्चैव मे वीर सुमहान्मनसोऽद्य वै ।
यद्रामस्त्वयि पार्श्वश्थे स्वयं रावणमभ्यगात् ॥ ३.१५२.१५ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਮ ਆਪ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ।
3.152.16
त्वमेव शक्तस्तां लङ्कां सयोधां सहरावणाम् ।
स्वबाहुबलमाश्रित् विनाशयितुमञ्जसा ॥ ३.१५२.१६ ॥
ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ ਰਾਵਣ ਸਮੇਤ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸੀ।
3.152.17
न हि ते किंचिदप्राप्यं मारुतात्मज विद्यते ।
न चैव तव पर्याप्तो रावयणः सगणो युधि ॥ ३.१५२.१७ ॥
ਹੇ ਮਾਰੁਤਾਤਮਜ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
3.152.18
एवमुक्तस्तु भीमेन हनूमान्प्लवगोत्तमः ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं स्निग्धगम्भीरया गिरा ॥ ३.१५२.१८ ॥
ਭੀਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਨੇਹੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
3.152.19
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
भीमसेन न पर्याप्तो ममासौ राक्षसाधमः ॥ ३.१५२.१९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ। ਹੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਉਹ ਅਧਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
3.152.20
मया तु निहते तस्मिन्रावणे लोककण्टके ।
कीर्तिर्नश्येद्राघवस्य तत एतदुपेक्षितम्
वेदाचारविधानोक्तैर्यज्ञैर्धार्यन्ति देवताः। ॥ ३.१५२.२० ॥
ਲੋਕ ਦੇ ਕੰਡੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੇ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵੇਦਾਚਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਯਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਧਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.152.21
तेन वीरेण तं हत्वा सगणं राक्षसाधमम् ।
आनीता स्वपुरं सीता कीर्तिश्च स्थापिता नृषु ॥ ३.१५२.२१ ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਉਸ ਅਧਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
3.152.22
तद्गच्छ विपुलप्रज्ञ भ्रातुः प्रियहिते रतः ।
अरिष्टं क्षेममध्वानं वायुना परिरक्षितः ॥ ३.१५२.२२ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਜਾਹ। ਵਾਯੂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਰਸਤਾ ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ।
3.152.23
एष पन्थाः कुरुश्रेष्ठ सौगन्धिकवनाय ते ।
द्रक्ष्यसे धनदोद्यानं रक्षितं यक्षराक्षसैः ॥ ३.१५२.२३ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਰਸਤਾ ਤੈਨੂੰ ਸੌਗੰਧਿਕ ਵਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਉੱਥੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਦਾ ਬਾਗ਼ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ।
3.152.24
न च ते तरसा कार्यः कुसुमापचयः स्वयम् ।
दैवतानि हि मान्यानि पुरुषेण विशेषतः ॥ ३.१५२.२४ ॥
ਤੈਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਤੋੜਨੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ, ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
3.152.25
बलिहोमनमस्कारैर्मन्त्रैश्च भरतर्षभ ।
दैवतानि प्रसादं हि भक्त्या कुर्वन्ति भारत ॥ ३.१५२.२५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਲੀ, ਹੋਮ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਰਤ!
3.152.26
मा तात साहसं कार्षीः स्वधर्मं परिपालय ।
स्वधर्मस्थापनं धर्मं बुध्यस्वागमयस्व च ॥ ३.१५२.२६ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਹਸ ਨਾ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰ।
3.152.27
न हि धर्ममविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य च ।
धर्मो वै वेदितुं शक्यो बृहस्पतिसमैरपि ॥ ३.१५२.२७ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਰਗੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ।
3.152.28
अधर्मो यत्र धर्माख्यो धर्मश्चाधर्मसंज्ञितः ।
स विज्ञेयो विभागेन यत्रमुह्यन्त्यबुद्धयः ॥ ३.१५२.२८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਗਿਆਨੀ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.152.29
आचारसंभवो धर्मो धर्माद्वेदाः समुत्थिताः ।
वेदैर्यज्ञाः समुत्पन्ना यज्ञैर्देवाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.१५२.२९ ॥
ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਧਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਯੱਗ ਹੋਏ; ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ।
3.152.30
बृहस्पत्युशनःप्रोक्तैर्नयैर्धार्यन्ति मानवाः ॥ ३.१५२.३० ॥
ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਸ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
3.152.31
बल्याकरवणिज्याभिः कृष्यर्थैर्योनिपोषणैः ।
वार्तया धार्यते सर्वं धर्मैरेतैर्द्विजातिभिः ॥ ३.१५२.३१ ॥
ਕਰ, ਖਾਣਾਂ, ਵਪਾਰ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਦੁਆਰਾ ਵਾਰਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ)।
3.152.32
त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तिस्रो विद्या विजानताम् ।
ताभिः सम्यक्प्रवृत्ताभिर्लोकयात्रा विधीयते ॥ ३.१५२.३२ ॥
ਤ੍ਰਯੀ, ਵਾਰਤਾ, ਦੰਡਨੀਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3.152.33
सा चेद्धर्मकृता न स्यात्रयीधर्ममृते भुवि ।
दण्डनीतिमृतेचापि निर्मर्यादमिदं भवेत् ॥ ३.१५२.३३ ॥
ਜੇ ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਯੀ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਦੰਡਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਮਰਯਾਦਾਹੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
3.152.34
वार्ताधर्मे ह्यवर्तिन्यो विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
सुप्रवृत्तैस्त्रिभिर्ह्येतैर्धर्मैः सूयन्ति वै प्रजाः ॥ ३.१५२.३४ ॥
ਜੇ ਵਾਰਤਾ-ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਰਜਾਵਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਜਾਵਾਂ ਪਲਦੀਆਂ ਹਨ।
3.152.35
द्विजानाममृतं धर्मो ह्येकश्चैवैकवर्णकः ।
यज्ञाध्ययनदानानि त्रयः साधारणाः स्मृताः ॥ ३.१५२.३५ ॥
ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਧਰਮ ਇੱਕੋ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਵਰਣ ਦਾ; ਯੱਗ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸਾਂਝੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
3.152.36
याजनाध्यापने चोभे ब्राह्मणानां परिग्रहः ।
पालनं क्षत्रियाणां वै वैश्यधर्मश्च पोषणम् ॥ ३.१५२.३६ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਯਾਜਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣਾ; ਖੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ (ਰੱਖਿਆ); ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਦਾ ਧਰਮ ਪੋਸ਼ਣ ਹੈ।
3.152.37
शुश्रूषा च द्विजातीनां शूद्राणआं धर्म उच्यते ।
भैक्षहोमव्रतैर्हीनास्तथैव गुरुवासिताः ॥ ३.१५२.३७ ॥
ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਭਿੱਖਿਆ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਵਸਣ ਵਾਲੇ।
3.152.38
क्षत्रधर्मोऽत्रकौन्तेय तव धर्मोऽत्र रक्षणम् ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व विनीतो नियतेन्द्रियः ॥ ३.१५२.३८ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਇੱਥੇ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਹੀ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੀ ਤੇਰਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ। ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ।
3.152.39
वृद्धैः संमन्त्र्य सद्भिश्च बुद्धिमद्भिः श्रुतान्वितैः ।
आस्थितः शास्तिदण्डेन व्यसनी परिभूयते ॥ ३.१५२.३९ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਸਜਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਸਤੀ-ਦੰਡ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ; ਵਿਅਸਨੀ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.152.40
निग्रहानुग्रहैः सम्यग्यदा नेता प्रवर्तते ।
तदा भवन्ति लोकस्य मर्यादाः सुव्यवस्थिताः ॥ ३.१५२.४० ॥
ਜਦੋਂ ਨੇਤਾ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
3.152.41
तस्माद्देशे च दुर्गे च शत्रुमित्रबलेषु च ।
नित्यं चारेण बोद्धव्यं स्थानं वृद्धिः क्षयस्तथा ॥ ३.१५२.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਸਥਿਤੀ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਘਾਟਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.152.42
राज्ञामुपायश्चारश्च बुद्धिमन्त्रपराक्रमाः ।
निग्रहप्रग्रहौ चैव दाक्ष्यं वै कार्यसाधकम् ॥ ३.१५२.४२ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸੀ, ਬੁੱਧੀ, ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ, ਰੋਕ ਅਤੇ ਢਿੱਲ, ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ — ਇਹੀ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.152.43
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनोपेक्षणेन च ।
साधनीयानि कार्याणि समासव्यासयोगतः ॥ ३.१५२.४३ ॥
ਸਾਮ, ਦਾਨ, ਭੇਦ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਉਪੇਖਿਆ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
3.152.44
मन्त्रमूला नयाः सर्वेचाराश्च भरतर्षभ ।
सुमन्त्रितनयैः सद्भिस्तद्विधैः सह मन्त्रयेत् ॥ ३.१५२.४४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਾਰੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸ ਮੰਤਰਣਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.152.45
स्त्रिया मूढेन बालेन लुब्धेन लघुनाऽपि वा ।
न मन्त्रयीत गुह्यानि येषु चास्पनदलक्षणम् ॥ ३.१५२.४५ ॥
ਔਰਤ, ਮੂਰਖ, ਬੱਚੇ, ਲਾਲਚੀ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਮੰਤਰਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਲੁਕਾਉਣ ਯੋਗ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ।
3.152.46
मन्त्रयेत्सह विद्वद्भिः शक्तैः कर्माणि कारयेत् ।
स्निग्धैश्च नीतिविन्यासैर्मूर्खान्सर्वत्र वर्जयेत् ॥ ३.१५२.४६ ॥
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰਣਾ ਕਰੇ, ਸਮਰੱਥਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਵੇ, ਸਨੇਹੀ ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਵਿਉਂਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ; ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤਿਆਗੇ।
3.152.47
धार्मिकान्धर्मकार्येषु अर्थकार्येषु पण्डितान् ।
स्त्रीषु क्लीबान्नियुञ्जीत क्रूरान्क्रूरेषु कर्मसु ॥ ३.१५२.४७ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਰਥ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ; ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲੀਬਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੂਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ।
3.152.48
स्वेभ्यश्चैव परेभ्यश्च कार्याकार्यसमुद्भवा ।
बुद्धिः कर्मसु विज्ञेया रिपूणां च बलाबलम् ॥ ३.१५२.४८ ॥
ਆਪਣਿਆਂ ਅਤੇ ਬੇਗਾਨਿਆਂ ਤੋਂ, ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵੀ।
3.152.49
बुद्ध्या स्वप्रतिपन्नेषु कुर्यात्साधुष्वनुग्रहम् ।
निग्रहं चाप्यशिष्टेषु निर्मर्यादेषु कारयेत् ॥ ३.१५२.४९ ॥
ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਿਸ਼ਟ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾਹੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਚਲਾਵੇ।
3.152.50
निग्रहे प्रग्रहे सम्यग्यदा राजा प्रवर्तते ।
तदा भवति लोकस्य मर्यादा सुव्यवस्थिता ॥ ३.१५२.५० ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੰਡ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਲੋਕ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3.152.51
एष तेऽभिहितः पार्थ घोरो धर्मो दुरन्वयः ।
तं स्वधर्मविभागेन विनयस्थोऽनुपालय ॥ ३.१५२.५१ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਔਖਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਵਿਨੈ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।
3.152.52
तपोधर्मदमेज्याभिर्विप्रा यान्ति यथा दिवम् ।
दानातिथ्यक्रियाधर्मैर्यान्ति वैश्याश्च सद्गतिम् ॥ ३.१५२.५२ ॥
ਤਪ, ਧਰਮ, ਦਮ ਅਤੇ ਯਗ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ ਵੀ ਸਦਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
3.152.53
द्विजशुश्रूषया शूद्रा लभन्ते गतिमुत्तमाम् ।
क्षत्रं याति तथा स्वर्गं भुवि निग्रहपालनैः ॥ ३.१५२.५३ ॥
ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦਰ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.152.54
सम्यक्प्रणीतदण्डा हि कामद्वेपविवर्जिताः ।
अलुब्धा विगतक्रोधाः सतां यान्ति सलोकतां ॥ ३.१५२.५४ ॥
ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੰਡ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ, ਕਾਮ-ਦ੍ਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕ ਸਤ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।