महाभारत · अध्याय 3.158
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.158.1
ततस्तान्परिविश्वस्तान्वसतस्तत्र पाण्डवान् ।
पर्वतेन्द्रे द्विजैः सार्धं पार्तागमनकाङ्क्षया ॥ ३.१५८.१ ॥
तेव्हा पर्वतराजावर ब्राह्मणांसह वास्तव्य करणाऱ्या, पूर्ण विश्वस्त अशा त्या पांडवांना, पार्थाच्या (अर्जुनाच्या) आगमनाची इच्छा धरून.
3.158.2
गतेषु तेषु रक्षःसु भीमसेनात्मजेऽपि च ।
रहितान्मीमसेनेन कदाचित्तान्यदृच्छया।
जहार धर्मराजं वै यमौ कृष्णां च राक्षसः ॥ ३.१५८.२ ॥
ते राक्षस आणि भीमसेनाचा पुत्र गेल्यानंतर, भीमसेनाविना असताना एकदा योगायोगाने त्या राक्षसाने धर्मराजाला, यमळ बंधूंना आणि कृष्णेला पळवून नेले.
3.158.3
ब्रह्मन्कथं धर्मराजं यमौ कृष्णां च राक्षसः ।
जहार चित्रं भीमश्च गतो राक्षसकण्टकः।
वक्तुमर्हसि विप्राग्र्य व्यक्तमेतन्ममाऽनघ ॥ ३.१५८.३ ॥
ब्राह्मणा, त्या राक्षसाने धर्मराजाला, यमळ बंधूंना आणि कृष्णेला कसे पळवून नेले? राक्षसांचा काटा असलेला भीम गेला असतानाही हे आश्चर्यकारक आहे. विप्रश्रेष्ठा, निष्पाप, हे मला स्पष्टपणे सांगावे.
3.158.4
ब्राह्मणो मन्त्रकुशलः सर्वास्त्रेष्वस्त्रवित्तमः ।
इति ब्रुवन्पाण्डवेयान्पर्युपास्ते स्म नित्यदा ।
परीप्समानः पार्थानां कलापांश्च धनूंषि च ॥ ३.१५८.४ ॥
मंत्रात निपुण, सर्व अस्त्रांत श्रेष्ठ जाणता असा एक ब्राह्मण असे म्हणत पांडवांची नित्य सेवा करत असे, पार्थांचे भाते आणि धनुष्य मिळवण्याच्या इच्छेने.
3.158.5
अन्तरं संपरिप्रेप्सुर्द्रौपद्या हरणं प्रति ।
दुष्टात्मा पापबुद्धिः स नाम्ना ख्यातो जटासुरः ॥ ३.१५८.५ ॥
द्रौपदीचे हरण करण्यासाठी संधी शोधणारा तो दुष्टात्मा, पापबुद्धी, नावाने जटासुर म्हणून प्रसिद्ध होता.
3.158.6
पोषणं तस् राजेनद्र चक्रे पाण्डवनन्दनः ।
बुबुधे न च तं पापं भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥ ३.१५८.६ ॥
हे राजेंद्रा! पांडवनंदनाने त्याचे पोषण केले; राखेने झाकलेल्या अग्नीप्रमाणे असलेल्या त्या पाप्याला त्याने ओळखले नाही.
3.158.7
स भीमसेने निष्क्रान्ते मृगयार्थमरिंदमे ।
घटोत्कचं सानुचरं दृष्ट्वा विप्रद्रुतं दिशः ॥ ३.१५८.७ ॥
हे शत्रुदमना! भीमसेन शिकारीसाठी बाहेर गेल्यावर, त्याने घटोत्कचाला त्याच्या अनुचरांसह दिशादिशांना पळताना पाहिले.
3.158.8
लोमशप्रभृतींस्तांस्तु महर्षीश्च समाहितान् ।
स्नातुं विनिर्गतान्दृष्ट्वा पुष्पार्थं च तपोधनान् ॥ ३.१५८.८ ॥
लोमश इत्यादी ते एकाग्र महर्षी, तपोधन असलेले, स्नानासाठी आणि फुलांसाठी बाहेर पडलेले त्याने पाहिले.
3.158.9
रूपमन्यत्समास्थाय विकृतं भैरवं महत् ।
गृहीत्वा सर्वशस्त्राणि द्रौपदीं परिगृह्य च।
प्रातिष्ठत सुदुष्टात्मा त्रीन्गृहीत्वा च पाण्डवान् ॥ ३.१५८.९ ॥
दुसरे रूप धारण करून, विकृत आणि अत्यंत भयानक होऊन, सर्व शस्त्रे घेऊन, द्रौपदीला धरून आणि तीन पांडवांनाही पकडून तो अतिदुष्ट निघाला.
3.158.10
विक्रम्य कौशिकं खङ्गं मोक्षयित्वा ग्रहं रिपोः ।
आक्रन्दद्भीमसेन वै येन यातो महाबलः ॥ ३.१५८.१० ॥
कौशिक खड्गाने झेप घेऊन, शत्रूच्या पकडीतून त्यांना सोडवून — 'हे भीमसेना!' अशी आरोळी देत, तो महाबल ज्या दिशेने गेला होता तिकडे.
3.158.11
तमब्रवीद्धर्मराजो ह्रियमाणो युधिष्ठिरः ।
धर्मस्ते हीयते मूढ न चैनं समवेक्षसे ॥ ३.१५८.११ ॥
त्याला नेले जात असताना धर्मराज युधिष्ठिर त्याला म्हणाला — 'हे मूढा! तुझा धर्म ऱ्हास पावत आहे, आणि तू ते पाहत नाहीस.'
3.158.12
येऽन्ये क्वचिन्मनुष्येषु तिर्यग्योनिगताश्च ये ।
धर्मं ते समवेक्षन्ते रक्षांसि च विशेषतः ॥ ३.१५८.१२ ॥
मनुष्यांमध्ये इतरत्र कुठे असलेले आणि तिर्यग्योनीत गेलेले जे आहेत, ते धर्माकडे लक्ष देतात; विशेषतः राक्षसही.
3.158.13
धर्मस्यराक्षसा मूलं धर्मं ते विदुरुत्तमम् ।
एतत्परीक्ष्यसर्वं त्वं समीपे स्थातुमर्हसि ॥ ३.१५८.१३ ॥
राक्षस धर्माचे मूळ जाणतात; ते धर्माला उत्तम मानतात. हे सर्व तपासून तू धर्माच्या समीप उभे राहावेस.
3.158.14
देवाश्च ऋषयः सिद्धाः पितरश्चापि राक्षस ।
गन्धर्वोरगरक्षांसि वयांसि पशवस्तथा ॥ ३.१५८.१४ ॥
हे राक्षसा, देव, ऋषी, सिद्ध आणि पितरही; गंधर्व, उरग, राक्षस, पक्षी आणि पशूही.
3.158.15
तिर्यग्योनिगताश्चैव अपि कीटपिपीलिकाः ।
मनुष्यानुपजीवन्ति ततस्त्वमपि जीवसि ॥ ३.१५८.१५ ॥
तिर्यग्योनीत प्राणी, किडे आणि मुंग्यांसुद्धा माणसांवर अवलंबून जगतात; म्हणून तूही जगतोस.
3.158.16
समृद्ध्या यस्य लोकस्य लोको युष्माकमृध्यति ।
इमं च लोकं शोचन्तमनुशोचन्ति देवताः।
पूज्यमानाश्च वर्धन्ते हव्यकव्यैर्यथाविधि ॥ ३.१५८.१६ ॥
ज्या लोकाच्या समृद्धीने तुमचे लोक समृद्ध होते, त्या शोकग्रस्त लोकासाठी देव शोक करतात; विधिपूर्वक हव्य-कव्यांनी पूजले गेल्यावर ते वाढतात.
3.158.17
वयं राष्ट्रस्य गोप्तारो रक्षितारश्च राक्षस ।
राष्ट्रस्यारक्ष्यमाणस्य कुतो भूतिः कुतः सुखम् ॥ ३.१५८.१७ ॥
आम्ही राष्ट्राचे रक्षक आणि पालक आहोत, हे राक्षसा. राष्ट्राचे रक्षण होत नसेल तर समृद्धी कुठून आणि सुख कुठून?
3.158.18
न च राजाऽवमन्तव्यो रक्षसा जात्वनागसि ।
अनुरप्यपचारश्च नास्त्यस्माकं नराशन ॥ ३.१५८.१८ ॥
हे नरभक्षी, निरपराध राजाचा राक्षसाने कधीही अपमान करू नये; आमच्याकडून तर थोडासुद्धा अपराध नाही.
3.158.19
विघसाशान्यथाशक्त्या कुर्महे देवतादिषु ।
गुरूंश्च ब्राह्मणांश्चैव प्रमाणप्रवणाः सदा ॥ ३.१५८.१९ ॥
आम्ही विघसाशी आहोत; आमच्या शक्तीनुसार देवतादींची सेवा करतो; नेहमी गुरू आणि ब्राह्मणांचा प्रमाणानुसार आदर करतो.
3.158.20
द्रोग्धव्यं न च मित्रेषु न विश्वस्तेषु कर्हिचित् ।
येषां चान्नानि भुञ्जीत यत्रच स्यात्प्रतिश्रयः ॥ ३.१५८.२० ॥
ज्यांचे अन्न खाल्ले जाते आणि जिथे आश्रय मिळतो, त्या मित्रांशी आणि विश्वस्तांशी कधीही द्रोह करू नये.
3.158.21
स त्वं प्रतिश्रयेऽस्माकं पूज्यमानः सुखोषितः ।
भुक्त्वा चान्नानि दुष्प्रज्ञ कथमस्माञ्जिहीर्षसि ॥ ३.१५८.२१ ॥
तू आमच्या आश्रयात सन्मानित होऊन सुखाने राहिलास आणि आमचे अन्न खाल्लेस; हे दुष्टबुद्धी, मग आम्हाला कसे हरण करू इच्छितोस?
3.158.22
एवमेव वृथाचारो वृथा वृद्धो वृथामतिः ।
वृथामरणमर्हस्त्वं वृथाऽद्य नमविष्यसि ॥ ३.१५८.२२ ॥
असाच तू व्यर्थ आचरणाचा, व्यर्थ वृद्ध आणि व्यर्थ बुद्धीचा आहेस; व्यर्थ मरणाला पात्र आहेस; आजच तू व्यर्थ नमशील.
3.158.23
अथ चेद्दुष्टबुद्धिस्त्वं सर्वैर्धर्मैर्विवर्जितः ।
प्रदाय शस्त्राण्यस्माकं युद्धेन द्रौपदीं हर ॥ ३.१५८.२३ ॥
जर तू दुष्टबुद्धीचा होऊन सर्व धर्मांपासून दूर असशील, तर आमचे शस्त्र देऊन युद्धाने द्रौपदीला हरण कर.
3.158.24
अथ चेत्त्वमविज्ञाय इदं कर्म करिष्यसि ।
अधर्मं चाप्यकीर्तिं च लोके प्राप्स्यसि केवलं ॥ ३.१५८.२४ ॥
जर तू हे कर्म न जाणता केलेस तर जगात केवळ अधर्म आणि अपकीर्ती प्राप्त करशील.
3.158.25
एतामद्य परामृश्य स्त्रियं राक्षस मानुषीम् ।
विषमेतत्समालोड्य कुम्भेन प्राशितं त्वया ॥ ३.१५८.२५ ॥
हे राक्षसा, आज या मानवी स्त्रीला स्पर्श करून, विष नीट ढवळून तू घागरीतून प्राशन केलेस.
3.158.26
ततो युधिष्ठिरस्तस्य भारिकः समपद्यत ।
स तु भाराभिभूतात्मा न तथा शीघ्रगोऽभवत् ॥ ३.१५८.२६ ॥
तेव्हा युधिष्ठिर त्याच्या भाराने भारावला; भाराने खचलेल्या मनाचा तो पूर्वीप्रमाणे वेगाने चालू शकला नाही.
3.158.27
अथाब्रवीद्द्रौपदीं च नकुलं च युधिष्ठिरः ।
मा भैष्टं राक्षसान्मूढाद्गतिरस्य मया हृता ॥ ३.१५८.२७ ॥
मग युधिष्ठिर द्रौपदी आणि नकुलाला म्हणाला, "मूर्ख राक्षसाला भिऊ नका; मी त्याची गती हरण केली आहे."
3.158.28
नातिदूरे महबाहुर्भविता पवनात्मजः ।
अस्मिन्मुहूर्ते संप्राप्ते नभविष्यति राक्षसः ॥ ३.१५८.२८ ॥
महाबाहू वायुपुत्र (भीम) फार दूर नसेल; हा मुहूर्त आला की तो राक्षस उरणार नाही.
3.158.29
सहदेवस्तु तं दृष्ट्वा राक्षसं मूढचेतसम् ।
उवाच वचनं राजन्कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ३.१५८.२९ ॥
पण सहदेवाने त्या मूढचित्त राक्षसाला पाहून, हे राजा, कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला ही वचने सांगितली.
3.158.30
राजन्किं नाम सत्कृत्यं क्षत्रियस्यास्त्यतोऽधिकम् ।
यद्युद्धेऽभिमुखः प्राणांस्त्यजेच्छत्रुं जयेत वा ॥ ३.१५८.३० ॥
हे राजा, क्षत्रियासाठी यापेक्षा अधिक सन्मानाचे कर्तव्य कोणते आहे? युद्धात शत्रूसमोर उभे राहून प्राण त्यागावे किंवा शत्रूवर विजय मिळवावा, यापेक्षा मोठे काय?
3.158.31
एष वास्मान्वयं वैनं युध्यमानाः परंतप ।
सूदयेम महाबाहो देशः कालो ह्ययं नृप ॥ ३.१५८.३१ ॥
हे शत्रूंना तापवणाऱ्या, हे महाबाहो! हा राक्षस आम्हाला मारो, किंवा आम्ही लढून याला मारू. हे राजा, हेच स्थान आहे, हीच वेळ आहे.
3.158.32
क्षत्रधर्मस्य संप्राप्तः कालः सत्यपराक्रम ।
जयन्तो हन्यमाना वा प्राप्तुमर्हाम सद्गतिम् ॥ ३.१५८.३२ ॥
हे सत्यपराक्रमी! क्षत्रधर्म पाळण्याची वेळ आली आहे. जिंकलो किंवा मारले गेलो तरी आपण उत्तम गती मिळवण्यास पात्र ठरू.
3.158.33
राक्षसे जीवमानेऽद्य रविरस्तमियाद्यदि ।
नाहं ब्रूयां पुनर्जातु क्षत्रियोस्मीति भारत ॥ ३.१५८.३३ ॥
हे भरतवंशजा! आज राक्षस जिवंत असतानाच सूर्य मावळला, तर "मी क्षत्रिय आहे" असे मी पुन्हा कधीच म्हणणार नाही.
3.158.34
भोभो राक्षस तिष्ठस्व सहदेवोस्मि पाण्डवः ।
हत्वा रवा मां नयस्वैनां हतो वा स्वप्स्यसीह वै ॥ ३.१५८.३४ ॥
अरे राक्षसा, थांब! मी पांडुपुत्र सहदेव आहे. मला मारून हिला घेऊन जा, नाहीतर इथेच मारला जाऊन झोपशील.
3.158.35
तदा ब्रुवति माद्रेये भीमसेनो यदृच्छया ।
प्रादृश्यत महाबाहुः सवज्र इव वासवः ॥ ३.१५८.३५ ॥
माद्रीचा पुत्र असे बोलत असतानाच, योगायोगाने महाबाहू भीमसेन प्रकट झाला, वज्र धारण केलेल्या वासवासारखा.
3.158.36
सोऽपश्यद्धातरौ तत्र द्रौपदीं च यशस्विनीम् ।
क्षितिस्थं सहदेवं च क्षिपन्तं राक्षसं तदा ॥ ३.१५८.३६ ॥
तेव्हा तेथे त्याने बंधूंना, यशस्विनी द्रौपदीला, जमिनीवर पडलेल्या सहदेवाला आणि त्यांना फेकणाऱ्या राक्षसाला पाहिले.
3.158.37
मार्गाच्च राक्षसं मूढं कालोपहतचेतसम् ।
भ्रमन्तं तत्रतत्रैव दैवेन परिमोहितम् ॥ ३.१५८.३७ ॥
वाट चुकलेला, मूर्ख, कालामुळे विकल मनाचा, दैवाने मोहित झालेला तो राक्षस इकडे-तिकडे भटकत होता.
3.158.38
हृतान्संदृश्य तान्भ्रातृन्द्रौपदीं च महाबलः ।
क्रोधमाहारयद्भीमो राक्षसंचेदमब्रवीत् ॥ ३.१५८.३८ ॥
नेलेल्या बंधूंना आणि द्रौपदीला पाहून महाबली भीमाने क्रोध धारण केला आणि त्या राक्षसाला हे म्हटले.
3.158.39
विज्ञातोऽसि मया पूर्वं चेष्टञ्शस्त्रपरीक्षणे ।
आस्था तु त्वयि मे नास्ति यतोसि न हतस्तदा ॥ ३.१५८.३९ ॥
पूर्वी शस्त्रपरीक्षेच्या वेळी मी तुला ओळखले होते; पण तुझ्याबद्दल मला आदर नाही, कारण तेव्हाच तुला मारले नाही.
3.158.40
ब्रह्मरूपप्रतिच्छन्नो न नो वदसि चाप्रियम् ।
प्रियेषु रममाणं त्वां न चैवाप्रियकारिणम्।
ब्रह्मरूपेण विहितं नैव हन्यामनागसम् ॥ ३.१५८.४० ॥
ब्राह्मणरूपात लपलेला तू आम्हाला अप्रिय बोलत नाहीस; प्रिय गोष्टींत रमणारा तू अप्रिय कृत्य करणाराही नाहीस. ब्राह्मणरूपात नेमलेल्या, निरपराध्याला मी मारणार नाही.
3.158.41
राक्षसं जानमानोऽपि यो हन्यान्नरकं व्रजेत् ।
अपक्वस्य च कालेन वधस्तव न विद्यते ॥ ३.१५८.४१ ॥
राक्षसाला ओळखूनही जो मारतो तो नरकाला जातो; कालाने अजून न पिकलेल्या तुझा वध अद्याप नाही.
3.158.42
नूनमद्यासि संपक्वो यथा ते मतिरीदृशी ।
दत्ता कृष्णापहरणे कालेनाद्भुतकर्मणा।
सोपि कालं समासाद्य तथाऽद्य नभविष्यसि ॥ ३.१५८.४२ ॥
निश्चितच तू आता परिपक्व झाला आहेस, तुझी बुद्धी अशीच आहे. कृष्णेच्या अपहरणाच्या वेळी अद्भुत कर्म करणाऱ्या कालाने ते दिले; तोही काळ येऊन आज राहणार नाही.
3.158.43
बडिशोऽयंत्वया ग्रस्तः कालसूत्रेण लम्बितः ।
मत्स्योऽम्भसीव स्यूतास्यः कथमद्य गमिष्यसि ॥ ३.१५८.४३ ॥
हा गळ तू गिळला आहेस, कालसूत्राने लटकत आहेस; पाण्यात तोंड शिवलेल्या माशासारखा. आज तू कसा जाशील?
3.158.44
यं चासि प्रस्थितो देशं मनः पूर्वं गतं च ते ।
न तं गन्तासि गन्तासि मार्गं बकहिडिम्बयोः ॥ ३.१५८.४४ ॥
तू ज्या देशाला निघाला आहेस आणि जिथे तुझे मन आधीच गेले आहे, तिथे तू जाणार नाहीस; बक आणि हिडिंबाच्या मार्गाने जाशील.
3.158.45
एवमुक्तस्तु भीमेन राक्षसः कालचोदितः ।
भीत उत्सृज्य तान्सर्वान्युद्धाय समुपस्थितः ॥ ३.१५८.४५ ॥
भीमाने असे सांगितल्यावर कालप्रेरित राक्षस भयभीत झाला; त्या सर्वांना सोडून युद्धासाठी समोर उभा राहिला.
3.158.46
अब्रवीच्च पुनर्भीमं रोषात्प्रस्फुरिताधरः ।
न मे मूढा दिशः पाप त्वदर्थं मे विलम्बनम् ॥ ३.१५८.४६ ॥
पुन्हा रागाने ओठ थरथरत भीमाला म्हणाला: 'हे पापी, माझ्या दिशा मूढ नाहीत; तुझ्यासाठीच माझा हा विलंब आहे.'
3.158.47
श्रुता मे राक्षसा ये ये त्वया विनिहता रणे ।
तेषामद्यकरिष्यामि तवास्रेणोदकक्रियाम् ॥ ३.१५८.४७ ॥
युद्धात तू ज्या राक्षसांना ठार केलेस ते मी ऐकले आहे; त्यांचे आज तुझ्याच अस्त्राने उदकक्रिया करीन.
3.158.48
एवमुक्त्वातदा भीमं राक्षसो योद्धुमाययौ ।
करालवदनः क्रोधात्कालसर्प इव श्वसन् ॥ ३.१५८.४८ ॥
असे बोलून तेव्हा तो राक्षस भीमाशी युद्ध करण्यास आला. भयंकर मुख असलेला, क्रोधाने कालसर्पासारखा फुत्कारत.
3.158.49
एवमुक्तस्ततो भीमः सृक्विणी परिलेलिहन् ।
स्मयमान इव क्रोधात्साक्षात्कालान्तकोपमः ॥ ३.१५८.४९ ॥
असे सांगितल्यावर भीम ओठांच्या कोपऱ्यांना चाटत, क्रोधाने हसल्यासारखा, साक्षात् काळ व अंतकासारखा दिसला.
3.158.50
ब्रुवन्वै तिष्ठतिष्ठेति क्रोधसंरक्तलोचनः ।
बाहुसंरम्भमेवेच्छन्नभिदुद्राव राक्षसम् ॥ ३.१५८.५० ॥
"थांब, थांब" असे म्हणत, क्रोधाने लाल डोळ्यांनी, बाहूंचा वेगच इच्छित भीम राक्षसावर धावून गेला.
3.158.51
मुहुर्मुहुर्व्याददानः सृक्विणी परिसंलिहन् ।
अभिदुद्राव संरब्धो बलो वज्रधरं यथा ॥ ३.१५८.५१ ॥
वारंवार तोंड उघडत, ओठांचे कोपरे चाटत, क्रोधाने भरलेला बल वज्रधारी इंद्रासारखा धावून गेला.
3.158.52
भीमसेनोऽप्यवष्टब्धो नियुद्धायाभवत्स्थितः ।
राक्षसोऽपि च विस्रब्धो बाहुयुद्धमकाङ्क्षत ॥ ३.१५८.५२ ॥
भीमसेनही निश्चयाने मल्लयुद्धासाठी उभा राहिला. राक्षसानेही विश्वासाने बाहुयुद्धाची इच्छा धरली.
3.158.53
वर्तमाने तयो राजन्बाहुयुद्धे सुदारुणे ।
माद्रीपुत्रावतिक्रुद्धावुभावप्यभ्यधावताम् ॥ ३.१५८.५३ ॥
हे राजा! त्या दोघांमध्ये ते अत्यंत भयंकर बाहुयुद्ध चालू असताना, माद्रीचे दोन्ही पुत्र अत्यंत संतापून त्यांच्यावर धावून गेले.
3.158.54
न्यवारयत्तौ प्रहसन्कुन्तीपुत्रो वृकोदरः ।
शक्तोऽहं राक्षसस्येति प्रेक्षध्वमिति चाब्रवीत् ॥ ३.१५८.५४ ॥
कुंतीपुत्र वृकोदराने हसत त्या दोघांना अडवले आणि म्हणाला, "मी त्या राक्षसाला हरवण्यास समर्थ आहे, पाहा."
3.158.55
आत्मना भ्रातृभिश्चैव धर्मेण सुकृतेन च ।
इष्टेन च शपे राजन्सूदयिष्यामि राक्षसम् ॥ ३.१५८.५५ ॥
हे राजा, मी स्वतःची, भावांची, धर्माची, सत्कर्माची आणि यज्ञाची शपथ घेऊन सांगतो की मी त्या राक्षसाचा वध करीन.
3.158.56
इत्येवमुक्त्वा तौ वीरौ स्पर्धमानौ परस्परम् ।
बाहुभिः समसज्जेतामुभौ रक्षोवृकोदरौ ॥ ३.१५८.५६ ॥
असे बोलून परस्परांशी स्पर्धा करणारे ते दोन वीर—राक्षस आणि वृकोदर—बाहुयुद्धासाठी भिडले.
3.158.57
तयोरासीत्संप्रहारः क्रुद्धयोर्भीमरक्षसोः ।
अमृष्यमाणयोः सङ्ख्ये शक्रशम्बरयोरिव ॥ ३.१५८.५७ ॥
संतप्त झालेल्या भीम आणि राक्षसामध्ये भीषण प्रहार झाले—युद्धात इंद्र आणि शंबर एकमेकांचा अपमान सहन न करता भिडले होते तसे.
3.158.58
तौ वीरौ समभिक्रुद्धावन्योन्यं पर्यधावताम् ।
आरुज्यारुज्यतौ वृक्षानन्योन्यमभिजघ्नतुः।
जीमूताविव धर्मान्ते विनदन्तौ महाबलौ ॥ ३.१५८.५८ ॥
ते दोन्ही वीर अत्यंत संतप्त होऊन एकमेकांवर धावले. वृक्ष मोडून मोडून ते एकमेकांवर प्रहार करू लागले—पावसाळ्याच्या शेवटी गर्जणाऱ्या दोन मेघांप्रमाणे, दोघेही महाबलवान.
3.158.59
बभञ्जतुर्महावृक्षानूरुभिर्बलिनां वरौ ।
अन्योन्येनाभिसंरब्धौ परस्परवधैषिणौ ॥ ३.१५८.५९ ॥
बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या दोघांनी आपल्या मांड्यांनी मोठे वृक्ष मोडले—एकमेकांवर अत्यंत संतप्त होऊन, एकमेकांच्या वधाची इच्छा धरून.
3.158.60
तद्वृक्षयुद्धमभवनमहीरुहविनाशनम् ।
वालिसुग्रीवयोर्भ्रात्रोः पुरेव कपिसिंहयोः ॥ ३.१५८.६० ॥
वाली आणि सुग्रीव, त्या कपि-सिंह बंधूंचे वृक्षयुद्ध पूर्वीप्रमाणेच महावृक्षांच्या नाशाला कारणीभूत ठरले.
3.158.61
आविध्याविध्य तौ वृक्षान्मुहूर्तमितरेतरम् ।
ताडयामासतुरुभौ विनदन्तौ मुहुर्मुहुः ॥ ३.१५८.६१ ॥
दोघांनी क्षणभर झाडे वारंवार फिरवून एकमेकांवर प्रहार केले, गर्जना करत पुन्हा पुन्हा मारा केला.
3.158.62
तस्मिन्देशे यदा वृक्षाः सर्व एव निपातिताः ।
पुगीकृताश्च शतशः परस्परवधेप्सया ॥ ३.१५८.६२ ॥
त्या ठिकाणी जेव्हा सर्व झाडे पाडली गेली आणि शेकडो ढिगाऱ्यांत रचली गेली, एकमेकांना मारण्याच्या इच्छेने.
3.158.63
ततः शिलाः समादाय मुहूर्तमिव भारत ।
महाभ्रैरिव शैलेन्द्रौ युयुधाते महाबलौ ॥ ३.१५८.६३ ॥
मग, हे भारता, क्षणभर दगड उचलून महामेघांसारखे दोन पर्वतराज जसे, ते दोन महाबली युद्ध करू लागले.
3.158.64
शिलाभिरुग्ररूपाभिर्बृहतीभिः परस्परम् ।
वज्रैरिव महावेगैराजघ्नतुरमर्षणौ ॥ ३.१५८.६४ ॥
भयंकर रूपाच्या मोठ्या दगडांनी, वज्रांसारख्या महावेगाने त्या दोन असहिष्णू वीरांनी एकमेकांवर प्रहार केले.
3.158.65
अभिद्रुत्य च भूयस्तावन्योन्यबलदर्पितौ ।
भुजाभ्यां परिगृह्याथ चकर्षाते गजाविव ॥ ३.१५८.६५ ॥
मग एकमेकांच्या बळाने गर्विष्ठ होऊन ते दोघे पुन्हा धावून हातांनी धरून दोन हत्तींप्रमाणे ओढू लागले.
3.158.66
मुष्टिभिश् महाघोरैरन्योन्यमभिपेततुः ।
ततः कटकटाशब्दो बभूव शुमहात्मनोः ॥ ३.१५८.६६ ॥
अत्यंत भयानक मुठींनी ते एकमेकांवर तुटून पडले. तेव्हा त्या दोन महात्म्यांतून कटकट असा आवाज झाला.
3.158.67
ततः संहृत्यमुष्टिं तु पञ्चशीर्षमिवोरगम् ।
वेगेनाभ्यहनद्भीमो राक्षसस्य शिरोधराम् ॥ ३.१५८.६७ ॥
तेव्हा भीमाने मूठ आवळून, पाच फण्यांच्या नागाप्रमाणे वेगाने राक्षसाच्या मानेवर प्रहार केला.
3.158.68
ततः श्रान्तं तु तद्रक्षो भीमसेनभुजाहतम् ।
सुपरिभ्रान्तमालक्ष्य भीमसेनोऽभ्यवर्तत ॥ ३.१५८.६८ ॥
तेव्हा भीमसेनाच्या बाहूच्या प्रहाराने थकलेल्या, अतिशय डगमगणाऱ्या त्या राक्षसाला पाहून भीमसेन त्याच्याकडे चालून गेला.
3.158.69
तत एनं महाबाहुर्बाहुभ्याममरोपमः ।
समुत्क्षिप्य बलाद्भीमो निष्पिपेष महीतले ॥ ३.१५८.६९ ॥
तेव्हा त्या महाबाहू, देवासमान भीमाने दोन्ही बाहूंनी त्याला बलपूर्वक उचलून जमिनीवर चिरडले.
3.158.70
ततः संपीड्य बलवद्भुजाभ्यां क्रोधमूर्च्छितः ।
तस्य गात्राणि सर्वाणि चूर्णयामास पाण्डवः।
अरत्निना चाभिहत्य शिरः कायादपाहरत् ॥ ३.१५८.७० ॥
तेव्हा क्रोधाने मूर्च्छित झालेल्या पांडुपुत्राने दोन्ही बाहूंनी त्याला जोराने दाबून त्याची सर्व अंगे चूर्ण केली; आणि कोपराने प्रहार करून त्याचे मस्तक धडापासून वेगळे केले.
3.158.71
संदष्टौष्ठं विवृत्ताक्षं फलं वृक्षादिव च्युतम् ।
जटासुरस्य तु शिरो भीमसेनबलाद्धृतम्।
पपात रुधिरादिग्धं संदष्टदशनच्छदम् ॥ ३.१५८.७१ ॥
दातांनी दाबलेले ओठ आणि उलटलेले डोळे असलेले, झाडावरून पडलेल्या फळाप्रमाणे, भीमसेनाच्या बलाने धरलेले जटासुराचे मस्तक रक्ताने माखून खाली पडले.
3.158.72
तं निहत्यमहेष्वासो युधिष्ठिरमुपागमत् ।
स्तूयमानो द्विजाग्र्यैस्तु मरुद्भिरिव वासवः ॥ ३.१५८.७२ ॥
त्या राक्षसाला मारून महाधनुर्धर युधिष्ठिराजवळ आला; श्रेष्ठ द्विजांकडून स्तुती होत असताना, मरुद्गणांनी स्तुती केलेल्या इंद्राप्रमाणे.