มหาภารตะ · อัธยายะ 3.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.164.1
ततः सूर्योदये धौम्यः पाञ्चालीसहितांस्च तान् ।
आर्ष्टिणेन सहितः पाण्डवानभ्यवर्तत ॥ ३.१६४.१ ॥
ครั้นถึงเวลาพระอาทิตย์ขึ้น พระธเมยะพร้อมด้วยอารษฏิเษณะเข้าไปหาปาณฑพทั้งหลาย พร้อมทั้งพระนางปาญจาลี
3.164.2
तेऽभिवाद्यार्ष्टिषेणस्य पादौ धौम्यस्य चैव ह ।
ततः प्राञ्जलयः सर्वे ब्राह्मणांस्तानपूजयन् ॥ ३.१६४.२ ॥
ปาณฑพทั้งหมดก้มกราบที่พระบาทของอารษฏิเษณะและพระธเมยะ แล้วประนมมือไหว้พราหมณ์เหล่านั้น
3.164.3
आर्ष्टिषेणं परिष्वज्य पुत्रवद्भरतर्षभ ।
धर्मराजं स्पृशन्पाणौ पाणिना स महातपाः।
प्राचीं दिशमभिप्रेक्ष्य महर्षिरिदमब्रवीत् ॥ ३.१६४.३ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ฤๅษีผู้มีตบะยิ่งใหญ่นั้นกอดอารษฏิเษณะราวกับบุตรของตน แตะมือของพระธรรมราชด้วยมือของตน แล้วมองไปทางทิศตะวันออก จึงกล่าวคำเหล่านี้
3.164.4
असौ सागरपर्यन्तां भूमिमावृत्य तिष्ठति ।
शैलराजो महाराज मन्दरोऽभिविराजयन्।
इन्द्रवैश्रवणोपेतां दिशं पाण्डव रक्षति ॥ ३.१६४.४ ॥
ภูเขาเมรุ ราชาแห่งขุนเขา ตั้งอยู่ล้อมรอบแผ่นดินจนสุดขอบมหาสมุทร ส่องประกายรุ่งโรจน์ โอ้มหาราช โอ้ปาณฑพ ภูเขานี้คุ้มครองทิศที่เป็นของพระอินทร์และท้าวไวศรวณ
3.164.5
पर्वतैश्च वनान्तैश्च काननैश्चैव शोभितम् ।
एतमाहुर्महेन्द्रस्य राज्ञो वैश्रवणस्य च।
ऋषयः सर्वधर्मज्ञाः सर्वे तात मनीषिणः ॥ ३.१६४.५ ॥
ภูเขา ป่าชายขอบ และไพรพฤกษ์งดงามประดับอยู่ สถานที่นี้เรียกกันว่าเขตของพระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่และท้าวไวศรวณ โอ้บุตรรัก ฤๅษีผู้รอบรู้ธรรมทั้งปวงและผู้มีปัญญาทั้งหมดกล่าวไว้เช่นนี้
3.164.6
अतश्चोद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठन्ति वै प्रजाः ।
ऋषयश्चापि धर्मज्ञाः सिद्धाः साध्याश्च देवताः ॥ ३.१६४.६ ॥
เหตุนี้ มนุษย์ทั้งหลายจึงนมัสการพระอาทิตย์ที่กำลังขึ้น ฤๅษีผู้รู้ธรรม สิทธะ สาธยะ และเทวดาก็เช่นเดียวกัน
3.164.7
यमस्तु राजा धर्मज्ञः सर्वप्राणभृतां प्रभुः ।
प्रेतसत्वगतीमेतां दक्षिणामाश्रितो दिशम् ॥ ३.१६४.७ ॥
พระยมเป็นราชาผู้รู้ธรรม เป็นใหญ่เหนือสรรพสัตว์ที่มีลมหายใจ พระองค์ประทับอยู่ในทิศใต้ เป็นที่ไปของวิญญาณผู้ตาย
3.164.8
एतत्संयमनं पुण्यमतीवाद्भुतदर्शनम् ।
प्रेतराजस्य भवनमृद्ध्या परमया युतम् ॥ ३.१६४.८ ॥
สถานที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้ชื่อสังยมนะ น่าอัศจรรย์ยิ่งนักที่ได้เห็น เป็นที่ประทับของพระยมราช พรั่งพร้อมด้วยความรุ่งเรืองอันสูงสุด
3.164.9
यं प्राप्य सविता राजन्सत्येन प्रतितिष्ठति ।
अस्तं पर्वतराजानमेतमाहुर्मनीषिणः ॥ ३.१६४.९ ॥
โอ้มหาราช เมื่อพระอาทิตย์มาถึงสถานที่นี้ ย่อมตั้งอยู่มั่นด้วยพลังแห่งสัจจะ ปราชญ์ทั้งหลายเรียกภูเขานี้ว่า ภูเขาอัสตะ ราชาแห่งขุนเขา
3.164.10
एवं पर्वतराजानं समुद्रं च महोदधिम् ।
अवसन्वरुणो राजा भूतानि परिरक्षति ॥ ३.१६४.१० ॥
ท้าววรุณผู้เป็นราชา ประทับอยู่ในภูเขาอันเป็นราชาแห่งขุนเขา และในมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ ย่อมคุ้มครองสรรพสัตว์ทั้งหลาย
3.164.11
उदीचीं दीपयन्नेष दिशं तिष्ठति कीर्तिमान् ।
महामेरुर्महाभाग शिवो ब्रह्मविदांगतिः ॥ ३.१६४.११ ॥
ภูเขาเมรุผู้เลื่องชื่อยืนส่องแสงให้ทิศเหนือ โอ้ผู้มีโชคยิ่ง นี่คือที่ไปของพระศิวะและของผู้รู้พรหม
3.164.12
यस्मिन्ब्रह्मसदश्चैव भूतात्मा चावतिष्ठते ।
प्रजापतिः सृजन्सर्वं यत्किंचिज्जङ्गमागमम् ॥ ३.१६४.१२ ॥
ณ ที่ซึ่งที่ประทับของพระพรหมและจิตวิญญาณของสรรพสัตว์ตั้งอยู่ ที่นั้นพระประชาบดีผู้สร้างสรรพสิ่งประทับอยู่ ทั้งสิ่งที่เคลื่อนไหวได้และสิ่งที่เกิดขึ้นแล้ว
3.164.13
यानाहुर्ब्रह्मणः पुत्रान्मानसान्दक्षसप्तमान् ।
तेषामपि महामेरुः शिवं स्थानमनामयम् ॥ ३.१६४.१३ ॥
แม้สำหรับบรรดาบุตรผู้เกิดจากใจของพระพรหม มีพระทักษะเป็นองค์ที่เจ็ด ภูเขาเมรุผู้ยิ่งใหญ่ก็เป็นที่ประทับอันเป็นมงคลและปราศจากทุกข์
3.164.14
अत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनरेषोदयन्ति च ।
सप्त देवर्षयस्तात वसिष्ठप्रमुखास्तदा ॥ ३.१६४.१४ ॥
ที่นี่เองพวกเขาตั้งมั่นอยู่ และจากที่นี่เองพวกเขาขึ้นมาอีกครั้ง โอ้บุตรรัก ฤๅษีแห่งเทพทั้งเจ็ดนำโดยพระวสิษฐะก็เช่นกัน
3.164.15
देशं विरजसं पश्य मेरोः शिखरमुत्तमम् ।
यत्रात्मतृप्तैरध्यास्ते देवैः सह पितामहः ॥ ३.१६४.१५ ॥
จงดูสถานที่ปราศจากธุลีบนยอดเขาเมรุอันสูงสุด ซึ่งพระปิตามหะประทับอยู่กับเหล่าเทพ พอใจอยู่ในตนเอง
3.164.16
यमाहुः सर्वभूतानां प्रकृतेः प्रकृतिं ध्रुवम् ।
अनादिनिधनं देवं प्रभुं नारायणं परम् ॥ ३.१६४.१६ ॥
พระองค์ที่ปราชญ์เรียกว่า ธรรมชาติแห่งธรรมชาติของสรรพสัตว์ เป็นนิรันดร์ ไม่มีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด คือเทพ คือเจ้า คือพระนารายณ์สูงสุด
3.164.17
ब्रह्मणः सदनात्तस्य परं स्थानं प्रकाशते ।
देवाश्च यत्नात्पश्यन्ति सर्वतेजोमयं शुभम् ॥ ३.१६४.१७ ॥
จากที่ประทับของพระพรหม สถานอันสูงสุดของพระองค์ปรากฏรุ่งเรือง และเหล่าเทพย่อมเพียรมองดูสิ่งนั้น ซึ่งประกอบขึ้นจากรัศมีทั้งสิ้นและเป็นมงคล
3.164.18
अत्यर्कानलदीप्तं तत्स्थानं विष्णोर्महात्मनः ।
स्वयैव प्रभया राजन्दुष्प्रेक्ष्यं देवदानवैः ॥ ३.१६४.१८ ॥
สถานที่นั้นของพระวิษณุผู้ยิ่งใหญ่ รุ่งโรจน์ยิ่งกว่าดวงอาทิตย์และไฟ โอ้มหาราช ด้วยรัศมีของพระองค์เอง แม้เทพและอสูรก็ยากจะมองดูได้
3.164.19
प्राच्यां नारायणस्थानं मेरावतिविराजते ॥ ३.१६४.१९ ॥
ทางทิศตะวันออก บนเขาเมรุ สถานที่ของพระนารายณ์ปรากฏรุ่งเรือง
3.164.20
यत्र भूतेश्वरस्तात सर्वप्रकृतिरात्मभूः ।
भासयन्सर्वभूतानि सुश्रियाऽभिविराजते ॥ ३.१६४.२० ॥
ณ ที่นั้น โอ้บุตรรัก เจ้าแห่งภูตทั้งหลาย ผู้เป็นต้นกำเนิดแห่งธรรมชาติทั้งปวง เกิดเองแต่ตน ส่องแสงให้สรรพสัตว์ทั้งหลาย และรุ่งเรืองด้วยสิริอันยิ่งใหญ่
3.164.21
नात्र ब्रह्मर्षयस्तात कुत एव महर्षयः ।
प्राप्नुवन्ति गतिं ह्येतां यतीनां भावितात्मनाम् ॥ ३.१६४.२१ ॥
ที่นี่แม้พวกพรหมรษีก็ไม่อาจบรรลุ จะกล่าวไปไยถึงมหรรษี ที่ซึ่งผู้บรรลุนี้มีเพียงนักพรตผู้มีจิตบริสุทธิ์เท่านั้นที่บรรลุได้ ข้าแต่ลูกรัก
3.164.22
न तं ज्योतींपि सर्वाणि प्राप्य भासन्ति पाण्डव ।
स्वयंप्रभुरचिन्त्यात्मा तत्र ह्यतिविराजते ॥ ३.१६४.२२ ॥
ข้าแต่ปาณฑพ เมื่อถึงที่นั่นแล้ว แสงสว่างทั้งปวงย่อมไม่ส่องสว่าง ณ ที่นั้นพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงมีแสงในพระองค์เอง ผู้มีธรรมชาติอันหยั่งไม่ถึง ทรงรุ่งโรจน์ยิ่งนัก
3.164.23
यतयस्तत्र गच्छन्ति भक्त्या नारायणं हरिम् ।
परेण तपसा युक्ता भाविताः कर्मभिः शुभैः।
योगसिद्धा महात्मानस्तमोमोहविवर्जिताः ॥ ३.१६४.२३ ॥
เหล่านักพรตย่อมไปยังที่นั้นด้วยภักดีต่อพระนารายณ์ พระหริ ผู้มีตบะอันยิ่ง ผู้บริสุทธิ์ด้วยกรรมอันเป็นมงคล ผู้มีโยคะสำเร็จแล้ว มีจิตใจยิ่งใหญ่ ปราศจากความมืดและความหลง
3.164.24
तत्र गत्वा पुनर्नेमं लोकमायान्ति भारत ।
स्वयंभुवं महात्मानं देवदेवं सनातनम् ॥ ३.१६४.२४ ॥
ข้าแต่ภารตะ เมื่อไปถึงที่นั้นแล้วก็ไม่กลับมายังโลกนี้อีก ไปสู่พระผู้ทรงดำรงอยู่เอง ผู้ยิ่งใหญ่ เทพเจ้าแห่งเทพเจ้า ผู้เป็นนิรันดร์
3.164.25
स्थानमेतन्महाभाव ध्रुवमक्षयमव्ययम् ।
ईश्वरस्य सदा ह्येतत्प्रणमात्र युधिष्ठिर ॥ ३.१६४.२५ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ สถานที่นี้มั่นคง ไม่เสื่อมสลาย ไม่ผุพัง เป็นของพระผู้เป็นเจ้าเสมอ ผู้จะบรรลุได้เพียงด้วยการน้อมกราบ
3.164.26
एनं त्वहरहर्मेरुं सूर्याचन्द्रमसौ ध्रुवम् ।
प्रदक्षिणमुपावृत्यकुरुतः कुरुनन्दन ॥ ३.१६४.२६ ॥
ข้าแต่ลูกหลานแห่งกุรุ ทุกวันวันแล้ววันเล่า พระอาทิตย์และพระจันทร์ย่อมโคจรเวียนรอบเขาเมรุนี้อย่างมั่นคง โดยให้เขาอยู่ทางขวา
3.164.27
ज्योतींषि चाप्यशेषेण सर्वाण्यनघ सर्वतः ।
परियान्ति महाराज गिरिराजं प्रदक्षिणम् ॥ ३.१६४.२७ ॥
ข้าแต่มหาราชผู้ไร้บาป ดวงดาวทั้งปวงก็โคจรรอบจอมเขาทุกด้าน โดยไม่มีเหลือ ให้เขาอยู่ทางขวา
3.164.28
एतं ज्योतींषि सर्वाणि प्रकर्षन्भगवानपि ।
कुरुते वितमस्कर्मा आदित्योऽभिप्रदक्षिणम् ॥ ३.१६४.२८ ॥
พระอาทิตย์ผู้ทรงพระภาคย์ ซึ่งการงานปราศจากความมืด ก็ดึงดวงดาวทั้งปวงมาสู่ตนเอง และโคจรรอบภูเขานี้ตามเข็มนาฬิกา
3.164.29
अस्तं प्राप्य ततः सन्ध्यामतिक्रम्य दिवाकरः ।
उदीचीं भजते काष्ठां बहुधा पर्वसन्धिषु ॥ ३.१६४.२९ ॥
เมื่อถึงที่ตกแล้ว พระอาทิตย์ก็ข้ามพ้นสนธยาไป แล้วมุ่งไปทางทิศเหนือ ในหลายวิธีที่รอยต่อแห่งฤดูกาล
3.164.30
सुमेरुमनुवृत्तः स पुनर्गच्छति पाण्डव ।
प्राङ्युखः सविता देवः सर्वभूतहिते रतः ॥ ३.१६४.३० ॥
ข้าแต่ปาณฑพ เมื่อโคจรรอบเขาสุเมรุแล้ว พระองค์ก็เสด็จไปอีกครั้ง พระสวิตฤทรงเทพผู้ยินดีในความเกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ เดินทางหันหน้าไปทางทิศตะวันออก
3.164.31
स सम्यग्विभजन्कालान्बहुधा पर्वसन्धिषु ।
तथैव भगवान्सोमो नक्षत्रैः सह गच्छति ॥ ३.१६४.३१ ॥
พระองค์จัดแบ่งกาลเวลาได้อย่างถูกต้อง ในหลายวิธีที่รอยต่อแห่งฤดูกาล แล้วเคลื่อนไป พระจันทร์ผู้ทรงพระภาคย์ก็เคลื่อนไปพร้อมกับกลุ่มดาวฤกษ์เช่นเดียวกัน
3.164.32
एवमेतं त्वतिक्रम्य महामेरुमतन्द्रितः ।
सोमश्च विभजन्कालं बहुधा पर्वसन्धिषु।
भासयन्सर्वभूतानि पुनर्गच्छति सागरम् ॥ ३.१६४.३२ ॥
เมื่อข้ามพ้นเขาเมรุอันยิ่งใหญ่ดังนี้แล้ว พระจันทร์ผู้ไม่รู้จักเหนื่อย ก็แบ่งกาลเวลาในหลายวิธีที่รอยต่อแห่งฤดูกาล และส่องสว่างสรรพสัตว์ทั้งปวง แล้วกลับไปยังมหาสมุทรอีกครั้ง
3.164.33
तथा तमिस्रहा देवो मयूखैर्भासयञ्जगत् ।
मार्गमेतमसंबाधमादित्यः परिवर्तते ॥ ३.१६४.३३ ॥
เช่นเดียวกัน พระอาทิตย์ผู้เป็นเทพ ผู้ขจัดความมืด ส่องโลกด้วยรัศมีของพระองค์ เดินวนไปตามทางที่ไม่มีอุปสรรคนี้
3.164.34
सिसृक्षुः शिशिराण्येव दक्षिणां भजते दिशम् ।
ततः सर्वाणि भूतानि कालं शिशिरमृच्छति ॥ ३.१६४.३४ ॥
พระองค์ทรงประสงค์จะให้เกิดฤดูหนาวก่อน จึงหันไปทางทิศใต้ แล้วสรรพสัตว์ทั้งปวงก็ย่างเข้าสู่ฤดูหนาว
3.164.35
स्थावराणां च भूतानां जङ्गमानां च तेजसा ।
तेजांसि समुपादत्ते निवृत्तः स विभावसुः ॥ ३.१६४.३५ ॥
ด้วยเตชะของสัตว์ที่ไม่เคลื่อนที่และสัตว์ที่เคลื่อนที่ พระองค์ก็รับเอาเตชะไว้ เมื่อหันกลับแล้ว พระวิภาวสุนั้นย่อมทำเช่นนั้น
3.164.36
ततः स्वेदः क्लमस्तन्द्री ग्लानिश्च भजते नरान् ।
प्राणिभिः सततं स्वप्नोह्यभीक्ष्णं च निपेव्यते ॥ ३.१६४.३६ ॥
ต่อจากนั้น เหงื่อ ความอ่อนล้า ความง่วงงุน และความเหนื่อยอ่อนก็เข้าครอบงำมนุษย์ และการนอนหลับก็ถูกเสพซ้ำแล้วซ้ำเล่าโดยสิ่งมีชีวิตอยู่เสมอ
3.164.37
एवमेतमनिर्देश्यं मार्गमावृत्य भानुमान् ।
पुनः सृजति वर्षाणि भगवान्भासयन्प्रजाः ॥ ३.१६४.३७ ॥
ดังนี้ พระภานุผู้รุ่งโรจน์ ปกคลุมเส้นทางที่บอกไม่ได้นั้น แล้วก่อให้เกิดฝนขึ้นอีก พระผู้ทรงพระภาคย์ส่องสว่างแก่สรรพสัตว์
3.164.38
वृष्टिमारुतसंतापैः सुखैः स्थावरजङ्गमान् ।
वर्धयनसुमहातेजाः पुनः प्रतिनिवर्तते ॥ ३.१६४.३८ ॥
พระองค์ผู้มีเตชะอันยิ่งใหญ่ ทำให้สัตว์ที่ไม่เคลื่อนที่และสัตว์ที่เคลื่อนที่เจริญงอกงามด้วยความสุขจากฝน ลม และความร้อน แล้วก็หวนกลับมาอีก
3.164.39
एवमेष चरन्पार्थ कालचक्रमतन्द्रितः ।
प्रकर्षन्सर्वभूतानि सविता परिवर्तते ॥ ३.१६४.३९ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งปฤถา พระสวิตฤผู้ไม่รู้จักเหนื่อย โคจรไปตามวงล้อแห่งกาลเวลาเช่นนี้ ดึงสรรพสัตว์ทั้งปวงออกมา แล้วก็โคจรวนไป
3.164.40
संतता गतिरेतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव ।
आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुनः ॥ ३.१६४.४० ॥
การเคลื่อนไปของพระองค์เป็นไปต่อเนื่อง ข้าแต่ปาณฑพ พระองค์ไม่เคยหยุดนิ่งเลย รับเอาเตชะของสรรพสัตว์ไว้แล้ว ก็ปล่อยออกไปอีกครั้ง
3.164.41
विभजन्सर्वभूतानामायुः कर्म च भारत ।
अहोरात्रं कलाः काष्ठाः सृजत्येष सदा विभुः ॥ ३.१६४.४१ ॥
ภารตะเอ๋ย พระผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่วนี้ทรงจัดแบ่งอายุและกรรมให้แก่สรรพสัตว์ และทรงสร้างกลางวันกลางคืน ส่วนเสี้ยวและหน่วยแห่งเวลาอยู่เสมอ