महाभारत · अध्याय 3.179
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.179.1
नगोत्तमं प्रस्रवणैरुपेतं ।
दिशां गजैः किन्नरपक्षिभिश्च।
सुखं निवासं जहतां हि तेषां ।
न प्रीतिरासीद्भरतर्षभाणाम् ॥ ३.१७९.१ ॥
दिशांचे हत्ती, किन्नर आणि पक्षी यांनी भरलेला, झऱ्यांनी युक्त असा तो श्रेष्ठ पर्वत सोडून जाणाऱ्या भरतश्रेष्ठांना आनंद वाटला नाही.
3.179.2
ततस्तु तेषां पुनरेव हर्षः ।
कैलासमालोक्य महान्बभूव।
कुबेरकान्तं भरतर्षभाणां ।
महीधरं वारिधरप्रकाशम् ॥ ३.१७९.२ ॥
तेव्हा त्या भरतश्रेष्ठांना पुन्हा मोठा आनंद झाला; कुबेराला प्रिय, मेघासारखा तेजस्वी कैलास पर्वत पाहून.
3.179.3
समुच्छ्रयान्पर्वतसंनिरोधान् ।
गोष्ठान्हरीणां गिरिगह्वराणि।
बहुप्रकाराणि समीक्ष्यवीराः ।
स्थलानि निम्नानि च तत्र तत्र ॥ ३.१७९.३ ॥
उंचवटे, पर्वतांनी वेढलेली ठिकाणे, हरिणांची कुरणे, पर्वतांच्या गुहा, तसेच विविध प्रकारची उंच-सखल ठिकाणे वीरांनी ठिकठिकाणी पाहिली.
3.179.4
तथैव चान्यानि महावनानि ।
मृगद्विजानेकपसेवितानि।
आलोकयन्तोऽभिययुः प्रतीता-
स्ते धन्विनाः खङ्गधरा नराग्र्याः ॥ ३.१७९.४ ॥
तसेच हरिण, पक्षी आणि अनेक माकडांनी सेवलेली इतर महावने पाहत, आनंदित होऊन धनुर्धर व खड्गधारी ते नरश्रेष्ठ पुढे निघाले.
3.179.5
वनानि रम्याणि नदीः सरांसि ।
गुहा गिरीणां गिरिगह्वराणि
एते निवासाः सततं बभूवु-
र्निशामुखं प्राप्य नरर्षभाणाम् ॥ ३.१७९.५ ॥
रम्य वने, नद्या, सरोवरे, पर्वतांच्या गुहा आणि दऱ्या — हीच सततची निवासस्थाने त्या नरश्रेष्ठांची झाली; रात्रीचा प्रारंभ झाल्यावर.
3.179.6
ते दुर्गवासं बहुधा निरुष्य ।
व्यतीत्य कैलासमचिन्त्यरूपम्।
आसेदुरत्यर्थमनोरमं ते ।
तमाश्रमाग्र्यं वृषपर्वणस्तु ॥ ३.१७९.६ ॥
ते अनेक प्रकारे दुर्गम ठिकाणी राहून, अचिंत्यरूप कैलासाला ओलांडून, अत्यंत मनोरम अशा वृषपर्वाच्या श्रेष्ठ आश्रमाला पोहोचले.
3.179.7
समेत्य राज्ञा वृषपर्वणा ते ।
प्रत्यर्चितास्तेन च वीतमोहाः।
शशंसिरे विस्तरशः प्रवासं ।
शिवं यथावद्वृषपर्वणस्ते ॥ ३.१७९.७ ॥
राजा वृषपर्व्याला भेटून, त्याच्याकडून सत्कार मिळून, मोहरहित होऊन, त्यांनी आपल्या प्रवासाची शुभ वार्ता विस्ताराने यथावत सांगितली.
3.179.8
सुखोषितास्तस्य त एकरात्रं ।
पुण्याश्रमे देवमहर्षिजुष्टे।
अभ्याययुस्ते बदरीं विशालां ।
सुखेन वीराः पुनरेव वासम् ॥ ३.१७९.८ ॥
देव आणि महर्षी यांनी सेवित केलेल्या त्या पुण्याश्रमात एक रात्र सुखाने राहून ते वीर विशाल बदरीकडे आले आणि पुन्हा सुखाने वास केला.
3.179.9
ऊषुस्ततस्तत्र महानुभावा ।
नारायणस्थानगताः समग्राः।
कुबेरकान्तां नलिनीं विशोकाः ।
संपश्यमानाः सुरसिद्धजुष्टाम् ॥ ३.१७९.९ ॥
तेथे ते महानुभाव नारायणाच्या स्थानी पोहोचून सर्वजण एकत्र राहिले; शोकरहित होऊन कुबेराला प्रिय, देव व सिद्धांनी सेवित त्या कमलसरोवराकडे पाहत राहिले.
3.179.10
तां चाथ दृष्ट्वा नलिनीं विशोकाः ।
पाण्डोः सुताः सर्वनरप्रधानाः।
ते रेमिरे नन्दनवासमेत्य ।
द्विजर्षयो वीतमला यथैव ॥ ३.१७९.१० ॥
त्या कमलसरोवराला पाहून शोकरहित पांडुपुत्र, सर्व मानवांत श्रेष्ठ, नंदनवनासारख्या वासाला येऊन आनंदले; निर्मल द्विज ऋषींप्रमाणे.
3.179.11
ततः क्रमेणोपययुर्नृवीरा ।
यथागतेनैव पथा समग्राः।
विहृत्य मासं सुखिनो बदर्यां ।
किरातराज्ञो विषयं सुबाहोः ॥ ३.१७९.११ ॥
नंतर ते वीर जसे आले होते त्याच मार्गाने सर्वजण क्रमाक्रमाने पुढे गेले. बदरीत एक महिना सुखाने राहून ते किरातराज सुबाहूच्या प्रदेशात पोहोचले.
3.179.12
चीनांस्तुषारान्दरदांश्च सर्वान् ।
देशान्कुलिन्दस्य च भूरिरम्यान्।
अतीत्य दुर्गं हिमवत्प्रदेशं ।
पुरं सुबाहोर्ददृशुर्नृवीराः ॥ ३.१७९.१२ ॥
चीन, तुषार, दरद आणि कुलिंद यांचे अत्यंत रमणीय देश ओलांडून, दुर्गम हिमालय प्रदेश पार करून त्या वीरांनी सुबाहूचे नगर पाहिले.
3.179.13
श्रुत्वा च तान्पार्थिव पुत्रपौत्रा-
न्प्राप्तान्सुबाहुर्विषये समग्रान्।
प्रत्युद्ययौ प्रीतियुतः स राजा ।
तं चाभ्यनन्दन्वृषभाः कुरूणाम् ॥ ३.१७९.१३ ॥
हे राजा, पुत्र आणि नातू संपूर्ण देशात आले आहेत हे ऐकून सुबाहू राजा आनंदाने त्यांच्या स्वागतास पुढे गेला; कुरूंमधील वृषभांनीही त्याचे अभिनंदन केले.
3.179.14
समेत्य राज्ञा तु सुबाहुना ते ।
सुतैर्विशोकप्रमुखैश्च सर्वे।
सहेनद्रसेनैः परिचारकैश्च ।
पौरोगवैर्ये च रमहानसस्थाः ॥ ३.१७९.१४ ॥
राजा सुबाहूला भेटून ते सर्व — विशोक प्रमुख असलेल्या पुत्रांसह, इंद्रसेन आदी सेवकांसह, आणि स्वयंपाकघरात असलेल्या आचाऱ्यांसह — एकत्र झाले.
3.179.15
सुखोपितास्तत्रत एकरात्रं ।
सूतान्समादाय रथांश्च सर्वान्।
घटोत्कचं सानुचरं विसृज्य ।
ततोऽभ्ययुर्यामुनमद्रिराजम् ॥ ३.१७९.१५ ॥
तेथे एक रात्र सुखाने राहून, सारथी आणि सर्व रथ घेऊन, अनुचरांसह घटोत्कचाला निरोप देऊन, त्यानंतर ते यमुनेकडे, पर्वतराजाकडे गेले.
3.179.16
तस्मिन्गिरौ प्रस्रवणोपपन्न-
हिमोत्तरीयारुणपाण्डुसानौ।
विशाखयूपं समुपेत्य चक्रु-
स्तदा निवासं पुरुषप्रवीराः ॥ ३.१७९.१६ ॥
झऱ्यांनी युक्त, हिमवस्त्रासारखी तांबूस-पांढरी शिखरे असलेल्या त्या पर्वतावर, विशाखयूपाजवळ पोहोचून त्या श्रेष्ठ वीरांनी तेव्हा निवास केला.
3.179.17
वराहनानामृगपक्षिजुष्टं ।
महावनं चैत्ररथप्रकाशम्।
शिवेन यात्वा मृगयाप्रधानाः ।
संवत्सरं तत्रवने विजह्रुः ॥ ३.१७९.१७ ॥
वराह, हरिण आणि अनेक पक्ष्यांनी भरलेल्या, चैत्ररथासारख्या तेजस्वी त्या महावनात शांतपणे जाऊन, शिकारीत अग्रेसर ते तेथे एक वर्ष विहरले.
3.179.18
तत्राससादातिबलं भुजङ्गं ।
क्षुधार्दितं मृत्युमिवोग्ररूपम्।
वृकोदरः पर्वतकन्दरायां ।
विषादमोहव्यथितान्तरात्मा ॥ ३.१७९.१८ ॥
तेथे पर्वताच्या गुहेत अत्यंत बलवान, भुकेने पीडित, मृत्यूसारख्या उग्र रूपाच्या एका सापाशी वृकोदराचा सामना झाला; विषाद आणि मोहाने त्याचे अंतरमन व्यथित झाले.
3.179.19
द्वीपोऽभवद्यत्र वृकोदरस्य ।
युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः।
अमोक्षयद्यस्तमनन्ततेजा ।
ग्राहेण संवेष्टितसर्वगात्रम् ॥ ३.१७९.१९ ॥
वृकोदरासाठी ते एका बेटासारखे आश्रयस्थान ठरले; ज्याचे सर्व शरीर मकराने वेढलेले होते, त्या वृकोदराला धर्मात्म्यांमध्ये श्रेष्ठ युधिष्ठिराने, अनंत तेजस्वी अशा त्याने, सोडवले.
3.179.20
ते द्वादशं वर्षमथोपयान्तं ।
वने विहुर्तुं कुरवः प्रतीताः।
तस्माद्वनाच्चैत्ररथप्रकाशा-
च्छ्रिया ज्वलन्तस्तपसा च युक्ताः ॥ ३.१७९.२० ॥
प्रसिद्ध कुरुवंशीय बारावे वर्ष जवळ आले असता त्या वनात विहार करत होते; मग चैत्ररथासारख्या तेजस्वी त्या वनातून, शोभेने झळकत आणि तपाने युक्त होऊन, ते निघाले.
3.179.21
ततश्च यात्वा मरुधन्वपार्श्वं ।
सदा धनुर्वेदरतिप्रधानाः।
सरस्वतीमेत्य निवासकामाः ।
सरस्ततो द्वैतवनं प्रतीयुः ॥ ३.१७९.२१ ॥
नंतर वाळवंटाच्या कडेला जाऊन, सदैव धनुर्वेदात रमणारे, वास्तव्याच्या इच्छेने सरस्वतीपर्यंत पोहोचून, नंतर द्वैतवनाकडे परत गेले.
3.179.22
समीक्ष् तान्द्वैतवने निविष्टा-
न्निवासिनस्तत्रततोऽभिजग्मुः।
तपोदमाचारसमाधियुक्ता-
स्तृणोदपात्रावरणाश्मकुट्टाः ॥ ३.१७९.२२ ॥
द्वैतवनात वस्ती केलेल्या त्यांना पाहून, तप, संयम, आचार व समाधी यांनी युक्त आणि गवत, जलपात्र, वस्त्र व दगडी कुट्टा बाळगणारे तेथील रहिवासी त्यांच्याकडे आले.
3.179.23
प्लक्षाक्षरौहीतकवेतसाश्च ।
तथा बदर्यः खदिराः शिरीषाः।
बिल्वेङ्गुदाः पीलुशमीकरीराः ।
सरस्वतीतीररुहा बभूवुः ॥ ३.१७९.२३ ॥
प्लक्ष, अक्ष, रौहीतक आणि वेतस; तसेच बदरी, खदिर, शिरीष, बिल्व, इंगुद, पीलू, शमी व करीर वृक्ष सरस्वतीच्या तीरावर वाढले होते.
3.179.24
तां यक्षगन्धर्वमहर्षिकान्ता-
मावासभूतामिव देवतानाम्।
सरस्वतीं प्रीतियुताश्चरन्तः ।
सुखं विजह्रुर्नरदेवपुत्राः ॥ ३.१७९.२४ ॥
यक्ष, गंधर्व व महर्षींना प्रिय, जणू देवांचे निवासस्थान असलेल्या त्या सरस्वतीच्या तीरी प्रेमाने फिरत नरदेवाचे पुत्र सुखाने विहरू लागले.