ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.181.1
स भीमसेनस्तेजस्वी तदा सर्पवशं गतः ।
चिन्तयामास सर्पस्य वीर्यमत्यद्भुतं महत् ॥ ३.१८१.१ ॥
ਉਦੋਂ ਤੇਜਸਵੀ ਭੀਮਸੇਨ ਸੱਪ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਉਸ ਸੱਪ ਦੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਮਹਾਨ ਬਲ ਬਾਰੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ।
3.181.2
उवाच च महासर्पं कामयाब्रूहि पन्नग ।
कस्त्वं भो भुजगश्रेष्ठ किं मया च करिष्यसि ॥ ३.१८१.२ ॥
ਉਸ ਮਹਾਸਰਪ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਾਗ, ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਹੇ ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?"
3.181.3
पाण्डवो भीमसेनोऽहं धर्मराजादनन्तरः ।
नागायुतसमप्राणस्त्वया नीतः कथं वशम् ॥ ३.१८१.३ ॥
"ਮੈਂ ਪਾਂਡਵ ਭੀਮਸੇਨ ਹਾਂ, ਧਰਮਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮਿਆ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ?"
3.181.4
सिंहाः केसरिणो व्याघ्रा महिषा वारणास्तथा ।
समागताश्च बहुशो निहताश्च मया युधि ॥ ३.१८१.४ ॥
"ਸ਼ੇਰ, ਕੇਸਰੀ ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ।"
3.181.5
राक्षसाश्च पिशाचाश्च पन्नगाश्च महाबलाः ।
भुजवेगमशक्ता मे सोढुं पन्नगसत्तम ॥ ३.१८१.५ ॥
"ਰਾਕਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨਾਗ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦਾ ਵੇਗ ਸਹਿਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।"
3.181.6
किंनु विद्याबलं किंनु वरदानमथो तव ।
उद्योगमपि कुर्वाणो वशगोस्मि कृतस्त्वया ॥ ३.१८१.६ ॥
"ਇਹ ਤੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੈ ਜਾਂ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ? ਜਾਂ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ?"
3.181.7
अनुत्यो विक्रमो नॄणामिति मे धीयते मतिः ।
यथेदं मे त्वया नाग बलं प्रतिहतं महत् ॥ ३.१८१.७ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਜੇਤੂ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ; ਹੇ ਨਾਗ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਬਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
3.181.8
इत्येवंवादिनं वीरं भीममक्लिष्टकारिणम् ।
भोगेन महता गृह्य समन्तात्पर्यवेष्टयत् ॥ ३.१८१.८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਬਿਨਾਂ ਕਸ਼ਟ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਭੀਮ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਵਲਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਲਪੇਟ ਲਿਆ।
3.181.9
निगृह्यैनं महाबाहुं ततः स भुजगस्तदा ।
विमुच्यास्य भुजौ पीनाविदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१८१.९ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਸਰਪ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
3.181.10
दिष्टस्त्वं क्षुधितस्याद्य देवैर्भक्षो महाभुज ।
दिष्ट्या कालस्य महतः प्रियाः प्राणा हि देहिनां ॥ ३.१८१.१० ॥
ਹੇ ਮਹਾਭੁਜ, ਅੱਜ ਭੁੱਖੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਮਹਾਕਾਲ ਅੱਗੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
3.181.11
यथा त्विदं मया प्राप्तं भुजङ्गत्वमरिंदम ।
तदवश्यं त्वया मत्तः श्रोतव्यं शृणु यन्मम ॥ ३.१८१.११ ॥
ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਦਮਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਰਪਪਣਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਜੋ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣ।
3.181.12
इमामवस्थां संप्राप्तो ह्यहं कोपान्महर्षिणा ।
शापस्यान्तं परिप्रेप्सुः सर्वस् कथयामि तत् ॥ ३.१८१.१२ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ; ਸਰਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
3.181.13
नहुषो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः ।
तवैव पूर्वः पूर्वेषामायोर्वंशधरः सुतः ॥ ३.१८१.१३ ॥
ਨਹੁਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਸਾਫ਼ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਣਗੇ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਨ, ਆਯੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ।
3.181.14
सोहं शापादगस्त्यस्य ब्राह्मणानवमत्य च ।
इमामवस्थामापन्नः पश्य दैवमिदं मम ॥ ३.१८१.१४ ॥
ਮੈਂ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਸਰਾਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਵੇਖੋ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
3.181.15
त्वां चेदवध्यमायान्तमतीव प्रियदर्शनम् ।
अहमद्योपयोक्ष्यामि विधानं पश्य यादृशम् ॥ ३.१८१.१५ ॥
ਅਵਧ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੂੰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫੜਾਂਗਾ; ਵੇਖ ਮੇਰਾ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
3.181.16
न हि मे मुच्यते कश्चित्कथंचित्प्रग्रहं गतः ।
गचजोवा महिषो वाऽपि षष्ठे काले नरोत्तम ॥ ३.१८१.१६ ॥
ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਛੁੱਟਦਾ; ਹਾਥੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੱਝ, ਛੇਵੇਂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ।
3.181.17
नासि केवलसर्पेण तिर्यग्योनिषु वर्तता ।
गृहीतः कौरवश्रेष्ठ वरदानमिदं मम ॥ ३.१८१.१७ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤਿਰਯਗ ਜੂਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।
3.181.18
पतता हि विमानाग्रान्मया शक्रासनाद्द्रुतम् ।
कुरु शापान्तमित्युक्तो भगवान्मुनिसत्तमः ॥ ३.१८१.१८ ॥
ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਸਣ ਤੋਂ ਵਿਮਾਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦਿਆਂ, ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: 'ਸਰਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੋ।'
3.181.19
यस्त्वया वेष्टितो राजन्मोहमेति महाबलः ।
मोक्षस्ते भविता राजन्कस्माच्चित्कालपर्ययात् ॥ ३.१८१.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮੋਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
3.181.20
ततोस्मि पतितो भूमौ न च मामजहात्स्मृतिः ।
स्मार्तमस्ति पुराणं मे यथैवाधिगतं तथा ॥ ३.१८१.२० ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ, ਪੁਰਾਣ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
3.181.21
यस्तु ते व्याहृतान्प्रश्नान्प्रतिब्रूयाद्विभागवित् ।
स त्वां मोक्षयिता शापादिति मामब्रवीदृषिः ॥ ३.१८१.२१ ॥
ਜੋ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇਰੇ ਪੁੱਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਛੁਡਾਏਗਾ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
3.181.22
गृहीतस्य त्वया राजन्प्राणिनोपि बलीयसः ।
सत्वभ्रंशोऽधिकस्यापि सर्वस्याशु भविष्यति ॥ ३.१८१.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਤੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ — ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇ — ਉਸ ਦਾ ਸੱਤਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਅਧਿਕ ਹੈ ਉਸ ਸਭ ਦਾ ਵੀ ਛੇਤੀ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
3.181.23
इतिचाप्यहमश्रौषं वचस्तेषां दयावताम् ।
मयि संजातहार्दानामथ तेऽन्तर्हिता द्विजाः ॥ ३.१८१.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਆਲੂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਵੀ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਨੇਹ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ; ਫਿਰ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
3.181.24
सोहं परमदुष्कर्मा वसामि निरयेऽशुचौ ।
सर्पयोनिमिमां प्राप्यकालाकाङ्क्षी महाद्युते ॥ ३.१८१.२४ ॥
ਮੈਂ, ਪਰਮ ਦੁਸ਼ਕਰਮੀ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਇਸ ਸਰਪ-ਜੂਨ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
3.181.25
तमुवाच महाबाहुर्भीमसेनो भुजङ्गमम् ।
न ते कुप्ये महासर्प नात्मने द्विजसत्तम ॥ ३.१८१.२५ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਉਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ, ਹੇ ਮਹਾਸੱਪ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ।
3.181.26
यस्मादभावी भावी वा मनुष्यः सुखदुःखयोः ।
आगमे यदि वाऽपाये न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ३.१८१.२६ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹੋਣੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
3.181.27
दैवं पुरुषकारेण को वञ्चयितुमर्हति ।
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ॥ ३.१८१.२७ ॥
ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਦੈਵ ਨੂੰ ਕੌਣ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਦੈਵ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਪੌਰਖ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
3.181.28
पश्य दैवोपघाताद्धि भुजवीर्यव्यपाश्रयम् ।
इमामवस्थां संप्राप्तमनिमित्तमिहाद्य माम् ॥ ३.१८१.२८ ॥
ਵੇਖ, ਦੈਵ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ, ਬਾਹੂ-ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।
3.181.29
किंतु नाद्यानुशोचामि तथाऽऽत्मानं विनाशितम् ।
तथा तु विपिने न्यस्तान्भ्रातॄन्राज्यपरिच्युतान् ॥ ३.१८१.२९ ॥
ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
3.181.30
हिमवांश्च सुदुर्गोऽयं यक्षराक्षससंकुलः ।
मां समुद्वीक्षमाणास्ते प्रयतिष्यन्ति विह्वलाः ॥ ३.१८१.३० ॥
ਇਹ ਹਿਮਾਲਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਯਕਸ਼-ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਯਤਨ ਕਰਨਗੇ।
3.181.31
विनष्टमथ मां श्रुत्वा भविष्यन्ति निरुद्यमाः ।
धर्मशीला मया ते हि बाध्यन्ते राज्यगृद्धिना ॥ ३.१८१.३१ ॥
ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹਹੀਣ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਲੋਭੀ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
3.181.32
अथवा नार्जुनो धीमान्विषादमुपयास्यति ।
सर्वास्त्रविदनाधृष्यो देवगन्धर्वराक्षसैः ॥ ३.१८१.३२ ॥
ਜਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਰਜੁਨ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣੂ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੇਯ ਹੈ।
3.181.33
समर्थः स महाबाहुरेकाङ्ना सुमहाबलः ।
देवराजमपि स्थानात्प्रच्यावयितुमञ्जसा ॥ ३.१८१.३३ ॥
ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
3.181.34
किं पुनर्धृतराष्ट्रस् पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम् ।
विद्विष्टं सर्वलोकस्य दम्भमोहपरायणम् ॥ ३.१८१.३४ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਬੁਰਾ ਜੂਏਬਾਜ਼, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਦੰਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।
3.181.35
मातरं चैव शोचामि कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् ।
याऽस्माकं नित्यमाशास्ते महत्त्वमधिकं परैः ॥ ३.१८१.३५ ॥
ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ ਲਈ ਵੀ ਮੈਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਦੀਨ ਹੈ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਡਿਆਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3.181.36
तस्याः कथं त्वनाथाया मद्विनाशाद्भुजङ्गम् ।
सफलास्ते भविष्यन्ति मयि सर्वे मनोरथाः ॥ ३.१८१.३६ ॥
ਪਰ ਉਸ ਅਨਾਥ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਹੇ ਸਰਪ, ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਫਲ ਹੋਣਗੀਆਂ।
3.181.37
नकुलः सहदेवश्च यमौ च गुरुवर्तिनौ ।
मद्वाहुबलसंगुप्तौ नित्यं पुरुषमानिनौ ॥ ३.१८१.३७ ॥
ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾ; ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਪੁਰਸ਼ਾਰਥੀ।
3.181.38
भविष्यतो निरुत्साहौ भ्रष्टवीर्यपराक्रमौ ।
मद्विनाशात्परिद्यूनाविति मे वर्तते मतिः ॥ ३.१८१.३८ ॥
ਮੇਰੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਤਸ਼ਾਹਹੀਣ, ਵੀਰਜ ਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ।
3.181.39
एवंविधं बहु तदा विललाप वृकोदरः ।
भुजङ्गभोगसंरुद्धो नाशकच्च विचेष्टितुम् ॥ ३.१८१.३९ ॥
ਤਦ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਸੱਪ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਿਲ ਵੀ ਨਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ।
3.181.40
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो बभूवास्वस्तचेतनः ।
अनिष्टदर्शनान्घोरानुत्पातान्परिचिन्तयन् ॥ ३.१८१.४० ॥
ਪਰ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ੁਭ ਉਤਪਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
3.181.41
दारुणं ह्यशिवं नादं शिवा दक्षिणतः स्थिता ।
दीप्तायां दिशि वित्रस्ता रौति तस्याश्रमस्य ह ॥ ३.१८१.४१ ॥
ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੀ ਗਿੱਦੜੀ, ਚਮਕਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਰੀ ਹੋਈ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਭਿਆਨਕ, ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ।
3.181.42
एकपक्षाक्षिचरणा वर्तिका घोरदर्शना ।
रक्तं वमन्ती ददृशे प्रत्यादित्यमभासुरा ॥ ३.१८१.४२ ॥
ਇੱਕ ਖੰਭ, ਇੱਕ ਅੱਖ ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਦੀ ਇੱਕ ਬਟੇਰ ਲਹੂ ਉਗਲਦੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕਦੀ ਦਿਸੀ।
3.181.43
प्रववौ चानिलो रूक्षश्चण्डः सर्करकर्षणः ।
अपसव्यानि सर्वाणि मृगपक्षिरुतानि च ॥ ३.१८१.४३ ॥
ਰੁੱਖੀ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾ ਵਗੀ; ਰੇਤ-ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਹੋਈ। ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਪਸਵਿਆ ਹੋ ਗਈਆਂ।
3.181.44
पृष्ठतो वायसः कृष्णो याहियाहीति वाशति ।
मुहुर्मुहुः स्फुरति च दक्षिणोऽस्य भुजस्तथा ॥ ३.१८१.४४ ॥
ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਕਾਂ 'ਜਾਓ, ਜਾਓ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਾਂ-ਕਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਫੜਕਦੀ ਰਹੀ।
3.181.45
हृदयं चरणश्चापि वामोऽस्य परितप्यति ।
सव्यस्याक्ष्णओ विकारश्चाप्यनिष्टः समपद्यत ॥ ३.१८१.४५ ॥
ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਵੀ ਸੜਨ ਲੱਗੇ। ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
3.181.46
धर्मराजोपि मेधावी शङ्कमानो महद्भयम् ।
द्रौपदीं परिपप्रच्छ क्व भीम इति भारत ॥ ३.१८१.४६ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਡਰ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਿਆਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭੀਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'
3.181.47
शंस तस्मै पाञ्चाली चिरयातं वृकोदरम् ।
स प्रतस्थे महाबाहुर्धौम्येन सहितो नृपः ॥ ३.१८१.४७ ॥
ਪਾਂਚਾਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ: ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਜਾ ਧੌਮਯ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
3.181.48
द्रौपद्या रक्षणं कार्यमित्युवाच धनंजयम् ।
नकुलं सहदेवं च व्यादिदेश द्विजान्प्रति ॥ ३.१८१.४८ ॥
'ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਹੈ', ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
3.181.49
स तस्य पदमुन्नीय तस्मादेवाश्रमात्प्रभुः ।
मृगयामास कौन्तेयो भीमसेनं महावने ॥ ३.१८१.४९ ॥
ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਂਤੇਯ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਮਹਾਂਵਨ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ।
3.181.50
स प्राचीं दिशमास्थाय महतो गजयूथपान् ।
ददर्श पृथिवीं चिह्नैर्भीमस्य परिचिह्निताम् ॥ ३.१८१.५० ॥
ਉਹ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭੀਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਵੇਖਿਆ।
3.181.51
ततो मृगसहस्राणि मृगेनद्राणां शतानि च ।
पतितानि वने दृष्ट्वा मार्गं तस्याविशन्नृपः ॥ ३.१८१.५१ ॥
ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦਰ (ਸ਼ੇਰ) ਡਿੱਗੇ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
3.181.52
धावतस्तस्य वीरस् मृगार्थं वातरंहसः ।
ऊरुवातविनिर्भग्नान्द्रुमान्व्यावर्जितान्पथिः ॥ ३.१८१.५२ ॥
ਹਿਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਉਸ ਵੀਰ ਦਾ ਵੇਗ ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਰੁੱਖ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮੁੜੇ ਪਏ ਸਨ।
3.181.53
स गत्वा तैस्तदा चिह्नैर्ददर्श गिरिगह्वरे ।
रूक्षमारुतभूयिष्ठे निष्पत्रद्रुमसंकुले ॥ ३.१८१.५३ ॥
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਉਹ ਰੁੱਖੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਣੀ ਸੀ।
3.181.54
ईरिणे निर्जले देशे कण्टकिद्रुमसंकुले ।
अश्मस्थाणुक्षुपाकीर्णे सुदुर्गे विषमोत्कटे।
गृहीतं भुजगेन्द्रेण निश्चेष्टमनुजं तदा ॥ ३.१८१.५४ ॥
ਉਸ ਬੰਜਰ, ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੰਡੇਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪੱਥਰਾਂ, ਟੁੰਡਾਂ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਲੰਘਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖੀ, ਊਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਨਾਗਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਬੇਹਰਕਤ ਪਿਆ ਸੀ।