મહાભારત · અધ્યાય 3.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.163.1
युधिष्ठिर धृतिर्दाक्ष्यं देशकालपराक्रमाः ।
लोकतन्त्रविधानानामेष पञ्चविधो विधिः ॥ ३.१६३.१ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, ધૈર્ય, કુશળતા, દેશ-કાળનું જ્ઞાન અને પરાક્રમ — લોકવ્યવસ્થાના વિધાનની આ પાંચવિધ રીત છે.
3.163.2
धृतिमन्तश्च दक्षाश्च स्वे स्वे कर्मणि भारत ।
पराक्रमविधानज्ञा नराः कृतयुगेऽभवन् ॥ ३.१६३.२ ॥
હે ભારત, કૃતયુગમાં મનુષ્યો ધૈર્યવાન અને કુશળ હતા, પોતપોતાના કર્મમાં પરાક્રમની વિધિ જાણનારા હતા.
3.163.3
धृतिमान्देशकालज्ञः सर्वधर्मविधानवित् ।
क्षत्रियः क्षत्रियश्रेष्ठ शास्ति वै पृथिवीमनु ॥ ३.१६३.३ ॥
હે ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠ, ધૈર્યવાન, દેશ-કાળ જાણનાર, સર્વ ધર્મવિધાન જાણનાર ક્ષત્રિય જ પૃથ્વીને તે અનુસાર શાસે છે.
3.163.4
य एवं वर्तते पार्थ पुरुषः सर्वकर्मसु ।
स लोके लभते वीर यशः प्रेत्य च सद्गतिम् ॥ ३.१६३.४ ॥
હે પાર્થ, જે પુરુષ આ રીતે સર્વ કર્મોમાં વર્તે છે, હે વીર, તે જગતમાં યશ પામે છે અને મૃત્યુ પછી સદ્ગતિ પણ પામે છે.
3.163.5
देशकालान्तरप्रेप्सुः कृत्वा शक्रः पराक्रमम् ।
संप्राप्तस्त्रिदिवे राज्यं वृत्रहा वसुभिः सह ॥ ३.१६३.५ ॥
દેશ-કાળની તક ઇચ્છતા શક્ર (ઇન્દ્ર) પરાક્રમ કરીને, વસુઓ સહિત વૃત્રહંતા થઈ સ્વર્ગનું રાજ્ય પામ્યા.
3.163.6
यस्तु केवलसंरम्भात्प्रपातं न निरीक्षते ।
पापात्मा पापबुद्धिर्यः पापमेवानुवर्तते।
कर्मणामविभागज्ञः प्रेत्य चेह विनश्यति ॥ ३.१६३.६ ॥
પરંતુ કેવળ આવેગથી પતન (વિનાશ)ને ન જોનાર, પાપાત્મા અને દુષ્ટ બુદ્ધિવાળો, પાપને જ અનુસરનાર, કર્મોના ભેદને ન જાણનાર તે અહીં અને મૃત્યુ પછી પણ નાશ પામે છે.
3.163.7
अकालज्ञः सुदुर्मेधाः कार्याणामविशेषवित् ।
वृथाचारसमारम्भः प्रेत्य चेह विनश्यति ॥ ३.१६३.७ ॥
જે સમય જાણતો નથી, અતિ મંદબુદ્ધિ છે, કાર્યોનો ભેદ સમજતો નથી અને નિરર્થક આચરણ આરંભે છે, તે અહીં અને મૃત્યુ પછી પણ નષ્ટ થાય છે.
3.163.8
साहसे वर्तमानानां निकृतीनां दुरात्मनाम् ।
सर्वेषामर्थलिप्सूनां पापो भवति निश्चयः ॥ ३.१६३.८ ॥
સાહસમાં લાગેલા, કપટી, દુષ્ટાત્મા અને ધનની લાલસા ધરાવતા સર્વેનું પરિણામ નિશ્ચયે પાપમય થાય છે.
3.163.9
अधर्मज्ञोऽवलिप्तश्च बालबुद्धिरमर्षणः ।
निर्भयो भीमसेनोऽयं तं शाधि पुरुषर्षभ ॥ ३.१६३.९ ॥
આ ભીમસેન અધર્મ જાણતો નથી, ગર્વિષ્ઠ, બાળબુદ્ધિ, અસહિષ્ણુ અને નિર્ભય છે. હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેને કાબૂમાં રાખો.
3.163.10
आर्ष्टिषेणस् राजर्षेः प्राप्य भूयस्त्वमाश्रमम् ।
तमिस्रां प्रथमां तत्र वीतशोकभयो वस ॥ ३.१६३.१० ॥
રાજર્ષિ આર્ષ્ટિષેણના આશ્રમે ફરી પહોંચીને, ત્યાં પ્રથમ અંધકારમાં શોક અને ભયથી મુક્ત થઈ વસો.
3.163.11
अलकां सह गन्धर्वैर्यक्षैश्च सह किन्नरैः ।
गमिष्यामि महाबाहो त्वं चापि बदरीं व्रज ॥ ३.१६३.११ ॥
હું ગંધર્વો, યક્ષો અને કિન્નરો સાથે અલકાએ જઈશ; હે મહાબાહો, તું પણ બદરીએ જા.
3.163.12
मन्नियुक्ता मनुष्येन्द्र सर्वे च गिरिवासिनः ।
रक्षन्तु त्वां महाबाहो सहितं द्विजसत्तमैः ॥ ३.१६३.१२ ॥
હે મનુષ્યેન્દ્ર, મારા દ્વારા નિયુક્ત સર્વ પર્વતવાસીઓ હે મહાબાહો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો સાથે તારું રક્ષણ કરે.
3.163.13
साहसेषु च संतिष्ठंस्त्वया शैले वृकोदरः ।
वार्यतां साध्वयं राजंस्त्वया धर्मभृतांवर ॥ ३.१६३.१३ ॥
હે રાજન્, પર્વત પર રહીને આ વૃકોદર સાહસિક કાર્યોમાં સ્થિર રહે છે; ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ તમે એને સારી રીતે રોકો.
3.163.14
इतः परं च वो राजन्द्रक्ष्यन्ति वनगोचराः ।
उपश्थास्यन्ति वो राजन्रक्षिष्यन्ते च वः सदा ॥ ३.१६३.१४ ॥
હે રાજન્, હવેથી વનચારી તમને જોશે, તમારી સેવા કરશે અને સદા તમારું રક્ષણ કરશે.
3.163.15
तथैव चान्नपानानि स्वादूनि च बबूनि च ।
आहरिष्यन्ति मत्प्रेष्याः सदा वः पुरुषर्षभाः ॥ ३.१६३.१५ ॥
એ જ રીતે મારા સેવકો હંમેશાં તમારા માટે સ્વાદિષ્ટ અને પુષ્કળ અન્નપાન લાવશે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠો.
3.163.16
यथा जिष्णुर्महेन्द्रस्य यथा वायोर्वृकोदरः ।
धर्मस्य त्वं यथा तात योगोत्पन्नो निजः सुतः ॥ ३.१६३.१६ ॥
જિષ્ણુ (અર્જુન) મહેન્દ્રના અને વૃકોદર (ભીમ) વાયુના પુત્ર છે તેમ, હે તાત, તું ધર્મના યોગથી જન્મેલો તારો પોતાનો પુત્ર છે.
3.163.17
आत्मजावात्मसंपन्नौ यमौ चोभौ यथाश्विनोः ।
रक्ष्यास्तद्वन्ममापीह यूयं सर्वे युधिष्ठिर ॥ ३.१६३.१७ ॥
અશ્વિનીકુમારોના બે પુત્રો (નકુલ-સહદેવ) જેમ પોતાના પુત્રો અને આત્મસંપન્ન છે, તેમ હે યુધિષ્ઠિર, અહીં તમે સૌ પણ મારા વડે રક્ષણીય છો.
3.163.18
अर्थतत्त्वविधानज्ञः सर्वधर्मविधानवित् ।
भीमसेनादवरजः पल्गुनः कुशली दिवि ॥ ३.१६३.१८ ॥
અર્થતત્ત્વ અને વિધાન જાણનાર, સર્વ ધર્મનું વિધાન જાણનાર, ભીમસેનથી નાના ફાલ્ગુન (અર્જુન) સ્વર્ગમાં કુશળ છે.
3.163.19
याः काश्चन मता लोके स्वर्ग्याः परमसंपदः ।
जनमप्रभृति ताः सर्वाः स्थितास्तात धनंजये ॥ ३.१६३.१९ ॥
જગતમાં સ્વર્ગીય ગણાતી જે જે પરમ સંપદાઓ છે, હે તાત, તે સર્વ જન્મથી જ ધનંજયમાં સ્થિત છે.
3.163.20
द्रमो दानं बलं बुद्धिर्ह्रीर्धृतिस्तेज उत्तमम् ।
एतान्यपि महासत्वे स्थितान्यमिततेजसि ॥ ३.१६३.२० ॥
દમ, દાન, બળ, બુદ્ધિ, લજ્જા, ધૃતિ, ઉત્તમ તેજ — આ પણ તે અમિત તેજસ્વી મહાસત્ત્વમાં સ્થિત છે.
3.163.21
न मोहात्कुरुते जिष्णुः कर्म पाण्डव गर्हितम् ।
न पार्थस् मृषोक्तानि कथयन्ति नरा नृषु ॥ ३.१६३.२१ ॥
હે પાંડવ, જિષ્ણુ અર્જુન મોહથી નિંદનીય કર્મ કરતો નથી; પાર્થ વિશે મનુષ્યો મનુષ્યોમાં અસત્ય વચનો કહેતા નથી.
3.163.22
स देवपितृगन्धर्वैः कुरूणआं कीर्तिवर्धनः ।
आनीतः कुरुतेऽस्त्राणि शक्रसद्मनि भारत ॥ ३.१६३.२२ ॥
દેવો, પિતૃઓ અને ગંધર્વો દ્વારા લઈ જવાયેલો તે કુરુઓની કીર્તિ વધારનાર છે; હે ભારત, ઇન્દ્રના ભવનમાં તે અસ્ત્રો શીખે છે.
3.163.23
योऽसौ सर्वान्महीपालान्धर्मेण वशमानयत् ।
स शन्तनुर्महातेजाः पितुस्तव पितामहः ॥ ३.१६३.२३ ॥
જેમણે સર્વ રાજાઓને ધર્મથી વશ કર્યા, તે મહાતેજસ્વી શંતનુ તારા પિતાના પિતામહ હતા.
3.163.24
प्रीयते पार्थ पार्थेन दिवि गाण्डीवधन्वना ।
सम्यक्वासौ महावीर्यः कुलधुर्य इव स्थितः ॥ ३.१६३.२४ ॥
ગાંડીવધારી પાર્થથી પાર્થ સ્વર્ગમાં પ્રસન્ન થાય છે; તે મહાવીર્યવાન કુલધુરંધરની જેમ સમ્યક્ રીતે સ્થિત છે.
3.163.25
पितॄन्देवानृषीन्विप्रान्पूजयित्वा महायशाः ।
सप्त मुख्यान्महामेधानाहरद्यमुनां प्रति ॥ ३.१६३.२५ ॥
મહાયશસ્વીએ પિતૃઓ, દેવો, ઋષિઓ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરીને યમુના તરફ સાત મુખ્ય મહાયજ્ઞો કર્યા.
3.163.26
अधिराजः स राजंस्त्वां शन्तनुः प्रपितामहः ।
स्वर्गजिच्छक्रलोकस्थः कुशलं परिपृच्छति ॥ ३.१६३.२६ ॥
હે રાજન, તમારા પરદાદા અધિરાજ શંતનુ, સ્વર્ગજયી થઈને ઇન્દ્રલોકમાં રહીને તમારા કુશળની પૂછપરછ કરે છે.
3.163.27
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं धनदेन प्रभाषितम् ।
पाण्डवाश्च ततस्तेन बभूवः संप्रहर्षिताः ॥ ३.१६३.२७ ॥
ધનદે કહેલા આ વચનો સાંભળીને પાંડવો તેમનાથી અત્યંત હર્ષિત થયા.
3.163.28
ततः शक्तिं गदां खङ्गं धनुश्च भरतर्षभः ।
प्राध्वंकृत्वा नमश्चक्रे कुबेराय वृकोदरः ॥ ३.१६३.२८ ॥
પછી ભરતશ્રેષ્ઠ વૃકોદરે શક્તિ, ગદા, ખડ્ગ અને ધનુષ અર્પણ કરીને કુબેરને નમસ્કાર કર્યા.
3.163.29
ततोऽब्रवीद्धनाध्यक्षः शरण्यः शरणागतम् ।
मानहा भव शत्रूणां सुहृदां नन्दिवर्धनः ॥ ३.१६३.२९ ॥
પછી શરણ્ય ધનાધ્યક્ષે શરણે આવેલાને કહ્યું: તું શત્રુઓનું માન હરનારો અને મિત્રોનો આનંદ વધારનારો થા.
3.163.30
विभयस्ताप शैलाग्रे वसानः सह बन्धुभिः ।
सुपर्णपितृदेवानां सततं मानकृद्भव ॥ ३.१६३.३० ॥
હે તાપક, પર્વત શિખર પર નિર્ભય થઈને બંધુઓ સાથે રહીને સુપર્ણો, પિતૃઓ અને દેવોનું સતત માન કરનારો થા.
3.163.31
ऋजुं पश्यत मा वक्रं सत्यं वदत माऽनृतम् ।
दीर्घं पश्यत मा ह्रस्वं परं पश्यत माऽपरम् ॥ ३.१६३.३१ ॥
સીધાને જુઓ, વાંકાને નહિ; સત્ય બોલો, અસત્ય નહિ. લાંબાને જુઓ, ટૂંકાને નહિ; પરમને જુઓ, અપરને નહિ.
3.163.32
स्वेषु वेश्मसु रम्येषु वसतामित्रतापनाः ।
कामान्न परिहास्यन्ति यक्षा वोभरतर्षभाः ॥ ३.१६३.३२ ॥
પોતાના સુંદર ઘરોમાં રહેનારા, શત્રુઓને તપાવનારા, ભરતશ્રેષ્ઠ યક્ષો, તમારી કામનાઓ છૂટશે નહીં.
3.163.33
शीघ्रमेव गुडाकेशः कृतास्त्रः पुरुषर्षभः ।
साक्षान्मघवतोत्सृष्टः संप्राप्स्यति धनंजयः ॥ ३.१६३.३३ ॥
જલદી જ ગુડાકેશ, અસ્ત્રોમાં નિપુણ, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ ધનંજય, સાક્ષાત ઇન્દ્રે મોકલેલું તે પ્રાપ્ત કરશે.
3.163.34
एवमुत्तमकर्माणमनुशिष्य युधिष्ठिरम् ।
अस्तं गिरिमिवादित्यः प्रययौ गुह्यकाधिपः ॥ ३.१६३.३४ ॥
આ રીતે ઉત્તમ કર્મો કરનાર યુધિષ્ઠિરને ઉપદેશ આપીને, ગુહ્યકાધિપતિ પર્વત તરફ આથમતા સૂર્યની જેમ ચાલ્યા ગયા.
3.163.35
तं परिस्तोमसंकीर्णैर्नानारत्नविभूषितैः ।
यानैरनुययुर्यक्षा राक्षसाश्च सहस्रशः ॥ ३.१६३.३५ ॥
વિવિધ રત્નોથી શણગારેલા, પરિવારની ભીડથી ભરેલા વાહનો સાથે યક્ષો અને રાક્ષસો હજારોની સંખ્યામાં તેમની પાછળ ગયા.
3.163.36
पक्षिणामिव कनिर्घोषः कुबेरसदनं प्रति ।
बभूव परमाश्वानामैरावतपथे यथा ॥ ३.१६३.३६ ॥
કુબેરના નિવાસ તરફ પક્ષીઓના કલરવ જેવો અવાજ થયો, ઐરાવત માર્ગ પર ઉત્તમ અશ્વોના અવાજ જેવો.
3.163.37
ते जग्मुस्तूर्णमाकाशं धनाधिपतिवाजिनः ।
प्रकर्षन्त इवाभ्राणि पिबन्त इवमारुतम् ॥ ३.१६३.३७ ॥
ધનાધિપતિ કુબેરના તે અશ્વો ઝડપથી આકાશમાં ચાલ્યા ગયા, જાણે વાદળોને ખેંચતા અને પવનને પીતા.
3.163.38
ततस्तानि शरीराणि गतसत्वानि रक्षसाम् ।
अपाकृष्यन्त शैलाग्राद्धनाधिपतिशासनात् ॥ ३.१६३.३८ ॥
ત્યારે ધનાધિપતિના આદેશથી રાક્ષસોના નિષ્પ્રાણ દેહો પર્વતશિખરેથી ખેંચીને નીચે લાવવામાં આવ્યા.
3.163.39
तेषां हि शापकालः स कृतोऽगस्त्येन धीमता ।
समरे निहतास्तस्माच्छापस्यान्तोऽभवत्तदा ॥ ३.१६३.३९ ॥
બુદ્ધિમાન અગસ્ત્યે તેમના શાપનો સમય નક્કી કર્યો હતો. યુદ્ધમાં માર્યા જવાથી ત્યારે શાપનો અંત આવ્યો.
3.163.40
पाण्डवाश्महात्मानस्तेषु वेश्मसु तां क्षपाम् ।
सुखमूषुर्गतोद्वेगाः पूजिताः सह राक्षसैः ॥ ३.१६३.४० ॥
મહાત્મા પાંડવો તે ભવનોમાં એ રાત્રે ચિંતારહિત થઈને, રાક્ષસો દ્વારા સત્કારાઈને સુખપૂર્વક રહ્યા.