มหาภารตะ · อัธยายะ 3.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.181.1
स भीमसेनस्तेजस्वी तदा सर्पवशं गतः ।
चिन्तयामास सर्पस्य वीर्यमत्यद्भुतं महत् ॥ ३.१८१.१ ॥
ฝ่ายภีมเสนผู้รุ่งโรจน์ เมื่อถูกอำนาจของงูพันธนาการ ก็เริ่มครุ่นคิดถึงพลังอันน่าอัศจรรย์ยิ่งและยิ่งใหญ่ของงูนั้น
3.181.2
उवाच च महासर्पं कामयाब्रूहि पन्नग ।
कस्त्वं भो भुजगश्रेष्ठ किं मया च करिष्यसि ॥ ३.१८१.२ ॥
ตรัสกับงูตัวใหญ่ว่า "จงบอกเราเถิด งูเอ๋ย เจ้าเป็นผู้ใด โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่งู เจ้าจะทำอะไรกับเราหรือ"
3.181.3
पाण्डवो भीमसेनोऽहं धर्मराजादनन्तरः ।
नागायुतसमप्राणस्त्वया नीतः कथं वशम् ॥ ३.१८१.३ ॥
"เราคือภีมเสน ปาณฑพ ผู้เป็นรองจากพระธรรมราชา มีพลังชีวิตเทียบเท่าช้างหมื่นตัว ไฉนเจ้าจึงนำเรามาอยู่ใต้อำนาจได้"
3.181.4
सिंहाः केसरिणो व्याघ्रा महिषा वारणास्तथा ।
समागताश्च बहुशो निहताश्च मया युधि ॥ ३.१८१.४ ॥
"ทั้งสิงโต สิงโตมีแผงคอ เสือโคร่ง ควาย และช้าง ต่างก็เคยเข้ามาต่อกรกับเราหลายครั้ง และถูกเราฆ่าในการรบ"
3.181.5
राक्षसाश्च पिशाचाश्च पन्नगाश्च महाबलाः ।
भुजवेगमशक्ता मे सोढुं पन्नगसत्तम ॥ ३.१८१.५ ॥
"รากษสและปิศาจ รวมทั้งงูผู้ทรงพลังทั้งหลาย ต่างไม่อาจทานแรงแขนของเราได้ โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่งู"
3.181.6
किंनु विद्याबलं किंनु वरदानमथो तव ।
उद्योगमपि कुर्वाणो वशगोस्मि कृतस्त्वया ॥ ३.१८१.६ ॥
"นี่เป็นเพราะพลังแห่งความรู้ของเจ้า หรือเป็นเพราะพรที่เจ้าได้รับ หรือว่าแม้เราจะพยายามต่อสู้ เราก็ยังถูกเจ้าทำให้ตกอยู่ใต้อำนาจ"
3.181.7
अनुत्यो विक्रमो नॄणामिति मे धीयते मतिः ।
यथेदं मे त्वया नाग बलं प्रतिहतं महत् ॥ ३.१८१.७ ॥
เรามีความเห็นว่า วีรภาพของมนุษย์นั้นมิอาจถูกพิชิตได้ เพราะ โอ้งู เจ้าได้ยับยั้งพลังอันยิ่งใหญ่ของเราไว้แล้ว
3.181.8
इत्येवंवादिनं वीरं भीममक्लिष्टकारिणम् ।
भोगेन महता गृह्य समन्तात्पर्यवेष्टयत् ॥ ३.१८१.८ ॥
เมื่อวีรบุรุษภีมะ ผู้กระทำการโดยไม่ต้องออกแรงมาก กล่าวเช่นนั้น งูก็รัดเขาไว้ด้วยขดตัวอันใหญ่โต และพันรอบเขาจากทุกด้าน
3.181.9
निगृह्यैनं महाबाहुं ततः स भुजगस्तदा ।
विमुच्यास्य भुजौ पीनाविदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१८१.९ ॥
ครั้นจับผู้มีแขนอันยิ่งใหญ่นั้นไว้ได้แล้ว งูก็ปล่อยแขนอันอวบอ้วนของเขา แล้วกล่าวถ้อยคำนี้
3.181.10
दिष्टस्त्वं क्षुधितस्याद्य देवैर्भक्षो महाभुज ।
दिष्ट्या कालस्य महतः प्रियाः प्राणा हि देहिनां ॥ ३.१८१.१० ॥
"โอ้ผู้มีแขนยิ่งใหญ่ วันนี้เทวดาได้กำหนดให้ท่านเป็นอาหารของเรา ผู้กำลังหิวโหย โชคดีที่เบื้องหน้ากาลเวลาอันยิ่งใหญ่ ชีวิตย่อมเป็นที่รักของสรรพสัตว์ที่มีกาย"
3.181.11
यथा त्विदं मया प्राप्तं भुजङ्गत्वमरिंदम ।
तदवश्यं त्वया मत्तः श्रोतव्यं शृणु यन्मम ॥ ३.१८१.११ ॥
"โอ้ผู้ปราบศัตรู ท่านจะต้องได้ฟังจากเราอย่างแน่นอนว่า เราได้มาสู่สภาพงูนี้อย่างไร จงฟังสิ่งที่เป็นของเรา"
3.181.12
इमामवस्थां संप्राप्तो ह्यहं कोपान्महर्षिणा ।
शापस्यान्तं परिप्रेप्सुः सर्वस् कथयामि तत् ॥ ३.१८१.१२ ॥
"เราได้มาถึงสภาพนี้เพราะความโกรธของมหาฤๅษี เมื่อปรารถนาจะให้คำสาปนั้นสิ้นสุด เราจะเล่าเรื่องทั้งหมดนั้น"
3.181.13
नहुषो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः ।
तवैव पूर्वः पूर्वेषामायोर्वंशधरः सुतः ॥ ३.१८१.१३ ॥
พระราชฤๅษีนามว่านหุษะคงได้ยินมาถึงหูของท่านแล้ว ท่านเป็นบุตรผู้สืบสายวงศ์อายุ เป็นบรรพบุรุษคนแรกในบรรดาบรรพบุรุษของท่านนั่นเอง
3.181.14
सोहं शापादगस्त्यस्य ब्राह्मणानवमत्य च ।
इमामवस्थामापन्नः पश्य दैवमिदं मम ॥ ३.१८१.१४ ॥
เราผู้นั้นเพราะคำสาปของอคัสตยะ และเพราะได้ดูหมิ่นพราหมณ์ จึงได้ตกมาอยู่ในสภาพนี้ จงดูเถิด นี่คือชะตากรรมของเรา
3.181.15
त्वां चेदवध्यमायान्तमतीव प्रियदर्शनम् ।
अहमद्योपयोक्ष्यामि विधानं पश्य यादृशम् ॥ ३.१८१.१५ ॥
หากท่านซึ่งไม่อาจถูกสังหารได้ และเป็นที่พอพระทัยยิ่งต่อการได้เห็น เข้ามาใกล้ วันนี้เราจะจับท่านไว้ จงดูวิธีการของเราเถิดว่าเป็นอย่างไร
3.181.16
न हि मे मुच्यते कश्चित्कथंचित्प्रग्रहं गतः ।
गचजोवा महिषो वाऽपि षष्ठे काले नरोत्तम ॥ ३.१८१.१६ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ไม่มีผู้ใดที่เข้ามาอยู่ในการจับกุมของเราจะหลุดพ้นไปได้ด้วยประการใด ไม่ว่าจะเป็นช้างหรือควาย แม้ถึงครั้งที่หกก็ตาม
3.181.17
नासि केवलसर्पेण तिर्यग्योनिषु वर्तता ।
गृहीतः कौरवश्रेष्ठ वरदानमिदं मम ॥ ३.१८१.१७ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เการพ ท่านมิได้ถูกจับไว้เพียงเพราะงูที่อยู่ในกำเนิดสัตว์เดรัจฉาน นี่คือพรที่เรามีอยู่
3.181.18
पतता हि विमानाग्रान्मया शक्रासनाद्द्रुतम् ।
कुरु शापान्तमित्युक्तो भगवान्मुनिसत्तमः ॥ ३.१८१.१८ ॥
เมื่อเรากำลังตกลงมาอย่างรวดเร็วจากยอดวิมานอากาศ จากบัลลังก์ของศักระ ได้มีคำกล่าวแก่พระมหาฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดว่า "จงทำให้คำสาปนั้นสิ้นสุดลงเถิด"
3.181.19
यस्त्वया वेष्टितो राजन्मोहमेति महाबलः ।
मोक्षस्ते भविता राजन्कस्माच्चित्कालपर्ययात् ॥ ३.१८१.१९ ॥
โอ้พระราชา ผู้มีกำลังมหาศาลที่ท่านรัดไว้นั้นจะหลงใหล โอ้พระราชา การปลดปล่อยของท่านจะมาถึงหลังจากกาลเวลาผ่านไปบ้าง
3.181.20
ततोस्मि पतितो भूमौ न च मामजहात्स्मृतिः ।
स्मार्तमस्ति पुराणं मे यथैवाधिगतं तथा ॥ ३.१८१.२० ॥
ครั้นแล้วเราก็ตกลงสู่พื้นดิน แต่ความทรงจำมิได้ละทิ้งเรา คัมภีร์โบราณยังคงอยู่ในความระลึกของเราดังที่เราได้เรียนรู้มาแต่ก่อน
3.181.21
यस्तु ते व्याहृतान्प्रश्नान्प्रतिब्रूयाद्विभागवित् ।
स त्वां मोक्षयिता शापादिति मामब्रवीदृषिः ॥ ३.१८१.२१ ॥
ผู้ที่รู้การแบ่งแยกและตอบคำถามที่ท่านกล่าวไว้ จะปลดท่านให้พ้นจากคำสาปนั้น ฤๅษีได้กล่าวกับข้าพเจ้าดังนี้
3.181.22
गृहीतस्य त्वया राजन्प्राणिनोपि बलीयसः ।
सत्वभ्रंशोऽधिकस्यापि सर्वस्याशु भविष्यति ॥ ३.१८१.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา สัตว์ที่ท่านจับไว้ แม้จะมีกำลังมาก ก็จะเสียพลังชีวิต และแม้สิ่งที่มีมากเกินไป ทุกสิ่งก็จะถึงความเสื่อมในไม่ช้า
3.181.23
इतिचाप्यहमश्रौषं वचस्तेषां दयावताम् ।
मयि संजातहार्दानामथ तेऽन्तर्हिता द्विजाः ॥ ३.१८१.२३ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินถ้อยคำของพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งที่เมตตาเหล่านั้นดังนี้ ผู้มีใจเอ็นดูต่อข้าพเจ้า แล้วพราหมณ์เหล่านั้นก็หายไป
3.181.24
सोहं परमदुष्कर्मा वसामि निरयेऽशुचौ ।
सर्पयोनिमिमां प्राप्यकालाकाङ्क्षी महाद्युते ॥ ३.१८१.२४ ॥
ข้าพเจ้าผู้ทำกรรมชั่วยิ่งนัก อาศัยอยู่ในนรกอันไม่บริสุทธิ์ ข้าแต่ผู้มีรัศมีรุ่งโรจน์ เมื่อได้กำเนิดเป็นงูนี้แล้ว ข้าพเจ้าก็รอคอยเวลาที่กำหนดไว้
3.181.25
तमुवाच महाबाहुर्भीमसेनो भुजङ्गमम् ।
न ते कुप्ये महासर्प नात्मने द्विजसत्तम ॥ ३.१८१.२५ ॥
ภีมเสนผู้มีแขนใหญ่ได้กล่าวกับงูนั้นว่า ข้าแต่งูใหญ่ ข้าพเจ้าไม่ได้โกรธท่าน และไม่ได้โกรธตนเองเลย ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง
3.181.26
यस्मादभावी भावी वा मनुष्यः सुखदुःखयोः ।
आगमे यदि वाऽपाये न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ ३.१८१.२६ ॥
เพราะในความสุขและความทุกข์ มนุษย์จะไม่ควรให้จิตใจหม่นหมอง ไม่ว่าสิ่งนั้นจะถึงหรือไม่ถึงกำหนด จะมาหรือจากไปก็ตาม
3.181.27
दैवं पुरुषकारेण को वञ्चयितुमर्हति ।
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ॥ ३.१८१.२७ ॥
ใครเล่าจะหลอกลวงโชคชะตาได้ด้วยความพยายามของมนุษย์ ข้าพเจ้าเห็นว่าโชคชะตาเท่านั้นยิ่งใหญ่สูงสุด ส่วนความพยายามของมนุษย์นั้นไร้ประโยชน์
3.181.28
पश्य दैवोपघाताद्धि भुजवीर्यव्यपाश्रयम् ।
इमामवस्थां संप्राप्तमनिमित्तमिहाद्य माम् ॥ ३.१८१.२८ ॥
ดูเถิด ด้วยการโจมตีของโชคชะตา ข้าพเจ้าผู้เคยพึ่งพาพลังแขนของตน มาถึงสภาพนี้ในวันนี้โดยไม่มีเหตุใดเลย
3.181.29
किंतु नाद्यानुशोचामि तथाऽऽत्मानं विनाशितम् ।
तथा तु विपिने न्यस्तान्भ्रातॄन्राज्यपरिच्युतान् ॥ ३.१८१.२९ ॥
แต่วันนี้ข้าพเจ้าไม่ได้เศร้าโศกถึงตนเองซึ่งถูกทำลายไปเช่นนี้ และก็ไม่ได้เศร้าโศกถึงพี่น้องที่ถูกทิ้งไว้ในป่า พลัดจากราชอาณาจักร
3.181.30
हिमवांश्च सुदुर्गोऽयं यक्षराक्षससंकुलः ।
मां समुद्वीक्षमाणास्ते प्रयतिष्यन्ति विह्वलाः ॥ ३.१८१.३० ॥
เทือกเขาหิมาลัยนี้ยากที่จะข้ามผ่านยิ่งนัก และเต็มไปด้วยยักษ์และรากษส เมื่อพวกเขาเห็นข้าพเจ้า พวกเขาจะพยายามด้วยความกระวนกระวายใจ
3.181.31
विनष्टमथ मां श्रुत्वा भविष्यन्ति निरुद्यमाः ।
धर्मशीला मया ते हि बाध्यन्ते राज्यगृद्धिना ॥ ३.१८१.३१ ॥
เมื่อได้ยินว่าข้าพเจ้าพินาศ พวกเขาจะหมดกำลังใจ เพราะคนผู้มีศีลธรรมเหล่านั้นย่อมถูกข้าพเจ้ากดขี่ ข้าพเจ้าผู้โลภในราชอาณาจักร
3.181.32
अथवा नार्जुनो धीमान्विषादमुपयास्यति ।
सर्वास्त्रविदनाधृष्यो देवगन्धर्वराक्षसैः ॥ ३.१८१.३२ ॥
หรือว่าอรชุนผู้ฉลาดจะไม่ตกอยู่ในความโศกเศร้า ท่านผู้รู้อาวุธทั้งปวง ไม่มีใครข่มขี่ได้ แม้โดยเทพ คนธรรพ์ และรากษส
3.181.33
समर्थः स महाबाहुरेकाङ्ना सुमहाबलः ।
देवराजमपि स्थानात्प्रच्यावयितुमञ्जसा ॥ ३.१८१.३३ ॥
ท่านผู้มีแขนใหญ่นั้นมีกำลังมาก เพียงลำพังก็ทรงพลังยิ่ง สามารถทำให้พระอินทร์ราชาแห่งเทพเจ้าหลุดจากที่ของตนได้โดยง่าย
3.181.34
किं पुनर्धृतराष्ट्रस् पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम् ।
विद्विष्टं सर्वलोकस्य दम्भमोहपरायणम् ॥ ३.१८१.३४ ॥
ป่วยกล่าวไปไยถึงบุตรของท้าวธฤตราษฎร์ ผู้เป็นนักพนันที่โชคร้าย ถูกทุกโลกเกลียดชัง และยึดมั่นอยู่ในความเย่อหยิ่งและความหลงผิด
3.181.35
मातरं चैव शोचामि कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् ।
याऽस्माकं नित्यमाशास्ते महत्त्वमधिकं परैः ॥ ३.१८१.३५ ॥
ข้าพเจ้ายังเศร้าโศกถึงมารดาของเรา ผู้น่าสงสารและโลภในบุตรของตน ซึ่งปรารถนาความยิ่งใหญ่ให้แก่เราเสมอยิ่งกว่าผู้อื่น
3.181.36
तस्याः कथं त्वनाथाया मद्विनाशाद्भुजङ्गम् ।
सफलास्ते भविष्यन्ति मयि सर्वे मनोरथाः ॥ ३.१८१.३६ ॥
ข้าแต่งู มารดาผู้ไร้ที่พึ่งนั้นจะเป็นอย่างไรเมื่อข้าพเจ้าพินาศไป ความปรารถนาทั้งหมดของท่านจะสำเร็จในตัวข้าพเจ้า
3.181.37
नकुलः सहदेवश्च यमौ च गुरुवर्तिनौ ।
मद्वाहुबलसंगुप्तौ नित्यं पुरुषमानिनौ ॥ ३.१८१.३७ ॥
นกุลและสหเทพ ฝาแฝดผู้เชื่อฟังพี่ชายคนโต ได้รับการคุ้มครองด้วยพลังแขนของข้าพเจ้าเสมอ ทั้งสองภูมิใจในความเป็นชาย
3.181.38
भविष्यतो निरुत्साहौ भ्रष्टवीर्यपराक्रमौ ।
मद्विनाशात्परिद्यूनाविति मे वर्तते मतिः ॥ ३.१८१.३८ ॥
เมื่อข้าพเจ้าพินาศ ทั้งสองจะหมดกำลังใจ เสื่อมจากความกล้าหาญและวีรภาพ และซูบผอมลงอย่างมาก นี่คือความคิดของข้าพเจ้า
3.181.39
एवंविधं बहु तदा विललाप वृकोदरः ।
भुजङ्गभोगसंरुद्धो नाशकच्च विचेष्टितुम् ॥ ३.१८१.३९ ॥
ในตอนนั้น วฤโกทร (ภีมะ) ได้คร่ำครวญเช่นนี้อย่างมาก ถูกพันธนาการด้วยขดของงูใหญ่ จนไม่สามารถแม้แต่จะขยับตัว
3.181.40
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो बभूवास्वस्तचेतनः ।
अनिष्टदर्शनान्घोरानुत्पातान्परिचिन्तयन् ॥ ३.१८१.४० ॥
ส่วนยุธิษฐิระ บุตรของกุนตี มีจิตใจไม่สงบ คิดพิจารณาถึงลางร้ายอันน่าสะพรึงกลัวที่ได้เห็น
3.181.41
दारुणं ह्यशिवं नादं शिवा दक्षिणतः स्थिता ।
दीप्तायां दिशि वित्रस्ता रौति तस्याश्रमस्य ह ॥ ३.१८१.४१ ॥
ในทิศขวา มีหมาจิ้งจอกยืนอยู่ในทิศที่ลุกโพลง ตื่นกลัว ร้องเสียงน่าสะพรึงกลัวและเป็นอัปมงคลอยู่ใกล้อาศรมนั้น
3.181.42
एकपक्षाक्षिचरणा वर्तिका घोरदर्शना ।
रक्तं वमन्ती ददृशे प्रत्यादित्यमभासुरा ॥ ३.१८१.४२ ॥
นกคุ่มตัวหนึ่ง มีปีกข้างเดียว ตาข้างเดียว และขาข้างเดียว มีรูปร่างน่ากลัว อาเจียนเลือด ปรากฏให้เห็นเปล่งแสงอยู่ตรงข้ามกับพระอาทิตย์
3.181.43
प्रववौ चानिलो रूक्षश्चण्डः सर्करकर्षणः ।
अपसव्यानि सर्वाणि मृगपक्षिरुतानि च ॥ ३.१८१.४३ ॥
ลมแรงหยาบกร้านและรุนแรงพัดมา พัดเอาทรายกรวดให้ฟุ้งไป และเสียงร้องของสัตว์ป่าและนกทั้งหมดกลายเป็นอัปมงคล
3.181.44
पृष्ठतो वायसः कृष्णो याहियाहीति वाशति ।
मुहुर्मुहुः स्फुरति च दक्षिणोऽस्य भुजस्तथा ॥ ३.१८१.४४ ॥
ทางด้านหลัง กาดำตัวหนึ่งร้องซ้ำแล้วซ้ำอีกว่า ไปเถิด ไปเถิด และแขนขวาของเขาก็กระตุกซ้ำแล้วซ้ำเล่าเช่นกัน
3.181.45
हृदयं चरणश्चापि वामोऽस्य परितप्यति ।
सव्यस्याक्ष्णओ विकारश्चाप्यनिष्टः समपद्यत ॥ ३.१८१.४५ ॥
หัวใจและเท้าซ้ายของเขาก็ร้อนรุ่มด้วยความทรมาน และตาซ้ายก็กระตุกอย่างเป็นอัปมงคลเกิดขึ้น
3.181.46
धर्मराजोपि मेधावी शङ्कमानो महद्भयम् ।
द्रौपदीं परिपप्रच्छ क्व भीम इति भारत ॥ ३.१८१.४६ ॥
ท้าวธรรมราชผู้ฉลาด เมื่อหวาดหวั่นต่ออันตรายใหญ่หลวง ก็ทรงถามพระนางเทราปทีอย่างละเอียดว่า ภีมะอยู่ที่ไหน ดูก่อนลูกหลานแห่งภารตะ
3.181.47
शंस तस्मै पाञ्चाली चिरयातं वृकोदरम् ।
स प्रतस्थे महाबाहुर्धौम्येन सहितो नृपः ॥ ३.१८१.४७ ॥
พระนางปาญจาลีทูลบอกพระองค์ว่า วฤโกทร (ภีมะ) ได้ไปนานแล้ว แล้วพระราชาผู้มีแขนใหญ่ก็ออกเดินทางพร้อมกับธเมยะ
3.181.48
द्रौपद्या रक्षणं कार्यमित्युवाच धनंजयम् ।
नकुलं सहदेवं च व्यादिदेश द्विजान्प्रति ॥ ३.१८१.४८ ॥
พระองค์ตรัสกับธนัญชัย (อรชุน) ว่าต้องดูแลคุ้มครองเทราปที และทรงให้คำสั่งแก่นกุลและสหเทพเกี่ยวกับพวกพราหมณ์
3.181.49
स तस्य पदमुन्नीय तस्मादेवाश्रमात्प्रभुः ।
मृगयामास कौन्तेयो भीमसेनं महावने ॥ ३.१८१.४९ ॥
ท่านผู้เป็นใหญ่ บุตรของกุนตี เมื่อกำหนดรอยเท้าของภีมะได้แล้ว จึงออกค้นหาภีมเสนในป่าใหญ่จากอาศรมนั้นนั่นเอง
3.181.50
स प्राचीं दिशमास्थाय महतो गजयूथपान् ।
ददर्श पृथिवीं चिह्नैर्भीमस्य परिचिह्निताम् ॥ ३.१८१.५० ॥
พระองค์เสด็จไปทางทิศตะวันออก เห็นฝูงช้างใหญ่และหัวหน้าฝูงช้าง และเห็นพื้นดินที่มีเครื่องหมายของภีมะประทับอยู่
3.181.51
ततो मृगसहस्राणि मृगेनद्राणां शतानि च ।
पतितानि वने दृष्ट्वा मार्गं तस्याविशन्नृपः ॥ ३.१८१.५१ ॥
แล้วทรงเห็นกวางนับพันตัวและราชสีห์หลายร้อยตัวล้มตายอยู่ในป่า พระราชาจึงเสด็จเข้าสู่ทางที่ภีมะไป
3.181.52
धावतस्तस्य वीरस् मृगार्थं वातरंहसः ।
ऊरुवातविनिर्भग्नान्द्रुमान्व्यावर्जितान्पथिः ॥ ३.१८१.५२ ॥
วีรบุรุษวิ่งตามกวางไปเร็วดุจลม ต้นไม้ที่ถูกแรงลมจากต้นขาของท่านหักโค่นและถูกดัดให้เอนออกไปตามทาง
3.181.53
स गत्वा तैस्तदा चिह्नैर्ददर्श गिरिगह्वरे ।
रूक्षमारुतभूयिष्ठे निष्पत्रद्रुमसंकुले ॥ ३.१८१.५३ ॥
พระองค์ตามรอยเหล่านั้นไป ทอดพระเนตรเห็นในถ้ำบนภูเขา ซึ่งเต็มไปด้วยลมแรงหยาบกร้าน และรกไปด้วยต้นไม้ที่ไม่มีใบ
3.181.54
ईरिणे निर्जले देशे कण्टकिद्रुमसंकुले ।
अश्मस्थाणुक्षुपाकीर्णे सुदुर्गे विषमोत्कटे।
गृहीतं भुजगेन्द्रेण निश्चेष्टमनुजं तदा ॥ ३.१८१.५४ ॥
ในที่แห้งแล้งไร้น้ำ เต็มไปด้วยต้นไม้มีหนาม เกลื่อนกลาดด้วยหินตอและพงหญ้า ข้ามได้ยากยิ่งและขรุขระสูงชัน น้องชายผู้นั้นนอนนิ่งไม่ไหวติง ถูกพญางูใหญ่รัดไว้แล้วในขณะนั้น