മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.181.1
स भीमसेनस्तेजस्वी तदा सर्पवशं गतः ।
चिन्तयामास सर्पस्य वीर्यमत्यद्भुतं महत् ॥ ३.१८१.१ ॥
അപ്പോൾ തേജസ്വിയായ ഭീമസേനൻ സർപ്പത്തിന്റെ വശത്തിലായി; ആ സർപ്പത്തിന്റെ അത്യന്തം അദ്ഭുതകരമായ മഹാബലത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു.
3.181.2
उवाच च महासर्पं कामयाब्रूहि पन्नग ।
कस्त्वं भो भुजगश्रेष्ठ किं मया च करिष्यसि ॥ ३.१८१.२ ॥
ആ മഹാസർപ്പത്തോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "ഹേ നാഗമേ, പറയൂ, നീ ആരാണ്? ഹേ സർപ്പശ്രേഷ്ഠാ, എന്നോട് നീ എന്ത് ചെയ്യും?"
3.181.3
पाण्डवो भीमसेनोऽहं धर्मराजादनन्तरः ।
नागायुतसमप्राणस्त्वया नीतः कथं वशम् ॥ ३.१८१.३ ॥
"ഞാൻ പാണ്ഡവനായ ഭീമസേനൻ; ധർമരാജനു ശേഷം ജനിച്ചവൻ. പതിനായിരം ആനകളുടെ പ്രാണബലമുള്ള എന്നെ നീ എങ്ങനെ വശത്താക്കി?"
3.181.4
सिंहाः केसरिणो व्याघ्रा महिषा वारणास्तथा ।
समागताश्च बहुशो निहताश्च मया युधि ॥ ३.१८१.४ ॥
"സിംഹങ്ങളും കേസരി സിംഹങ്ങളും കടുവകളും എരുമകളും ആനകളും പലപ്പോഴും എന്റെ മുന്നിൽ വന്നു; യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ അവയെ വധിച്ചു."
3.181.5
राक्षसाश्च पिशाचाश्च पन्नगाश्च महाबलाः ।
भुजवेगमशक्ता मे सोढुं पन्नगसत्तम ॥ ३.१८१.५ ॥
"രാക്ഷസരും പിശാചുക്കളും മഹാബലരായ നാഗങ്ങളും എന്റെ ഭുജങ്ങളുടെ വേഗം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി, ഹേ സർപ്പശ്രേഷ്ഠാ."
3.181.6
किंनु विद्याबलं किंनु वरदानमथो तव ।
उद्योगमपि कुर्वाणो वशगोस्मि कृतस्त्वया ॥ ३.१८१.६ ॥
"ഇത് നിന്റെ വിദ്യാബലം കൊണ്ടാണോ, അതോ വരദാനം കൊണ്ടാണോ? അതോ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന എന്നെയും നീ വശത്താക്കിയോ?"
3.181.7
अनुत्यो विक्रमो नॄणामिति मे धीयते मतिः ।
यथेदं मे त्वया नाग बलं प्रतिहतं महत् ॥ ३.१८१.७ ॥
മനുഷ്യരുടെ വീര്യം അജയ്യമാണെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; ഹേ നാഗമേ, നീ എന്റെ മഹാബലത്തെ തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
3.181.8
इत्येवंवादिनं वीरं भीममक्लिष्टकारिणम् ।
भोगेन महता गृह्य समन्तात्पर्यवेष्टयत् ॥ ३.१८१.८ ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച, അനായാസം പ്രവർത്തിക്കുന്ന വീരനായ ഭീമനെ ആ നാഗം തന്റെ വലിയ ചുരുളുകളാൽ പിടിച്ച് നാലുഭാഗത്തും ചുറ്റിവരിഞ്ഞു.
3.181.9
निगृह्यैनं महाबाहुं ततः स भुजगस्तदा ।
विमुच्यास्य भुजौ पीनाविदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१८१.९ ॥
ആ മഹാബാഹുവിനെ പിടിച്ചശേഷം ആ സർപ്പം അവന്റെ തടിച്ച കൈകൾ വിട്ടിട്ട് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
3.181.10
दिष्टस्त्वं क्षुधितस्याद्य देवैर्भक्षो महाभुज ।
दिष्ट्या कालस्य महतः प्रियाः प्राणा हि देहिनां ॥ ३.१८१.१० ॥
ഹേ മഹാഭുജാ, ഇന്ന് വിശക്കുന്ന എനിക്ക് ദേവന്മാർ നിന്നെ ഭക്ഷണമായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഭാഗ്യവശാൽ, മഹാകാലത്തിനു മുന്നിൽ ദേഹധാരികൾക്ക് തങ്ങളുടെ പ്രാണൻ പ്രിയമാണ്.
3.181.11
यथा त्विदं मया प्राप्तं भुजङ्गत्वमरिंदम ।
तदवश्यं त्वया मत्तः श्रोतव्यं शृणु यन्मम ॥ ३.१८१.११ ॥
ഹേ ശത്രുദമനാ, ഞാൻ ഈ സർപ്പത്വം എങ്ങനെ നേടിയെന്ന് നീ എന്നിൽനിന്ന് അവശ്യം കേൾക്കണം; എന്റേതായത് കേൾക്കുക.
3.181.12
इमामवस्थां संप्राप्तो ह्यहं कोपान्महर्षिणा ।
शापस्यान्तं परिप्रेप्सुः सर्वस् कथयामि तत् ॥ ३.१८१.१२ ॥
മഹർഷിയുടെ കോപത്താൽ ഞാൻ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തി; ശാപത്തിന് അവസാനം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ അതെല്ലാം പറയാം.
3.181.13
नहुषो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः ।
तवैव पूर्वः पूर्वेषामायोर्वंशधरः सुतः ॥ ३.१८१.१३ ॥
നഹുഷൻ എന്ന പേരുള്ള രാജർഷി നിങ്ങളുടെ ചെവിയിൽ വ്യക്തമായി എത്തിയിരിക്കും; അദ്ദേഹം നിങ്ങളുടെ പൂർവ്വികരിൽ ആദ്യനും ആയുവിന്റെ വംശം വഹിച്ച പുത്രനുമാണ്.
3.181.14
सोहं शापादगस्त्यस्य ब्राह्मणानवमत्य च ।
इमामवस्थामापन्नः पश्य दैवमिदं मम ॥ ३.१८१.१४ ॥
അഗസ്ത്യന്റെ ശാപത്താലും ബ്രാഹ്മണരെ അവമതിച്ചതിനാലും ഞാൻ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തി; നോക്കൂ, ഇതാണ് എന്റെ വിധി.
3.181.15
त्वां चेदवध्यमायान्तमतीव प्रियदर्शनम् ।
अहमद्योपयोक्ष्यामि विधानं पश्य यादृशम् ॥ ३.१८१.१५ ॥
വധിക്കാനാവാത്തവനും അത്യന്തം സുന്ദരനുമായ നീ വന്നാൽ, ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ പിടിക്കും; എന്റെ നടപടി എങ്ങനെയുണ്ടെന്ന് നോക്കൂ.
3.181.16
न हि मे मुच्यते कश्चित्कथंचित्प्रग्रहं गतः ।
गचजोवा महिषो वाऽपि षष्ठे काले नरोत्तम ॥ ३.१८१.१६ ॥
നരോത്തമാ, എന്റെ പിടിയിലായ ഒരാളും ഒരു വിധത്തിലും മോചിതനാകുന്നില്ല; ആനയോ എരുമയോ ആകട്ടെ, ആറാമത്തെ കാലത്തുപോലും.
3.181.17
नासि केवलसर्पेण तिर्यग्योनिषु वर्तता ।
गृहीतः कौरवश्रेष्ठ वरदानमिदं मम ॥ ३.१८१.१७ ॥
കൗരവശ്രേഷ്ഠാ, നീ കേവലം തിര്യഗ്യോനിയിൽ കഴിയുന്ന ഒരു പാമ്പിനാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടതല്ല; ഇതാണ് എന്റെ വരം.
3.181.18
पतता हि विमानाग्रान्मया शक्रासनाद्द्रुतम् ।
कुरु शापान्तमित्युक्तो भगवान्मुनिसत्तमः ॥ ३.१८१.१८ ॥
ഞാൻ ഇന്ദ്രാസനത്തിൽ നിന്ന്, വിമാനത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ വീഴുമ്പോൾ, ഭഗവാനായ മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് 'ശാപത്തിന് അവസാനം വരുത്തുക' എന്ന് പറയപ്പെട്ടു.
3.181.19
यस्त्वया वेष्टितो राजन्मोहमेति महाबलः ।
मोक्षस्ते भविता राजन्कस्माच्चित्कालपर्ययात् ॥ ३.१८१.१९ ॥
ഹേ രാജാവേ, നീ വളഞ്ഞുപിടിച്ച, മോഹത്തിൽ വീഴുന്ന ആ മഹാബലൻ — ഹേ രാജാവേ, കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞാൽ നിനക്ക് മോചനം ലഭിക്കും.
3.181.20
ततोस्मि पतितो भूमौ न च मामजहात्स्मृतिः ।
स्मार्तमस्ति पुराणं मे यथैवाधिगतं तथा ॥ ३.१८१.२० ॥
അപ്പോൾ ഞാൻ നിലത്തു വീണു; എങ്കിലും സ്മൃതി എന്നെ വിട്ടുപോയില്ല. ഞാൻ പഠിച്ച പുരാണം എനിക്ക് അതുപോലെ ഓർമ്മയുണ്ട്.
3.181.21
यस्तु ते व्याहृतान्प्रश्नान्प्रतिब्रूयाद्विभागवित् ।
स त्वां मोक्षयिता शापादिति मामब्रवीदृषिः ॥ ३.१८१.२१ ॥
നീ ചോദിച്ച ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വിഭാഗങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ ഉത്തരം നൽകുന്നുവോ, അവൻ നിന്നെ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കും എന്ന് ഋഷി എന്നോട് പറഞ്ഞു.
3.181.22
गृहीतस्य त्वया राजन्प्राणिनोपि बलीयसः ।
सत्वभ्रंशोऽधिकस्यापि सर्वस्याशु भविष्यति ॥ ३.१८१.२२ ॥
ഹേ രാജാവേ, നീ പിടിച്ച ജീവിക്ക് — അത് എത്ര ബലവാനായാലും — സത്ത്വം നശിക്കും; അധികമുള്ള എല്ലാത്തിനും വേഗം അങ്ങനെതന്നെ സംഭവിക്കും.
3.181.23
इतिचाप्यहमश्रौषं वचस्तेषां दयावताम् ।
मयि संजातहार्दानामथ तेऽन्तर्हिता द्विजाः ॥ ३.१८१.२३ ॥
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ആ ദയാലുക്കളായ ദ്വിജന്മാരുടെ വാക്കുകളും കേട്ടു; എന്നോട് സ്നേഹം തോന്നിയ അവർ പിന്നെ അദൃശ്യരായി.
3.181.24
सोहं परमदुष्कर्मा वसामि निरयेऽशुचौ ।
सर्पयोनिमिमां प्राप्यकालाकाङ्क्षी महाद्युते ॥ ३.१८१.२४ ॥
ആ ഞാൻ, അതിദുഷ്കർമ്മിയായ ഞാൻ, അശുദ്ധമായ നരകത്തിൽ വസിക്കുന്നു; ഹേ മഹാതേജസ്വീ, ഈ സർപ്പയോനി പ്രാപിച്ച് ഞാൻ കാലത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു.
3.181.25
तमुवाच महाबाहुर्भीमसेनो भुजङ्गमम् ।
न ते कुप्ये महासर्प नात्मने द्विजसत्तम ॥ ३.१८१.२५ ॥
മഹാബാഹുവായ ഭീമസേനൻ ആ സർപ്പത്തോടു പറഞ്ഞു: ഓ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജാ, ഓ മഹാസർപ്പമേ, ഞാൻ നിന്നോടു കോപിക്കുന്നില്ല, എന്നോടു തന്നെയും കോപിക്കുന്നില്ല.
3.181.26
यस्मादभावी भावी वा मनुष्यः सुखदुःखयोः ।
आगमे यदि वाऽपाये न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ३.१८१.२६ ॥
കാരണം, സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ, അവ സംഭവിക്കുന്നതോ സംഭവിക്കാത്തതോ ആയാലും, വരവിലും പോക്കിലും മനുഷ്യൻ തന്റെ മനസ്സിനെ വിഷമിപ്പിക്കരുത്.
3.181.27
दैवं पुरुषकारेण को वञ्चयितुमर्हति ।
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ॥ ३.१८१.२७ ॥
മനുഷ്യപ്രയത്നംകൊണ്ട് ദൈവത്തെ ആർക്ക് വഞ്ചിക്കാനാകും? ദൈവമാണ് പരമമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; പൗരുഷം നിഷ്ഫലം.
3.181.28
पश्य दैवोपघाताद्धि भुजवीर्यव्यपाश्रयम् ।
इमामवस्थां संप्राप्तमनिमित्तमिहाद्य माम् ॥ ३.१८१.२८ ॥
നോക്കൂ, ദൈവത്തിന്റെ പ്രഹരത്താൽ, ഭുജബലത്തെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഞാൻ ഇന്ന് കാരണമില്ലാതെ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിയിരിക്കുന്നു.
3.181.29
किंतु नाद्यानुशोचामि तथाऽऽत्मानं विनाशितम् ।
तथा तु विपिने न्यस्तान्भ्रातॄन्राज्यपरिच्युतान् ॥ ३.१८१.२९ ॥
എന്നാൽ ഇന്ന് ഞാൻ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട എന്റെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നില്ല; കാട്ടിൽ വിട്ടുപോന്ന, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട സഹോദരന്മാരെക്കുറിച്ചും ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
3.181.30
हिमवांश्च सुदुर्गोऽयं यक्षराक्षससंकुलः ।
मां समुद्वीक्षमाणास्ते प्रयतिष्यन्ति विह्वलाः ॥ ३.१८१.३० ॥
ഈ ഹിമവാൻ അതിദുർഗമവും യക്ഷരാക്ഷസന്മാർ നിറഞ്ഞതുമാണ്; എന്നെ നോക്കിക്കൊണ്ട് അവർ വിഹ്വലരായി പരിശ്രമിക്കും.
3.181.31
विनष्टमथ मां श्रुत्वा भविष्यन्ति निरुद्यमाः ।
धर्मशीला मया ते हि बाध्यन्ते राज्यगृद्धिना ॥ ३.१८१.३१ ॥
ഞാൻ നശിച്ചുവെന്ന് കേട്ടാൽ അവർ ഉത്സാഹമറ്റവരാകും; ധർമശീലരായ അവരെ രാജ്യമോഹിയായ ഞാൻ സത്യമായും പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
3.181.32
अथवा नार्जुनो धीमान्विषादमुपयास्यति ।
सर्वास्त्रविदनाधृष्यो देवगन्धर्वराक्षसैः ॥ ३.१८१.३२ ॥
അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധിമാനായ അർജുനൻ വിഷാദത്തിൽ വീഴില്ല; അവൻ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും അറിയുന്നവനും ദേവ-ഗന്ധർവ-രാക്ഷസന്മാർക്കും അജേയനുമാണ്.
3.181.33
समर्थः स महाबाहुरेकाङ्ना सुमहाबलः ।
देवराजमपि स्थानात्प्रच्यावयितुमञ्जसा ॥ ३.१८१.३३ ॥
ആ മഹാബാഹു തനിച്ചുതന്നെ അത്യന്തം ബലവാനാണ്; ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും സ്ഥാനത്തുനിന്ന് അനായാസം ഇളക്കാൻ അവൻ സമർഥനാണ്.
3.181.34
किं पुनर्धृतराष्ट्रस् पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम् ।
विद्विष्टं सर्वलोकस्य दम्भमोहपरायणम् ॥ ३.१८१.३४ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്തു പറയാൻ? ദുഷ്ടമായ ചൂതാട്ടക്കാരൻ, ലോകമെല്ലാം വെറുക്കുന്നവൻ, ദംഭത്തിലും മോഹത്തിലും മുഴുകിയവൻ.
3.181.35
मातरं चैव शोचामि कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् ।
याऽस्माकं नित्यमाशास्ते महत्त्वमधिकं परैः ॥ ३.१८१.३५ ॥
ഞങ്ങളുടെ മാതാവിനെയും ഓർത്ത് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നു; ദീനയും പുത്രന്മാരിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവളുമായ അവൾ എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരേക്കാൾ കൂടുതൽ മഹത്വം ഞങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
3.181.36
तस्याः कथं त्वनाथाया मद्विनाशाद्भुजङ्गम् ।
सफलास्ते भविष्यन्ति मयि सर्वे मनोरथाः ॥ ३.१८१.३६ ॥
എന്നാൽ ആ അനാഥയായ മാതാവിന് എന്റെ നാശത്താൽ എന്താകും? സർപ്പമേ, നിന്റെ എല്ലാ മോഹങ്ങളും എന്നിൽത്തന്നെ ഫലം കാണും.
3.181.37
नकुलः सहदेवश्च यमौ च गुरुवर्तिनौ ।
मद्वाहुबलसंगुप्तौ नित्यं पुरुषमानिनौ ॥ ३.१८१.३७ ॥
നകുലനും സഹദേവനും, മൂത്തവനെ അനുസരിക്കുന്ന ഇരട്ടകൾ; എന്റെ ബാഹുബലത്താൽ എപ്പോഴും സംരക്ഷിതർ, പുരുഷാഭിമാനികൾ.
3.181.38
भविष्यतो निरुत्साहौ भ्रष्टवीर्यपराक्रमौ ।
मद्विनाशात्परिद्यूनाविति मे वर्तते मतिः ॥ ३.१८१.३८ ॥
എന്റെ നാശത്താൽ അവർ ഇരുവരും ഉത്സാഹമറ്റവരായി, വീര്യപരാക്രമങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഏറെ ക്ഷീണിക്കുമെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
3.181.39
एवंविधं बहु तदा विललाप वृकोदरः ।
भुजङ्गभोगसंरुद्धो नाशकच्च विचेष्टितुम् ॥ ३.१८१.३९ ॥
അപ്പോൾ വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) ഇങ്ങനെ വളരെ വിലപിച്ചു; സർപ്പവലയങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായി അനങ്ങാൻ പോലും കഴിയാതെ.
3.181.40
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो बभूवास्वस्तचेतनः ।
अनिष्टदर्शनान्घोरानुत्पातान्परिचिन्तयन् ॥ ३.१८१.४० ॥
എന്നാൽ കുന്തീപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരൻ മനസ്സ് അസ്വസ്ഥമായവനായി; ഭയങ്കരമായ അശുഭ ഉത്പാതങ്ങൾ കണ്ട് അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്.
3.181.41
दारुणं ह्यशिवं नादं शिवा दक्षिणतः स्थिता ।
दीप्तायां दिशि वित्रस्ता रौति तस्याश्रमस्य ह ॥ ३.१८१.४१ ॥
വലതുവശത്ത് നിന്ന നരി, പ്രകാശിക്കുന്ന ദിശയിൽ ഭയന്ന് ആ ആശ്രമത്തിനടുത്ത് ഭയങ്കരവും അശുഭവുമായ ശബ്ദത്തിൽ ഓരിയിട്ടു.
3.181.42
एकपक्षाक्षिचरणा वर्तिका घोरदर्शना ।
रक्तं वमन्ती ददृशे प्रत्यादित्यमभासुरा ॥ ३.१८१.४२ ॥
ഒരു ചിറകും ഒരു കണ്ണും ഒരു കാലുമുള്ള, ഭയങ്കര രൂപമുള്ള ഒരു കാടമുട്ട (കാടപ്പക്ഷി) രക്തം ഛർദിച്ചുകൊണ്ട് സൂര്യന് അഭിമുഖമായി തിളങ്ങുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.
3.181.43
प्रववौ चानिलो रूक्षश्चण्डः सर्करकर्षणः ।
अपसव्यानि सर्वाणि मृगपक्षिरुतानि च ॥ ३.१८१.४३ ॥
പരുഷവും ഉഗ്രവുമായ കാറ്റ് വീശി; മണൽത്തരികളെ വലിച്ചുകൊണ്ട്. മൃഗങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ശബ്ദങ്ങളെല്ലാം അപസവ്യമായി.
3.181.44
पृष्ठतो वायसः कृष्णो याहियाहीति वाशति ।
मुहुर्मुहुः स्फुरति च दक्षिणोऽस्य भुजस्तथा ॥ ३.१८१.४४ ॥
പിന്നിൽ ഒരു കറുത്ത കാക്ക 'പോകൂ, പോകൂ' എന്ന് ആവർത്തിച്ച് കരഞ്ഞു. അവന്റെ വലതു ഭുജവും അതുപോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും തുടിച്ചു.
3.181.45
हृदयं चरणश्चापि वामोऽस्य परितप्यति ।
सव्यस्याक्ष्णओ विकारश्चाप्यनिष्टः समपद्यत ॥ ३.१८१.४५ ॥
അവന്റെ ഹൃദയവും ഇടതുകാലും പൊള്ളുന്നതുപോലെ വേദനിച്ചു. ഇടതുകണ്ണിലും അശുഭകരമായ വികാരം ഉണ്ടായി.
3.181.46
धर्मराजोपि मेधावी शङ्कमानो महद्भयम् ।
द्रौपदीं परिपप्रच्छ क्व भीम इति भारत ॥ ३.१८१.४६ ॥
ബുദ്ധിമാനായ ധർമ്മരാജനും വലിയ ഭയം സംശയിച്ച് ദ്രൗപദിയോട് ചോദിച്ചു: 'ഭാരതാ, ഭീമൻ എവിടെ?'
3.181.47
शंस तस्मै पाञ्चाली चिरयातं वृकोदरम् ।
स प्रतस्थे महाबाहुर्धौम्येन सहितो नृपः ॥ ३.१८१.४७ ॥
പാഞ്ചാലി അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) വളരെ മുമ്പേ പോയിരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ രാജാവ് ധൗമ്യനോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.
3.181.48
द्रौपद्या रक्षणं कार्यमित्युवाच धनंजयम् ।
नकुलं सहदेवं च व्यादिदेश द्विजान्प्रति ॥ ३.१८१.४८ ॥
'ദ്രൗപദിയെ സംരക്ഷിക്കണം' എന്ന് അദ്ദേഹം ധനഞ്ജയനോട് (അർജുനനോട്) പറഞ്ഞു. നകുലനും സഹദേവനും ബ്രാഹ്മണരെക്കുറിച്ച് നിർദ്ദേശം നൽകി.
3.181.49
स तस्य पदमुन्नीय तस्मादेवाश्रमात्प्रभुः ।
मृगयामास कौन्तेयो भीमसेनं महावने ॥ ३.१८१.४९ ॥
ആ പ്രഭുവായ കൗന്തേയൻ അവന്റെ പാദമുദ്ര തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ആ ആശ്രമത്തിൽനിന്നുതന്നെ മഹാവനത്തിൽ ഭീമസേനനെ തേടി.
3.181.50
स प्राचीं दिशमास्थाय महतो गजयूथपान् ।
ददर्श पृथिवीं चिह्नैर्भीमस्य परिचिह्निताम् ॥ ३.१८१.५० ॥
അവൻ കിഴക്കൻ ദിശയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ട്, വലിയ ആനക്കൂട്ടങ്ങളെയും അവയുടെ നായകന്മാരെയും കണ്ടു; ഭൂമി ഭീമന്റെ അടയാളങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും കണ്ടു.
3.181.51
ततो मृगसहस्राणि मृगेनद्राणां शतानि च ।
पतितानि वने दृष्ट्वा मार्गं तस्याविशन्नृपः ॥ ३.१८१.५१ ॥
പിന്നീട് കാട്ടിൽ ആയിരക്കണക്കിന് മാനുകളും നൂറുകണക്കിന് മൃഗേന്ദ്രന്മാരും (സിംഹങ്ങൾ) വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാജാവ് അവന്റെ വഴിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
3.181.52
धावतस्तस्य वीरस् मृगार्थं वातरंहसः ।
ऊरुवातविनिर्भग्नान्द्रुमान्व्यावर्जितान्पथिः ॥ ३.१८१.५२ ॥
മാനിനെ പിന്തുടർന്നു ഓടിയ ആ വീരന്റെ വേഗം കാറ്റുപോലെയായിരുന്നു; അവന്റെ തുടകളുടെ കാറ്റിനാൽ ഒടിഞ്ഞ മരങ്ങൾ വഴിയിൽ വളഞ്ഞുകിടന്നു.
3.181.53
स गत्वा तैस्तदा चिह्नैर्ददर्श गिरिगह्वरे ।
रूक्षमारुतभूयिष्ठे निष्पत्रद्रुमसंकुले ॥ ३.१८१.५३ ॥
അവൻ ആ അടയാളങ്ങളിലൂടെ പോയി മലഗുഹയിൽ എത്തി; അത് ഉണങ്ങിയ കാറ്റു നിറഞ്ഞതും ഇലയില്ലാത്ത മരങ്ങൾ തിങ്ങിയതുമായിരുന്നു.
3.181.54
ईरिणे निर्जले देशे कण्टकिद्रुमसंकुले ।
अश्मस्थाणुक्षुपाकीर्णे सुदुर्गे विषमोत्कटे।
गृहीतं भुजगेन्द्रेण निश्चेष्टमनुजं तदा ॥ ३.१८१.५४ ॥
ആ വരണ്ട, ജലരഹിതമായ പ്രദേശത്ത്, മുള്ളുമരങ്ങൾ തിങ്ങി, കല്ലും കുറ്റിയും പുല്ലും നിറഞ്ഞ്, കടക്കാൻ അതികഠിനമായ, ഉയർന്നുതാണ ദേശത്ത്, അപ്പോൾ സഹോദരൻ സർപ്പരാജാവിനാൽ പിടിക്കപ്പെട്ട് ചലനമറ്റു കിടന്നു.