महाभारत · अध्याय 3.168
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.168.1
यथागतं गते शक्रे भ्रातृभिः सह संगतः ।
कृष्णया चैव बीभत्सुर्धर्मराजमपूजयत् ॥ ३.१६८.१ ॥
इंद्र गेल्यावर, तो आल्याप्रमाणेच भावांसह व कृष्णेसह एकत्र येऊन बीभत्सु (अर्जुन) याने धर्मराजाचा सन्मान केला.
3.168.2
अभिवादयमानं तं मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डवम् ।
हर्षगद्गदया वाचा प्रहृष्टोऽर्जुनमब्रवीत् ॥ ३.१६८.२ ॥
नमस्कार करणाऱ्या त्या पांडवाच्या मस्तकाचे चुंबन घेऊन, हर्षाने गद्गद झालेल्या वाणीने प्रसन्न होऊन त्याने अर्जुनाला म्हटले.
3.168.3
कथमर्जुन कालोऽयं स्वर्गे रव्यतिगतस्तव ।
कथं चास्त्राण्यवाप्तानि देवराजश्च तोषितः ॥ ३.१६८.३ ॥
हे अर्जुना, स्वर्गात तुझा हा काळ कसा गेला? अस्त्रे कशी मिळवलीस आणि देवराजाला कसे संतुष्ट केलेस?
3.168.4
सम्यग्वा ते गृहीतानि कच्चिदस्त्राणि पाण्डव ।
कच्चित्सुराधिपः प्रीतो रुद्रश्चास्त्राण्यदात्तव ॥ ३.१६८.४ ॥
हे पांडवा, तू अस्त्रे योग्य रीतीने ग्रहण केलीस का? देवराज प्रसन्न झाला का, आणि रुद्राने तुला अस्त्रे दिली का?
3.168.5
यथा दृष्टश्च ते शक्रो भगवान्वा पिनाकधृत् ।
यथैवास्त्राण्यवाप्तानि यथैवाराधिताश्च ते ॥ ३.१६८.५ ॥
तू शक्राला किंवा पिनाकधारी भगवान शिवाला कसा पाहिलास, अस्त्रे कशी मिळवलीस आणि त्यांची आराधना कशी केलीस?
3.168.6
यथोक्तवांस्त्वां भगवाञ्शतक्रतुररिंदम ।
कृतप्रियस्त्वयाऽस्मीति तस्य ते किं प्रियं कृतम् ॥ ३.१६८.६ ॥
हे शत्रुदमना, भगवान शतक्रतु (इंद्र) तुला म्हणाले की 'तू माझे प्रिय केलेस'—तर त्याचे तू कोणते प्रिय कार्य केलेस?
3.168.7
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महाद्युते ।
यथा तुष्टो महादेवो देवराजस्तथाऽनघ ॥ ३.१६८.७ ॥
हे महातेजस्वी, महादेव आणि देवराज कसे संतुष्ट झाले हे विस्ताराने ऐकण्याची माझी इच्छा आहे, हे निष्पाप.
3.168.8
यच्चापि वज्रपाणेस्तु प्रियं कृतमरिंदम ।
एतदाख्याहि मे सर्वमखिलेन धनंजय ॥ ३.१६८.८ ॥
हे शत्रुदमना, वज्रपाणी इंद्राने जे प्रिय केले ते सर्व मला पूर्णपणे सांग, हे धनंजया.
3.168.9
शृणु हन्त महाराज विधिना येन दृष्टवान् ।
शतक्रतुमहं देवं भगवन्तं च शंकरम् ॥ ३.१६८.९ ॥
ऐका, हे महाराजा, ज्या विधीने मी शतक्रतू इंद्रदेवाला आणि भगवान शंकराला पाहिले, ते ऐका.
3.168.10
विद्यामधीत्य तां राजंस्त्वयोक्तामरिमर्दन ।
भवता च समादिष्टस्तपसे प्रस्थितो वनम् ॥ ३.१६८.१० ॥
हे राजा, आपण सांगितलेली ती विद्या शिकून, हे शत्रुमर्दना, आपल्या आज्ञेने मी तपासाठी वनाकडे निघालो.
3.168.11
भृगुतुन्दमथो गत्वा काम्यकादास्थितस्तपः ।
एकरात्रोषितः कंचिदपश्यं ब्राह्मणं पथि ॥ ३.१६८.११ ॥
नंतर भृगुतुंगावर जाऊन, काम्यकातून तप आरंभून, एक रात्र राहून, मी वाटेत एका ब्राह्मणाला पाहिले.
3.168.12
स मामपृच्छत्कौन्तेय क्वासि गन्ता ब्रवीहि मे ।
तस्मा अवितथं सर्वमब्रवं कुरुनन्दन ॥ ३.१६८.१२ ॥
त्याने मला विचारले, हे कौंतेया, तू कुठे चाललास? सांग. तेव्हा हे कुरुनंदना, मी त्याला सर्व काही खरेपणाने सांगितले.
3.168.13
स तथ्यं मम तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो राजसत्तम ।
अपूजयत मां राजन्प्रीतिमांश्चाभवन्मयि ॥ ३.१६८.१३ ॥
तो ब्राह्मण माझे सत्य वचन ऐकून, हे राजश्रेष्ठा, माझा सन्मान करता झाला; हे राजन्, तो माझ्यावर प्रसन्न झाला.
3.168.14
ततो मामब्रवीत्प्रीतस्तप आतिष्ठ भारत ।
तपस्वी नचिरेण त्वं द्रक्ष्यसे विबुधाधिषम् ॥ ३.१६८.१४ ॥
तेव्हा प्रसन्न होऊन तो मला म्हणाला, 'हे भारता, तप कर; तपस्वी होऊन तू लवकरच देवाधिपतीला पाहशील.'
3.168.15
ततोऽहं वचनात्तस्य गिरिमारुह्य शैशिरम् ।
तपोऽतप्यं महाराज मासं मूलफलाशनः ॥ ३.१६८.१५ ॥
तेव्हा त्याच्या सांगण्यावरून मी त्या हिमाच्छादित पर्वतावर चढून, हे महाराजा, एक महिना कंदमुळे आणि फळे खाऊन तप केले.
3.168.16
द्वितीयश्चापि मे मासो जलं भक्षयतो गतः ।
निराहारस्तृतीयेऽथ मासे पाण्डवनन्दन ॥ ३.१६८.१६ ॥
दुसरा महिनाही मी पाणी पिऊन घालवला; मग तिसऱ्या महिन्यात, हे पांडुनंदना, मी निराहार राहिलो.
3.168.17
ऊर्ध्वबाहुश्चतुर्थं तु मासमस्मि स्थितस्तदा ।
न च मे हीयते प्राणस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ३.१६८.१७ ॥
चौथ्या महिन्यात मी बाहू वर उचलून उभा राहिलो; तेव्हाही माझा प्राण क्षीण झाला नाही; ते जणू अद्भुतच झाले.
3.168.18
पञ्चमे त्वथ संप्राप्ते प्रथमे दिवसे गते ।
वराहसंस्थितं भूतं मत्समीपं समागमत् ॥ ३.१६८.१८ ॥
पाचवा महिना आल्यावर, पहिला दिवस उलटल्यावर, वराहरूपी एक प्राणी माझ्या जवळ आला.
3.168.19
निघ्नन्प्रोथेन पृथिवीं विलिखंश्चरणैरपि ।
संमार्जञ्जठरेणोर्वीं विवर्तंश्च मुहुर्मुहुः ॥ ३.१६८.१९ ॥
थुंकीने पृथ्वीवर आदळत, पायांनी ती ओरबाडत, पोटाने भूमी झाडत, वारंवार लोळत.
3.168.20
अनु तस्यापरं भूतं महत्कैरातसंस्थितम् ।
धनुर्बाणासिमत्प्राप्तं स्त्रीगणानुगतं तदा ॥ ३.१६८.२० ॥
त्यानंतर किरातरूपात उभा असलेला दुसरा महाप्राणी आला; धनुष्य, बाण, तलवार घेऊन, त्या वेळी स्त्रियांच्या समूहासह.
3.168.21
ततोऽहं धनुरादाय तथाऽक्षय्ये महेषुधी ।
अताडयं शरेणाथ तद्भूतं रोमहर्षणम् ॥ ३.१६८.२१ ॥
मग मी धनुष्य घेऊन, अक्षय दोन मोठे भाते घेऊन, त्या रोमांचकारी प्राण्यावर बाणाने प्रहार केला.
3.168.22
युपत्तं किरातस्तु विकृष्य बलवद्धनुः ।
अभ्याजघ्ने दृढतरं कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ३.१६८.२२ ॥
पण किरातने आपले बलवान धनुष्य ओढून, जणू पृथ्वी कंपित करत, अतिशय दृढपणे माझ्यावर प्रहार केला.
3.168.23
सतु मामब्रवीद्राजन्मम पूर्वपरिग्रहः ।
मृगयाधर्ममुत्सृज्य किमर्थं ताडितस्त्वया ॥ ३.१६८.२३ ॥
तो मला म्हणाला, "हे राजन! हे माझे पूर्वपरिग्रहण आहे. मृगयाधर्म सोडून तू मला का मारलेस?"
3.168.24
एष ते निशितैर्बाणैर्दर्पं हन्मि स्थिरो भव ।
संघर्षवान्महाकायस्ततो मामभ्यधावत ॥ ३.१६८.२४ ॥
"हे पाहा, तीक्ष्ण बाणांनी तुझा गर्व मी नष्ट करतो; स्थिर राहा." मग तो महाकाय, संतापाने भरलेला, माझ्यावर धावून आला.
3.168.25
ततो गिरिमिवात्यर्थमावृणोन्मां महाशरैः ।
तं चाहं शरवर्षेण महता समवाकिरम् ॥ ३.१६८.२५ ॥
तेव्हा त्याने पर्वताप्रमाणे महान बाणांनी मला पूर्णपणे झाकले. मी त्याला महान बाणवर्षावाने झाकून टाकले.
3.168.26
ततः शरैर्दीप्तमुखैर्यन्त्रितैरनु यन्त्रितैः ।
प्रत्यविध्यमहं तं तु वज्रैरिव शिलोच्चयम् ॥ ३.१६८.२६ ॥
तेव्हा मी प्रज्वलित टोकांच्या, नियंत्रित आणि अनुसरणाऱ्या बाणांनी त्याला प्रत्युत्तर दिले; जणू वज्रांनी शिलासमूहावर प्रहार केला.
3.168.27
तस्य तच्छतधा रूपमभवच्च सहस्रधा ।
तानि चास्य शरीराणि शरैरहमताडयम् ॥ ३.१६८.२७ ॥
त्याचे ते रूप शेकडो आणि हजारो प्रकारांनी झाले. मी त्याच्या त्या शरीरांवर बाणांनी प्रहार केला.
3.168.28
पुनस्तानि शरीराणि एकीभूतानि भारत ।
अदृश्यन्त महाराज तान्यहं व्यधमं पुनः ॥ ३.१६८.२८ ॥
हे भारता, पुन्हा ती शरीरे एकत्र होऊन दिसू लागली. हे महाराजा, मी त्यांना पुन्हा पाडले.
3.168.29
अणुर्बृहच्छिरा भूत्वा बृहच्चाणुशिराः पुनः ।
एकीभूतस्तदा राजन्सोऽभ्यवर्तत मां युधि ॥ ३.१६८.२९ ॥
लहान होऊन मोठ्या डोक्याचा आणि मोठा होऊन लहान डोक्याचा झाला; हे राजा, तेव्हा तो पुन्हा एक होऊन युद्धात माझ्यावर चालून आला.
3.168.30
यदाऽभिभवितुं बाणैर्न च शक्नोमि तं रणे ।
ततो महास्त्रमातिष्ठं वायव्यं भरतर्षभ ॥ ३.१६८.३० ॥
युद्धात बाणांनी त्याला जिंकणे मला शक्य झाले नाही, तेव्हा हे भरतश्रेष्ठा, मी वायव्य नावाचे महान अस्त्र हाती घेतले.
3.168.31
न चैनमशकं हन्तुं तदद्भुतमिवाभवत् ।
तस्मिन्प्रतिहते चास्त्रे विस्मयो मे महानभूत् ॥ ३.१६८.३१ ॥
मला त्याला मारता आले नाही; ते अद्भुतासारखे झाले. तो अस्त्र प्रतिहत झाल्यावर माझे मोठे आश्चर्य झाले.
3.168.32
तत्रापि च महाराज सविशेषमहं ततः ।
अस्त्रपूगेन महता रणे भूतमवाकिरम् ॥ ३.१६८.३२ ॥
तेथेही, हे महाराज, तेव्हा मी विशेषतः मोठ्या अस्त्रसमूहाने युद्धात त्या प्राण्याला झाकून टाकले.
3.168.33
स्थूणाकर्णमथो जालं शरवर्षं शरोल्वणम् ।
शलभास्त्रमश्मवर्षं समास्थायाहमभ्ययाम् ॥ ३.१६८.३३ ॥
स्थूणाकर्ण, नंतर जाळे, बाणवर्षाव, बाणांनी भयंकर, शलभास्त्र आणि दगडांचा वर्षाव यांचा आश्रय घेऊन मी पुढे गेलो.
3.168.34
जग्रास प्रसभं तानि सर्वाण्यस्त्राणि मे नृप ।
तेषु सर्वेषु जग्धेषु ब्रह्मास्त्रं महदादिशम् ॥ ३.१६८.३४ ॥
हे नृपा, त्याने माझी ती सर्व अस्त्रे बळजबरीने गिळून टाकली. ती सर्व गिळली गेल्यावर मी महान ब्रह्मास्त्र सोडले.
3.168.35
ततः प्रज्वलितैर्बाणैः सर्वतश्चोपचीयत ।
उपचीयमानश्च तदा महास्त्रेण व्यवर्धत ॥ ३.१६८.३५ ॥
तेव्हा जळत्या बाणांनी सर्व बाजूंनी ते भरले गेले; भरले जात असताना ते महान अस्त्राने वाढले.
3.168.36
ततः संतापिता लोका मत्प्रसूतेन तेजसा ।
क्षणएन हि दिशः स्वं च सर्वतो हि विदीपितं ॥ ३.१६८.३६ ॥
तेव्हा माझ्यापासून उत्पन्न झालेल्या तेजाने लोक संतप्त झाले; क्षणार्धात दिशा आणि स्वतःही सर्वत्र पेटल्या गेल्या.
3.168.37
तदप्यस्त्रं महातेजाः क्षणेनैव व्यशामयत् ।
ब्र्हमास्त्रे तु हते राजन्भयं मां महदाविशत् ॥ ३.१६८.३७ ॥
त्या महातेजस्वी पुरुषाने तो अस्त्रही क्षणात शांत केला. हे राजा, ब्रह्मास्त्र आघात पावल्यावर माझ्यात महान भय शिरले.
3.168.38
ततोऽहं धनुरादाय तथाऽक्षय्ये महेषुधी ।
सहसाऽभ्यहनं भूतं तान्यप्यस्त्राण्यभक्षयत् ॥ ३.१६८.३८ ॥
मग मी धनुष्य घेऊन, तसेच दोन अक्षय महान भाते घेऊन, अचानक त्या भूतावर प्रहार केला. त्याने ती अस्त्रेही गिळून टाकली.
3.168.39
एतेष्वस्त्रेषु भूतेन भक्षितेष्वायुधेषु च ।
मम तस् च भूतस्य बाहुयुद्धमवर्तत ॥ ३.१६८.३९ ॥
ही अस्त्रे आणि आयुधे त्या भूताने गिळून टाकल्यावर, माझे आणि त्या भूताचे बाहुयुद्ध सुरू झाले.
3.168.40
व्यायामं मुष्टिभिः कृत्वा तलैरभिसमाहतौ ।
अपायच्च तद्भूतमहं चापातयं महीम् ॥ ३.१६८.४० ॥
मुष्टींनी झुंजून, तळहातांनी एकमेकांवर प्रहार करून, मी त्या भूताला खाली पाडले; मी त्याला भूमीवर लोटले.
3.168.41
ततः प्रहस्य तद्भूतं तत्रैवान्तरधीयत ।
सह स्त्रीभिर्महाराज पश्यतो मेऽद्भुतोपमम् ॥ ३.१६८.४१ ॥
मग ते भूत हसून, स्त्रियांसह तेथेच अदृश्य झाले. महाराजा, माझ्या डोळ्यांदेखत ते अद्भुतासारखे घडले.
3.168.42
मुख्यं कृत्वा स भगवांस्ततोऽन्यद्रूपमात्मनः ।
दिव्यमेव महाराज वरानोऽद्भुतमम्बरम् ॥ ३.१६८.४२ ॥
मग त्या भगवंताने आपले मुख्य रूप सोडून, हे महाराजा, दुसरे दिव्य रूप धारण केले; उत्तम आणि अद्भुत वस्त्रही परिधान केले.
3.168.43
हित्वा किरातरूपं च भगवांस्त्रिदशेश्वरः ।
स्वरूपं दिव्यमास्थाय तस्यौ महेश्वरः ॥ ३.१६८.४३ ॥
भगवान त्रिदशेश्वराने किरातरूप सोडून दिव्य स्वरूप धारण केले आणि महेश्वर म्हणून उभे राहिले.
3.168.44
सोऽदृश्यत ततः साक्षाद्भगवान्गोवृषध्वजः ।
धनुर्गृह्यतदा पाणौ बहुरूपः पिनाकधृत् ॥ ३.१६८.४४ ॥
तेव्हा गोवृषध्वज भगवान प्रत्यक्ष दिसले. हातात धनुष्य घेऊन ते बहुरूप आणि पिनाकधारी होते.
3.168.45
स मामभ्येत्य समरे तथैवाभिमुखं स्थितम् ।
शूलपाणिरथोवाच तुष्टोस्मीति परंतप ॥ ३.१६८.४५ ॥
ते माझ्याजवळ आले. युद्धात समोर उभ्या असलेल्या मला शूलपाणी म्हणाले, 'हे शत्रुतापना, मी संतुष्ट आहे.'
3.168.46
ततस्तद्धनुरादाय तूणौ चाक्षय्यसायकौ ।
प्रादान्ममैव भगवान्वरयस्वेति चाब्रवीत् ॥ ३.१६८.४६ ॥
मग त्यांनी ते धनुष्य आणि अक्षय बाणांचे दोन भाते घेऊन ते मलाच दिले आणि भगवान म्हणाले, 'वर माग.'
3.168.47
तुष्टोस्मि तव कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते ।
मनोगतं वीर यत्ते तद्ब्रूहि वितराम्यहम्।
अमरत्वमपाहाय ब्रूहि यत्ते मनोगतम् ॥ ३.१६८.४७ ॥
'हे कौंतेया, मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे. सांग, तुझ्यासाठी मी काय करू? हे वीरा, तुझ्या मनात जे आहे ते सांग, ते मी देईन. अमरत्व सोडून, तुझ्या मनात जे आहे ते सांग.'
3.168.48
ततः प्राञ्डलिरेवाहमस्त्रेषु कृतमानसः ।
प्रणम्य शिरसा शर्वं ततो वचनमाददे ॥ ३.१६८.४८ ॥
मग अस्त्रांकडे मन लावलेल्या मी हात जोडून शर्वाला मस्तक वाकवून नमस्कार करून बोलू लागलो.
3.168.49
भगवानमे प्रसन्नश्चेदीप्सितोऽयं वरो मम ।
अस्त्राणीच्छाम्यहं ज्ञातुं यानि देवेषु कानिचित् ॥ ३.१६८.४९ ॥
भगवान माझ्यावर प्रसन्न असतील तर हाच मला इष्ट वर आहे. देवांमध्ये जी जी अस्त्रे आहेत ती मला जाणून घ्यायची आहेत.
3.168.50
ददानीत्येव भगवानब्रवीत्र्यम्बकश्च माम् ।
रौद्रमस्त्रं मदीयं त्वामुपस्थास्यति पाण्डव ॥ ३.१६८.५० ॥
'देईन' असे भगवान त्र्यंबक मला म्हणाले. हे पाण्डवा, माझे रौद्र अस्त्र तुझ्याजवळ येईल.
3.168.51
प्रददौ च मम प्रीतः सोऽस्त्रं पाशुपतं प्रभुः ।
उवाच च महादेवो दत्त्वा मेऽस्त्रं सनातनम् ॥ ३.१६८.५१ ॥
प्रसन्न होऊन त्या प्रभूंनी मला पाशुपत अस्त्र दिले. आणि महादेव मला हे सनातन अस्त्र देऊन म्हणाले.
3.168.52
न प्रयोज्यंभवेदेतन्मानुषेषु कथंचन ।
जगद्विनिर्दहेदेवमल्पतेजसि पातितम् ॥ ३.१६८.५२ ॥
हे अस्त्र माणसांवर कोणत्याही प्रकारे प्रयोजावे नाही. अल्पतेजस्वी माणसावर सोडले तर ते जगालाच जाळून टाकील.
3.168.53
पीड्यमानन बलवत्प्रयोज्यंस्याद्धनंजय ।
अस्त्राणां प्रतिघाते च सर्वथैव प्रयोजयेः ॥ ३.१६८.५३ ॥
हे धनंजया, बलवानाकडून पीडित झाल्यावरच याचा प्रयोग करावा; आणि अस्त्रांच्या प्रतिघातावेळी तर अवश्य याचा प्रयोग करावा.
3.168.54
ततोऽप्रतिहतं दिव्यं सर्वास्त्रप्रतिषेधनम् ।
मूर्तिमन्मे स्थितं पार्श्वे प्रसन्ने गोवृषध्वजे ॥ ३.१६८.५४ ॥
तेव्हा गोवृषध्वज प्रसन्न झाल्यावर, अप्रतिहत, दिव्य, सर्व अस्त्रांचे प्रतिषेधक असे ते अस्त्र मूर्तिमंत होऊन माझ्या बाजूला उभे राहिले.
3.168.55
उत्सादनममित्राणां परसेनानिकर्तनम् ।
दुरासदं दुष्प्रसहं सुरदानवराक्षसैः ॥ ३.१६८.५५ ॥
शत्रूंचा नाश करणारे, शत्रुसैन्याचे छेदन करणारे, देव, दानव आणि राक्षसांनाही दुर्धर्ष व असह्य असे.
3.168.56
अनुज्ञातस्त्वहं तेन तत्रैव समुपाविशम् ।
प्रेक्षतश्चैवमे देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.१६८.५६ ॥
त्यांनी अनुज्ञा दिल्यावर मी तिथेच बसलो. माझ्याकडे पाहत असतानाच तो देव तिथेच अंतर्धान पावला.