મહાભારત · અધ્યાય 3.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.18.1
साल्वबाणार्दिते तस्मिन्प्रद्युम्ने बलिनांवरे ।
वृष्णयो भग्नसंकल्पा विव्यथुः पृतनामुखे ॥ ३.१८.१ ॥
શાલ્વના બાણોથી પીડિત થયેલો, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદ્યુમ્ન ત્યાં હતો ત્યારે, સંકલ્પ ભાંગેલા વૃષ્ણિઓ સેનાના મોખરે વ્યથિત થયા.
3.18.2
हाहाकृतमभूत्सर्वं वृष्ण्यन्धकबलं ततः ।
प्रद्युम्ने मोहिते राजन्साल्वः प्रमुदितोऽभवत् ॥ ३.१८.२ ॥
ત્યારે વૃષ્ણિ-અંધકની આખી સેનામાં હાહાકાર મચી ગયો. હે રાજન, પ્રદ્યુમ્ન મૂર્છિત થતાં શાલ્વ અતિ પ્રસન્ન થયો.
3.18.3
तं तथा मोहितं दृष्ट्वा सारथिर्जवनैर्हयैः ।
रणादपाहरत्तूर्णं शिक्षितो दारुकिस्तदा ॥ ३.१८.३ ॥
તેને આ રીતે મૂર્છિત જોઈને, શિક્ષિત સારથિ દારુકે તરત જ વેગવાન ઘોડાઓ વડે તેને રણમેદાનમાંથી દૂર લઈ ગયો.
3.18.4
नातिदूरापयाते तु रथे रथवरप्रणुत् ।
धनुर्गृहीत्वा यन्तारं लब्धसज्ञोऽब्रवीदिदम् ॥ ३.१८.४ ॥
રથ બહુ દૂર ગયો ન હતો, ત્યારે શ્રેષ્ઠ રથ હાંકનારો ભાનમાં આવીને ધનુષ્ય લઈ સારથિને આ કહ્યું.
3.18.5
सौते किं ते व्यवसितं कस्माद्यासि पराङ्मुखः ।
नैष वृष्णिप्रवीराणामाहवे धर्म उच्यते ॥ ३.१८.५ ॥
હે સૂત, તારો નિર્ણય શો છે? મોં ફેરવીને કેમ જાય છે? યુદ્ધમાં વૃષ્ણિ વીરોનો ધર્મ આ નથી એવું કહેવાયું છે.
3.18.6
कच्चित्सौते न ते मोहः साल्वं दृष्ट्वा महाहवे ।
विषादो वा रणँ दृष्ट्वा ब्रूहि मे त्वं यथातथम् ॥ ३.१८.६ ॥
હે સૂત, શાલ્વને જોઈને મહાયુદ્ધમાં તને મોહ થયો છે? કે યુદ્ધ જોઈને વિષાદ થયો છે? જેવું છે તેવું મને કહે.
3.18.7
जानार्दने न मे मोहो नापि मां भयमाविशत् ।
अतिभारं तु ते मन्ये साल्वं केशवनन्दन ॥ ३.१८.७ ॥
હે જનાર્દન, મને મોહ નથી, ભયે પણ મને ઘેર્યો નથી. પરંતુ હે કેશવનંદન, હું માનું છું કે શાલ્વ તમારા માટે અતિ ભારરૂપ છે.
3.18.8
सोभियाति शनैर्वीर बलवानेष पापकृत् ।
मोहितश्च रणे शूरो रक्ष्यः सारथिना रथी ॥ ३.१८.८ ॥
હે વીર, તે ધીરે ધીરે આગળ વધી રહ્યો છે. આ બળવાન પાપી છે. રણમાં મોહિત થયેલા શૂર રથીનું સારથિએ રક્ષણ કરવું જોઈએ.
3.18.9
आयुष्मंस्त्वं मया नित्यं रक्षितव्यस्त्वयाऽप्यहम् ।
रक्षितव्यो रणे नित्यमिति कृत्वाऽपयाम्यहम् ॥ ३.१८.९ ॥
હે દીર્ઘાયુ, તારે મારાથી સદા રક્ષિત થવું જોઈએ, અને મારે પણ તારાથી રક્ષિત થવું જોઈએ. રણમાં હું સદા રક્ષણ યોગ્ય છું એમ માનીને હું પાછો ફરું છું.
3.18.10
एकश्चासि महाबाहो बहवश्चापि दानवाः ।
न समं रौक्मिणेयाहं रणए मत्वाऽपयामि वा ॥ ३.१८.१० ॥
હે મહાબાહુ, તું એકલો છે અને દાનવો ઘણા છે. હે રુક્મિણીપુત્ર, રણમાં હું તેમની સમાન નથી એમ માનીને હું પાછો ફરું છું.
3.18.11
एवं ब्रुवति सूते तु तदा मकरकेतुमान् ।
उवाच सूतं कौरव्य संनिवर्त्य रथं पुनः ॥ ३.१८.११ ॥
સારથી આ રીતે બોલતો હતો ત્યારે, મકરકેતુ (અર્જુન) સારથિને બોલ્યો; હે કૌરવ્ય, રથ ફરીથી પાછો વાળીને.
3.18.12
दारुकात्मज मैवं त्वं पुनः कार्षीः कथंचन ।
न्यपयानं रणात्सौते जीवतो मम कर्हिचित् ॥ ३.१८.१२ ॥
હે દારુકપુત્ર, તું ફરી ક્યારેય આ રીતે ન કરીશ. હે સારથિ, હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી રણમાંથી ક્યારેય પાછો ન વળીશ.
3.18.13
न स वृष्णिकुले जातो यो वै त्यजति संगरम् ।
यो वा निपतितं हन्ति तवास्मीति च वादिनम् ॥ ३.१८.१३ ॥
વૃષ્ણિ કુળમાં જન્મેલો યુદ્ધ છોડતો નથી; અને જે પડેલાને કે 'હું તારો છું' કહેનારાને મારે છે, તે એવો નથી.
3.18.14
तथा स्त्रियं च यो हन्ति बालं वृद्धं तथैव च ।
विरथं मुक्तकेशं च भग्नशस्त्रायुधं तथा ॥ ३.१८.१४ ॥
જે સ્ત્રી, બાળક, વૃદ્ધને એમ જ મારે છે, અને રથવિહોણા, છૂટા વાળવાળા, તૂટેલા શસ્ત્રવાળાને મારે છે, તે પણ એવો જ.
3.18.15
त्वं च सूतकुले जातो विदितः सूतकर्मणि ।
धर्मज्ञश्चासि वृष्णीनामाहवेष्वपि दारुके ॥ ३.१८.१५ ॥
તું સૂત કુળમાં જન્મેલો છે અને સારથ્ય કર્મમાં પ્રસિદ્ધ છે. હે દારુક, યુદ્ધોમાં પણ તું વૃષ્ણિઓનો ધર્મ જાણનારો છે.
3.18.16
स जानंश्चरितं कृत्स्नं वृष्णीनां पृतनामुखे ।
अपयानं पुन सौते मैवं कार्षीः कथंचन ॥ ३.१८.१६ ॥
વૃષ્ણિઓનું સમગ્ર આચરણ જાણનારો તું; સેનાના મોખરે ફરી પીછેહઠ, હે સૂત, કોઈ પણ રીતે ન કરજે.
3.18.17
अपयातं हतं पृष्ठे भ्रान्तं रणपलायितम् ।
गदाग्रजो दुराधर्षः किं मां वक्ष्यति माधवः ॥ ३.१८.१७ ॥
પીઠ પર ઘા ખાઈ, ભ્રમિત થઈ, યુદ્ધમાંથી ભાગેલા મને ગદાના અગ્રજ, દુર્ધર્ષ માધવ શું કહેશે?
3.18.18
केशवस्याग्रजो वाऽपि नीलवासा मदोत्कटः ।
किं वक्ष्यति महाबाहुर्बलदेवः समागतः ॥ ३.१८.१८ ॥
કેશવના અગ્રજ, નીલવસ્ત્રધારી, મદથી ઉગ્ર મહાબાહુ બલદેવ આવીને શું કહેશે?
3.18.19
किं वक्ष्यतिशिनेर्नप्ता रणसिंहो महारथः ।
अपयातं रणात्सूत साम्बश्च समितिंजयः ॥ ३.१८.१९ ॥
શિનિનો પૌત્ર, રણસિંહ મહારથી શું કહેશે? હે સારથિ, યુદ્ધમાંથી પાછો ફરેલો સામ્બ, સમિતિઓનો વિજેતા, શું કહેશે?
3.18.20
चारुदेष्णश्च दुर्धर्षस्तथैव गदसारणौ ।
अक्रूरश्च महाबाहुः किं मां वक्ष्यति सारथे ॥ ३.१८.२० ॥
ચારુદેષ્ણ અને દુર્ધર્ષ, તેમ જ ગદ અને સારણ, મહાબાહુ અક્રૂર મને શું કહેશે, હે સારથિ?
3.18.21
शूरं संभावितं शान्तं नित्यं पुरुषमानिनम् ।
स्त्रियश्च वृष्णिवीराणां किं मांवक्ष्यन्ति संगताः ॥ ३.१८.२१ ॥
'શૂર, સન્માનિત, શાંત, હંમેશાં પોતાના પુરુષત્વનો અભિમાની' એમ વૃષ્ણિવીરોની સ્ત્રીઓ એકત્ર થઈને મને શું કહેશે?
3.18.22
प्रद्युम्नोऽयमुपायाति भीतस्त्यक्त्वा महाहवम् ।
धिगेनमिति वक्ष्यन्ति न तु वक्ष्यन्ति साध्विति ॥ ३.१८.२२ ॥
આ પ્રદ્યુમ્ન ભયથી મહાયુદ્ધ છોડીને પાછો આવે છે. 'આને ધિક્કાર' એમ તેઓ કહેશે; 'સાધુ' એમ નહીં કહે.
3.18.23
धिग्वाचा परिहासोपि मम वा मद्विधस्य वा ।
मृत्युनाऽभ्यधिकः सौते स त्वं माव्यपयाः पुनः ॥ ३.१८.२३ ॥
નિંદાભર્યા શબ્દોની મશ્કરી પણ મારા પર, અથવા મારા જેવાના પર, મૃત્યુ કરતાં વધુ છે. હે સૌતિ, તું ફરી પાછો ન વળ.
3.18.24
भारं हि मयि संन्यस्य यातो मधुनिहा हरिः ।
यज्ञं बारतसिंहस्य न हि शक्योऽद्यमर्षितुम् । ॥ ३.१८.२४ ॥
ભાર મારા પર મૂકીને મધુનો હંતા હરિ ચાલ્યા ગયા છે. ભરતવંશના સિંહના યજ્ઞને આજે સહન કરવો શક્ય નથી.
3.18.25
कृतवर्मा मया वीरो निर्यास्यन्नेव वारितः ।
साल्वं निवारयिष्येऽहं तिष्ठ त्वमिति सूतज ॥ ३.१८.२५ ॥
વીર કૃતવર્માને નીકળવાનો હતો ત્યારે જ મેં તેને રોક્યો. "હું શાલ્વને રોકીશ, તું અહીં જ રહે" એમ કહીને, હે સૂતપુત્ર.
3.18.26
स च संभावयन्मां वै निवृत्तो हृदिकात्मजः ।
तं समेत्य रणं त्यक्त्वा किं वक्ष्यामि महारथं ॥ ३.१८.२६ ॥
તે મારું સન્માન કરતો પાછો ફર્યો. યુદ્ધ છોડીને તે મહારથીને મળીને હું શું કહીશ?
3.18.27
उपयान्तं दुराधर्षं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
पुरुषं पुण्डरीकाक्षं किं वक्ष्यामि महाभुजम् ॥ ३.१८.२७ ॥
શંખ, ચક્ર, ગદા ધારણ કરનાર, અજેય, કમળનેત્ર, મહાબાહુ પુરુષ નજીક આવતાં હું શું કહીશ?
3.18.28
सात्यकिं बलदेवं च ये चान्येऽन्धकवृष्णयः ।
मया स्पर्धन्ति सततं किं नु वक्ष्यामि तानहं ॥ ३.१८.२८ ॥
સાત્યકિ, બલદેવ અને જેઓ મારી સાથે સતત સ્પર્ધા કરે છે તે અંધક-વૃષ્ણિઓને હું શું કહીશ?
3.18.29
त्यक्त्वा रणमिमं सौते पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः ।
त्वयाऽपनीती विवशो न जीवेयं कथंचन ॥ ३.१८.२९ ॥
આ યુદ્ધ છોડીને, હે સૂતપુત્ર, પાછળથી બાણોથી ઘાયલ થઈને, તારા વડે લાચાર બનીને લઈ જવાયેલો હું કોઈ પણ રીતે જીવીશ નહીં.
3.18.30
संनिवर्त रथेनाशु पुनर्दारुकनन्दन ।
न चैतदेवं कर्तव्यमथापत्सु कथंचन ॥ ३.१८.३० ॥
હે દારુકપુત્ર, રથને ઝડપથી પાછો વાળ. આ રીતે કરવું યોગ્ય નથી, કોઈ પણ આપત્તિમાં પણ આ રીતે ન કરવું જોઈએ.
3.18.31
न जीवितमहं सौते बहु मन्ये कथंचन ।
अपयातो रणाद्भीतः पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः ॥ ३.१८.३१ ॥
હે સારથિ, હું કોઈ પણ રીતે જીવનને બહુ મૂલ્યવાન માનતો નથી; યુદ્ધથી ડરીને ભાગીને પાછળથી બાણોથી ઘાયલ થાઉં તો.
3.18.32
कदाऽपि सूतपुत्र त्वं जानीषे मां भयार्दितम् ।
अपयातं रणं हित्वा यथा कापुरुषं तथा ॥ ३.१८.३२ ॥
હે સૂતપુત્ર, શું તેં મને ક્યારેય ભયથી પીડાઈને, યુદ્ધ છોડીને કાયરની જેમ ભાગતો જોયો છે?
3.18.33
अयुक्तं तु मया त्यक्तुं संग्रामं दारुकात्मज ।
मयि युद्धार्थिनि भृशं स त्वं याहि यतो रणम् ॥ ३.१८.३३ ॥
હે દારુકપુત્ર, યુદ્ધ છોડવું મારા માટે યોગ્ય નથી; હું યુદ્ધનો અતિ ઇચ્છુક છું, માટે જ્યાં રણભૂમિ છે ત્યાં ચાલ.