ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.182
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.182.1
युधिष्ठिरस्तमासाद्य सर्पभोगेन वेष्टितम् ।
दयितं भ्रातरं धीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१८२.१ ॥
ସର୍ପର କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଆବୃତ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ନିକଟକୁ ଯାଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
3.182.2
कुन्तीमातः कथमिमामापदं त्वमवाप्तवान् ।
कश्चायं पर्वताभोगप्रतिमः पन्नगोत्तमः ॥ ३.१८२.२ ॥
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏହି ବିପଦରେ କିପରି ପଡ଼ିଲ? ପର୍ବତ ପରି ବିଶାଳ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ପ କିଏ?
3.182.3
स धर्मराजमालक्ष्य भ्राता भ्रतरमग्रजम् ।
कथयामास तत्सर्वं ग्रहणादिविचेष्टितम् ॥ ३.१८२.३ ॥
ସେହି ଭାଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧରାପଡ଼ିବା ଆଦି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ନିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.182.4
अयमार्य महासत्वो भक्षार्थं मां गृहीतवान् ।
नहुषो नाम राजर्षिः प्राणवानिव संस्थितः ॥ ३.१८२.४ ॥
ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ମହାବଳୀ ମୋତେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଧରିଛନ୍ତି। ଏ ନହୁଷ ନାମକ ରାଜର୍ଷି; ଯେପରି ପ୍ରାଣବନ୍ତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
3.182.5
मुच्यतामयमायुष्मन्भ्राता मेऽमितविक्रमः ।
वयमाहारमन्यं ते दास्यामः क्षुन्निवारणम् ॥ ३.१८२.५ ॥
ହେ ଆୟୁଷ୍ମାନ, ମୋ ଏହି ଅମିତ ପରାକ୍ରମୀ ଭାଇଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। କ୍ଷୁଧା ନିବାରଣ ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେବୁ।
3.182.6
मुच्यतामयमायुष्मन्भ्राता मेऽमितविक्रमः ।
गम्यतां नेह स्थातव्यं श्वो भवानपि मे भवेत् ॥ ३.१८२.६ ॥
ହେ ଆୟୁଷ୍ମାନ, ମୋ ଏହି ଅମିତ ପରାକ୍ରମୀ ଭାଇଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ସେ ଚାଲିଯାଉ, ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆସନ୍ତାକାଲି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଖାଦ୍ୟ ହୋଇପାର।
3.182.7
व्रतमेतन्महाबाहो विषयं मम यो ब्रजेत् ।
स म भक्षो भवेत्तात त्वं चापि विषये मम ॥ ३.१८२.७ ॥
ଏହା ମୋ ବ୍ରତ, ହେ ମହାବାହୁ! ଯିଏ ମୋ ଅଧିକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ମୋ ଆହାର ହେବ; ହେ ତାତ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଅଧିକାରରେ ଅଛ।
3.182.8
चिरेणाद्य मयाऽऽहारः प्राप्तोऽयमनुजस्तव ।
नाहमेनं विमोक्ष्यामि न चान्यमभिकाङ्क्षये ॥ ३.१८२.८ ॥
ବହୁ ଦିନ ପରେ ଆଜି ମୋତେ ଏହି ଆହାର ମିଳିଛି — ତୁମ ସାନ ଭାଇ ଏ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ଆଉ କାହାକୁ ବି ଇଚ୍ଛା କରିବି ନାହିଁ।
3.182.9
देवो वा यदि वा दैत्य उरगो वा भवान्यदि ।
सत्यं सर्प वचो ब्रूहि पृच्छति त्वां युधिष्ठिरः ॥ ३.१८२.९ ॥
ତୁମେ ଦେବତା ହୁଅ, ଦୈତ୍ୟ ହୁଅ, କିମ୍ବା ସର୍ପ ହୁଅ — ହେ ସର୍ପ, ସତ୍ୟ କୁହ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁମକୁ ପଚାରୁଛନ୍ତି।
3.182.10
किमर्थं च त्वया ग्रस्तो भीमसेनो भुजंगम ।
किमाहृत्यविदित्वा वा प्रीतिस्ते स्याद्भुजंगम।
किमाहारं प्रयच्छामि कथं मुञ्चेद्भवानिमम् ॥ ३.१८२.१० ॥
ହେ ସର୍ପ, ତୁମେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କାହିଁକି ଧରିଲ? କେଉଁ ଆହାର ଆଣିଲେ, କିମ୍ବା ନଜାଣି, ତୁମକୁ ସନ୍ତୋଷ ହେବ? ହେ ସର୍ପ, ମୁଁ ତୁମକୁ କେଉଁ ଆହାର ଦେବି, ଏବଂ ତୁମେ ଏହାକୁ କିପରି ଛାଡ଼ିବ?
3.182.11
नहुषो नाम राजाऽहमासं पूर्वस्तवानघ ।
प्रथितः पञ्चमः सोमादायोः पुत्रो नराधिप ॥ ३.१८२.११ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ନହୁଷ ନାମକ ରାଜା ଥିଲି, ତୁମର ପୂର୍ବପୁରୁଷ। ହେ ନରାଧିପ, ସୋମଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ବଂଶଧର ଆୟୁଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ମୁଁ।
3.182.12
क्रतुभिस्तपसा चैवस्वाध्यायेन दमेन च ।
त्रैलोक्यैश्वर्यमव्यग्रं प्राप्तोऽहंविकर्मेण च ॥ ३.१८२.१२ ॥
ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଦମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତ୍ରିଲୋକର ଅଚଞ୍ଚଳ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଥିଲି; ଏବଂ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା (ମୁଁ ପତିତ ହେଲି)।
3.182.13
तदैश्वर्यं समासाद्य दर्पो मामगमत्तदा ।
सहस्रं हि द्विजातीनामुवाह शिविकां मम ॥ ३.१८२.१३ ॥
ସେହି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇ ସେତେବେଳେ ମୋ ଭିତରେ ଦର୍ପ ଆସିଲା। ହଜାରେ ଦ୍ୱିଜ ମୋ ପାଲିଙ୍କି ବହିଲେ।
3.182.14
ऐश्वर्यमदमत्तोऽहमवमत्य ततो द्विजान् ।
इमामगस्त्येन दशामानीत इतिमे स्मृतिः ॥ ३.१८२.१४ ॥
ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅବମାନନା କଲି; ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୋତେ ଏହି ଦଶାକୁ ଆଣିଲେ ବୋଲି ମୋର ମନେ ଅଛି।
3.182.15
न तु मामजहात्प्रज्ञा यावदन्वेति पाण्डवः ।
तस्यैवानुग्रहाद्राजन्नगस्त्यस्य महात्मनः ॥ ३.१८२.१५ ॥
କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବ ମୋ ପଛେ ଆସୁଥିବା ଯାଏଁ ମୋ ପ୍ରଜ୍ଞା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ; ହେ ରାଜନ୍, ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ହିଁ।
3.182.16
षष्ठे काले मयाऽऽहारः प्राप्तोऽयमनुजस्तव ।
नाहमेनं विमोक्ष्यामि न चान्यदपि कामये ॥ ३.१८२.१६ ॥
ଷଷ୍ଠ ସମୟରେ ମୋତେ ଏହି ଆହାର ମିଳିଛି — ତୁମ୍ଭର ଏ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ କାମନା କରେ ନାହିଁ।
3.182.17
प्रश्नानुच्चारितानद्य वायहरिष्यसि चेन्मम ।
तथापश्चाद्विमोक्ष्यामि भ्रातरं ते वृकोदरम् ॥ ३.१८२.१७ ॥
ମୁଁ ପଚାରୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଦେବ, ତେବେ ପରେ ତୁମ୍ଭ ଭାଇ ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ିଦେବି।
3.182.18
ब्रूहि सर्प यथाकामं प्रतिवक्ष्यामि ते वचः ।
अपि चच्छक्नुयां प्रीतिमाहर्तुं ते भुजङ्गम् ॥ ३.१८२.१८ ॥
ହେ ସର୍ପ, ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା କର କହ; ତୁମ୍ଭ କଥାର ଉତ୍ତର ମୁଁ ଦେବି; ଏବଂ ହେ ଭୁଜଙ୍ଗମ, ହୁଏତ ତୁମ୍ଭକୁ ପ୍ରୀତି ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବି।
3.182.19
वेद्यंच ब्राह्मणेनेह तद्भवान्वेत्ति केवलम् ।
सर्पराज ततः श्रुत्वा प्रतिवक्ष्यामि ते वचः ॥ ३.१८२.१९ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଯାହା, ତାହା ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ହେ ସର୍ପରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେବି।
3.182.20
ब्राह्मणः को भवेद्राजन्वेद्यं किंच युधिष्ठिर ।
ब्रवीह्यतिमतिं त्वां हि वाक्यैरनिमिनोमि ते ॥ ३.१८२.२० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଏ? ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ କଣ? ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୁହନ୍ତୁ। ଆପଣ ଅତି ମେଧାବୀ; ମୁଁ ମୋ ବାକ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ବୁଝାଇବି।
3.182.21
सत्यं दानं क्षमा शीलमानृशंस्यं तपो घृणा ।
दृश्यन्ते यत्रनागेन्द्रस ब्राह्मण इति स्मृतः ॥ ३.१८२.२१ ॥
ସତ୍ୟ, ଦାନ, କ୍ଷମା, ଶୀଳ, ଅହିଂସା, ତପ ଓ କରୁଣା ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ହେ ନାଗେନ୍ଦ୍ର, ସେ ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
3.182.22
वेद्यं सर्प परं ब्र्हम निर्दुःखमसुखं च यत् ।
यत्रगत्वा न शोचन्ति भवतः किं विवक्षितं ॥ ३.१८२.२२ ॥
ହେ ସର୍ପ, ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ପରବ୍ରହ୍ମ ଦୁଃଖରହିତ ଓ ସୁଖରହିତ; ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଲୋକେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟ କଣ?
3.182.23
चातुर्वर्ण्यं प्रमाणं च सत्यं च ब्रह्म चैव हि ।
आनृशंस्यमहिंसा च घृणा चैव युधिष्ठिर ॥ ३.१८२.२३ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରମାଣ, ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମ (ବେଦ), ଅନୃଶଂସ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ କରୁଣା ଏହିସବୁ।
3.182.24
वेद्यं यच्चात्र निर्दुःखमसुखं च नराधिप ।
ताभ्यां हीनं पदं चान्यन्न तदस्तीति लक्षये ॥ ३.१८२.२४ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଏଠାରେ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଯାହା ଦୁଃଖରହିତ ଓ ସୁଖରହିତ; ସେହି ଦୁଇଟି ବିନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଦ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖେ।
3.182.25
शूद्रे तु यद्भवेल्लक्ष्म द्विजे तच्च न विद्यते ।
न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः ॥ ३.१८२.२५ ॥
ଶୂଦ୍ରରେ ଯେଉଁ ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ, ତାହା ଦ୍ବିଜରେ ମିଳେ ନାହିଁ। ଶୂଦ୍ର ସର୍ବଦା ଶୂଦ୍ର ହୋଇ ରହେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ରହେ ନାହିଁ।
3.182.26
यत्रैतल्लक्ष्यते सर्प वृत्तं स ब्राह्मणः स्मृतः ।
तत्रैतन्न वेत्सर्प तं शूद्रमिति निर्दिशेत् ॥ ३.१८२.२६ ॥
ହେ ସର୍ପ, ଏହି ଆଚରଣ ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ତୁମେ ଜାଣ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଶୂଦ୍ର ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ଉଚିତ।
3.182.27
यत्पुनर्भवता प्रोक्तं न वेद्यं विद्यतेति च ।
ताभ्यां हीनमतोऽन्यत्र पदं नास्तीति चेदपि ॥ ३.१८२.२७ ॥
ଆପଣ କହିଥିବା ପରି ଯାହା ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ତାହା ମିଳେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଇଟିଶୂନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପଦ ନାହିଁ, ଯଦି ଏହା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
3.182.28
एवमेतन्मतं सर्प ताभ्यां हीनं तु विद्यते ।
यथा शीतोष्णयोर्मध्ये भवेन्नोष्णं न शीतता ॥ ३.१८२.२८ ॥
ହେ ସର୍ପ, ଏହା ମୋ ମତ: ସେହି ଦୁଇଟିଶୂନ୍ୟ କିଛି ଅଛି। ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣର ମଝିରେ ଉଷ୍ଣତା ନ ହୁଏ, ଶୀତଳତା ମଧ୍ୟ ନ ହୁଏ।
3.182.29
एवं वै सुखदुःखाभ्यां हीनमस्ति पदं क्वचित् ।
एषा मम मतिः सर्प यथा वा मन्यते भवान् ॥ ३.१८२.२९ ॥
ସେହିପରି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖଶୂନ୍ୟ ଏକ ପଦ କେଉଁଠି ଅଛି। ହେ ସର୍ପ, ଏହା ମୋ ମତ, ବା ଆପଣ ଯେପରି ଭାବନ୍ତି।
3.182.30
यदि ते वृत्ततो राजन्ब्राह्मणः प्रसमीक्षितः ।
वृथा जातिस्तदायुष्मन्कृतिर्यावन्न विद्यते ॥ ३.१८२.३० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ଆପଣ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, କର୍ମ ନ ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାତି ବୃଥା।
3.182.31
जातिरत्रमहासर्प मनुष्यत्वे महामते ।
संकरात्सर्ववर्णानां दुष्परीक्ष्येति मे मतिः ॥ ३.१८२.३१ ॥
ହେ ମହାସର୍ପ, ହେ ମହାମତି, ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱରେ ଏଠାରେ ଜାତି ସବୁ ବର୍ଣ୍ଣର ସଂକର ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା କଷ୍ଟକର, ଏହା ମୋର ମତ।
3.182.32
सर्वे सर्वास्वपत्यानि जनयन्ति यदा नराः ।
वाङ्मैथुनमथो जन्म मरणं च समं नृणाम् ॥ ३.१८२.३२ ॥
ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୈଥୁନ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ।
3.182.33
इदमार्षं प्रमाणं च ये यजामह इत्यपि ।
तस्माच्छीलं प्रधानेष्टं विदुर्ये तत्त्वदर्शिनः ॥ ३.१८२.३३ ॥
ଏହା ଆର୍ଷ ପ୍ରମାଣ; ଆମେ ଯଜ୍ଞ କରୁ ତାହା ମଧ୍ୟ। ଅତଏବ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ ଶୀଳକୁ ହିଁ ପ୍ରଧାନ ଓ ଇଷ୍ଟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
3.182.34
प्राङ्गाभिवर्धनात्पुंसो जातकर्म विधीयते ।
तथोपनयनं प्रोक्तं द्विजातीनां यथाक्रमम्।
तत्रास्य माता सावित्री पिता त्वाचार्य उच्यते ॥ ३.१८२.३४ ॥
ପୁରୁଷର ଶରୀର ବଢ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ଜାତକର୍ମ ବିହିତ; ସେହିପରି ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ଉପନୟନ କ୍ରମାନୁସାରେ କୁହାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଏହାର ମାତା ସାବିତ୍ରୀ ଏବଂ ପିତା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
3.182.35
वृत्त्या शूद्रसमो ह्येष यावद्वेदेन जायते ।
तस्मिन्नेवं मतिद्वैधे मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ ३.१८२.३५ ॥
ଆଚରଣରେ ଏ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂଦ୍ର ସମାନ। ସେହି ମତଭେଦରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
3.182.36
कृतकृत्याः सर्ववर्णा यदि वृत्तं न पश्यति ।
संकरस्त्वत्र नागेन्द्र बलवान्प्रसमीक्षितः ॥ ३.१८२.३६ ॥
ଯଦି ଆଚରଣ ନ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ କୃତକୃତ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ହେ ନାଗେନ୍ଦ୍ର, ଏଠାରେ ସଂକର ବଳବାନ ବୋଲି ବିଚାରିତ।
3.182.37
यत्रेदानीं महासर्प संस्कृतं वृत्तमिष्यते ।
तं ब्राह्मणमहं पूर्वमुक्तवान्भुजगोत्तम ॥ ३.१८२.३७ ॥
ହେ ମହାସର୍ପ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁଠି ସଂସ୍କୃତ ଆଚରଣ ହିଁ ଇଚ୍ଛିତ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ହେ ଭୁଜଗୋତ୍ତମ।
3.182.38
श्रुतं विदितवेद्यस्य तव वाक्यं युधिष्ठिर ।
भक्षयेयमहं कस्माद्भ्रातरं ते वृकोदरम् ॥ ३.१८२.३८ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ତୁମ ବାକ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ଭାଇ ବୃକୋଦରକୁ କାହିଁକି ଖାଇବି?