महाभारत · अध्याय 3.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.18.1
साल्वबाणार्दिते तस्मिन्प्रद्युम्ने बलिनांवरे ।
वृष्णयो भग्नसंकल्पा विव्यथुः पृतनामुखे ॥ ३.१८.१ ॥
शाल्वाच्या बाणांनी पीडित झालेला, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असा प्रद्युम्न असताना, संकल्प भंगलेले वृष्णी सेनेच्या अग्रभागी व्यथित झाले.
3.18.2
हाहाकृतमभूत्सर्वं वृष्ण्यन्धकबलं ततः ।
प्रद्युम्ने मोहिते राजन्साल्वः प्रमुदितोऽभवत् ॥ ३.१८.२ ॥
तेव्हा वृष्णि-अंधकांचे सर्व सैन्य हाहाकाराने भरून गेले. हे राजा, प्रद्युम्न मूर्च्छित झाल्यावर शाल्व अत्यंत आनंदित झाला.
3.18.3
तं तथा मोहितं दृष्ट्वा सारथिर्जवनैर्हयैः ।
रणादपाहरत्तूर्णं शिक्षितो दारुकिस्तदा ॥ ३.१८.३ ॥
त्याला असे मूर्च्छित पाहून, प्रशिक्षित सारथी दारुकाने तेव्हा वेगवान घोड्यांनी त्याला त्वरित रणातून दूर नेले.
3.18.4
नातिदूरापयाते तु रथे रथवरप्रणुत् ।
धनुर्गृहीत्वा यन्तारं लब्धसज्ञोऽब्रवीदिदम् ॥ ३.१८.४ ॥
रथ फार दूर गेला नव्हता, तेव्हा श्रेष्ठ रथ चालवणारा शुद्धीवर आला, धनुष्य घेऊन सारथ्याला म्हणाला.
3.18.5
सौते किं ते व्यवसितं कस्माद्यासि पराङ्मुखः ।
नैष वृष्णिप्रवीराणामाहवे धर्म उच्यते ॥ ३.१८.५ ॥
हे सूता, तुझा निर्णय काय आहे? तोंड फिरवून का जातोस? युद्धात वृष्णिवीरांचा धर्म हा नाही असे सांगितले आहे.
3.18.6
कच्चित्सौते न ते मोहः साल्वं दृष्ट्वा महाहवे ।
विषादो वा रणँ दृष्ट्वा ब्रूहि मे त्वं यथातथम् ॥ ३.१८.६ ॥
हे सूता, शाल्वाला पाहून महायुद्धात तुला मोह झाला काय? की युद्ध पाहून विषाद झाला? जसे आहे तसे मला सांग.
3.18.7
जानार्दने न मे मोहो नापि मां भयमाविशत् ।
अतिभारं तु ते मन्ये साल्वं केशवनन्दन ॥ ३.१८.७ ॥
हे जनार्दना, मला मोह नाही, भयानेही मला ग्रासलेले नाही. पण हे केशवनंदना, शाल्व तुमच्यासाठी मोठे ओझे आहे असे मला वाटते.
3.18.8
सोभियाति शनैर्वीर बलवानेष पापकृत् ।
मोहितश्च रणे शूरो रक्ष्यः सारथिना रथी ॥ ३.१८.८ ॥
हे वीरा, तो हळूहळू पुढे येत आहे. हा बलवान पापी आहे. रणात मोहित झालेल्या शूर रथीचे सारथ्याने रक्षण करावे.
3.18.9
आयुष्मंस्त्वं मया नित्यं रक्षितव्यस्त्वयाऽप्यहम् ।
रक्षितव्यो रणे नित्यमिति कृत्वाऽपयाम्यहम् ॥ ३.१८.९ ॥
हे दीर्घायुषी, तू माझ्याकडून नेहमी रक्षिला जावास, आणि मीही तुझ्याकडून रक्षिला जावे. रणात नेहमी रक्षण करण्यायोग्य मी आहे असे मानून मी मागे फिरतो.
3.18.10
एकश्चासि महाबाहो बहवश्चापि दानवाः ।
न समं रौक्मिणेयाहं रणए मत्वाऽपयामि वा ॥ ३.१८.१० ॥
हे महाबाहो, तू एकटा आहेस आणि दानव अनेक आहेत. हे रुक्मिणीपुत्रा, रणात मी त्यांच्याबरोबर बरोबरीचा नाही असे मानून मी मागे फिरतो.
3.18.11
एवं ब्रुवति सूते तु तदा मकरकेतुमान् ।
उवाच सूतं कौरव्य संनिवर्त्य रथं पुनः ॥ ३.१८.११ ॥
सारथी असे बोलत असताना, मकरकेतू (अर्जुन) सारथ्याला म्हणाला; हे कौरव्या, रथ परत फिरवून पुन्हा.
3.18.12
दारुकात्मज मैवं त्वं पुनः कार्षीः कथंचन ।
न्यपयानं रणात्सौते जीवतो मम कर्हिचित् ॥ ३.१८.१२ ॥
हे दारुकपुत्रा, तू पुन्हा कधीही असे करू नकोस. हे सारथ्या, मी जिवंत असेपर्यंत रणातून कधीही माघार घेऊ नकोस.
3.18.13
न स वृष्णिकुले जातो यो वै त्यजति संगरम् ।
यो वा निपतितं हन्ति तवास्मीति च वादिनम् ॥ ३.१८.१३ ॥
वृष्णिकुलात जन्मलेला युद्ध सोडत नाही; आणि जो पडलेल्याला मारतो किंवा 'मी तुझा आहे' म्हणणाऱ्याला मारतो, तो असा नसतो.
3.18.14
तथा स्त्रियं च यो हन्ति बालं वृद्धं तथैव च ।
विरथं मुक्तकेशं च भग्नशस्त्रायुधं तथा ॥ ३.१८.१४ ॥
जो स्त्रीला, बालकाला, वृद्धाला तसेच मारतो, आणि रथहीन, मोकळ्या केसांच्या, तुटलेल्या शस्त्रांच्या माणसाला मारतो, तो तसाच.
3.18.15
त्वं च सूतकुले जातो विदितः सूतकर्मणि ।
धर्मज्ञश्चासि वृष्णीनामाहवेष्वपि दारुके ॥ ३.१८.१५ ॥
तू सूतकुलात जन्मलास आणि सारथ्यकर्मात प्रसिद्ध आहेस. हे दारुका, युद्धांतही तू वृष्णींचा धर्म जाणणारा आहेस.
3.18.16
स जानंश्चरितं कृत्स्नं वृष्णीनां पृतनामुखे ।
अपयानं पुन सौते मैवं कार्षीः कथंचन ॥ ३.१८.१६ ॥
वृष्णींचे सर्व आचरण जाणणारा तू; सेनेच्या अग्रभागी पुन्हा माघार घेणे, हे सूता, कोणत्याही प्रकारे करू नकोस.
3.18.17
अपयातं हतं पृष्ठे भ्रान्तं रणपलायितम् ।
गदाग्रजो दुराधर्षः किं मां वक्ष्यति माधवः ॥ ३.१८.१७ ॥
पाठीवर घाव होऊन, गोंधळून, युद्धातून पळालेल्या मला गदाचा अग्रज, दुर्धर्ष माधव काय म्हणेल?
3.18.18
केशवस्याग्रजो वाऽपि नीलवासा मदोत्कटः ।
किं वक्ष्यति महाबाहुर्बलदेवः समागतः ॥ ३.१८.१८ ॥
केशवाचा अग्रज, नीलवस्त्रधारी, मदाने उन्मत्त महाबाहू बलदेव येऊन काय म्हणेल?
3.18.19
किं वक्ष्यतिशिनेर्नप्ता रणसिंहो महारथः ।
अपयातं रणात्सूत साम्बश्च समितिंजयः ॥ ३.१८.१९ ॥
शिनीचा नातू, रणसिंह महारथी काय म्हणेल? हे सारथी, युद्धातून माघार घेतलेला साम्ब, समितिंजय, काय म्हणेल?
3.18.20
चारुदेष्णश्च दुर्धर्षस्तथैव गदसारणौ ।
अक्रूरश्च महाबाहुः किं मां वक्ष्यति सारथे ॥ ३.१८.२० ॥
चारुदेष्ण आणि दुर्धर्ष, तसेच गद आणि सारण, महाबाहू अक्रूर माझ्याबद्दल काय म्हणतील, हे सारथी?
3.18.21
शूरं संभावितं शान्तं नित्यं पुरुषमानिनम् ।
स्त्रियश्च वृष्णिवीराणां किं मांवक्ष्यन्ति संगताः ॥ ३.१८.२१ ॥
'शूर, सन्मानित, शांत, नेहमी आपल्या पुरुषार्थाचा अभिमान बाळगणारा' असे वृष्णिवीरांच्या स्त्रिया एकत्र येऊन माझ्याबद्दल काय म्हणतील?
3.18.22
प्रद्युम्नोऽयमुपायाति भीतस्त्यक्त्वा महाहवम् ।
धिगेनमिति वक्ष्यन्ति न तु वक्ष्यन्ति साध्विति ॥ ३.१८.२२ ॥
हा प्रद्युम्न भिऊन महायुद्ध सोडून परत येत आहे. 'याला धिक्कार' असेच ते म्हणतील; 'साधु' म्हणणार नाहीत.
3.18.23
धिग्वाचा परिहासोपि मम वा मद्विधस्य वा ।
मृत्युनाऽभ्यधिकः सौते स त्वं माव्यपयाः पुनः ॥ ३.१८.२३ ॥
निंदेच्या शब्दांनी केलेली थट्टासुद्धा माझ्यावर, किंवा माझ्यासारख्यावर, मृत्यूपेक्षाही अधिक असते. हे सौते, तू पुन्हा मागे फिरू नकोस.
3.18.24
भारं हि मयि संन्यस्य यातो मधुनिहा हरिः ।
यज्ञं बारतसिंहस्य न हि शक्योऽद्यमर्षितुम् । ॥ ३.१८.२४ ॥
भार माझ्यावर टाकून मधुहंता हरी निघून गेला आहे. भरतवंशातील सिंहाचा यज्ञ आज सहन करणे शक्य नाही.
3.18.25
कृतवर्मा मया वीरो निर्यास्यन्नेव वारितः ।
साल्वं निवारयिष्येऽहं तिष्ठ त्वमिति सूतज ॥ ३.१८.२५ ॥
वीर कृतवर्मा निघू लागला असताच मी त्याला अडवले. "मी शाल्वाला अडवतो, तू येथेच थांब" असे म्हणून, हे सूतपुत्रा.
3.18.26
स च संभावयन्मां वै निवृत्तो हृदिकात्मजः ।
तं समेत्य रणं त्यक्त्वा किं वक्ष्यामि महारथं ॥ ३.१८.२६ ॥
तो माझा सन्मान करीत परत गेला. युद्ध सोडून त्या महारथाला भेटून मी काय सांगू?
3.18.27
उपयान्तं दुराधर्षं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
पुरुषं पुण्डरीकाक्षं किं वक्ष्यामि महाभुजम् ॥ ३.१८.२७ ॥
शंख, चक्र, गदा धारण करणारा, दुर्धर्ष, कमलनयन, महाबाहू पुरुष जवळ येता मी काय सांगू?
3.18.28
सात्यकिं बलदेवं च ये चान्येऽन्धकवृष्णयः ।
मया स्पर्धन्ति सततं किं नु वक्ष्यामि तानहं ॥ ३.१८.२८ ॥
सात्यकी, बलदेव आणि जे अंधक-वृष्णी माझ्याशी सतत स्पर्धा करतात, त्यांना मी काय सांगू?
3.18.29
त्यक्त्वा रणमिमं सौते पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः ।
त्वयाऽपनीती विवशो न जीवेयं कथंचन ॥ ३.१८.२९ ॥
हे युद्ध सोडून, हे सूतपुत्रा, मागून बाणांनी घायाळ होऊन, तुझ्याकडून असहाय्यपणे नेला जाऊन मी कोणत्याही प्रकारे जगणार नाही.
3.18.30
संनिवर्त रथेनाशु पुनर्दारुकनन्दन ।
न चैतदेवं कर्तव्यमथापत्सु कथंचन ॥ ३.१८.३० ॥
हे दारुकपुत्रा, रथ लवकर परत फिरव. असे करणे योग्य नाही, कोणत्याही संकटातही असे करू नये.
3.18.31
न जीवितमहं सौते बहु मन्ये कथंचन ।
अपयातो रणाद्भीतः पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः ॥ ३.१८.३१ ॥
हे सारथी, मी कोणत्याही प्रकारे जीवनाला फार मोलाचे मानत नाही; युद्धातून भिऊन पळून जाऊन मागून बाणांनी घायाळ झालो तर.
3.18.32
कदाऽपि सूतपुत्र त्वं जानीषे मां भयार्दितम् ।
अपयातं रणं हित्वा यथा कापुरुषं तथा ॥ ३.१८.३२ ॥
हे सूतपुत्रा, भयाने पीडित होऊन युद्ध सोडून कापुरुषाप्रमाणे पळालेला मी आहे असे तू कधी जाणतोस का?
3.18.33
अयुक्तं तु मया त्यक्तुं संग्रामं दारुकात्मज ।
मयि युद्धार्थिनि भृशं स त्वं याहि यतो रणम् ॥ ३.१८.३३ ॥
हे दारुकपुत्रा, युद्ध सोडणे माझ्यासाठी योग्य नाही; मी युद्धाची अत्यंत इच्छा करणारा आहे, म्हणून जिथे रणभूमी आहे तिथे चल.