महाभारत · अध्याय 3.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.16.1
तां तूपयातो राजेन्द्र साल्वः सौभपतिस्तदा ।
प्रभूतनरनागेन बलेनोपविवेश ह ॥ ३.१६.१ ॥
हे राजेन्द्रा, तेव्हा सौभपती साल्व तेथे येऊन अनेक मनुष्य आणि हत्तींच्या सैन्यासह तळ ठोकून बसला.
3.16.2
समे निविष्टां सा सेना प्रभूतसलिलाशये ।
चतुरङ्गबलोपेता साल्वराजाभिपालिता ॥ ३.१६.२ ॥
पाण्याने भरलेल्या समतल भूमीवर तळ दिलेली ती सेना चतुरंगबलाने युक्त आणि साल्वराजाने संरक्षित होती.
3.16.3
वर्जयित्वा श्मशानानि देवतायतनानि च ।
वल्मीकांश्चैव चैत्यांश्च संनिविष्टमभूद्बलम् ॥ ३.१६.३ ॥
स्मशाने, देवालये, वारूळे आणि चैत्ये वगळून ते सैन्य तळ देऊन बसले होते.
3.16.4
अनीकानां विभागेन पन्थानः सुकृतास्तथा ।
प्रथमा नवमाश्चैव साल्वस्य शिबिरे नृप ॥ ३.१६.४ ॥
हे नृपा, साल्वाच्या तळात सैन्य विभागांनुसार बनवलेले मार्ग उत्तम होते; पहिला व नववा मार्गही तसाच.
3.16.5
सर्वायुधसमोपेतं सर्वशस्त्रविशारदम् ।
रथनागाश्वकलिलं पदातिजनसंकुलम् ॥ ३.१६.५ ॥
ते सैन्य सर्व आयुधांनी सज्ज आणि सर्व शस्त्रांत निपुण होते; रथ, हत्ती, घोडे यांनी भरलेले आणि पायदळाने गजबजलेले होते.
3.16.6
तुष्टपुष्टबलोपेतं वीरलक्षणलक्षितम् ।
विचित्रध्वजसन्नाहं विचित्ररथकार्मुकम् ॥ ३.१६.६ ॥
ते सैन्य समाधानी व बलवान शक्तीने युक्त, वीरलक्षणांनी ओळखले जाणारे होते; विविधरंगी ध्वज, चिलखत, रथ व धनुष्ये असलेले होते.
3.16.7
संनिवेश्य च कौरव्य द्वारकायां नरर्षभ ।
अभिसारयामास तदा वेगैन पतगेन्द्रवत् ॥ ३.१६.७ ॥
हे कौरव्या, नरश्रेष्ठा, द्वारकेत सैन्य स्थापित करून त्यांनी तेव्हा गरुडासारख्या वेगाने ते पुढे नेले.
3.16.8
तदापतन्तं संदृश्य बलं साल्वपतेस्तदा ।
निर्याय योधयामासुः कुमारा वृष्णिनन्दनाः ॥ ३.१६.८ ॥
तेव्हा साल्वराजाचे सैन्य चाल करून येताना पाहून वृष्णिवंशातील राजकुमार बाहेर पडून युद्ध करू लागले.
3.16.9
असहन्तोऽभियानं तत्साल्वराजस्य कौरव ।
चारुदेष्णश्च साम्बश्च प्रद्युम्नश्च रमहारथः ॥ ३.१६.९ ॥
हे कौरवा, साल्वराजाचे ते आक्रमण न सहन होऊन चारुदेष्ण, साम्ब आणि महारथी प्रद्युम्न हेही.
3.16.10
ते रथैर्दंशिताः सर्वेविचित्राभरणध्वजाः ।
संसक्ताः साल्वराजस्य बहुभिर्योधपुङ्गवैः ॥ ३.१६.१० ॥
ते सर्व रथांवर चिलखत घालून, विचित्र अलंकार आणि ध्वजांसह, साल्वराजाच्या अनेक श्रेष्ठ योद्ध्यांशी भिडले.
3.16.11
गृहीत्वा कार्मुकं साम्बः साल्वस्य सचिवं रणे ।
यीधयामास संहृष्टः क्षेमधूर्तिं चमूपतिम् ॥ ३.१६.११ ॥
साम्बाने धनुष्य घेऊन, युद्धात साल्वाचा मंत्री व सेनापती क्षेमधूर्ती याच्याशी आनंदाने युद्ध केले.
3.16.12
तस्य बाणमयं वर्षं जाम्बवत्याः सुतो महत् ।
मुमोच भरतश्रेष्ठ यथावर्षं सहस्रदृक् ॥ ३.१६.१२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, जांबवतीच्या पुत्राने त्याच्यावर बाणांचा मोठा वर्षाव सोडला, जसा सहस्रनेत्र (इंद्र) वर्षाव करतो.
3.16.13
तद्बाणवर्षं तुमुलं विषेहे स चमूपतिः ।
क्षेमधूर्तिर्महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ ३.१६.१३ ॥
त्या बाणवर्षावात तो सेनापती सहन करत राहिला. हे महाराजा, क्षेमधूर्ती हिमालयासारखा अचल उभा राहिला.
3.16.14
ततः साम्बाय राजेन्द्र क्षेमधूर्तिरपि स्वयम् ।
मुमोच मायाविहितं शरजालं महत्तरम् ॥ ३.१६.१४ ॥
नंतर हे राजेंद्रा, क्षेमधूर्तीनेही स्वतः साम्बावर मायेने निर्मिलेले अतिभव्य बाणजाल सोडले.
3.16.15
ततो मायामयं जालं माययैव विदार्यसः ।
साम्बः शरसहस्रेण रथमस्याभ्यवर्षत ॥ ३.१६.१५ ॥
मग साम्बाने मायेनेच त्या मायाजालाला छिन्नभिन्न करून, हजार बाणांनी त्याच्या रथावर वर्षाव केला.
3.16.16
ततः स विद्धः साम्बेन क्षेमधूर्तिश्चमूपतिः ।
अपायाज्जवनैरश्वैः साम्बबाणप्रपीडितः ॥ ३.१६.१६ ॥
मग साम्बाच्या बाणांनी विद्ध आणि पीडित होऊन तो सेनापती क्षेमधूर्ती वेगवान घोड्यांच्या साहाय्याने पळून गेला.
3.16.17
तस्मिन्विप्रद्रुते शरे साल्वस्याथ चमूपतौ ।
वेगवान्नाम दैतेयः सुतं मेऽभ्यद्रवद्बली ॥ ३.१६.१७ ॥
शाल्वाचा तो सेनापती पळून गेल्यावर वेगवान नावाच्या बलवान दैत्याने माझ्या पुत्रावर हल्ला केला.
3.16.18
अभिपन्नस्तु राजेन्द्र साम्बो वृष्णिकुलोद्वहः ।
वेगं वेगवतो राजंस्तस्थौ वीरो विधारयन् ॥ ३.१६.१८ ॥
पण हे राजेंद्रा, वृष्णिकुलाचा अभिमान असलेला साम्ब आक्रमणाने घेरला गेला तरीही त्या वेगवानाचा वेग सहन करत वीराप्रमाणे स्थिर उभा राहिला.
3.16.19
स वेगवति कौन्तेय साम्बो वेगवतीं गदाम् ।
चिक्षेप तरसा वीरो व्याविद्ध्यन्सत्यविक्रमः ॥ ३.१६.१९ ॥
हे कौन्तेया! त्या वीर साम्बाने वेगवतीची गदा वेगाने फिरवून, सत्यपराक्रमी होऊन ती फेकली.
3.16.20
तया त्वभिहतो राजन्वेगवान्न्यपतद्भुवि ।
वातरुग्णं इव क्षुण्णो जीर्णमूलोवनस्पतिः ॥ ३.१६.२० ॥
हे राजा! त्या प्रहाराने घायाळ झालेला वेगवान भूमीवर कोसळला, वाऱ्याने मोडलेल्या, मुळे जीर्ण झालेल्या वृक्षासारखा.
3.16.21
तस्मिन्निपतिते वीरे गदारुग्णे महासुरे ।
प्रविश्य महतीं सेनां योधयामास मे सुतः ॥ ३.१६.२१ ॥
त्या वीर महासुराला गदेने चिरडून तो पडल्यावर, माझ्या पुत्राने मोठ्या सेनेत शिरून युद्ध केले.
3.16.22
चारुदेष्णेन संसक्तो विविन्ध्यो नाम दानवः ।
महारथः समाज्ञातो महाराज महाधनुः ॥ ३.१६.२२ ॥
हे महाराजा! चारुदेष्णाशी भिडलेला विविंध्य नावाचा दानव महारथी, प्रसिद्ध आणि महाधनुर्धर होता.
3.16.23
ततः सुतुमुलं युद्धं चारुदेष्णविविन्ध्ययोः ।
वृत्रवासवयो राजन्यथापूर्वं तथाऽभवत् ॥ ३.१६.२३ ॥
मग चारुदेष्ण आणि विविंध्य यांच्यात भयंकर युद्ध झाले, हे राजा; पूर्वी वृत्र आणि वासव यांच्यात झाले होते तसे.
3.16.24
अन्योन्यस्याभिसंक्रुद्धावन्योन्यं जघ्नतुः शरैः ।
विनदन्तौ महाराज सिंहाविव महाबलौ ॥ ३.१६.२४ ॥
एकमेकांवर अतिशय क्रोधित होऊन ते दोघे बाणांनी एकमेकांना घायाळ करू लागले, हे महाराजा; सिंहांसारखे गर्जना करत, महाबली.
3.16.25
रौक्मिणेयस्ततो बाणमग्न्यर्कोपमवर्चसम् ।
अभिमन्त्र्य महास्त्रेण संदधे शत्रुनाशनम् ॥ ३.१६.२५ ॥
नंतर रुक्मिणीचा पुत्र अग्नी आणि सूर्यासारख्या तेजस्वी, शत्रुनाशक बाणाला महास्त्राने अभिमंत्रित करून धनुष्यावर चढवला.
3.16.26
स विविन्ध्याय सक्रोधः समाहूय महारथः ।
चिक्षेप मे सुतो राजन्स गतासुरथापतत् ॥ ३.१६.२६ ॥
तो महारथी क्रोधाने विविंध्याला हाक मारून बोलावत होता; राजा, माझ्या पुत्राने त्याच्यावर बाण फेकला आणि तो निष्प्राण होऊन पडला.
3.16.27
विविन्ध्यं निहृतं दृष्ट्वा तां च विक्षोभितां चमूम् ।
कामगेन स सौभेन साल्वः पुनरुपागमत् ॥ ३.१६.२७ ॥
विविंध्य मारला गेला आणि ते सैन्य विचलित झाले हे पाहून, इच्छेनुसार फिरणाऱ्या सौभासह साल्व पुन्हा आला.
3.16.28
ततो व्याकुलितं सर्वं द्वारकावासि तद्बलम् ।
दृष्ट्वा साल्वं महाबाहो सौभस्थं पृथिवीगतम् ॥ ३.१६.२८ ॥
तेव्हा, हे महाबाहो, द्वारकेच्या रहिवाशांचे ते सर्व सैन्य व्याकूळ झाले; सौभावर उभा असलेला साल्व पृथ्वीवर उतरलेला पाहून.
3.16.29
ततो निर्याय कौरव्य अवस्थाप्य च तद्बलम् ।
आनर्तानां महाराज प्रद्युम्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.१६.२९ ॥
नंतर, हे कौरवा, महाराजा, प्रद्युम्न बाहेर पडला, ते सैन्य स्थिर करून आनर्तांना असे म्हणाला.
3.16.30
सर्वे भवन्तस्तिष्ठन्तु सर्वे पश्यन्तु मां युधि ।
निवारयन्तं संग्रामे बलात्सौभं सराजकम् ॥ ३.१६.३० ॥
तुम्ही सर्व उभे राहा; सर्वांनी युद्धात मला पाहा, मी बलपूर्वक राजासह सौभाला अडवत असताना.
3.16.31
अयं सौभपतेः सेनामायसैर्भुजगैरिव ।
धनुर्भुजविनिर्मुक्तैर्नाशयम्यद्य यादवाः ॥ ३.१६.३१ ॥
यादवांनो, पाहा, आज मी सौभपतीच्या सेनेला लोखंडी सर्पांप्रमाणे, धनुष्य धरलेल्या बाहूंमधून सुटलेल्या बाणांनी नष्ट करत आहे.
3.16.32
आश्वसध्वं न भीः कार्या सौभराडद्य नश्यति ।
मयाऽभिपन्नो दुष्टात्मा ससौभो विनशिष्यति ॥ ३.१६.३२ ॥
धीर धरा, भिऊ नका; सौभराज आज नष्ट होत आहे. माझ्याकडून वेढला गेलेला तो दुष्टात्मा सौभासह नष्ट होईल.
3.16.33
एवं ब्रुवति संहृष्टे प्रद्युम्ने पाण्डुनन्दन ।
धिष्टितं तद्बलं द्वारि युयुधे च यथासुखम् ॥ ३.१६.३३ ॥
हे पांडुनंदना, प्रद्युम्न आनंदाने असे बोलत असताना, द्वारावर उभी असलेली ती सेना सहजपणे लढली.