Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 3.157

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

3.157.1

तस्मिन्निवसमानोऽथ धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
आमन्त्र्य सहितान्भ्रातृनित्युवाच सहद्विजान् ॥ ३.१५७.१ ॥

वहाँ निवास करते हुए धर्मराज युधिष्ठिर ने एकत्र हुए भाइयों और ब्राह्मणों को सम्बोधित करके यह कहा।

3.157.2

दृष्टानि तीर्थान्यस्माभिः पुण्यानि च शिवानि च ।
मनसो ह्लादनीयानि वनानि च पृथक्पृथक् ॥ ३.१५७.२ ॥

हमने पवित्र और कल्याणकारी तीर्थ देखे हैं, और मन को आनन्द देने वाले वन भी अलग-अलग देखे हैं।

3.157.3

देवैः पूर्वं विचीर्णानि मुनिभिश्च महात्मभिः ।
यथाक्रममशेषेण द्विजैः संपूजितानि च ॥ ३.१५७.३ ॥

जो पहले देवताओं और महात्मा मुनियों द्वारा सेवित थे, और जिनकी ब्राह्मणों ने क्रमानुसार पूर्ण रूप से पूजा की थी।

3.157.4

ऋषीणां पूर्वचरितं तपोधर्मविचेष्टितम् ।
राजर्षीणां च चरितं कथाश्च विविधाः शुभाः ॥ ३.१५७.४ ॥

ऋषियों का पूर्वकालीन आचरण, तप और धर्म का अनुष्ठान, राजर्षियों का चरित्र, तथा अनेक शुभ कथाएँ।

3.157.5

शृण्वानास्तत्रतत्र स्म आश्रमेषु शिवेषु च ।
अभिषेकं द्विजैः सार्धं कृतवन्तो विशेषतः ॥ ३.१५७.५ ॥

वहाँ-वहाँ शिव आश्रमों में कथाएँ सुनते हुए उन्होंने ब्राह्मणों के साथ विशेष रूप से अभिषेक किया।

3.157.6

अर्चिताः सततं देवाः पुष्पैरद्भिः सदा च वः ।
यथालब्धैर्मूलफलैः पितरश्चापि तर्पिताः ॥ ३.१५७.६ ॥

आप सबने सदा फूलों और जल से देवताओं की पूजा की, और जो भी मिला उन्हीं मूल-फलों से पितरों को तृप्त किया।

3.157.7

पर्वतेषु च रम्येषु सर्वेषु च सरस्सु च ।
उदधौ च महापुण्ये सूपस्पृष्टं महात्मभिः ॥ ३.१५७.७ ॥

पर्वतों पर, सभी रमणीय सरोवरों में और अत्यन्त पवित्र समुद्र में, जहाँ महात्माओं ने विधिपूर्वक स्नान किया है।

3.157.8

इला सरस्वती सिन्धुर्यमुना नर्मदा तथा ।
नानातीर्थेषु रम्येषु सूपस्पृष्टं सह द्विजैः ॥ ३.१५७.८ ॥

इला, सरस्वती, सिन्धु, यमुना और नर्मदा तथा अनेक रमणीय तीर्थों में, ब्राह्मणों के साथ विधिपूर्वक स्नान किया गया।

3.157.9

गङ्गाद्वारमतिक्रम्य बहवः पर्वताः शुभाः ।
हिमवान्पर्वतश्चैव नानाद्विजगणायुतः ॥ ३.१५७.९ ॥

गंगाद्वार को पार करके अनेक शुभ पर्वत आए, और हिमवान पर्वत भी, जो विभिन्न द्विज-समूहों से भरा है।

3.157.10

विशाला बदरी दृष्टा नरनारायणाश्रमः ।
दिव्यपुष्करिणी दृष्टा सिद्धदेवर्षिपूजिता ॥ ३.१५७.१० ॥

विशाला और बदरी देखी गईं, नर-नारायण का आश्रम देखा गया, और सिद्धों, देवों और ऋषियों द्वारा पूजित दिव्य पुष्करिणी देखी गई।

3.157.11

यथाक्रमविशेषेण सर्वाण्यायतनानि च ।
दर्शितानि द्विजेनद्रेण लोमशेन महात्मना ॥ ३.१५७.११ ॥

क्रम के अनुसार और विशेष रूप से सभी पवित्र स्थान भी दिखाए गए, द्विजश्रेष्ठ महात्मा लोमश द्वारा।

3.157.12

इमं वैश्रवणावासं दुर्गमं गन्धमादनम् ।
कथं भीम गमिष्यामो मतिरत्र विधीयताम् ॥ ३.१५७.१२ ॥

यह वैश्रवण (कुबेर) का निवास, दुर्गम गंधमादन पर्वत। हे भीम, हम कैसे जाएँगे? इस पर विचार कर निश्चय कीजिए।

3.157.13

एवं ब्रुवति राजेन्द्रे वागुवाचाशरीरिणी ।
न शक्यो दुर्गमो गन्तुं पर्वतो गन्धमादनः ॥ ३.१५७.१३ ॥

राजेंद्र के ऐसा कहते समय एक अशरीरी वाणी बोली - गंधमादन पर्वत दुर्गम है, वहाँ जाना संभव नहीं है।

3.157.14

अननैव पथा राजन्प्रतिगच्छ यथागतम् ।
नरनारायणस्थानं बदरीत्यभिविश्रुतम् ॥ ३.१५७.१४ ॥

हे राजन्, इसी मार्ग से लौट जाओ, जिस रास्ते से आए थे। नर-नारायण का वह स्थान बदरी नाम से विख्यात है।

3.157.15

तस्माद्यास्यसि कौन्तेय सिद्धचारणसेवितम् ।
बहुपुष्पफलं रम्यमाश्रमं वृषपर्वणः ॥ ३.१५७.१५ ॥

इसलिए, हे कौन्तेय, तुम सिद्धों और चारणों से सेवित, बहुत पुष्प-फलों वाले रमणीय वृषपर्वा के आश्रम की ओर जाओगे।

3.157.16

अतिक्रम्य च तं पार्थ त्वार्ष्टिषेणाश्रमे वसेः ।
ततो द्रक्ष्यसि कौन्तेय निवेशं धनदस्य च ॥ ३.१५७.१६ ॥

और, हे पार्थ, उसे पार करके आर्ष्टिषेण के आश्रम में निवास करना। फिर, हे कौन्तेय, तुम धनद (कुबेर) का निवास देखोगे।

3.157.17

एतस्मिन्नन्तरे वायुर्दिव्यगन्धवहः शुभः ।
भनःप्रह्लादनः शीतः पुष्पवर्षं ववर्ष वै ॥ ३.१५७.१७ ॥

इसी बीच दिव्य सुगंध लाने वाली, शुभ, मन को प्रसन्न करने वाली शीतल वायु बही, और निश्चय ही पुष्पों की वर्षा हुई।

3.157.18

तच्छ्रुत्वा दिव्यमाकाशाद्विस्मयः समपद्यत ।
ऋषीणां ब्राह्मणानां च पार्थिवानां विशेषतः ॥ ३.१५७.१८ ॥

आकाश से आई उस दिव्य वाणी को सुनकर विस्मय उत्पन्न हुआ - विशेषकर ऋषियों, ब्राह्मणों और राजाओं में।

3.157.19

श्रुत्वा तन्महदाश्चर्यं द्विजो धौम्यस्त्वभाषत ।
न शक्यमुत्तरं गन्तुं प्रतिगच्छाम पाण्डव ॥ ३.१५७.१९ ॥

उस महान आश्चर्य को सुनकर ब्राह्मण धौम्य ने कहा, हे पाण्डव, आगे जाना संभव नहीं है; हम लौट चलें।

3.157.20

ततो युधिष्ठिरो राजा विस्मयोत्फुल्ललोचनः ।
प्रत्यागम्य पुनस्तं तु नरनारायणाश्रमम् ॥ ३.१५७.२० ॥

तब राजा युधिष्ठिर, विस्मय से खुले नेत्रों के साथ, फिर से उस नर-नारायण आश्रम की ओर लौटे।

3.157.21

भीमसेनादिभिः सर्वैर्भ्रातृभिः परिवारितः ।
पाञ्चाल्या ब्राह्मणैश्चैव न्यवसत्सुसुखं तदा ॥ ३.१५७.२१ ॥

तब वे भीमसेन आदि सभी भाइयों से घिरे, पाञ्चाली तथा ब्राह्मणों के साथ, अत्यन्त सुखपूर्वक वहाँ निवास करने लगे।