మహాభారతం · అధ్యాయం 3.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.164.1
ततः सूर्योदये धौम्यः पाञ्चालीसहितांस्च तान् ।
आर्ष्टिणेन सहितः पाण्डवानभ्यवर्तत ॥ ३.१६४.१ ॥
తరువాత సూర్యోదయంలో ధౌమ్యుడు పాంచాలితో కూడిన ఆ పాండవుల వద్దకు ఆర్ష్టిషేణునితో కలిసి వచ్చాడు.
3.164.2
तेऽभिवाद्यार्ष्टिषेणस्य पादौ धौम्यस्य चैव ह ।
ततः प्राञ्जलयः सर्वे ब्राह्मणांस्तानपूजयन् ॥ ३.१६४.२ ॥
వారు ఆర్ష్టిషేణుని, ధౌమ్యుని పాదాలకు నమస్కరించి, తరువాత అంజలి ఘటించి ఆ బ్రాహ్మణులందరినీ పూజించారు.
3.164.3
आर्ष्टिषेणं परिष्वज्य पुत्रवद्भरतर्षभ ।
धर्मराजं स्पृशन्पाणौ पाणिना स महातपाः।
प्राचीं दिशमभिप्रेक्ष्य महर्षिरिदमब्रवीत् ॥ ३.१६४.३ ॥
భరతులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆయన ఆర్ష్టిషేణుని పుత్రుని వలె కౌగిలించుకుని, ధర్మరాజు చేతిని తన చేతితో తాకి, తూర్పు దిక్కును చూస్తూ ఆ మహాతపస్వి మహర్షి ఇలా అన్నాడు.
3.164.4
असौ सागरपर्यन्तां भूमिमावृत्य तिष्ठति ।
शैलराजो महाराज मन्दरोऽभिविराजयन्।
इन्द्रवैश्रवणोपेतां दिशं पाण्डव रक्षति ॥ ३.१६४.४ ॥
సముద్రం అంతవరకు ఉన్న భూమిని చుట్టుముట్టి ఈ పర్వతరాజు మందరం ప్రకాశిస్తూ నిలిచి ఉంది. ఓ పాండవా, అది ఇంద్రుడు, కుబేరుడు కలిగిన ఆ దిక్కును రక్షిస్తోంది.
3.164.5
पर्वतैश्च वनान्तैश्च काननैश्चैव शोभितम् ।
एतमाहुर्महेन्द्रस्य राज्ञो वैश्रवणस्य च।
ऋषयः सर्वधर्मज्ञाः सर्वे तात मनीषिणः ॥ ३.१६४.५ ॥
పర్వతాలతో, అరణ్యాంతాలతో, అడవులతో అలంకరించబడిన దీనిని, ఓ నాయనా, మహేంద్రునిది, రాజు వైశ్రవణునిది అని సర్వధర్మజ్ఞులైన ఋషులు, జ్ఞానులు అందరూ అంటారు.
3.164.6
अतश्चोद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठन्ति वै प्रजाः ।
ऋषयश्चापि धर्मज्ञाः सिद्धाः साध्याश्च देवताः ॥ ३.१६४.६ ॥
కాబట్టి ఉదయించే ఆదిత్యుడిని ప్రజలు ఉపాసిస్తారు; ధర్మజ్ఞులైన ఋషులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు, దేవతలు కూడా ఉపాసిస్తారు.
3.164.7
यमस्तु राजा धर्मज्ञः सर्वप्राणभृतां प्रभुः ।
प्रेतसत्वगतीमेतां दक्षिणामाश्रितो दिशम् ॥ ३.१६४.७ ॥
ధర్మజ్ఞుడైన రాజు యముడు సర్వప్రాణులకు ప్రభువు; ప్రేతుల ఈ గతికి ఆయన దక్షిణ దిక్కును ఆశ్రయించి ఉంటాడు.
3.164.8
एतत्संयमनं पुण्यमतीवाद्भुतदर्शनम् ।
प्रेतराजस्य भवनमृद्ध्या परमया युतम् ॥ ३.१६४.८ ॥
ఇది సంయమనం అనే పుణ్యస్థలం, చూడటానికి అత్యంత అద్భుతమైనది; ప్రేతరాజు భవనమిది, పరమ ఐశ్వర్యంతో కూడినది.
3.164.9
यं प्राप्य सविता राजन्सत्येन प्रतितिष्ठति ।
अस्तं पर्वतराजानमेतमाहुर्मनीषिणः ॥ ३.१६४.९ ॥
ఓ రాజా! దానిని చేరుకుని సవిత సత్యబలంతో స్థిరంగా ఉంటాడు; జ్ఞానులు దీనినే పర్వతరాజైన అస్తాచలమని అంటారు.
3.164.10
एवं पर्वतराजानं समुद्रं च महोदधिम् ।
अवसन्वरुणो राजा भूतानि परिरक्षति ॥ ३.१६४.१० ॥
ఈ విధంగా పర్వతరాజు, మహాసముద్రమైన సముద్రంలో నివసిస్తూ వరుణుడనే రాజు సర్వప్రాణులను రక్షిస్తాడు.
3.164.11
उदीचीं दीपयन्नेष दिशं तिष्ठति कीर्तिमान् ।
महामेरुर्महाभाग शिवो ब्रह्मविदांगतिः ॥ ३.१६४.११ ॥
ఉత్తర దిక్కును ప్రకాశింపజేస్తూ కీర్తిమంతమైన మహామేరువు నిలిచి ఉంది; ఓ మహాభాగ! ఇది శివుడు, బ్రహ్మజ్ఞానుల గమ్యం.
3.164.12
यस्मिन्ब्रह्मसदश्चैव भूतात्मा चावतिष्ठते ।
प्रजापतिः सृजन्सर्वं यत्किंचिज्जङ्गमागमम् ॥ ३.१६४.१२ ॥
బ్రహ్మ సభ, భూతాత్మ ఎక్కడ నిలిచి ఉన్నాయో, అక్కడ ప్రజాపతి చలించే ప్రతిదాన్ని సృష్టిస్తూ ఉంటాడు.
3.164.13
यानाहुर्ब्रह्मणः पुत्रान्मानसान्दक्षसप्तमान् ।
तेषामपि महामेरुः शिवं स्थानमनामयम् ॥ ३.१६४.१३ ॥
బ్రహ్మ మానస పుత్రులని, దక్షుడు ఏడవవాడని చెప్పబడే వారికీ, మహామేరువే శుభమైన, రోగరహితమైన స్థానం.
3.164.14
अत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनरेषोदयन्ति च ।
सप्त देवर्षयस्तात वसिष्ठप्रमुखास्तदा ॥ ३.१६४.१४ ॥
ఇక్కడే వారు నిలిచి, మళ్ళీ ఇక్కడే ఉదయిస్తారు — తండ్రీ, వసిష్ఠుడు ప్రధానమైన ఆ ఏడుగురు దేవర్షులు.
3.164.15
देशं विरजसं पश्य मेरोः शिखरमुत्तमम् ।
यत्रात्मतृप्तैरध्यास्ते देवैः सह पितामहः ॥ ३.१६४.१५ ॥
మేరువు యొక్క ఉత్తమ శిఖరంలోని నిర్మలమైన ప్రదేశాన్ని చూడు, అక్కడ ఆత్మతృప్తులైన దేవతలతో పితామహుడు నివసిస్తాడు.
3.164.16
यमाहुः सर्वभूतानां प्रकृतेः प्रकृतिं ध्रुवम् ।
अनादिनिधनं देवं प्रभुं नारायणं परम् ॥ ३.१६४.१६ ॥
సర్వభూతాల ప్రకృతికి ప్రకృతి, శాశ్వతుడు, ఆదిఅంతములు లేనివాడు, దేవుడు, ప్రభువు, పరమ నారాయణుడు అని ఎవరిని అంటారో.
3.164.17
ब्रह्मणः सदनात्तस्य परं स्थानं प्रकाशते ।
देवाश्च यत्नात्पश्यन्ति सर्वतेजोमयं शुभम् ॥ ३.१६४.१७ ॥
బ్రహ్మ సదనం నుండి ఆయన పరమ స్థానం ప్రకాశిస్తుంది; దేవతలు కూడా ప్రయత్నంతో దానిని చూస్తారు, అది సర్వతేజోమయమూ శుభమూ.
3.164.18
अत्यर्कानलदीप्तं तत्स्थानं विष्णोर्महात्मनः ।
स्वयैव प्रभया राजन्दुष्प्रेक्ष्यं देवदानवैः ॥ ३.१६४.१८ ॥
సూర్యాగ్నులను మించి ప్రకాశించే ఆ స్థానం మహాత్ముడైన విష్ణువుది. ఓ రాజా, ఆయన స్వంత తేజస్సుతో అది దేవదానవులకు కూడా చూడరానిది.
3.164.19
प्राच्यां नारायणस्थानं मेरावतिविराजते ॥ ३.१६४.१९ ॥
తూర్పు దిశలో మేరువుపై నారాయణుని స్థానం ప్రకాశిస్తుంది.
3.164.20
यत्र भूतेश्वरस्तात सर्वप्रकृतिरात्मभूः ।
भासयन्सर्वभूतानि सुश्रियाऽभिविराजते ॥ ३.१६४.२० ॥
ప్రియుడా, అక్కడ భూతేశ్వరుడు, సర్వప్రకృతి, స్వయంభువు అయినవాడు సర్వ ప్రాణులను ప్రకాశింపజేస్తూ తన గొప్ప శోభతో ప్రకాశిస్తాడు.
3.164.21
नात्र ब्रह्मर्षयस्तात कुत एव महर्षयः ।
प्राप्नुवन्ति गतिं ह्येतां यतीनां भावितात्मनाम् ॥ ३.१६४.२१ ॥
ప్రియుడా, ఇక్కడ బ్రహ్మర్షులు కూడా కాదు, మహర్షుల గురించి చెప్పనవసరం లేదు. ఈ గతిని భావితాత్ములైన యతులే పొందుతారు.
3.164.22
न तं ज्योतींपि सर्वाणि प्राप्य भासन्ति पाण्डव ।
स्वयंप्रभुरचिन्त्यात्मा तत्र ह्यतिविराजते ॥ ३.१६४.२२ ॥
ఓ పాండవా, దానిని చేరినపుడు సర్వ జ్యోతులు ప్రకాశించవు. అక్కడ స్వయంప్రభుడు, అచింత్యాత్ముడు అత్యంత ప్రకాశిస్తాడు.
3.164.23
यतयस्तत्र गच्छन्ति भक्त्या नारायणं हरिम् ।
परेण तपसा युक्ता भाविताः कर्मभिः शुभैः।
योगसिद्धा महात्मानस्तमोमोहविवर्जिताः ॥ ३.१६४.२३ ॥
అక్కడ యతులు భక్తితో నారాయణుడు, హరి వద్దకు వెళ్తారు. పరమ తపస్సుతో కూడినవారు, శుభకర్మలతో భావితులైనవారు, యోగసిద్ధులైన మహాత్ములు, తమస్సు మోహం లేనివారు.
3.164.24
तत्र गत्वा पुनर्नेमं लोकमायान्ति भारत ।
स्वयंभुवं महात्मानं देवदेवं सनातनम् ॥ ३.१६४.२४ ॥
ఓ భరతుడా, అక్కడకు వెళ్లినవారు మళ్లీ ఈ లోకానికి తిరిగి రారు; స్వయంభువు, మహాత్ముడు, దేవదేవుడు, సనాతనుడు అయిన ఆయన వద్దకు.
3.164.25
स्थानमेतन्महाभाव ध्रुवमक्षयमव्ययम् ।
ईश्वरस्य सदा ह्येतत्प्रणमात्र युधिष्ठिर ॥ ३.१६४.२५ ॥
ఓ మహాభావుడా యుధిష్ఠిరా, ఈ స్థానం స్థిరమైనది, అక్షయమైనది, అవ్యయమైనది; ఇది ఎల్లప్పుడూ ఈశ్వరునిదే, కేవలం నమస్కారంతోనే (చేరదగినది).
3.164.26
एनं त्वहरहर्मेरुं सूर्याचन्द्रमसौ ध्रुवम् ।
प्रदक्षिणमुपावृत्यकुरुतः कुरुनन्दन ॥ ३.१६४.२६ ॥
ఓ కురునందనా, సూర్యచంద్రులు ప్రతిదినం నిశ్చయంగా ఈ మేరువును ప్రదక్షిణంగా చుట్టి తిరుగుతారు.
3.164.27
ज्योतींषि चाप्यशेषेण सर्वाण्यनघ सर्वतः ।
परियान्ति महाराज गिरिराजं प्रदक्षिणम् ॥ ३.१६४.२७ ॥
ఓ అనఘా, మహారాజా, అన్ని జ్యోతిర్గణాలు కూడా అన్ని వైపుల నుండి, ఏదీ మిగలకుండా, గిరిరాజును ప్రదక్షిణంగా చుట్టుతాయి.
3.164.28
एतं ज्योतींषि सर्वाणि प्रकर्षन्भगवानपि ।
कुरुते वितमस्कर्मा आदित्योऽभिप्रदक्षिणम् ॥ ३.१६४.२८ ॥
అన్ని జ్యోతిర్గణాలను తనవైపు ఆకర్షిస్తూ, చీకటి లేని కర్మ కలిగిన భగవంతుడు ఆదిత్యుడు కూడా దీనిని ప్రదక్షిణం చేస్తాడు.
3.164.29
अस्तं प्राप्य ततः सन्ध्यामतिक्रम्य दिवाकरः ।
उदीचीं भजते काष्ठां बहुधा पर्वसन्धिषु ॥ ३.१६४.२९ ॥
అస్తమయాన్ని చేరి, తరువాత సంధ్యను దాటి, సూర్యుడు పర్వ సంధులలో అనేక విధాలుగా ఉత్తర దిశకు వెళ్తాడు.
3.164.30
सुमेरुमनुवृत्तः स पुनर्गच्छति पाण्डव ।
प्राङ्युखः सविता देवः सर्वभूतहिते रतः ॥ ३.१६४.३० ॥
ఓ పాండవా, అతడు సుమేరు పర్వతాన్ని చుట్టి మళ్లీ ప్రయాణిస్తాడు. సర్వభూతాల హితంలో ఆనందించే దేవుడు సవితృడు తూర్పు ముఖంగా సాగుతాడు.
3.164.31
स सम्यग्विभजन्कालान्बहुधा पर्वसन्धिषु ।
तथैव भगवान्सोमो नक्षत्रैः सह गच्छति ॥ ३.१६४.३१ ॥
అతడు కాలాన్ని చక్కగా విభజిస్తూ పర్వ సంధులలో అనేక విధాలుగా విభజిస్తాడు. అలాగే భగవంతుడు సోముడు నక్షత్రాలతో కలిసి సాగుతాడు.
3.164.32
एवमेतं त्वतिक्रम्य महामेरुमतन्द्रितः ।
सोमश्च विभजन्कालं बहुधा पर्वसन्धिषु।
भासयन्सर्वभूतानि पुनर्गच्छति सागरम् ॥ ३.१६४.३२ ॥
ఈ విధంగా మహామేరువును దాటి, అలసట లేని సోముడు కూడా పర్వ సంధులలో అనేక విధాలుగా కాలాన్ని విభజిస్తూ, సర్వభూతాలను ప్రకాశింపజేస్తూ మళ్లీ సముద్రం వైపు వెళ్తాడు.
3.164.33
तथा तमिस्रहा देवो मयूखैर्भासयञ्जगत् ।
मार्गमेतमसंबाधमादित्यः परिवर्तते ॥ ३.१६४.३३ ॥
అలాగే అంధకారాన్ని నాశనం చేసే దేవుడు, కిరణాలతో జగత్తును ప్రకాశింపజేస్తూ, ఈ అడ్డంకులులేని మార్గంలో ఆదిత్యుడు తిరుగుతాడు.
3.164.34
सिसृक्षुः शिशिराण्येव दक्षिणां भजते दिशम् ।
ततः सर्वाणि भूतानि कालं शिशिरमृच्छति ॥ ३.१६४.३४ ॥
శిశిర ఋతువును సృష్టించాలనే కోరికతో అతడు దక్షిణ దిశను చేరుకుంటాడు. అప్పుడు సర్వ భూతాలు శిశిర కాలాన్ని పొందుతాయి.
3.164.35
स्थावराणां च भूतानां जङ्गमानां च तेजसा ।
तेजांसि समुपादत्ते निवृत्तः स विभावसुः ॥ ३.१६४.३५ ॥
స్థావర జంగమ భూతాల తేజస్సుతో అతడు తేజస్సును స్వీకరిస్తాడు. తిరిగి వచ్చిన ఆ విభావసువు (సూర్యుడు) అలా చేస్తాడు.
3.164.36
ततः स्वेदः क्लमस्तन्द्री ग्लानिश्च भजते नरान् ।
प्राणिभिः सततं स्वप्नोह्यभीक्ष्णं च निपेव्यते ॥ ३.१६४.३६ ॥
అప్పుడు చెమట, అలసట, మగత, గ్లాని మనుషులను ఆవహిస్తాయి; ప్రాణులచే నిరంతరం నిద్ర కూడా పదే పదే అనుభవించబడుతుంది.
3.164.37
एवमेतमनिर्देश्यं मार्गमावृत्य भानुमान् ।
पुनः सृजति वर्षाणि भगवान्भासयन्प्रजाः ॥ ३.१६४.३७ ॥
ఈ విధంగా ప్రకాశవంతుడైన భగవానుడు ఆ వర్ణింపరాని మార్గాన్ని కప్పి, మళ్లీ వర్షాలను సృష్టిస్తాడు; ప్రజలను ప్రకాశింపజేస్తూ.
3.164.38
वृष्टिमारुतसंतापैः सुखैः स्थावरजङ्गमान् ।
वर्धयनसुमहातेजाः पुनः प्रतिनिवर्तते ॥ ३.१६४.३८ ॥
వర్షం, గాలి, వేడిమి వలన కలిగే సుఖాలతో స్థావర జంగమాలను పెంచుతూ, మహా తేజస్వి మళ్లీ తిరిగివస్తాడు.
3.164.39
एवमेष चरन्पार्थ कालचक्रमतन्द्रितः ।
प्रकर्षन्सर्वभूतानि सविता परिवर्तते ॥ ३.१६४.३९ ॥
ఓ పార్థా! ఈ విధంగా ఈ సవితృడు అలసటలేక కాలచక్రంలో సంచరిస్తూ, సర్వప్రాణులను ఆకర్షిస్తూ తిరుగుతాడు.
3.164.40
संतता गतिरेतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव ।
आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुनः ॥ ३.१६४.४० ॥
ఆయన గతి నిరంతరం; ఓ పాండవా! ఇది ఎన్నటికీ ఆగదు. ప్రాణుల తేజస్సును తీసుకుని కూడా అతడు మళ్లీ దానిని విడిచిపెడతాడు.
3.164.41
विभजन्सर्वभूतानामायुः कर्म च भारत ।
अहोरात्रं कलाः काष्ठाः सृजत्येष सदा विभुः ॥ ३.१६४.४१ ॥
ఓ భారతా! సర్వప్రాణులకు ఆయువు, కర్మలను పంచుతూ, ఈ సర్వవ్యాపి ప్రభువు ఎల్లప్పుడూ పగలు-రాత్రిని, కలలను, కాష్ఠలను సృష్టిస్తాడు.