મહાભારત · અધ્યાય 3.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.181.1
स भीमसेनस्तेजस्वी तदा सर्पवशं गतः ।
चिन्तयामास सर्पस्य वीर्यमत्यद्भुतं महत् ॥ ३.१८१.१ ॥
ત્યારે તેજસ્વી ભીમસેન સર્પના વશમાં આવ્યા; તે સર્પના અતિ અદ્ભુત મહાન બળ વિશે તેઓ વિચારવા લાગ્યા.
3.181.2
उवाच च महासर्पं कामयाब्रूहि पन्नग ।
कस्त्वं भो भुजगश्रेष्ठ किं मया च करिष्यसि ॥ ३.१८१.२ ॥
તેમણે તે મહાસર્પને કહ્યું, "હે નાગ, કહે, તું કોણ છે? હે ભુજગશ્રેષ્ઠ, મારી સાથે તું શું કરીશ?"
3.181.3
पाण्डवो भीमसेनोऽहं धर्मराजादनन्तरः ।
नागायुतसमप्राणस्त्वया नीतः कथं वशम् ॥ ३.१८१.३ ॥
"હું પાંડવ ભીમસેન છું, ધર્મરાજ પછી જન્મેલો. દસ હજાર હાથીઓના પ્રાણબળવાળા મને તેં કેવી રીતે વશ કર્યો?"
3.181.4
सिंहाः केसरिणो व्याघ्रा महिषा वारणास्तथा ।
समागताश्च बहुशो निहताश्च मया युधि ॥ ३.१८१.४ ॥
"સિંહો, કેસરી સિંહો, વાઘ, ભેંસો અને હાથીઓ પણ ઘણીવાર મારી સામે આવ્યા અને યુદ્ધમાં મારા વડે માર્યા ગયા."
3.181.5
राक्षसाश्च पिशाचाश्च पन्नगाश्च महाबलाः ।
भुजवेगमशक्ता मे सोढुं पन्नगसत्तम ॥ ३.१८१.५ ॥
"રાક્ષસો, પિશાચો અને મહાબલી નાગો પણ મારી ભુજાઓનો વેગ સહન કરી શક્યા નથી, હે નાગશ્રેષ્ઠ."
3.181.6
किंनु विद्याबलं किंनु वरदानमथो तव ।
उद्योगमपि कुर्वाणो वशगोस्मि कृतस्त्वया ॥ ३.१८१.६ ॥
"આ તારા વિદ્યાબળથી છે કે વરદાનથી? અથવા પ્રયત્ન કરતા છતાં મને તેં વશ કરી લીધો?"
3.181.7
अनुत्यो विक्रमो नॄणामिति मे धीयते मतिः ।
यथेदं मे त्वया नाग बलं प्रतिहतं महत् ॥ ३.१८१.७ ॥
માણસોનો પરાક્રમ અજેય છે એવો મારો મત છે; હે નાગ, તેં મારું આ મહાન બળ રોકી દીધું છે.
3.181.8
इत्येवंवादिनं वीरं भीममक्लिष्टकारिणम् ।
भोगेन महता गृह्य समन्तात्पर्यवेष्टयत् ॥ ३.१८१.८ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા, સહજ કર્મ કરનાર વીર ભીમને તે નાગે પોતાના વિશાળ વીંટાઓથી પકડીને ચારેય બાજુથી વીંટળાઈ લીધો.
3.181.9
निगृह्यैनं महाबाहुं ततः स भुजगस्तदा ।
विमुच्यास्य भुजौ पीनाविदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१८१.९ ॥
તે મહાબાહુને પકડીને પછી તે સર્પે તેના પુષ્ટ બાહુ છોડી દીધા અને આ વચન કહ્યું.
3.181.10
दिष्टस्त्वं क्षुधितस्याद्य देवैर्भक्षो महाभुज ।
दिष्ट्या कालस्य महतः प्रियाः प्राणा हि देहिनां ॥ ३.१८१.१० ॥
હે મહાભુજ, આજે ભૂખ્યા મારા માટે દેવોએ તને આહાર નિશ્ચિત કર્યો છે; સદ્ભાગ્યે, મહાકાળ સામે દેહધારીઓને પોતાના પ્રાણ જ પ્રિય હોય છે.
3.181.11
यथा त्विदं मया प्राप्तं भुजङ्गत्वमरिंदम ।
तदवश्यं त्वया मत्तः श्रोतव्यं शृणु यन्मम ॥ ३.१८१.११ ॥
હે શત્રુદમન, મને આ સર્પપણું કેવી રીતે મળ્યું તે તારે મારી પાસેથી અવશ્ય સાંભળવું જોઈએ; મારું જે છે તે સાંભળ.
3.181.12
इमामवस्थां संप्राप्तो ह्यहं कोपान्महर्षिणा ।
शापस्यान्तं परिप्रेप्सुः सर्वस् कथयामि तत् ॥ ३.१८१.१२ ॥
મહર્ષિના ક્રોધથી હું આ અવસ્થાને પામ્યો છું; શાપનો અંત મેળવવાની ઇચ્છાથી હું એ બધું કહું છું.
3.181.13
नहुषो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः ।
तवैव पूर्वः पूर्वेषामायोर्वंशधरः सुतः ॥ ३.१८१.१३ ॥
નહુષ નામના રાજર્ષિ તમારા કાને સ્પષ્ટ પહોંચ્યા હશે; તેઓ તમારા પૂર્વજોમાં પ્રથમ હતા, આયુના વંશને ધારણ કરનારા પુત્ર.
3.181.14
सोहं शापादगस्त्यस्य ब्राह्मणानवमत्य च ।
इमामवस्थामापन्नः पश्य दैवमिदं मम ॥ ३.१८१.१४ ॥
હું અગસ્ત્યના શાપથી અને બ્રાહ્મણોનું અપમાન કરવાથી આ દશામાં આવી પડ્યો છું; જુઓ, આ મારું દૈવ છે.
3.181.15
त्वां चेदवध्यमायान्तमतीव प्रियदर्शनम् ।
अहमद्योपयोक्ष्यामि विधानं पश्य यादृशम् ॥ ३.१८१.१५ ॥
અવધ્ય અને અતિ પ્રિયદર્શન એવા તમે આવશો તો આજે હું તમને પકડીશ; મારું વિધાન કેવું છે તે જુઓ.
3.181.16
न हि मे मुच्यते कश्चित्कथंचित्प्रग्रहं गतः ।
गचजोवा महिषो वाऽपि षष्ठे काले नरोत्तम ॥ ३.१८१.१६ ॥
હે નરોત્તમ, મારી પકડમાં આવેલો કોઈ પણ રીતે છૂટતો નથી; હાથી હોય કે ભેંસ, છઠ્ઠા કાળમાં પણ.
3.181.17
नासि केवलसर्पेण तिर्यग्योनिषु वर्तता ।
गृहीतः कौरवश्रेष्ठ वरदानमिदं मम ॥ ३.१८१.१७ ॥
હે કૌરવશ્રેષ્ઠ, તમે કેવળ તિર્યગ્યોનિમાં રહેતા એક સાપથી પકડાયા નથી; આ મારું વરદાન છે.
3.181.18
पतता हि विमानाग्रान्मया शक्रासनाद्द्रुतम् ।
कुरु शापान्तमित्युक्तो भगवान्मुनिसत्तमः ॥ ३.१८१.१८ ॥
હું ઇન્દ્રાસનથી વિમાનના શિખર પરથી ઝડપથી પડતો હતો ત્યારે ભગવાન મુનિશ્રેષ્ઠને કહેવામાં આવ્યું: 'શાપનો અંત કરો.'
3.181.19
यस्त्वया वेष्टितो राजन्मोहमेति महाबलः ।
मोक्षस्ते भविता राजन्कस्माच्चित्कालपर्ययात् ॥ ३.१८१.१९ ॥
હે રાજન, તમારા વડે ઘેરાયેલો, મોહ પામતો એ મહાબલી — હે રાજન, થોડા સમય પછી તમને મુક્તિ મળશે.
3.181.20
ततोस्मि पतितो भूमौ न च मामजहात्स्मृतिः ।
स्मार्तमस्ति पुराणं मे यथैवाधिगतं तथा ॥ ३.१८१.२० ॥
ત્યારે હું ભૂમિ પર પડી ગયો, પરંતુ સ્મૃતિએ મને છોડ્યો નહીં. મેં જેમ શીખ્યું હતું તેમ પુરાણ મને સ્મરણમાં છે.
3.181.21
यस्तु ते व्याहृतान्प्रश्नान्प्रतिब्रूयाद्विभागवित् ।
स त्वां मोक्षयिता शापादिति मामब्रवीदृषिः ॥ ३.१८१.२१ ॥
તમે પૂછેલા પ્રશ્નોના જે વિભાગજ્ઞ ઉત્તર આપશે, તે તમને શાપથી મુક્ત કરશે — એમ ઋષિએ મને કહ્યું.
3.181.22
गृहीतस्य त्वया राजन्प्राणिनोपि बलीयसः ।
सत्वभ्रंशोऽधिकस्यापि सर्वस्याशु भविष्यति ॥ ३.१८१.२२ ॥
હે રાજન, તમારા વડે પકડાયેલા પ્રાણીનું — ભલે તે કેટલું ય બળવાન હોય — સત્ત્વ નષ્ટ થશે; અને જે અધિક છે તે સર્વનું પણ જલદી એમ જ થશે.
3.181.23
इतिचाप्यहमश्रौषं वचस्तेषां दयावताम् ।
मयि संजातहार्दानामथ तेऽन्तर्हिता द्विजाः ॥ ३.१८१.२३ ॥
આ રીતે મેં તે દયાળુ દ્વિજોના વચનો પણ સાંભળ્યાં; મારા પ્રત્યે સ્નેહ થયેલા તેઓ પછી અદૃશ્ય થઈ ગયા.
3.181.24
सोहं परमदुष्कर्मा वसामि निरयेऽशुचौ ।
सर्पयोनिमिमां प्राप्यकालाकाङ्क्षी महाद्युते ॥ ३.१८१.२४ ॥
હું, પરમ દુષ્કર્મી, અશુચિ નરકમાં વસું છું; હે મહાતેજસ્વી, આ સર્પયોનિ પામીને હું સમયની રાહ જોઉં છું.
3.181.25
तमुवाच महाबाहुर्भीमसेनो भुजङ्गमम् ।
न ते कुप्ये महासर्प नात्मने द्विजसत्तम ॥ ३.१८१.२५ ॥
મહાબાહુ ભીમસેને તે સર્પને કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, હે મહાસર્પ, હું તારા પર ક્રોધિત નથી, અને મારા પર પણ ક્રોધિત નથી.
3.181.26
यस्मादभावी भावी वा मनुष्यः सुखदुःखयोः ।
आगमे यदि वाऽपाये न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ३.१८१.२६ ॥
કારણ કે સુખ-દુઃખમાં, તે થવાનું હોય કે ન હોય, આવે કે જાય, માણસે મન દુઃખી ન કરવું જોઈએ.
3.181.27
दैवं पुरुषकारेण को वञ्चयितुमर्हति ।
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ॥ ३.१८१.२७ ॥
પુરુષાર્થથી દૈવને કોણ છેતરી શકે? હું દૈવને જ પરમ માનું છું; પુરુષાર્થ નિરર્થક છે.
3.181.28
पश्य दैवोपघाताद्धि भुजवीर्यव्यपाश्रयम् ।
इमामवस्थां संप्राप्तमनिमित्तमिहाद्य माम् ॥ ३.१८१.२८ ॥
જુઓ, દૈવના પ્રહારથી, ભુજબળ પર આધાર રાખનારો હું આજે અહીં કારણ વિના આ દશાએ પહોંચ્યો છું.
3.181.29
किंतु नाद्यानुशोचामि तथाऽऽत्मानं विनाशितम् ।
तथा तु विपिने न्यस्तान्भ्रातॄन्राज्यपरिच्युतान् ॥ ३.१८१.२९ ॥
પણ આજે હું મારી નાશ પામેલી દશા માટે શોક કરતો નથી, અને વનમાં છોડી દેવાયેલા, રાજ્યભ્રષ્ટ ભાઈઓ માટે પણ શોક કરતો નથી.
3.181.30
हिमवांश्च सुदुर्गोऽयं यक्षराक्षससंकुलः ।
मां समुद्वीक्षमाणास्ते प्रयतिष्यन्ति विह्वलाः ॥ ३.१८१.३० ॥
આ હિમાલય અતિ દુર્ગમ છે, યક્ષ-રાક્ષસોથી ભરેલો છે; મને જોઈને તેઓ વિહ્વળ થઈને પ્રયત્ન કરશે.
3.181.31
विनष्टमथ मां श्रुत्वा भविष्यन्ति निरुद्यमाः ।
धर्मशीला मया ते हि बाध्यन्ते राज्यगृद्धिना ॥ ३.१८१.३१ ॥
હું નષ્ટ થયો એમ સાંભળીને તેઓ ઉત્સાહહીન થઈ જશે; ધર્મશીલ એવા તેમને રાજ્યલોભી એવો હું ખરેખર પીડી રહ્યો છું.
3.181.32
अथवा नार्जुनो धीमान्विषादमुपयास्यति ।
सर्वास्त्रविदनाधृष्यो देवगन्धर्वराक्षसैः ॥ ३.१८१.३२ ॥
અથવા બુદ્ધિમાન અર્જુન વિષાદને પામશે નહીં; તે સર્વ અસ્ત્રોનો જ્ઞાતા છે અને દેવ, ગંધર્વ, રાક્ષસોથી પણ અજેય છે.
3.181.33
समर्थः स महाबाहुरेकाङ्ना सुमहाबलः ।
देवराजमपि स्थानात्प्रच्यावयितुमञ्जसा ॥ ३.१८१.३३ ॥
તે મહાબાહુ એકલો જ અત્યંત બળવાન છે; દેવરાજ ઇન્દ્રને પણ પોતાના સ્થાનેથી સહેલાઈથી ઉથલાવી શકવા સમર્થ છે.
3.181.34
किं पुनर्धृतराष्ट्रस् पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम् ।
विद्विष्टं सर्वलोकस्य दम्भमोहपरायणम् ॥ ३.१८१.३४ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર વિષે તો શું કહેવું? દુષ્ટ જુગારી, સર્વ લોકથી દ્વેષિત, દંભ અને મોહમાં લીન.
3.181.35
मातरं चैव शोचामि कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् ।
याऽस्माकं नित्यमाशास्ते महत्त्वमधिकं परैः ॥ ३.१८१.३५ ॥
અમારી માતા માટે પણ હું શોક કરું છું; તે દીન છે, પુત્રો પ્રત્યે લોભી છે, જે અમારા માટે હંમેશા બીજાઓ કરતાં વધુ મહત્તા ઇચ્છે છે.
3.181.36
तस्याः कथं त्वनाथाया मद्विनाशाद्भुजङ्गम् ।
सफलास्ते भविष्यन्ति मयि सर्वे मनोरथाः ॥ ३.१८१.३६ ॥
પરંતુ તે અનાથ માતાનું મારા વિનાશથી શું થશે? હે સર્પ, તારી બધી કામનાઓ મારામાં જ સફળ થશે.
3.181.37
नकुलः सहदेवश्च यमौ च गुरुवर्तिनौ ।
मद्वाहुबलसंगुप्तौ नित्यं पुरुषमानिनौ ॥ ३.१८१.३७ ॥
નકુલ અને સહદેવ, મોટાભાઈને અનુસરતા જોડિયા ભાઈઓ; મારા બાહુબળથી સદા સુરક્ષિત, પુરુષાભિમાની.
3.181.38
भविष्यतो निरुत्साहौ भ्रष्टवीर्यपराक्रमौ ।
मद्विनाशात्परिद्यूनाविति मे वर्तते मतिः ॥ ३.१८१.३८ ॥
મારા નાશથી તેઓ બંને ઉત્સાહહીન, વીર્ય અને પરાક્રમ ગુમાવી અત્યંત ક્ષીણ થશે, એવો મારો મત છે.
3.181.39
एवंविधं बहु तदा विललाप वृकोदरः ।
भुजङ्गभोगसंरुद्धो नाशकच्च विचेष्टितुम् ॥ ३.१८१.३९ ॥
ત્યારે વૃકોદર (ભીમ) આ રીતે ખૂબ વિલાપ કરવા લાગ્યો; સર્પના ભરડામાં બંધાયેલો, હલનચલન પણ કરી ન શકતો.
3.181.40
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो बभूवास्वस्तचेतनः ।
अनिष्टदर्शनान्घोरानुत्पातान्परिचिन्तयन् ॥ ३.१८१.४० ॥
પણ કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર ચિત્તે અસ્વસ્થ થયા; ભયંકર અશુભ ઉત્પાતો જોઈને તેમનો વિચાર કરતા.
3.181.41
दारुणं ह्यशिवं नादं शिवा दक्षिणतः स्थिता ।
दीप्तायां दिशि वित्रस्ता रौति तस्याश्रमस्य ह ॥ ३.१८१.४१ ॥
જમણી બાજુ ઊભેલી શિયાળણ, પ્રકાશિત દિશામાં ડરીને એ આશ્રમ પાસે ભયંકર, અશુભ સ્વરે રડતી હતી.
3.181.42
एकपक्षाक्षिचरणा वर्तिका घोरदर्शना ।
रक्तं वमन्ती ददृशे प्रत्यादित्यमभासुरा ॥ ३.१८१.४२ ॥
એક પાંખ, એક આંખ અને એક પગવાળી, ભયંકર રૂપની એક લાવા પક્ષિણી લોહી ઓકતી સૂર્ય સામે ચમકતી દેખાઈ.
3.181.43
प्रववौ चानिलो रूक्षश्चण्डः सर्करकर्षणः ।
अपसव्यानि सर्वाणि मृगपक्षिरुतानि च ॥ ३.१८१.४३ ॥
રૂક્ષ, પ્રચંડ પવન વાયો; રેતીના કણો ખેંચતો. મૃગ અને પક્ષીઓના બધા અવાજો અપસવ્ય થયા.
3.181.44
पृष्ठतो वायसः कृष्णो याहियाहीति वाशति ।
मुहुर्मुहुः स्फुरति च दक्षिणोऽस्य भुजस्तथा ॥ ३.१८१.४४ ॥
પાછળથી એક કાળો કાગડો 'જાઓ, જાઓ' કહીને વારંવાર કર્કશ અવાજ કરતો રહ્યો. તેનો જમણો ભુજ પણ એમ જ વારંવાર ફરકતો રહ્યો.
3.181.45
हृदयं चरणश्चापि वामोऽस्य परितप्यति ।
सव्यस्याक्ष्णओ विकारश्चाप्यनिष्टः समपद्यत ॥ ३.१८१.४५ ॥
તેનું હૃદય અને ડાબો પગ પણ તપવા લાગ્યાં. ડાબી આંખમાં પણ અશુભ વિકાર ઉત્પન્ન થયો.
3.181.46
धर्मराजोपि मेधावी शङ्कमानो महद्भयम् ।
द्रौपदीं परिपप्रच्छ क्व भीम इति भारत ॥ ३.१८१.४६ ॥
બુદ્ધિમાન ધર્મરાજે પણ મોટા ભયની શંકા કરીને દ્રૌપદીને પૂછ્યું, 'હે ભારત, ભીમ ક્યાં છે?'
3.181.47
शंस तस्मै पाञ्चाली चिरयातं वृकोदरम् ।
स प्रतस्थे महाबाहुर्धौम्येन सहितो नृपः ॥ ३.१८१.४७ ॥
પાંચાલીએ તેમને કહ્યું: વૃકોદર (ભીમ) ઘણા સમય પહેલાં ગયો છે. ત્યારે મહાબાહુ રાજા ધૌમ્ય સાથે નીકળ્યા.
3.181.48
द्रौपद्या रक्षणं कार्यमित्युवाच धनंजयम् ।
नकुलं सहदेवं च व्यादिदेश द्विजान्प्रति ॥ ३.१८१.४८ ॥
'દ્રૌપદીનું રક્ષણ કરવું જોઈએ' એમ તેમણે ધનંજય (અર્જુન)ને કહ્યું. નકુલ અને સહદેવને બ્રાહ્મણો વિશે આદેશ આપ્યો.
3.181.49
स तस्य पदमुन्नीय तस्मादेवाश्रमात्प्रभुः ।
मृगयामास कौन्तेयो भीमसेनं महावने ॥ ३.१८१.४९ ॥
તે પ્રભુ કૌન્તેયે તેનાં પગલાં ઓળખીને તે જ આશ્રમથી મહાવનમાં ભીમસેનને શોધ્યો.
3.181.50
स प्राचीं दिशमास्थाय महतो गजयूथपान् ।
ददर्श पृथिवीं चिह्नैर्भीमस्य परिचिह्निताम् ॥ ३.१८१.५० ॥
તે પૂર્વ દિશામાં ગયો અને મોટા હાથીઓના ટોળાં તથા તેમના સરદારોને જોયા; ભીમનાં ચિહ્નોથી અંકિત થયેલી ધરતી પણ જોઈ.
3.181.51
ततो मृगसहस्राणि मृगेनद्राणां शतानि च ।
पतितानि वने दृष्ट्वा मार्गं तस्याविशन्नृपः ॥ ३.१८१.५१ ॥
પછી જંગલમાં હજારો હરણ અને સેંકડો મૃગેન્દ્રો (સિંહો) પડેલા જોઈને રાજા તેના માર્ગમાં પ્રવેશ્યા.
3.181.52
धावतस्तस्य वीरस् मृगार्थं वातरंहसः ।
ऊरुवातविनिर्भग्नान्द्रुमान्व्यावर्जितान्पथिः ॥ ३.१८१.५२ ॥
હરણની પાછળ દોડતા તે વીરનો વેગ પવન જેવો હતો; તેની જાંઘોના પવનથી તૂટેલાં વૃક્ષો માર્ગમાં વળીને પડ્યાં હતાં.
3.181.53
स गत्वा तैस्तदा चिह्नैर्ददर्श गिरिगह्वरे ।
रूक्षमारुतभूयिष्ठे निष्पत्रद्रुमसंकुले ॥ ३.१८१.५३ ॥
તે તે ચિહ્નોને અનુસરીને પર્વતની ગુફામાં ગયો; તે રૂક્ષ પવનોથી ભરેલી અને પર્ણરહિત વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી હતી.
3.181.54
ईरिणे निर्जले देशे कण्टकिद्रुमसंकुले ।
अश्मस्थाणुक्षुपाकीर्णे सुदुर्गे विषमोत्कटे।
गृहीतं भुजगेन्द्रेण निश्चेष्टमनुजं तदा ॥ ३.१८१.५४ ॥
તે સૂકા, પાણી વિનાના સ્થળે, કાંટાળાં વૃક્ષોથી ભરેલા, પથ્થર, ઠૂંઠાં અને ઝાડીથી ભરેલા, પાર કરવા અતિ કઠિન, ઊંચાનીચા પ્રદેશમાં, ત્યારે નાના ભાઈને નાગરાજે પકડી લીધો અને તે નિશ્ચેષ્ટ પડ્યો હતો.