ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.16.1
तां तूपयातो राजेन्द्र साल्वः सौभपतिस्तदा ।
प्रभूतनरनागेन बलेनोपविवेश ह ॥ ३.१६.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਤਦ ਸੌਭਪਤੀ ਸਾਲਵ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
3.16.2
समे निविष्टां सा सेना प्रभूतसलिलाशये ।
चतुरङ्गबलोपेता साल्वराजाभिपालिता ॥ ३.१६.२ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਮਤਲ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾਈ ਬੈਠੀ ਉਹ ਫੌਜ ਚਤੁਰੰਗ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲਵ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ।
3.16.3
वर्जयित्वा श्मशानानि देवतायतनानि च ।
वल्मीकांश्चैव चैत्यांश्च संनिविष्टमभूद्बलम् ॥ ३.१६.३ ॥
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਦੇਵ-ਮੰਦਰ, ਬਾਮੀਆਂ ਅਤੇ ਚੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਫੌਜ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੀ ਸੀ।
3.16.4
अनीकानां विभागेन पन्थानः सुकृतास्तथा ।
प्रथमा नवमाश्चैव साल्वस्य शिबिरे नृप ॥ ३.१६.४ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਸਾਲਵ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਵੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਏ ਰਾਹ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਨੌਵਾਂ ਵੀ।
3.16.5
सर्वायुधसमोपेतं सर्वशस्त्रविशारदम् ।
रथनागाश्वकलिलं पदातिजनसंकुलम् ॥ ३.१६.५ ॥
ਉਹ ਫੌਜ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ; ਰੱਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਖਚਾਖਚ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
3.16.6
तुष्टपुष्टबलोपेतं वीरलक्षणलक्षितम् ।
विचित्रध्वजसन्नाहं विचित्ररथकार्मुकम् ॥ ३.१६.६ ॥
ਉਹ ਫੌਜ ਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੀਰਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ; ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਕਵਚਾਂ ਵਾਲੀ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰੱਥਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
3.16.7
संनिवेश्य च कौरव्य द्वारकायां नरर्षभ ।
अभिसारयामास तदा वेगैन पतगेन्द्रवत् ॥ ३.१६.७ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾ ਟਿਕਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਦੋਂ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
3.16.8
तदापतन्तं संदृश्य बलं साल्वपतेस्तदा ।
निर्याय योधयामासुः कुमारा वृष्णिनन्दनाः ॥ ३.१६.८ ॥
ਤਦੋਂ ਸਾਲਵ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਲੜਨ ਲੱਗੇ।
3.16.9
असहन्तोऽभियानं तत्साल्वराजस्य कौरव ।
चारुदेष्णश्च साम्बश्च प्रद्युम्नश्च रमहारथः ॥ ३.१६.९ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ, ਸਾਲਵ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋਏ ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ, ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਵੀ।
3.16.10
ते रथैर्दंशिताः सर्वेविचित्राभरणध्वजाः ।
संसक्ताः साल्वराजस्य बहुभिर्योधपुङ्गवैः ॥ ३.१६.१० ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਖ਼ਤਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਚਿੱਤਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਸਹਿਤ, ਸਾਲਵ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿੜ ਗਏ।
3.16.11
गृहीत्वा कार्मुकं साम्बः साल्वस्य सचिवं रणे ।
यीधयामास संहृष्टः क्षेमधूर्तिं चमूपतिम् ॥ ३.१६.११ ॥
ਸਾਂਬ ਨੇ ਧਨੁੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਲਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਕਸ਼ੇਮਧੂਰਤੀ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ।
3.16.12
तस्य बाणमयं वर्षं जाम्बवत्याः सुतो महत् ।
मुमोच भरतश्रेष्ठ यथावर्षं सहस्रदृक् ॥ ३.१६.१२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਾਮਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਛੱਡੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤਰ (ਇੰਦਰ) ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.16.13
तद्बाणवर्षं तुमुलं विषेहे स चमूपतिः ।
क्षेमधूर्तिर्महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ ३.१६.१३ ॥
ਉਸ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕਸ਼ੇਮਧੂਰਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
3.16.14
ततः साम्बाय राजेन्द्र क्षेमधूर्तिरपि स्वयम् ।
मुमोच मायाविहितं शरजालं महत्तरम् ॥ ३.१६.१४ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਕਸ਼ੇਮਧੂਰਤੀ ਨੇ ਵੀ ਖ਼ੁਦ ਸਾਂਬ ਉੱਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਛੱਡਿਆ।
3.16.15
ततो मायामयं जालं माययैव विदार्यसः ।
साम्बः शरसहस्रेण रथमस्याभ्यवर्षत ॥ ३.१६.१५ ॥
ਫਿਰ ਸਾਂਬ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਮਾਇਆਮਈ ਜਾਲ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
3.16.16
ततः स विद्धः साम्बेन क्षेमधूर्तिश्चमूपतिः ।
अपायाज्जवनैरश्वैः साम्बबाणप्रपीडितः ॥ ३.१६.१६ ॥
ਫਿਰ ਸਾਂਬ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਤੇ ਪੀੜਿਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੈਨਾਪਤੀ ਕਸ਼ੇਮਧੂਰਤੀ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ।
3.16.17
तस्मिन्विप्रद्रुते शरे साल्वस्याथ चमूपतौ ।
वेगवान्नाम दैतेयः सुतं मेऽभ्यद्रवद्बली ॥ ३.१६.१७ ॥
ਸ਼ਾਲਵ ਦਾ ਉਹ ਸੈਨਾਪਤੀ ਭੱਜ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੇਗਵਾਨ ਨਾਮ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਦੈਤ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
3.16.18
अभिपन्नस्तु राजेन्द्र साम्बो वृष्णिकुलोद्वहः ।
वेगं वेगवतो राजंस्तस्थौ वीरो विधारयन् ॥ ३.१६.१८ ॥
ਪਰ ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦਾ ਮਾਣ ਸਾਂਬ ਘਿਰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਵੇਗਵਾਨ ਦਾ ਵੇਗ ਸਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀਰ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
3.16.19
स वेगवति कौन्तेय साम्बो वेगवतीं गदाम् ।
चिक्षेप तरसा वीरो व्याविद्ध्यन्सत्यविक्रमः ॥ ३.१६.१९ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ! ਉਸ ਵੀਰ ਸਾਂਬ ਨੇ ਵੇਗਵਤੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਘੁਮਾ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ।
3.16.20
तया त्वभिहतो राजन्वेगवान्न्यपतद्भुवि ।
वातरुग्णं इव क्षुण्णो जीर्णमूलोवनस्पतिः ॥ ३.१६.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਚੋਟ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਵੇਗਵਾਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜੀਰਨ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
3.16.21
तस्मिन्निपतिते वीरे गदारुग्णे महासुरे ।
प्रविश्य महतीं सेनां योधयामास मे सुतः ॥ ३.१६.२१ ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਮਹਾਸੁਰ ਦੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
3.16.22
चारुदेष्णेन संसक्तो विविन्ध्यो नाम दानवः ।
महारथः समाज्ञातो महाराज महाधनुः ॥ ३.१६.२२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਚਾਰੂਦੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ ਵਿਵਿੰਧ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਦਾਨਵ ਮਹਾਰਥੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਸੀ।
3.16.23
ततः सुतुमुलं युद्धं चारुदेष्णविविन्ध्ययोः ।
वृत्रवासवयो राजन्यथापूर्वं तथाऽभवत् ॥ ३.१६.२३ ॥
ਫਿਰ ਚਾਰੂਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਵਿੰਧ੍ਯ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਸਵ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
3.16.24
अन्योन्यस्याभिसंक्रुद्धावन्योन्यं जघ्नतुः शरैः ।
विनदन्तौ महाराज सिंहाविव महाबलौ ॥ ३.१६.२४ ॥
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ; ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ, ਮਹਾਬਲੀ।
3.16.25
रौक्मिणेयस्ततो बाणमग्न्यर्कोपमवर्चसम् ।
अभिमन्त्र्य महास्त्रेण संदधे शत्रुनाशनम् ॥ ३.१६.२५ ॥
ਫਿਰ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਮਹਾਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
3.16.26
स विविन्ध्याय सक्रोधः समाहूय महारथः ।
चिक्षेप मे सुतो राजन्स गतासुरथापतत् ॥ ३.१६.२६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਵਿੰਧਯ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਹੀਨ ਹੋ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.16.27
विविन्ध्यं निहृतं दृष्ट्वा तां च विक्षोभितां चमूम् ।
कामगेन स सौभेन साल्वः पुनरुपागमत् ॥ ३.१६.२७ ॥
ਵਿਵਿੰਧਯ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਲਵ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੌਭ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਆ ਗਿਆ।
3.16.28
ततो व्याकुलितं सर्वं द्वारकावासि तद्बलम् ।
दृष्ट्वा साल्वं महाबाहो सौभस्थं पृथिवीगतम् ॥ ३.१६.२८ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਦੁਆਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈ; ਸੌਭ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ।
3.16.29
ततो निर्याय कौरव्य अवस्थाप्य च तद्बलम् ।
आनर्तानां महाराज प्रद्युम्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.१६.२९ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਕੌਰਵ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪ੍ਰਦਿਊਮਨ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਅਤੇ ਆਨਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.16.30
सर्वे भवन्तस्तिष्ठन्तु सर्वे पश्यन्तु मां युधि ।
निवारयन्तं संग्रामे बलात्सौभं सराजकम् ॥ ३.१६.३० ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੋ; ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਸੌਭ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹਾਂ।
3.16.31
अयं सौभपतेः सेनामायसैर्भुजगैरिव ।
धनुर्भुजविनिर्मुक्तैर्नाशयम्यद्य यादवाः ॥ ३.१६.३१ ॥
ਯਾਦਵੋ, ਵੇਖੋ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੌਭਪਤੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਨੁਸ਼ ਫੜੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
3.16.32
आश्वसध्वं न भीः कार्या सौभराडद्य नश्यति ।
मयाऽभिपन्नो दुष्टात्मा ससौभो विनशिष्यति ॥ ३.१६.३२ ॥
ਧੀਰਜ ਰੱਖੋ, ਡਰ ਨਾ ਕਰੋ; ਸੌਭਰਾਜ ਅੱਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਸੌਭ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ।
3.16.33
एवं ब्रुवति संहृष्टे प्रद्युम्ने पाण्डुनन्दन ।
धिष्टितं तद्बलं द्वारि युयुधे च यथासुखम् ॥ ३.१६.३३ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡੂ-ਨੰਦਨ, ਪ੍ਰਦਿਊਮਨ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਟਿਕੀ ਉਹ ਸੈਨਾ ਸੁਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੜੀ।