ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.164.1
ततः सूर्योदये धौम्यः पाञ्चालीसहितांस्च तान् ।
आर्ष्टिणेन सहितः पाण्डवानभ्यवर्तत ॥ ३.१६४.१ ॥
ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਧੌਮਿਆ ਪਾਂਚਾਲੀ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਆਰਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ।
3.164.2
तेऽभिवाद्यार्ष्टिषेणस्य पादौ धौम्यस्य चैव ह ।
ततः प्राञ्जलयः सर्वे ब्राह्मणांस्तानपूजयन् ॥ ३.१६४.२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ ਤੇ ਧੌਮਿਆ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
3.164.3
आर्ष्टिषेणं परिष्वज्य पुत्रवद्भरतर्षभ ।
धर्मराजं स्पृशन्पाणौ पाणिना स महातपाः।
प्राचीं दिशमभिप्रेक्ष्य महर्षिरिदमब्रवीत् ॥ ३.१६४.३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਗਲ ਲਾਇਆ, ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
3.164.4
असौ सागरपर्यन्तां भूमिमावृत्य तिष्ठति ।
शैलराजो महाराज मन्दरोऽभिविराजयन्।
इन्द्रवैश्रवणोपेतां दिशं पाण्डव रक्षति ॥ ३.१६४.४ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਇਹ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਦਰ ਚਮਕਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਉਹ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.164.5
पर्वतैश्च वनान्तैश्च काननैश्चैव शोभितम् ।
एतमाहुर्महेन्द्रस्य राज्ञो वैश्रवणस्य च।
ऋषयः सर्वधर्मज्ञाः सर्वे तात मनीषिणः ॥ ३.१६४.५ ॥
ਪਰਬਤਾਂ, ਬਣਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੀ ਇਸ ਨੂੰ, ਹੇ ਤਾਤ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਾਰੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
3.164.6
अतश्चोद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठन्ति वै प्रजाः ।
ऋषयश्चापि धर्मज्ञाः सिद्धाः साध्याश्च देवताः ॥ ३.१६४.६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਦੈ ਹੁੰਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਜਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਸਾਧਯ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.164.7
यमस्तु राजा धर्मज्ञः सर्वप्राणभृतां प्रभुः ।
प्रेतसत्वगतीमेतां दक्षिणामाश्रितो दिशम् ॥ ३.१६४.७ ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਰਾਜਾ ਯਮ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗਤੀ ਲਈ ਉਹ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
3.164.8
एतत्संयमनं पुण्यमतीवाद्भुतदर्शनम् ।
प्रेतराजस्य भवनमृद्ध्या परमया युतम् ॥ ३.१६४.८ ॥
ਇਹ ਸੰਯਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ; ਇਹ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜ ਦਾ ਭਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
3.164.9
यं प्राप्य सविता राजन्सत्येन प्रतितिष्ठति ।
अस्तं पर्वतराजानमेतमाहुर्मनीषिणः ॥ ३.१६४.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਵਿਤਾ ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਪਰਬਤਰਾਜ ਅਸਤਾਚਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
3.164.10
एवं पर्वतराजानं समुद्रं च महोदधिम् ।
अवसन्वरुणो राजा भूतानि परिरक्षति ॥ ३.१६४.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਬਤਰਾਜ ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.164.11
उदीचीं दीपयन्नेष दिशं तिष्ठति कीर्तिमान् ।
महामेरुर्महाभाग शिवो ब्रह्मविदांगतिः ॥ ३.१६४.११ ॥
ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਮਹਾਮੇਰੂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ।
3.164.12
यस्मिन्ब्रह्मसदश्चैव भूतात्मा चावतिष्ठते ।
प्रजापतिः सृजन्सर्वं यत्किंचिज्जङ्गमागमम् ॥ ३.१६४.१२ ॥
ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਦਨ ਅਤੇ ਭੂਤਾਤਮਾ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਚਲਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦੇ ਹੋਏ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।
3.164.13
यानाहुर्ब्रह्मणः पुत्रान्मानसान्दक्षसप्तमान् ।
तेषामपि महामेरुः शिवं स्थानमनामयम् ॥ ३.१६४.१३ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਕ੍ਸ਼ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮਹਾਮੇਰੂ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗ ਸਥਾਨ ਹੈ।
3.164.14
अत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनरेषोदयन्ति च ।
सप्त देवर्षयस्तात वसिष्ठप्रमुखास्तदा ॥ ३.१६४.१४ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਟਿਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ — ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ।
3.164.15
देशं विरजसं पश्य मेरोः शिखरमुत्तमम् ।
यत्रात्मतृप्तैरध्यास्ते देवैः सह पितामहः ॥ ३.१६४.१५ ॥
ਮੇਰੂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਚੋਟੀ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਸਥਾਨ ਵੇਖੋ, ਜਿੱਥੇ ਆਤਮ-ਤ੍ਰਿਪਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਹ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।
3.164.16
यमाहुः सर्वभूतानां प्रकृतेः प्रकृतिं ध्रुवम् ।
अनादिनिधनं देवं प्रभुं नारायणं परम् ॥ ३.१६४.१६ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਧਰੁਵ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਦੇਵ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.164.17
ब्रह्मणः सदनात्तस्य परं स्थानं प्रकाशते ।
देवाश्च यत्नात्पश्यन्ति सर्वतेजोमयं शुभम् ॥ ३.१६४.१७ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਦਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਰਬ-ਤੇਜੋਮਯ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।
3.164.18
अत्यर्कानलदीप्तं तत्स्थानं विष्णोर्महात्मनः ।
स्वयैव प्रभया राजन्दुष्प्रेक्ष्यं देवदानवैः ॥ ३.१६४.१८ ॥
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਉਹ ਸਥਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਦਰਸ਼ ਹੈ।
3.164.19
प्राच्यां नारायणस्थानं मेरावतिविराजते ॥ ३.१६४.१९ ॥
ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
3.164.20
यत्र भूतेश्वरस्तात सर्वप्रकृतिरात्मभूः ।
भासयन्सर्वभूतानि सुश्रियाऽभिविराजते ॥ ३.१६४.२० ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਜਿੱਥੇ ਭੂਤੇਸ਼ਵਰ, ਸਰਬ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਵੈਭੂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।
3.164.21
नात्र ब्रह्मर्षयस्तात कुत एव महर्षयः ।
प्राप्नुवन्ति गतिं ह्येतां यतीनां भावितात्मनाम् ॥ ३.१६४.२१ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ। ਇਹ ਗਤੀ ਸ਼ੁੱਧ-ਆਤਮਾ ਯਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
3.164.22
न तं ज्योतींपि सर्वाणि प्राप्य भासन्ति पाण्डव ।
स्वयंप्रभुरचिन्त्यात्मा तत्र ह्यतिविराजते ॥ ३.१६४.२२ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਸਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੋਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭੂ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ-ਆਤਮਾ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ।
3.164.23
यतयस्तत्र गच्छन्ति भक्त्या नारायणं हरिम् ।
परेण तपसा युक्ता भाविताः कर्मभिः शुभैः।
योगसिद्धा महात्मानस्तमोमोहविवर्जिताः ॥ ३.१६४.२३ ॥
ਉੱਥੇ ਯਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ, ਯੋਗ-ਸਿੱਧ ਮਹਾਤਮਾ, ਤਮ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
3.164.24
तत्र गत्वा पुनर्नेमं लोकमायान्ति भारत ।
स्वयंभुवं महात्मानं देवदेवं सनातनम् ॥ ३.१६४.२४ ॥
ਹੇ ਭਰਤ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਸਵੈਭੂ, ਮਹਾਤਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਨਾਤਨ ਦੇ ਕੋਲ।
3.164.25
स्थानमेतन्महाभाव ध्रुवमक्षयमव्ययम् ।
ईश्वरस्य सदा ह्येतत्प्रणमात्र युधिष्ठिर ॥ ३.१६४.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਵ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਰੁਵ, ਅਕਸ਼ੈ, ਅਵਿਅਯ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਮਾਤਰ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਾਪਤ)।
3.164.26
एनं त्वहरहर्मेरुं सूर्याचन्द्रमसौ ध्रुवम् ।
प्रदक्षिणमुपावृत्यकुरुतः कुरुनन्दन ॥ ३.१६४.२६ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਮੇਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
3.164.27
ज्योतींषि चाप्यशेषेण सर्वाण्यनघ सर्वतः ।
परियान्ति महाराज गिरिराजं प्रदक्षिणम् ॥ ३.१६४.२७ ॥
ਹੇ ਅਨਘ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੰਡਲ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ, ਬਾਕੀ ਕੁਝ ਨਾ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਗਿਰੀਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.164.28
एतं ज्योतींषि सर्वाणि प्रकर्षन्भगवानपि ।
कुरुते वितमस्कर्मा आदित्योऽभिप्रदक्षिणम् ॥ ३.१६४.२८ ॥
ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੇਰੇ ਰਹਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਆਦਿਤਯ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.164.29
अस्तं प्राप्य ततः सन्ध्यामतिक्रम्य दिवाकरः ।
उदीचीं भजते काष्ठां बहुधा पर्वसन्धिषु ॥ ३.१६४.२९ ॥
ਅਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦਿਵਾਕਰ ਪਰਵ-ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.164.30
सुमेरुमनुवृत्तः स पुनर्गच्छति पाण्डव ।
प्राङ्युखः सविता देवः सर्वभूतहिते रतः ॥ ३.१६४.३० ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਹ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਫਿਰ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਦੇਵ ਸਵਿਤਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.164.31
स सम्यग्विभजन्कालान्बहुधा पर्वसन्धिषु ।
तथैव भगवान्सोमो नक्षत्रैः सह गच्छति ॥ ३.१६४.३१ ॥
ਉਹ ਕਾਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡ ਕੇ ਪਰਵ-ਸੰਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸੋਮ ਨਛੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
3.164.32
एवमेतं त्वतिक्रम्य महामेरुमतन्द्रितः ।
सोमश्च विभजन्कालं बहुधा पर्वसन्धिषु।
भासयन्सर्वभूतानि पुनर्गच्छति सागरम् ॥ ३.१६४.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਮੇਰੂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਅਥੱਕ ਸੋਮ ਵੀ ਪਰਵ-ਸੰਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.164.33
तथा तमिस्रहा देवो मयूखैर्भासयञ्जगत् ।
मार्गमेतमसंबाधमादित्यः परिवर्तते ॥ ३.१६४.३३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ, ਇਸ ਬੇਰੋਕ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਆਦਿੱਤ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
3.164.34
सिसृक्षुः शिशिराण्येव दक्षिणां भजते दिशम् ।
ततः सर्वाणि भूतानि कालं शिशिरमृच्छति ॥ ३.१६४.३४ ॥
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਸਰਬ ਭੂਤ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਕਾਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
3.164.35
स्थावराणां च भूतानां जङ्गमानां च तेजसा ।
तेजांसि समुपादत्ते निवृत्तः स विभावसुः ॥ ३.१६४.३५ ॥
ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ ਉਹ ਵਿਭਾਵਸੂ (ਸੂਰਜ) ਇੰਝ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.164.36
ततः स्वेदः क्लमस्तन्द्री ग्लानिश्च भजते नरान् ।
प्राणिभिः सततं स्वप्नोह्यभीक्ष्णं च निपेव्यते ॥ ३.१६४.३६ ॥
ਫਿਰ ਪਸੀਨਾ, ਥਕਾਵਟ, ਤੰਦਰਾ ਅਤੇ ਗਲਾਨੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਨੀਂਦ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3.164.37
एवमेतमनिर्देश्यं मार्गमावृत्य भानुमान् ।
पुनः सृजति वर्षाणि भगवान्भासयन्प्रजाः ॥ ३.१६४.३७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ-ਸੰਪੰਨ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਅਵਰਣਨਯੋਗ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਫਿਰ ਵਰਖਾਵਾਂ ਰਚਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
3.164.38
वृष्टिमारुतसंतापैः सुखैः स्थावरजङ्गमान् ।
वर्धयनसुमहातेजाः पुनः प्रतिनिवर्तते ॥ ३.१६४.३८ ॥
ਵਰਖਾ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਦਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ (ਸੂਰਜ) ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
3.164.39
एवमेष चरन्पार्थ कालचक्रमतन्द्रितः ।
प्रकर्षन्सर्वभूतानि सविता परिवर्तते ॥ ३.१६४.३९ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਵਿਤਾ ਬਿਨਾਂ ਥਕੇ ਕਾਲਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
3.164.40
संतता गतिरेतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव ।
आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुनः ॥ ३.१६४.४० ॥
ਇਸ ਦੀ ਗਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਹੈ; ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਇਹ ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਤੇਜ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3.164.41
विभजन्सर्वभूतानामायुः कर्म च भारत ।
अहोरात्रं कलाः काष्ठाः सृजत्येष सदा विभुः ॥ ३.१६४.४१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਆਯੂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੰਡਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਠਾਵਾਂ ਰਚਦੇ ਹਨ।