महाभारत · अध्याय 3.184
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.184.1
निदाघान्तकरः कालः सर्वभूतसुखावहः ।
तत्रैव वसतां तेषां प्रावृट् समभिपद्यत ॥ ३.१८४.१ ॥
ग्रीष्म का अंत करने वाला, सब प्राणियों को सुख देने वाला वह समय आया; वहीं रहते हुए उनके लिए वर्षा ऋतु आ पहुँची।
3.184.2
छादयन्तो महाघोषाः स्वं दिशश्च बलाहकाः ।
प्रववर्षुर्दिवारात्रमसिताः सततं तदा ॥ ३.१८४.२ ॥
अपनी दिशाओं को ढकते हुए, महान गर्जन वाले काले बादल तब दिन-रात लगातार बरसने लगे।
3.184.3
तपात्ययनिकेताश्च शतशोऽथ सहस्रशः ।
अपेतार्कप्रभाजालाः सविद्युन्मण्डप्रभाः ॥ ३.१८४.३ ॥
ग्रीष्म के अंत के निवासस्थान (बादल) सैकड़ों और हज़ारों में आए, जिनसे सूर्य की प्रभा का जाल लुप्त हो गया और जो बिजली जैसी चमकती मंडल-प्रभा वाले थे।
3.184.4
विरूढशष्पा धरणी मत्तदंशसरीसृपा ।
बभूव पयसा सिक्ता शान्तधूमरजोगणा ॥ ३.१८४.४ ॥
अंकुरित घास वाली धरती, मदमत्त डांस और रेंगने वाले जीवों से भरी, जल से सिंचित हो गई और धूल-धुएँ का समूह शांत हो गया।
3.184.5
न स्म प्रज्ञायते किंचिदम्भसा समवस्तृते ।
समं वा विषमं वाऽपि नद्यो वा स्तावराणि वा ॥ ३.१८४.५ ॥
जल से ढक जाने पर कुछ भी पहचाना नहीं जाता — न समतल, न ऊँची-नीची भूमि, न नदियाँ, न स्थिर वस्तुएँ।
3.184.6
क्षुब्धतोया महावेगाः श्वसमाना इवाशुगाः ।
सिन्धवः शोभयांचक्रुः काननानि तपात्यये ॥ ३.१८४.६ ॥
क्षुब्ध जल वाली, महान वेग वाली, मानो हाँफती हुई तेज़ नदियाँ ग्रीष्म के अंत में वनों को सुशोभित करने लगीं।
3.184.7
नदतां काननान्तेषु श्रूयन्ते विविधाः स्वनाः ।
वृष्टिभिस्ताड्यमानानां वराहमृगपक्षिणाम् ॥ ३.१८४.७ ॥
वन के किनारों पर गरजते हुए, वर्षा की बौछारों से पीटे जाते सूअरों, मृगों और पक्षियों की विविध ध्वनियाँ सुनाई देती थीं।
3.184.8
स्तोककाः शिखिनश्चैव पुंस्कोकिलगणैः सह ।
मत्ताः परिपतन्ति स्म दर्दुरश्चैव दर्पिताः ॥ ३.१८४.८ ॥
छोटे-छोटे मोर और नर कोकिलों के झुंड के साथ उन्मत्त होकर उड़ रहे थे, और गर्वीले मेंढक भी।
3.184.9
तदा बहुविधाकारा प्रावृण्मेघानुनादिता ।
अभ्यतीता शिवा तेषां चरतां मरुधन्वसु ॥ ३.१८४.९ ॥
तब अनेक रूपों वाली वर्षा ऋतु, मेघों की गर्जना से गूँजती हुई, बीत गई; उन मरुभूमियों में विचरने वालों के लिए वह शुभ रही।
3.184.10
क्रौञ्चहंससमाकीर्णा शरत्प्रमुदीताऽभवत् ।
रूढकक्षवनप्रस्था प्रसन्नजलनिम्नगा ॥ ३.१८४.१० ॥
क्रौंच और हंसों से भरी शरद ऋतु प्रसन्न हो उठी; वन-प्रदेश घने झाड़ियों से भरे थे और नदियाँ निर्मल जल से बह रही थीं।
3.184.11
विमलाकाशनक्षत्रा शरत्तेषां शिवाऽभषत् ।
मृगद्विजसमाकीर्णा पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ३.१८४.११ ॥
निर्मल आकाश और नक्षत्रों वाली शरद ऋतु उन महात्मा पाण्डवों के लिए शुभ हो गई, जो मृगों और पक्षियों से भरी थी।
3.184.12
दृश्यन्ते शान्तरजसः क्षपाजलदशीतलाः ।
ग्रहनक्षत्रसङ्घैश्च सोमेन च विराजिताः ॥ ३.१८४.१२ ॥
धूल शांत हो चुकी थी और रातें जल और मेघों से शीतल दिखाई देती थीं; ग्रहों और नक्षत्रों के समूहों तथा चन्द्रमा से वे सुशोभित थीं।
3.184.13
कुमुदैः पुण्डरीकैश्च शीतवारिधराः शिवाः ।
नदीः पुष्करिणीश्चैव ददृशुः समलंकृताः ॥ ३.१८४.१३ ॥
कुमुदों और पुण्डरीकों से सुशोभित, शीतल जल वाली, कल्याणकारी नदियों और कमलसरोवरों को उन्होंने देखा।
3.184.15
ते वै मुमुदिरे वीराः प्रसन्नसलिलां शिवाम् ।
पश्यन्तो दृढधन्वानः परिपूर्णां सरस्वतीम् ॥ ३.१८४.१५ ॥
वे वीर, दृढ़ धनुर्धारी, स्वच्छ जल वाली, कल्याणकारी, परिपूर्ण सरस्वती को देखकर अत्यन्त प्रसन्न हुए।
3.184.16
तेषां पुण्यतमा रात्रिः पर्वसन्धौ स्म शारदी ।
तत्रैव वसतामासीत्कार्तिकी जनमेजय ॥ ३.१८४.१६ ॥
हे जनमेजय, उन्हें वहाँ रहते हुए शरद् ऋतु में पर्व-संधि की कार्तिकी रात्रि अत्यन्त पुण्यमयी हुई।
3.184.17
पुण्यकृद्भिर्महासत्वैस्तापसैः सह पाण्डवाः ।
तत्सर्वं भरतश्रेष्ठ समूहुर्योगमुत्तमम् ॥ ३.१८४.१७ ॥
हे भरतश्रेष्ठ, पुण्यकर्मा महात्मा तापसों के साथ पाण्डवों ने वह सब उत्तम योग-साधना सम्पन्न की।
3.184.18
तमिस्राभ्युदये तस्मिन्धौम्येन सह पाण्डवाः ।
सूतैः पौरोगवैः साकं काम्यकं प्रययुर्वनम् ॥ ३.१८४.१८ ॥
उस अँधेरी रात के अन्त में धौम्य के साथ पाण्डव, सारथियों और रसोइयों सहित, काम्यक वन की ओर चले गए।