महाभारत · अध्याय 3.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.161.1
आर्ष्टिषेणाश्रमे तस्मिन्मम पूर्वपितामहाः ।
पाण्डोः पुत्रा महात्मान सर्वे दिव्यपराक्रमाः ॥ ३.१६१.१ ॥
त्या आर्ष्टिषेणाच्या आश्रमात माझे पूर्वपितामह, पांडूचे महात्मे पुत्र, सर्वजण दिव्य पराक्रमी होते.
3.161.2
कियन्तं कालमवसन्पर्वते गन्धमादने ।
किंच चक्रुर्महावीर्याः सर्वेऽतिबलपौरुषाः ॥ ३.१६१.२ ॥
गंधमादन पर्वतावर ते किती काळ राहिले? ते महापराक्रमी, अतिबलपौरुषी सर्व काय करते झाले?
3.161.3
कानि चाभ्यवहार्याणि तत्र तेषां महात्मनाम् ।
वसतां लोकवीराणामासंस्तद्ब्रूहि सत्तम ॥ ३.१६१.३ ॥
तेथे राहणाऱ्या त्या लोकवीर महात्म्यांना खाण्यायोग्य पदार्थ कोणते होते? हे सत्तमा, ते मला सांग.
3.161.4
विस्तरेण च मे शंस भीमसेनपराक्रमम् ।
यद्यच्चक्रे महाबाहुस्तस्मिन्हैमवते गिरौ ॥ ३.१६१.४ ॥
त्या हिमालय पर्वतावर महाबाहू भीमसेनाने जो जो पराक्रम केला, तो मला विस्ताराने सांग.
3.161.5
न खल्वासीत्पुनर्युद्धं तस् यक्षैर्द्विजोत्तम ।
धनदाध्युषिते नित्यं वसतस्तत्र पर्वते ॥ ३.१६१.५ ॥
हे द्विजोत्तमा, धनद (कुबेर) याने नेहमी अधिष्ठित केलेल्या त्या पर्वतावर राहत असताना यक्षांबरोबर त्यांचे पुन्हा युद्ध झाले नाही.
3.161.6
कच्चित्समागमस्तेषामासीद्वैश्रवणस्य च ।
तत्र ह्यायाति धनद आर्ष्टिषेणो यथाऽब्रवीत् ॥ ३.१६१.६ ॥
त्यांची वैश्रवणाशी (कुबेर) भेट झाली होती का? तेथे तर धनद (कुबेर) येतो, जसे आर्ष्टिषेणाने सांगितले होते.
3.161.7
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं रविस्तरेण तपोधन ।
न हि मे शृण्वतस्तृप्तिरस्ति तेषां विचेष्टितम् ॥ ३.१६१.७ ॥
हे तपोधना, हे सविस्तर ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. त्यांचे वर्तन ऐकूनही माझे समाधान होत नाही.
3.161.8
एतदात्महितं श्रुत्वा तस्याप्रतिमतेजसः ।
शासनं सततं चक्रुस्तथैव भरतर्षभाः ॥ ३.१६१.८ ॥
स्वतःच्या हिताचे हे ऐकून, त्या अप्रतिम तेजस्वीच्या आज्ञेचे भरतश्रेष्ठांनी सतत तसेच पालन केले.
3.161.9
भुञ्जाना मुनिभोज्यानि रसवन्ति फलानि च ।
शुद्धबाणहतानां च मृगाणां पिशितान्यपि ॥ ३.१६१.९ ॥
मुनींना योग्य अशी रसदार फळे आणि शुद्ध बाणांनी मारलेल्या हरणांचे मांसही खाऊन.
3.161.10
मेध्यानि हिमवत्पृष्ठे मधूनि विविधानि च ।
एवं ते न्यवसंस्तत्र पाण्डवा भरतर्षभाः ॥ ३.१६१.१० ॥
हिमालयाच्या पृष्ठभागावर मिळणारे शुद्ध व विविध प्रकारचे मधही. अशा प्रकारे ते भरतश्रेष्ठ पांडव तेथे वास्तव्य करीत राहिले.
3.161.11
तथा निवसतां तेषां पञ्चमं वर्षमभ्यगात् ।
शृण्वतां लोमशोक्तानि वाक्यानि विविधान्युत ॥ ३.१६१.११ ॥
अशा प्रकारे राहत असताना त्यांचे पाचवे वर्ष आले. लोमशांनी सांगितलेली विविध वचने ते ऐकत राहिले.
3.161.12
कृत्यकाल उपस्तास्य इति चोक्त्वा घटोत्कचः ।
राक्षसैः सह सर्वैश्च पूर्वमेव गतः प्रभो ॥ ३.१६१.१२ ॥
'कार्यकाळी मी उपस्थित होईन' असे सांगून, हे प्रभो, घटोत्कच सर्व राक्षसांसह आधीच निघून गेला.
3.161.13
आर्ष्टिषेणाश्रमे तेषां वसतां वै महात्मनाम् ।
अगच्छन्बहवो मासाः पश्यतां महदद्भुतम् ॥ ३.१६१.१३ ॥
आर्ष्टिषेणाच्या आश्रमात ते महात्मे राहत असताना बरेच महिने निघून गेले; ते एक महान अद्भुत दृश्य पाहत होते.
3.161.14
तैस्तत्रविहरद्भिश्च रममाणैश्च पाण्डवैः ।
प्रीतिमन्तो महाभागा मुनयश्चारणास्तथा ॥ ३.१६१.१४ ॥
तेथे विहार करणाऱ्या आणि रमणाऱ्या पांडवांसोबत ते महाभाग्यवान मुनी आणि चारणही आनंदित झाले.
3.161.15
आजग्मुः पाण्डवान्द्रष्टुं शुद्धात्मानो यतव्रताः ।
ते तैः सह कथां चक्रुर्द्रिव्यां भरतसत्तमाः ॥ ३.१६१.१५ ॥
पांडवांना पाहण्यासाठी शुद्धात्मे आणि व्रतनिष्ठ मुनी आले; हे भरतश्रेष्ठांनो, त्यांनी त्यांच्याशी दिव्य कथा केली.
3.161.16
ततः कतिपयाहस्सु महाह्रदनिवासिनम् ।
ऋद्धिमन्तं महानागं सुपर्णः सहसाऽहरत् ॥ ३.१६१.१६ ॥
नंतर काही दिवसांनी, सुपर्ण (गरुड) ने एका मोठ्या सरोवरात राहणाऱ्या समृद्ध महानागाला अचानक पकडून नेले.
3.161.17
प्राकम्पत महाशैलः प्रामृद्यन्त महाद्रुमाः ।
ददृशुः सर्वभूतानि पाणअडवाश्च तदद्भुतम् ॥ ३.१६१.१७ ॥
महान पर्वत थरथरला, मोठे वृक्ष चिरडले; सर्व प्राणी आणि पांडवांनी ते अद्भुत दृश्य पाहिले.
3.161.18
ततः शैलोत्तमस्याग्रात्पाण्डवान्प्रति मारुतः ।
अवहत्सर्वमाल्यानि गन्धवन्ति शुभानि च ॥ ३.१६१.१८ ॥
मग त्या श्रेष्ठ पर्वताच्या शिखरावरून पांडवांच्या दिशेने वारा वाहिला, ज्याने सर्व सुगंधी आणि शुभ माळा उडवून नेल्या.
3.161.19
तत्रपुष्पाणि दिव्यानि सुहृद्भिः सह पाण्डवाः ।
ददृशुः पञ्चवर्णानि द्रौपदी च यशस्विनी ॥ ३.१६१.१९ ॥
तेथे सुहृदांसह पाण्डवांनी आणि यशस्विनी द्रौपदीने पाच रंगांची दिव्य फुले पाहिली.
3.161.20
भीमसेनं ततः कृष्णा काले वचनमब्रवीत् ।
विविक्ते पर्वतोद्देशे सुखासीनं महाभुजम् ॥ ३.१६१.२० ॥
मग कृष्णेने योग्य वेळी, पर्वताच्या एकांत प्रदेशात सुखाने बसलेल्या महाबाहू भीमसेनाला हे वचन सांगितले.
3.161.21
सुपर्णानिलवेगेन श्वसनेन महाबलात् ।
पञ्चवर्णानि पात्यन्ते पुष्पाणि भरतर्षभ ॥ ३.१६१.२१ ॥
गरुड व वाऱ्याच्या वेगाने, महाबलवान वाऱ्याने पाच रंगांची फुले पाडली जात आहेत, हे भरतर्षभा.
3.161.22
दिव्यावर्णानि दिव्यानि दिव्यगन्धवहानि च ।
मदयन्तीव गन्धेन मनो मे भरतर्षभ ॥ ३.१६१.२२ ॥
दिव्य रंगांची, दिव्य आणि दिव्य सुगंध वाहणारी ही फुले, आपल्या गंधाने माझे मन जणू मदमस्त करत आहेत, हे भरतर्षभा.
3.161.23
येषां तु दर्शनात्स्पर्शान्सौरभ्याच्च तथैव च ।
नश्यतीव मनोदुःखं ममेदं शत्रुतापन ॥ ३.१६१.२३ ॥
ज्यांच्या दर्शनाने, स्पर्शाने आणि सुगंधानेही माझे हे मानसिक दुःख जणू नष्ट होत आहे, हे शत्रुतापना.
3.161.24
ईदृशैः कुसुमैर्दिव्यैर्दिव्यगन्धवहैः शुभैः ।
देवतान्यर्चयित्वाऽहमिच्छेयं सङ्गमं त्वया ॥ ३.१६१.२४ ॥
अशा दिव्य, दिव्य गंध वाहणाऱ्या शुभ फुलांनी देवतांचे पूजन करून मी तुझ्याशी समागम इच्छिते.
3.161.25
इदं तु पुरुषव्याघ्र विशेषेणाम्बुजं शुभम् ।
गन्धसंस्थानसंपन्नं मम मानसवर्धनम् ॥ ३.१६१.२५ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, हे विशेषतः शुभ कमळ आहे; सुगंध आणि सौंदर्याने युक्त, माझ्या मनाला आनंद देणारे.
3.161.26
प्रत्यक्षं सर्वलोकस् नह्यदृश्यत मां प्रति ॥ ३.१६१.२६ ॥
सर्व लोकांसमोर प्रत्यक्ष असूनही, ते माझ्यासमोर दिसले नाही.
3.161.27
वासुदेवसहायेन वासुदेवप्रियेण च ।
खाण्डवे सत्यसन्धेन भ्रात्रा तव महात्मना ॥ ३.१६१.२७ ॥
वासुदेवाचा सहाय्यक आणि वासुदेवाला प्रिय, सत्यप्रतिज्ञ, महात्मा तुझ्या भावाने खांडववनात.
3.161.28
गन्धर्वोरगरक्षांसि वासवश्च पराजितः ।
हता मायाविनश्चोग्रा धनुः प्राप्तं च गाण्डिवं ॥ ३.१६१.२८ ॥
गंधर्व, उरग आणि राक्षस पराभूत झाले; वासवही पराजित झाला; मायावी उग्र वीर मारले गेले; गांडीव धनुष्य प्राप्त झाले.
3.161.29
तवापि सुमहत्तेजो महद्बाहुबलं च ते ।
अविषह्यमनाधृष्यं शक्रतुल्यपराक्रम ॥ ३.१६१.२९ ॥
तुझे तेजही अत्यंत महान आहे, आणि तुझे बाहुबलही महान आहे; असह्य, अजेय, इंद्रासमान पराक्रम.
3.161.30
त्वद्बाहुबलवेगेन त्रासिताः सर्वराक्षसाः ।
हित्वा शैलं प्रपद्यन्तां भीमसेन दिशो दश ॥ ३.१६१.३० ॥
तुझ्या बाहुबलाच्या वेगाने भयभीत झालेले सर्व राक्षस पर्वत सोडून दहा दिशांना पळून जावोत, हे भीमसेना.
3.161.31
ततः शैलोत्तमस्याग्रं चित्रमाल्यधरं शिवम् ।
व्यपेतभयसंमोहाः पश्यन्तु सुहृदस्तव ॥ ३.१६१.३१ ॥
मग विचित्र माळा धारण केलेले, शुभ अशा श्रेष्ठ पर्वताचे शिखर भय व मोह दूर झालेल्या तुझे सुहृद पाहोत.
3.161.32
एवं प्रणिहितं भीम चिरात्प्रभृतिमे मनः ।
द्रष्टुमिच्छामि शैलाग्रं त्वद्बाहुबलमाश्रिता ॥ ३.१६१.३२ ॥
हे भीमा, बऱ्याच काळापासून माझे मन असेच स्थिर आहे; तुझ्या बाहुबलाचा आश्रय घेऊन मला त्या पर्वतशिखराला पाहायचे आहे.
3.161.33
इच्छामि च नरव्याघ्र पुष्पं प्रत्यक्षमीदृशम् ।
आनीयमानं क्षिप्रं वै त्वया भरतसत्तम ॥ ३.१६१.३३ ॥
हे नरव्याघ्रा, हे भरतश्रेष्ठा, अशा प्रकारचे फूल प्रत्यक्ष तू लवकर घेऊन यावेस अशी माझी इच्छा आहे.
3.161.34
ततः क्षिप्तमिवात्मानं द्रौपद्या स परंतपः ।
नामृष्यत महाबाहुः प्रहारमिवसद्गजः ॥ ३.१६१.३४ ॥
तेव्हा द्रौपदीने जणू त्याला डिवचल्यासारखे झाले; त्या शत्रुदमन महाबाहूला ते सहन झाले नाही, जसा उत्तम हत्ती प्रहार सहन करीत नाही.
3.161.35
सिंहर्षभगतिः श्रीमानुदारः कनकप्रभः ।
मनस्वी बलवान्दृष्टो मानी भूरश्च पाण्डवः ॥ ३.१६१.३५ ॥
सिंह व वृषभासारख्या गतीचा, तेजस्वी, उदार, सुवर्णकांतीचा, मनस्वी, बलवान, मानी असा महान पांडव दिसला.
3.161.36
लोहिताक्षः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः ।
सिंहदंष्ट्रो वृषस्कन्धः सालपोत इवोद्गतः ॥ ३.१६१.३६ ॥
लाल डोळे, रुंद खांदे, मत्त हत्तीचा पराक्रम, सिंहाचे दात, वृषभासारखे खांदे असलेला, जणू उगवलेला तरुण साल वृक्ष.
3.161.37
महात्मा चारुसर्वाङ्ग कम्बुग्रीवो महाहनुः ।
रुक्मपृष्ठं धनुः खङ्गं तूणांश्चापि परामृशन् ॥ ३.१६१.३७ ॥
महात्मा, सुंदर सर्वांग असलेला, शंखासारखी मान आणि मोठा जबडा असलेला, सोनेरी पाठीचे धनुष्य, तलवार आणि भाते हाती घेऊन.
3.161.38
सकेसरीव चोत्सिक्तः प्रभिन्न इव वारणः ।
व्यपेतभयसंमोहः शैलमभ्यपतद्बली ॥ ३.१६१.३८ ॥
सिंहासारखा उत्साहित आणि मदमत्त हत्तीसारखा, भय आणि मोह दूर झालेला तो बलवान पर्वताकडे झेपावला.
3.161.39
तं मृगेन्द्रमिवायान्तं प्रभिन्नमिव वारणम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि पार्थं खङ्गधनुर्धरम् ॥ ३.१६१.३९ ॥
सिंहासारखा येणारा, मदमत्त हत्तीसारखा तो, तलवार आणि धनुष्य धारण करणारा पार्थ सर्व प्राण्यांनी पाहिला.
3.161.40
द्रौपद्या वर्धयन्हर्षं गदामादाय पाण्डवः ।
व्यपेतभयसंमोहः शैलराजं समाविशत् ॥ ३.१६१.४० ॥
द्रौपदीचा आनंद वाढवत, गदा घेऊन, भय आणि मोह दूर झालेला पांडव त्या पर्वतराजात प्रवेशला.
3.161.41
न ग्लानिर्न च कातर्यं न वैक्लव्यं न मत्सरः ।
कदाचिज्जुषते पार्थमात्मजं मातरिश्वनः ॥ ३.१६१.४१ ॥
मातरिश्वा (वायू) याचा पुत्र त्या पार्थाला थकवा, भ्याडेपणा, दुर्बलता किंवा मत्सर कधीच स्पर्श करत नाहीत.
3.161.42
तदेकायनमासाद्य विषमं भीमदर्शनम् ।
बहुतालोच्छ्रयं शृङ्गमारुरोह महाबलः ॥ ३.१६१.४२ ॥
मग एकाच मार्गावर पोहोचून, विषम आणि भयानक दिसणाऱ्या, अनेक तालवृक्षांइतक्या उंच शिखरावर तो महाबलवान चढला.
3.161.43
स किन्नरमहानागमुनिगन्धर्वराक्षसान् ।
हर्षयन्पर्वतस्याग्रमारुरोह महाबलः ॥ ३.१६१.४३ ॥
तो महाबली किन्नर, महानाग, मुनी, गंधर्व आणि राक्षस यांना आनंदित करत पर्वताच्या शिखरावर चढला.
3.161.44
ततो वैश्रवणावासं ददर्श भरतर्षभः ।
काञ्चनैः स्फाटिकैश्चैव वेश्मभिः समलंकृतम् ॥ ३.१६१.४४ ॥
मग भरतश्रेष्ठाने वैश्रवणाचे निवासस्थान पाहिले; ते सोन्याच्या आणि स्फटिकाच्या महालांनी सजलेले होते.
3.161.45
प्राकारेण परिक्षिप्तं सौवर्णेन समन्ततः ।
सर्वरत्नद्युतिमता सर्वोद्यानवता तथा ॥ ३.१६१.४५ ॥
ते सभोवती सोन्याच्या तटबंदीने वेढलेले होते; सर्व रत्नांच्या तेजाने झळाळणारे आणि सर्व उद्यानांनी युक्त होते.
3.161.46
शैलादभ्युच्छ्रयवता चयाट्टालकशोभिना ।
द्वारतोरणनिर्व्यूहध्वजसंवाहशोभिना ॥ ३.१६१.४६ ॥
ते पर्वतासारखे उंच होते; बुरुज आणि अट्टालिकांनी शोभत होते; द्वार, तोरण, रचना आणि ध्वजांनी झळकत होते.
3.161.47
विलासिनीभिरत्यर्थं नृत्यन्तीभिः समन्ततः ।
वायुना धूयमानाभिः पताकाभिरलंकृतम् ॥ ३.१६१.४७ ॥
ते सभोवती नाचणाऱ्या विलासिनींनी अत्यंत भरलेले होते; वाऱ्याने हलणाऱ्या पताकांनी सजलेले होते.
3.161.48
धनुष्कोटिमवष्टभ्य वक्रभावेन बाहुना ।
पश्यमानः सखेदेन द्रविणाधिपतेः पुरम् ॥ ३.१६१.४८ ॥
धनुष्याचे टोक वाकलेल्या बाहूवर टेकून, थकव्याने तो धनाधिपतीचे नगर पाहत होता.
3.161.49
मोदयनसर्वभूतानि गन्धमादनसंभवः ।
सर्वगन्धवहस्तत्र मारुतः सुसुखो ववौ ॥ ३.१६१.४९ ॥
गंधमादन पर्वतावर जन्मलेला, सर्व सुगंध वाहून नेणारा वारा, सर्व प्राण्यांना आनंदित करीत तेथे अत्यंत सुखदपणे वाहू लागला.
3.161.50
चित्रा विविधवर्णाभाश्चित्रमञ्जरिधारिणः ।
अचिन्त्या विविधास्तत्र द्रुमाः परमशोभिनः ॥ ३.१६१.५० ॥
तेथे विविध रंगांची कांती असलेले, विचित्र मंजिऱ्या धारण करणारे, अकल्पनीय अनेक प्रकारचे वृक्ष अत्यंत शोभत होते.
3.161.51
रत्नजालपरिक्षिप्तं चित्रमाल्यविभूषितम् ।
राक्षसाधिपतेः स्थानं ददृशे भरतर्षभः ॥ ३.१६१.५१ ॥
रत्नजाळ्याने वेढलेले, विचित्र माळांनी सजलेले राक्षसाधिपतीचे ते निवासस्थान भरतश्रेष्ठाने पाहिले.
3.161.52
गदाखङ्गधनुष्पाणिः समभित्यक्तजीवितः ।
भीमसेनो महाबाहुस्तस्थौ गिरिवाचलः ॥ ३.१६१.५२ ॥
गदा, खड्ग आणि धनुष्य हातात घेऊन, प्राणांची काळजी सोडलेला महाबाहू भीमसेन पर्वतासारखा अचल उभा राहिला.
3.161.53
ततः शङ्खमुपाध्माय द्विषतां रोमहर्षणम् ।
ज्याघोषं तलशब्दं च कृत्वा भूतान्यमोहयत् ॥ ३.१६१.५३ ॥
नंतर शंख फुंकून, शत्रूंच्या अंगावर रोमांच उभे करणारा धनुष्याचा टणत्कार व टाळ्यांचा आवाज करून त्याने प्राण्यांना मोहित केले.
3.161.54
ततः प्रहृष्टरोमाणस्तं शब्दमभिदुद्रुवुः ।
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पाण्डवस्य समीपतः ॥ ३.१६१.५४ ॥
तेव्हा रोमांचित झालेले यक्ष, राक्षस आणि गंधर्व पांडवाजवळून आलेल्या त्या शब्दाच्या दिशेने धावले.
3.161.55
गदापरिघनिस्त्रिंशशूलशक्तिपरश्वथाः ।
प्रगृहीता व्यरोचन्त यक्षराक्षसबाहुभिः ॥ ३.१६१.५५ ॥
गदा, परिघ, तलवार, शूल, शक्ती आणि परशू यक्ष व राक्षसांच्या बाहूंमध्ये धरले जाऊन तेजस्वी दिसू लागले.
3.161.56
ततः प्रववृते युद्धं तेषां तस्य च भारत ॥ ३.१६१.५६ ॥
मग, हे भारता, त्यांच्यात आणि त्याच्यात युद्ध सुरू झाले.
3.161.57
तैः प्रयुक्तान्महामायैः शूलशक्तिपरश्वथान् ।
भल्लैर्भीमः प्रचिच्छेद भीमवेगतरैस्ततः ॥ ३.१६१.५७ ॥
त्यांनी प्रयुक्त केलेले महामायेचे शूल, शक्ती व परशू भीमाने भयंकर वेगवान भल्लांनी तोडले.
3.161.58
अन्तरिक्षगतानां च भूमिष्ठानां च गर्जताम् ।
शरैर्विव्याध गात्राणइ राक्षसानां महाबलः ॥ ३.१६१.५८ ॥
आकाशात असलेल्या व भूमीवर उभे राहून गर्जना करणाऱ्या राक्षसांच्या शरीरांना त्या महाबलवानाने बाणांनी विंधले.
3.161.59
शोणितस्य ततः पेतुर्घनानामिव भारत ।
गात्रेभ्यः प्रच्युता धारा राक्षसानां समन्ततः।
स लोहितमहावष्टिमभ्यवर्षन्महाबलः ॥ ३.१६१.५९ ॥
मग, हे भारता, मेघांप्रमाणे रक्ताच्या धारा कोसळल्या; राक्षसांच्या शरीरांतून चहूकडे रक्ताच्या धारा वाहिल्या. त्या महाबलवानाने रक्ताचा महावर्षाव केला.
3.161.60
गदापरिघपाणीनां रक्षसां कायसंभवा ।
कायेभ्यः प्रच्युता धारा राक्षसानां समन्ततः ॥ ३.१६१.६० ॥
गदा व परिघ हातात धरलेल्या राक्षसांच्या शरीरांतून उत्पन्न झालेल्या रक्ताच्या धारा चहूकडे त्यांच्या शरीरांतून वाहिल्या.
3.161.61
भीमबाहुबलोत्सृष्टैरायुधैर्यक्षरक्षसाम् ।
विनिकृत्तानि दृश्यन्ते शरीराणि शिरांसि च ॥ ३.१६१.६१ ॥
भीमाच्या बाहुबलाने फेकलेल्या आयुधांनी यक्ष आणि राक्षसांची कापलेली शरीरे व मस्तके दिसत होती.
3.161.62
प्रच्छाद्यमानं रक्षोभिः पाण्डवं प्रियदर्शनम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि सूर्यमभ्रगणैरिव ॥ ३.१६१.६२ ॥
राक्षसांनी वेढलेल्या, प्रियदर्शन पांडवाला सर्व प्राण्यांनी ढगांच्या समूहांनी झाकलेल्या सूर्याप्रमाणे पाहिले.
3.161.63
स रश्मिभिरिवादित्यः शरैररिनिपातिभिः ।
सर्वानार्च्छन्महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमः ॥ ३.१६१.६३ ॥
तो महाबाहू, बलवान, सत्यपराक्रमी वीर सूर्यकिरणांसारख्या शत्रुनाशक बाणांनी सर्वांना प्रहार करत होता.
3.161.64
अभितर्जयमानाश्च रुवन्तश् महारवान् ।
सन्नाहं भीमसेनस्य ददृशुः सर्वराक्षसाः ॥ ३.१६१.६४ ॥
मोठ्याने गर्जना करीत व धमकावत सर्व राक्षसांनी भीमसेनाचे कवच पाहिले.
3.161.65
ते हि विक्षतसर्वाङ्गा भीमसेनभयार्दिताः ।
भीममार्तस्वरं चक्रुर्विप्रकीर्णमहायुधाः ॥ ३.१६१.६५ ॥
सर्वांग जखमी झालेले, भीमसेनाच्या भयाने पीडित, महान आयुधे विखुरलेली अशा त्यांनी भयंकर आर्त स्वर काढला.
3.161.66
उत्सृज्य ते गदाशूलानसिशक्तिपरश्वथान् ।
दक्षिणां दिशमाजग्मुस्त्रासिता दृढधन्वना ॥ ३.१६१.६६ ॥
गदा, शूळ, तलवार, शक्ती आणि परशू टाकून, दृढधन्व्याच्या भयाने त्रस्त होऊन ते दक्षिण दिशेला पळाले.
3.161.67
तत्र शूलगदापाणिर्व्यूढोरस्को महाभुजः ।
सखा वैश्रवणस्यासीन्मणिमान्नाम राक्षसः ॥ ३.१६१.६७ ॥
तेथे शूल आणि गदा हाती घेतलेला, विशाल छाती आणि महाबाहू असा मणिमान नावाचा राक्षस वैश्रवणाचा (कुबेराचा) मित्र होता.
3.161.68
दर्शयन्स प्रतीकारं पौरुषं च महाबलः ।
स तान्दृष्ट्वा परावृत्तान्स्मयमान इवाब्रवीत् ॥ ३.१६१.६८ ॥
आपले प्रतिकार आणि पौरुष दाखवत त्या महाबलाने त्यांना माघार घेताना पाहिले आणि जणू हसत तो म्हणाला.
3.161.69
एकेन बहवः सङ्ख्ये मानुषेण पराजिताः ।
प्राप्य वैश्रवणावासं किं वक्ष्यथ धनेश्वरम् ॥ ३.१६१.६९ ॥
युद्धात एका माणसाकडून तुम्ही अनेक पराभूत झालात; वैश्रवणाच्या निवासस्थानी जाऊन धनेश्वराला काय सांगाल?
3.161.70
एवमाभाष् तान्सर्वानभ्यवर्तत राक्षसः ।
शक्तिशूलगदापाणिरभ्यधावत्स पाण्डवम् ॥ ३.१६१.७० ॥
असे त्या सर्वांना बोलून तो राक्षस वळला आणि हाती शक्ती, शूल व गदा घेऊन पाण्डवाच्या दिशेने धावला.
3.161.71
तमापतन्तं वेगेन प्रभिन्नमिव वारणम् ।
वत्सदन्तैस्त्रिभिः पार्श्वे भीमसेनः समार्दयत् ॥ ३.१६१.७१ ॥
वेगाने धावून येणाऱ्या त्याला मदोन्मत्त हत्तीसारखा पाहून भीमसेनाने तीन वत्सदन्त बाणांनी त्याच्या बाजूला जोरदार प्रहार केला.
3.161.72
मणिमानपि संक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
प्राहिणोद्भीमसेनाय परिगृह्य महाबलः ॥ ३.१६१.७२ ॥
मणिमानही अत्यंत संतापून एक मोठी गदा उचलून, महाबलाने ती धरून भीमसेनाकडे फेकली.
3.161.73
विद्युद्रूपां महाघोरामाकाशे महतीं गदाम् ।
शरैर्बहुभिरानर्छद्भीमसेनः शिलाशितैः ॥ ३.१६१.७३ ॥
आकाशात विजेसारखे रूप असलेली, अत्यंत भयंकर अशी ती प्रचंड गदा भीमसेनाने शिळेवर धारदार केलेल्या अनेक बाणांनी आदळली.
3.161.74
प्रत्यहन्यन्त ते सर्वेगदामासाद्य सायकाः ।
न वेगं धारयामासुर्गदावेगस्य वेगिताः ॥ ३.१६१.७४ ॥
गदेपर्यंत पोहोचताच ते सर्व बाण परतवले गेले; गदेच्या वेगाने घायाळ होऊन ते तिचा वेग सहन करू शकले नाहीत.
3.161.75
गदायुद्धसमाचारं बुध्यमानः स वीर्यवान् ।
व्यंसयामास तं तस्य प्रहारं भीमविक्रमः ॥ ३.१६१.७५ ॥
गदायुद्धाचा क्रम ओळखून पराक्रमी भीमविक्रमाने त्याचा तो प्रहार निष्फळ केला.
3.161.76
ततः शक्तिं महाघोरां रुक्मदण्डामयस्मयीम् ।
तस्मिन्नेवान्तरे धीमान्प्रचिक्षेप स राक्षसः ॥ ३.१६१.७६ ॥
मग त्याच क्षणी त्या बुद्धिमान राक्षसाने सोन्याचा दांडा असलेली, लोखंडाची अत्यंत भयंकर शक्ती फेकली.
3.161.77
सा भुजं भीमनिर्ह्रादा भित्त्वाभीमस् दक्षिणम् ।
साग्निज्वाला महारौद्रा पपात सहसा भुवि ॥ ३.१६१.७७ ॥
भयंकर गर्जना करत अग्निज्वालेसारखी ती अत्यंत रौद्र शक्ती भीमाचा उजवा बाहू भेदून अचानक जमिनीवर कोसळली.
3.161.78
सोऽतिविद्धो महेष्वासः शक्त्याऽमितपराक्रमः ।
गदां जग्राह कौन्तेयो गदायुद्धविशारदः ॥ ३.१६१.७८ ॥
शक्तीच्या आघाताने अत्यंत जखमी होऊनही त्या महाधनुर्धर, अमित पराक्रमी, गदायुद्धात निपुण कौंतेयाने गदा हाती घेतली.
3.161.80
प्राहिणोद्भीमसेनाय वेगेन महता नदन् ॥ ३.१६१.८० ॥
मोठ्या वेगाने गर्जना करत त्याने भीमसेनावर (ती) फेकली.
3.161.81
भङ्क्त्वा शूलं गदाग्रेण गदायुद्धविभागवित् ।
अभिदुद्राव तं तूर्णं गरुत्मानिव पन्नगम् ॥ ३.१६१.८१ ॥
गदायुद्धाचे विभाग जाणणाऱ्या त्याने गदेच्या अग्रभागाने शूल मोडला आणि गरुड सर्पावर झेपावतो तसा त्वरेने त्याच्यावर झेपावला.
3.161.82
सोऽन्तरिक्षमवप्लुत्य विधूय सहसा गदाम् ।
प्रचिक्षेप महाबाहुर्विनद्य रणमूर्धनि ॥ ३.१६१.८२ ॥
महाबाहू त्याने आकाशात झेप घेऊन, अचानक गदा फिरवली आणि रणभूमीच्या अग्रभागी गर्जना करत ती फेकली.
3.161.83
सेन्द्राशनिरिवेन्द्रेण विसृष्टा वातरहसा ।
हत्वा रक्षः क्षितिं प्राप्य कृत्येव निपपात ह ॥ ३.१६१.८३ ॥
इंद्राने फेकलेल्या वज्राप्रमाणे, वाऱ्याच्या वेगाने सुटलेली ती राक्षसाला मारून कृत्येसारखी भूमीवर कोसळली.
3.161.84
तं राक्षसं बीमबलं भीमसेनबलाहतम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि सिंहेनेव गवांपतिम् ॥ ३.१६१.८४ ॥
भीमसेनाच्या बलाने आहत झालेल्या त्या भयंकर बलवान राक्षसाला सर्व प्राण्यांनी पाहिले, सिंहाने मारलेल्या गोपतीप्रमाणे.
3.161.85
तं प्रेक्ष्य निहतं भूमौ हतशेषा निशाचराः ।
भीममार्तस्वरं कृत्वा जग्मुः प्राचजीं दिशं प्रति ॥ ३.१६१.८५ ॥
त्याला जमिनीवर मारलेले पाहून उरलेले निशाचर भयंकर आर्त स्वर काढत पूर्वदिशेकडे पळाले.