ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.152.1
पूर्वरूपमदृष्ट्वा ते न यास्यामि कथंचन ।
यदि तेऽहमनुग्राह्यो दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.१५२.१ ॥
ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହର ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ପୂର୍ବରୂପ ନ ଦେଖି ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଯିବି ନାହିଁ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।
3.152.2
एवमुक्तस्तु भीमेन स्मितं कृत्वा प्लवंगमः ।
तद्रूपं दर्शयामास यद्वै सागरलङ्घने ॥ ३.१५२.२ ॥
ଭୀମ ଏହିପରି କହିବାରୁ ସେହି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସି ସମୁଦ୍ର ଲଙ୍ଘନ ସମୟରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେହି ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।
3.152.3
भ्रातुः प्रियमभीप्सन्वै चकार सुमहद्वपुः ।
तद्रूपं यत्पुरा तस्य बभूवोदधिलङ्घने ॥ ३.१५२.३ ॥
ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଅତି ବିଶାଳ ଶରୀର ଧାରଣ କଲେ; ପୂର୍ବେ ସମୁଦ୍ର ଲଙ୍ଘନ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ରୂପ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ରୂପ ଏହା।
3.152.4
देहस्तस्य ततोऽतीव वर्धत्यायामविस्तरैः ।
सद्रुमं कदलीषण्डं छादयन्नमितद्युतिः ॥ ३.१५२.४ ॥
ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଲା; ବୃକ୍ଷସହିତ କଦଳୀ ବନକୁ ଆଚ୍ଛାଦନ କରି, ଅପରିମିତ ତେଜରେ ସେ ଦୀପ୍ତ ହେଲେ।
3.152.5
गिरिश्चोच्छ्रयमाक्रम्य तस्थौ तत्र च वानरः ।
समुच्छ्रितमहाकायो द्वितीय इव पर्वतः ॥ ३.१५२.५ ॥
ସେହି ବାନର ସେଠାରେ ଏକ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚତା ଉପରେ ଚଢ଼ି ଠିଆ ହେଲେ; ଉଚ୍ଚ ଉଠିଥିବା ନିଜ ମହାକାୟ ସହିତ ସେ ଯେମିତି ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଗଲେ।
3.152.6
ताम्रेक्षणस्तीक्ष्णदंष्ट्रो भृकुटीकृतलोचनः ।
दीर्घं लाङ्गूलमाविध्य दिशो व्याप्य स्थितः कपिः ॥ ३.१५२.६ ॥
ତମ୍ବା ପରି ଆଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଭ୍ରୂ କୁଞ୍ଚନ କରି ଭୟଙ୍କର ନୟନ ସେହି କପି ନିଜ ଲମ୍ବା ଲାଞ୍ଜ ଘୂରାଇ ଦିଗସବୁ ବ୍ୟାପି ଠିଆ ହେଲେ।
3.152.7
तद्रूपं महदालक्ष्यभ्रातुः कौरवनन्दनः ।
विसिष्मिये तदा भीमो जहृषे च पुनः पुनः ॥ ३.१५२.७ ॥
ଭାଇଙ୍କର ସେଇ ମହାନ ରୂପ ଦେଖି କୌରବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଭୀମ ସେତେବେଳେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ବାରମ୍ବାର ହର୍ଷିତ ହେଲେ।
3.152.8
तमर्कमिव तेजोभिः सौवर्णमिव पर्वतम् ।
प्रदीप्तमिव चाकाशं दृष्ट्वा भीमो न्यमीलयत् ॥ ३.१५२.८ ॥
ତାଙ୍କୁ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ସୁନା ପର୍ବତ ପରି, ଜଳନ୍ତା ଆକାଶ ପରି ଦେଖି ଭୀମ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ।
3.152.9
आबभाषे च हनुमान्भीमसेनं स्मयन्निव ।
एतावदिह शक्तस्त्वं द्रुष्टुं रूपं ममानघ ॥ ३.१५२.९ ॥
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ହନୁମାନ ହସି ହସି କହିଲେ, 'ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏଠାରେ ତୁମେ ମୋ ରୂପ ଏତିକି ହିଁ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ।'
3.152.10
वर्धेऽहं चाप्यतो भूयो यावन्मे मनसेप्सितम् ।
भीम शत्रुषु चात्यर्थं वर्धते मूर्तिरोजसा ॥ ३.१५२.१० ॥
ଏଠାରୁ ମୋ ମନ ଇଚ୍ଛାକରୁଥିବା ପରିମାଣରେ ମୁଁ ଆହୁରି ବଢ଼ିବି। ହେ ଭୀମ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ମୂର୍ତ୍ତି ନିଜ ବଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼େ।
3.152.11
तदद्भुतं महारौद्रं विन्ध्यपर्वतसन्निभम् ।
दृष्ट्वा हनूमतो वर्ष्म संभ्रान्तः पवनात्मजः ॥ ३.१५२.११ ॥
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପରି ହନୁମାନଙ୍କର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଶରୀର ଦେଖି ପବନପୁତ୍ର ବ୍ୟଗ୍ର ହେଲେ।
3.152.12
प्रत्युवाच ततो भीमः संप्रहृष्टतनूरुहः ।
कृताञ्जलिरदीनात्मा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ ३.१५२.१२ ॥
ତା'ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଭୀମ, କରଯୋଡ଼ି, ନିର୍ଭୟ ମନରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
3.152.13
दृष्टं प्रमाणं विपुलं शरीरस्यास्य ते विभो ।
संहरस्व महावीर्य स्वयमात्मानमात्मना ॥ ३.१५२.१३ ॥
ହେ ବିଭୋ, ତୁମ ଏହି ବିଶାଳ ଶରୀରର ପରିମାଣ ମୁଁ ଦେଖିଲି। ହେ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, ତୁମେ ନିଜ ବଳରେ ନିଜକୁ ସଂକୁଚିତ କର।
3.152.14
न हि शक्नोमि त्वां द्रष्टुं दिवाकरमिवोदितम् ।
अप्रमेयमनाधृष्यं मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ३.१५२.१४ ॥
ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି, ଅପ୍ରମେୟ ଓ ଅଜେୟ ମୈନାକ ପର୍ବତ ଭଳି ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
3.152.15
विस्मयश्चैव मे वीर सुमहान्मनसोऽद्य वै ।
यद्रामस्त्वयि पार्श्वश्थे स्वयं रावणमभ्यगात् ॥ ३.१५२.१५ ॥
ହେ ବୀର, ତୁମେ ପାଖରେ ଥିବାବେଳେ ରାମ ନିଜେ ରାବଣ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ, ଏଥିରେ ଆଜି ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ବିସ୍ମୟ ହେଉଛି।
3.152.16
त्वमेव शक्तस्तां लङ्कां सयोधां सहरावणाम् ।
स्वबाहुबलमाश्रित् विनाशयितुमञ्जसा ॥ ३.१५२.१६ ॥
ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି, ସେହି ଲଙ୍କାକୁ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ରାବଣ ସହିତ ସହଜରେ ବିନାଶ କରିବାକୁ ତୁମେ ଏକା ସମର୍ଥ ଥିଲ।
3.152.17
न हि ते किंचिदप्राप्यं मारुतात्मज विद्यते ।
न चैव तव पर्याप्तो रावयणः सगणो युधि ॥ ३.१५२.१७ ॥
ହେ ମାରୁତାତ୍ମଜ, ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ନିଜ ଗଣ ସହିତ ତୁମ ସମକକ୍ଷ ନଥିଲା।
3.152.18
एवमुक्तस्तु भीमेन हनूमान्प्लवगोत्तमः ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं स्निग्धगम्भीरया गिरा ॥ ३.१५२.१८ ॥
ଭୀମ ଏପରି କହିବାରୁ, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
3.152.19
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
भीमसेन न पर्याप्तो ममासौ राक्षसाधमः ॥ ३.१५२.१९ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଭାରତ, ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ ତାହା ଠିକ୍। ହେ ଭୀମସେନ, ସେହି ଅଧମ ରାକ୍ଷସ ମୋ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ନୁହେଁ।
3.152.20
मया तु निहते तस्मिन्रावणे लोककण्टके ।
कीर्तिर्नश्येद्राघवस्य तत एतदुपेक्षितम्
वेदाचारविधानोक्तैर्यज्ञैर्धार्यन्ति देवताः। ॥ ३.१५२.२० ॥
ଲୋକର କଣ୍ଟକ ରାବଣକୁ ମୁଁ ବଧ କରିଥିଲେ ରାଘବଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତା; ତେଣୁ ଏହା ଉପେକ୍ଷିତ ହେଲା। ବେଦାଚାର ବିଧାନରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦେବତାମାନେ ଧାରଣ ହୁଅନ୍ତି।
3.152.21
तेन वीरेण तं हत्वा सगणं राक्षसाधमम् ।
आनीता स्वपुरं सीता कीर्तिश्च स्थापिता नृषु ॥ ३.१५२.२१ ॥
ସେହି ବୀର ସେହି ଅଧମ ରାକ୍ଷସକୁ ତାର ଗଣ ସହିତ ବଧ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
3.152.22
तद्गच्छ विपुलप्रज्ञ भ्रातुः प्रियहिते रतः ।
अरिष्टं क्षेममध्वानं वायुना परिरक्षितः ॥ ३.१५२.२२ ॥
ତେଣୁ, ହେ ବିପୁଳପ୍ରଜ୍ଞ, ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହିତରେ ରତ, ଯାଅ। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଏହି ପଥ ନିରାପଦ ଓ କଲ୍ୟାଣକାରୀ।
3.152.23
एष पन्थाः कुरुश्रेष्ठ सौगन्धिकवनाय ते ।
द्रक्ष्यसे धनदोद्यानं रक्षितं यक्षराक्षसैः ॥ ३.१५२.२३ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପଥ ତୁମକୁ ସୌଗନ୍ଧିକ ବନକୁ ନେଇଯିବ। ସେଠାରେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ତୁମେ ଦେଖିବ।
3.152.24
न च ते तरसा कार्यः कुसुमापचयः स्वयम् ।
दैवतानि हि मान्यानि पुरुषेण विशेषतः ॥ ३.१५२.२४ ॥
ତୁମେ ବଳପୂର୍ବକ ନିଜେ ଫୁଲ ତୋଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି, ବିଶେଷକରି ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ।
3.152.25
बलिहोमनमस्कारैर्मन्त्रैश्च भरतर्षभ ।
दैवतानि प्रसादं हि भक्त्या कुर्वन्ति भारत ॥ ३.१५२.२५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳି, ହୋମ, ନମସ୍କାର ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ଭାରତ!
3.152.26
मा तात साहसं कार्षीः स्वधर्मं परिपालय ।
स्वधर्मस्थापनं धर्मं बुध्यस्वागमयस्व च ॥ ३.१५२.२६ ॥
ହେ ତାତ, ସାହସ କର ନାହିଁ; ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କର। ନିଜ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ ହିଁ ଧର୍ମ ବୋଲି ଜାଣି ଅପେକ୍ଷା କର।
3.152.27
न हि धर्ममविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य च ।
धर्मो वै वेदितुं शक्यो बृहस्पतिसमैरपि ॥ ३.१५२.२७ ॥
ଧର୍ମ ନ ଜାଣି ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା ନ କରି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
3.152.28
अधर्मो यत्र धर्माख्यो धर्मश्चाधर्मसंज्ञितः ।
स विज्ञेयो विभागेन यत्रमुह्यन्त्यबुद्धयः ॥ ३.१५२.२८ ॥
ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅଧର୍ମ କୁହାଯାଏ, ତାହା ବିବେକରେ ଭେଦ କରି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ହିଁ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
3.152.29
आचारसंभवो धर्मो धर्माद्वेदाः समुत्थिताः ।
वेदैर्यज्ञाः समुत्पन्ना यज्ञैर्देवाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.१५२.२९ ॥
ଆଚାରରୁ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଧର୍ମରୁ ବେଦମାନେ ଉଦିତ ହେଲେ; ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।
3.152.30
बृहस्पत्युशनःप्रोक्तैर्नयैर्धार्यन्ति मानवाः ॥ ३.१५२.३० ॥
ବୃହସ୍ପତି ଓ ଉଶନାଙ୍କ କଥିତ ନୀତି ଦ୍ୱାରା ମାନବମାନେ ଧାରଣ କରାଯାନ୍ତି।
3.152.31
बल्याकरवणिज्याभिः कृष्यर्थैर्योनिपोषणैः ।
वार्तया धार्यते सर्वं धर्मैरेतैर्द्विजातिभिः ॥ ३.१५२.३१ ॥
କର, ଖଣି, ବାଣିଜ୍ୟ, କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନ ଦ୍ୱାରା ବାର୍ତ୍ତାରେ ସବୁକିଛି ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଧର୍ମରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ (ଏମିତି କରନ୍ତି)।
3.152.32
त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तिस्रो विद्या विजानताम् ।
ताभिः सम्यक्प्रवृत्ताभिर्लोकयात्रा विधीयते ॥ ३.१५२.३२ ॥
ତ୍ରୟୀ, ବାର୍ତ୍ତା, ଦଣ୍ଡନୀତି—ଏହି ତିନି ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବାଙ୍କର; ଏଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅନୁସୃତ ହେଲେ ଲୋକଯାତ୍ରା ବିହିତ ହୁଏ।
3.152.33
सा चेद्धर्मकृता न स्यात्रयीधर्ममृते भुवि ।
दण्डनीतिमृतेचापि निर्मर्यादमिदं भवेत् ॥ ३.१५२.३३ ॥
ତାହା ଧର୍ମାନୁସାରେ ନ ହେଲେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ତ୍ରୟୀଧର୍ମ ଓ ଦଣ୍ଡନୀତି ବିନା ହେଲେ, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନ ହୋଇଯିବ।
3.152.34
वार्ताधर्मे ह्यवर्तिन्यो विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
सुप्रवृत्तैस्त्रिभिर्ह्येतैर्धर्मैः सूयन्ति वै प्रजाः ॥ ३.१५२.३४ ॥
ବାର୍ତ୍ତାଧର୍ମ ଅନୁସରଣ ନ କଲେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହେବେ; ଏହି ତିନି ଧର୍ମ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅନୁସୃତ ହେଲେ ପ୍ରଜାମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
3.152.35
द्विजानाममृतं धर्मो ह्येकश्चैवैकवर्णकः ।
यज्ञाध्ययनदानानि त्रयः साधारणाः स्मृताः ॥ ३.१५२.३५ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଅମୃତଧର୍ମ ଏକ, ଏକବର୍ଣ୍ଣର; ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ—ଏହି ତିନି ସାଧାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
3.152.36
याजनाध्यापने चोभे ब्राह्मणानां परिग्रहः ।
पालनं क्षत्रियाणां वै वैश्यधर्मश्च पोषणम् ॥ ३.१५२.३६ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଯାଜନ ଓ ଅଧ୍ୟାପନା ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣ; କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ପାଳନ (ରକ୍ଷା); ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କର ଧର୍ମ ପୋଷଣ।
3.152.37
शुश्रूषा च द्विजातीनां शूद्राणआं धर्म उच्यते ।
भैक्षहोमव्रतैर्हीनास्तथैव गुरुवासिताः ॥ ३.१५२.३७ ॥
ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ସେବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଭିକ୍ଷା, ହୋମ ଓ ବ୍ରତରେ ହୀନ ହୋଇ, ସେହିପରି ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ବାସ କରୁଥିବା।
3.152.38
क्षत्रधर्मोऽत्रकौन्तेय तव धर्मोऽत्र रक्षणम् ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व विनीतो नियतेन्द्रियः ॥ ३.१५२.३८ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଏଠାରେ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମ ହିଁ ତୁମର ଧର୍ମ; ଏଠାରେ ରକ୍ଷା କରିବା ହିଁ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ବିନୀତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯତ ହୋଇ ନିଜ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କର।
3.152.39
वृद्धैः संमन्त्र्य सद्भिश्च बुद्धिमद्भिः श्रुतान्वितैः ।
आस्थितः शास्तिदण्डेन व्यसनी परिभूयते ॥ ३.१५२.३९ ॥
ବୃଦ୍ଧ, ସଜ୍ଜନ ଓ ଶ୍ରୁତଜ୍ଞ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଶାସ୍ତି-ଦଣ୍ଡର ଆଶ୍ରୟ ନେଉଥିବା; ବ୍ୟସନୀ ପରାଭୂତ ହୁଏ।
3.152.40
निग्रहानुग्रहैः सम्यग्यदा नेता प्रवर्तते ।
तदा भवन्ति लोकस्य मर्यादाः सुव्यवस्थिताः ॥ ३.१५२.४० ॥
ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ନେତା ଯେତେବେଳେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆଚରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୁଏ।
3.152.41
तस्माद्देशे च दुर्गे च शत्रुमित्रबलेषु च ।
नित्यं चारेण बोद्धव्यं स्थानं वृद्धिः क्षयस्तथा ॥ ३.१५२.४१ ॥
ତେଣୁ ଦେଶ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଶତ୍ରୁ-ମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ ଗୁପ୍ତଚରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ସ୍ଥିତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
3.152.42
राज्ञामुपायश्चारश्च बुद्धिमन्त्रपराक्रमाः ।
निग्रहप्रग्रहौ चैव दाक्ष्यं वै कार्यसाधकम् ॥ ३.१५२.४२ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ଉପାୟ ଓ ଗୁପ୍ତଚର, ବୁଦ୍ଧି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ପରାକ୍ରମ, ନିଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରଗ୍ରହ, ଆଉ ଦକ୍ଷତା — ଏହିସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ।
3.152.43
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनोपेक्षणेन च ।
साधनीयानि कार्याणि समासव्यासयोगतः ॥ ३.१५२.४३ ॥
ସାମ, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଉପେକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତାରର ଯୋଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ୍।
3.152.44
मन्त्रमूला नयाः सर्वेचाराश्च भरतर्षभ ।
सुमन्त्रितनयैः सद्भिस्तद्विधैः सह मन्त्रयेत् ॥ ३.१५२.४४ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମସ୍ତ ନୀତି ଓ ଗୁପ୍ତଚର ମନ୍ତ୍ରଣାର ଉପରେ ଆଧାରିତ; ଅତଏବ ସୁମନ୍ତ୍ରିତ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ୍।
3.152.45
स्त्रिया मूढेन बालेन लुब्धेन लघुनाऽपि वा ।
न मन्त्रयीत गुह्यानि येषु चास्पनदलक्षणम् ॥ ३.१५२.४५ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ, ମୂର୍ଖ, ବାଳକ, ଲୋଭୀ କିମ୍ବା ଲଘୁଚିତ୍ତ ଲୋକ ସହ ଗୁପ୍ତ ବିଷୟରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଅନୁଚିତ; ବିଶେଷତଃ ଲୁଚାଇବାର ଚିହ୍ନ ଥିବା ବିଷୟରେ।
3.152.46
मन्त्रयेत्सह विद्वद्भिः शक्तैः कर्माणि कारयेत् ।
स्निग्धैश्च नीतिविन्यासैर्मूर्खान्सर्वत्र वर्जयेत् ॥ ३.१५२.४६ ॥
ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା, ସମର୍ଥ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇବା, ସ୍ନେହୀ ଓ ନୀତି-ବିନ୍ୟାସରେ ନିପୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ମୂର୍ଖମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ବର୍ଜନ କରିବା।
3.152.47
धार्मिकान्धर्मकार्येषु अर्थकार्येषु पण्डितान् ।
स्त्रीषु क्लीबान्नियुञ्जीत क्रूरान्क्रूरेषु कर्मसु ॥ ३.१५२.४७ ॥
ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ଧାର୍ମିକମାନଙ୍କୁ, ଅର୍ଥକାର୍ଯ୍ୟରେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କ୍ଲୀବମାନଙ୍କୁ ଓ କ୍ରୂର କର୍ମରେ କ୍ରୂରମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା।
3.152.48
स्वेभ्यश्चैव परेभ्यश्च कार्याकार्यसमुद्भवा ।
बुद्धिः कर्मसु विज्ञेया रिपूणां च बलाबलम् ॥ ३.१५२.४८ ॥
ନିଜର ଓ ପରର ଲୋକଙ୍କଠାରୁ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବୁଦ୍ଧି କର୍ମରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳତା ମଧ୍ୟ।
3.152.49
बुद्ध्या स्वप्रतिपन्नेषु कुर्यात्साधुष्वनुग्रहम् ।
निग्रहं चाप्यशिष्टेषु निर्मर्यादेषु कारयेत् ॥ ३.१५२.४९ ॥
ବିବେକରେ ନିଜ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ସାଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କରିବ; ଅଶିଷ୍ଟ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଗ୍ରହ କରାଇବ।
3.152.50
निग्रहे प्रग्रहे सम्यग्यदा राजा प्रवर्तते ।
तदा भवति लोकस्य मर्यादा सुव्यवस्थिता ॥ ३.१५२.५० ॥
ରାଜା ନିଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରଗ୍ରହରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଆଚରଣ କଲେ ଲୋକଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସୁସ୍ଥିର ହୁଏ।
3.152.51
एष तेऽभिहितः पार्थ घोरो धर्मो दुरन्वयः ।
तं स्वधर्मविभागेन विनयस्थोऽनुपालय ॥ ३.१५२.५१ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଘୋର ଓ ଅନୁସରଣ କରିବା କଠିନ ଧର୍ମ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ବିନୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମର ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ତାହା ପାଳନ କର।
3.152.52
तपोधर्मदमेज्याभिर्विप्रा यान्ति यथा दिवम् ।
दानातिथ्यक्रियाधर्मैर्यान्ति वैश्याश्च सद्गतिम् ॥ ३.१५२.५२ ॥
ତପ, ଧର୍ମ, ଦମ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ଦାନ ଓ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦ୍ଗତି ପାଆନ୍ତି।
3.152.53
द्विजशुश्रूषया शूद्रा लभन्ते गतिमुत्तमाम् ।
क्षत्रं याति तथा स्वर्गं भुवि निग्रहपालनैः ॥ ३.१५२.५३ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଆନ୍ତି; କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ନିଗ୍ରହ ଓ ପାଳନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
3.152.54
सम्यक्प्रणीतदण्डा हि कामद्वेपविवर्जिताः ।
अलुब्धा विगतक्रोधाः सतां यान्ति सलोकतां ॥ ३.१५२.५४ ॥
ଠିକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିବା, କାମ-ଦ୍ୱେଷରହିତ, ଲୋଭରହିତ ଓ କ୍ରୋଧରହିତ ଲୋକମାନେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।