મહાભારત · અધ્યાય 3.188
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.188.1
भूय एव तु माहात्म्यं ब्राह्मणआनां निबोध मे ।
वैन्यो नामेह राजर्षिरश्वमेधाय दीक्षितः ॥ ३.१८८.१ ॥
ફરી બ્રાહ્મણોનું માહાત્મ્ય મારી પાસેથી સાંભળો. અહીં વૈન્ય નામના રાજર્ષિ અશ્વમેધ યજ્ઞ માટે દીક્ષિત થયા હતા.
3.188.2
तमत्रिर्गन्तुमारेबे वित्तार्थमिति नः श्रुतम् ।
भूयोऽर्थं नानुरुध्यत्स धर्मव्यक्तिनिदर्शनात् ॥ ३.१८८.२ ॥
અત્રિ ધન માટે તેમની પાસે જવા લાગ્યા એવું અમે સાંભળ્યું છે; પરંતુ ધર્મના સ્પષ્ટ દૃષ્ટાંતને કારણે તેઓએ વધુ ધન માંગ્યું નહીં.
3.188.3
स विचिन्त्य महातेजा वनमेवान्वरोचयत् ।
धर्मपत्नीं समाहूय पुत्रांश्चेदमुवाच ह ॥ ३.१८८.३ ॥
તે મહાતેજસ્વીએ વિચારીને વનને જ પસંદ કર્યું. ધર્મપત્ની અને પુત્રોને બોલાવીને તેમણે આ કહ્યું.
3.188.4
प्राप्स्यामः फलमत्यन्तं बहुलं निरुपद्रवम् ।
अरण्यगमनं क्षिप्रं रोचतां वो गुणाधिकम् ॥ ३.१८८.४ ॥
આપણને અત્યંત વિપુલ, નિરુપદ્રવ ફળ મળશે. વનમાં જવું તમને જલદી ગમો; તે અત્યંત ગુણકારી છે.
3.188.5
तं भार्या प्रत्युवाचाथ धनमेवानुरुन्धती ।
वैन्यं गत्वा महात्मानमर्थयस्व धनं बहुः ॥ ३.१८८.५ ॥
ત્યારે તેમની પત્ની અરુંધતીએ, ધનની જ ઇચ્છા કરીને, તેમને ઉત્તર આપ્યો: વૈન્ય મહાત્માની પાસે જઈને ઘણું ધન માંગો.
3.188.6
स ते दास्यति राजर्षिर्यजमानोऽर्थिने धनम् ।
तत आदाय विप्रर्षे प्रतिगृह्य धनं बहु ॥ ३.१८८.६ ॥
તે રાજર્ષિ, યજમાન, યાચકને ધન આપશે. હે વિપ્રર્ષિ, ત્યારે ઘણું ધન લઈને સ્વીકારીને.
3.188.7
भृत्यान्सुतान्संविभज्य ततो व्रज यथेप्सितम् ।
एष वै परमो धर्मो धर्मविद्भिरुदाहृतः ॥ ३.१८८.७ ॥
સેવકો અને પુત્રોમાં વહેંચીને પછી ઇચ્છા મુજબ જાઓ. ધર્મજ્ઞોએ આને જ પરમ ધર્મ કહ્યો છે.
3.188.8
कथितो मे महाभागे गौतमेन महात्मना ।
वैन्यो धर्मार्थसंयुक्तः सत्यव्रतसमन्वितः ॥ ३.१८८.८ ॥
હે મહાભાગે, મહાત્મા ગૌતમે મને કહ્યું હતું કે વૈન્ય (પૃથુ) ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત અને સત્યવ્રતથી સંપન્ન છે.
3.188.9
किंत्वस्ति तत्र द्वेष्टारो निवसन्ति हि मे द्विजाः ।
यथा मे गौतमः प्राह ततो न व्यवसाम्यहम् ॥ ३.१८८.९ ॥
પરંતુ ત્યાં મારો દ્વેષ કરનારા દ્વિજો રહે છે. ગૌતમે જેમ કહ્યું હતું, તેથી હું નિર્ણય કરતો નથી.
3.188.10
तत्र स्म वाचं कल्याणीं धर्मकामार्थसंहिताम् ।
मयोक्तामन्यथा ब्रूयुस्ततस्ते वै निरर्थिकाम् ॥ ३.१८८.१० ॥
ત્યાં હું કહું તે ધર્મ-કામ-અર્થથી યુક્ત કલ્યાણકારી વાણીને તેઓ બીજી રીતે કહે તો તે નિરર્થક થશે.
3.188.11
गमिष्यामि महाप्राज्ञे रोचते मे वचस्तव ।
गाश्च मे दास्यते वैन्यः प्रभूतं चार्थसंचयम् ॥ ३.१८८.११ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞે, હું જઈશ; તારા વચન મને ગમ્યાં. વૈન્ય મને ગાયો અને પુષ્કળ ધનસંચય આપશે.
3.188.12
एवमुक्त्वा जगामाशु वैन्ययज्ञं महातपाः ।
गत्वा च यज्ञायतनमत्रिस्तुष्टाव तं नृपम् ॥ ३.१८८.१२ ॥
એમ કહીને મહાતપસ્વી અત્રિ ઝડપથી વૈન્યના યજ્ઞ તરફ ગયા. યજ્ઞસ્થાને પહોંચીને તેમણે તે રાજાની સ્તુતિ કરી.
3.188.13
वाक्यैर्मङ्गलसंयुक्तैः पूजयानोऽब्रवीद्वचः ।
राजन्धन्यस्त्वमीशश्च भुवि त्वं प्रथमो नृपः।
स्तुवन्ति त्वां मुनिगणास्त्वदन्यो नास्ति धर्मवित् ॥ ३.१८८.१३ ॥
મંગળમય વચનોથી સન્માન કરતાં અત્રિએ કહ્યું: હે રાજન, તું ધન્ય છે, પૃથ્વી પર તું જ ઈશ અને પ્રથમ રાજા છે. મુનિગણો તારી સ્તુતિ કરે છે; તારા સિવાય ધર્મને જાણનાર કોઈ નથી.
3.188.14
तमब्रवीदृषिः क्रुद्धो वचनं वै महातपाः ॥ ३.१८८.१४ ॥
ત્યારે ક્રોધિત થયેલા તે મહાતપસ્વી ઋષિએ તેને આ વચનો કહ્યાં.
3.188.15
मैवमत्रे पुनर्ब्रूया न ते प्रज्ञा समाहिता ।
अत्र नः प्रथमो धाता महेन्द्रो वै प्रजापतिः ॥ ३.१८८.१५ ॥
હે અત્રિ, આ રીતે ફરી ન બોલ; તારી પ્રજ્ઞા સ્થિર નથી. અહીં આપણા પ્રથમ વિધાતા મહેન્દ્ર જ છે, તે જ પ્રજાપતિ છે.
3.188.16
अथात्रिरपि राजेन्द्र गौतमं प्रत्यभाषत ।
अयमेव विधाता च तथैवेन्द्रः प्रजापतिः।
त्वमेव मुह्यसे मोहान्न प्रज्ञानं तवास्ति ह ॥ ३.१८८.१६ ॥
ત્યારે હે રાજેન્દ્ર, અત્રિએ પણ ગૌતમને કહ્યું: આ જ વિધાતા છે, અને તેમ જ ઇન્દ્ર પ્રજાપતિ છે. તું જ મોહથી મૂંઝાયેલો છે; તારી પાસે સાચું જ્ઞાન નથી.
3.188.17
जानामि नाहं मुह्यामि त्वंविवक्षुर्विमुह्यसे ।
स्तौषि त्वं दर्शनप्रेप्सू राजानं जनसंसदि ॥ ३.१८८.१७ ॥
હું જાણું છું, હું મૂંઝાયેલો નથી. તું કહેવા ઇચ્છતો હોવાથી મૂંઝાય છે. જનસભામાં દર્શન મેળવવા ઇચ્છીને તું રાજાની સ્તુતિ કરે છે.
3.188.18
न वेत्थ परमं धर्मं न चास्त्यत्र प्रयोजनम् ।
बालस्त्वमसि मूढश्च वृद्धः केनापि हेतुना ॥ ३.१८८.१८ ॥
તું પરમ ધર્મને જાણતો નથી, અહીં તેનું કોઈ પ્રયોજન પણ નથી. તું બાળક અને મૂઢ છે; કોઈ કારણથી વૃદ્ધ પણ થયો છે.
3.188.19
विवदन्तौ तथा तौ तु मुनीनां द्रशने स्थितौ ।
ये तस्य यज्ञे संवृत्तास्तेऽपृच्छन्त कथं त्विमौ ॥ ३.१८८.१९ ॥
આ રીતે વિવાદ કરતા તે બંને મુનિઓની સામે ઊભા હતા. તેના યજ્ઞમાં જેઓ હાજર હતા તેમણે પૂછ્યું કે આ બંને કેમ આવ્યા.
3.188.20
प्रवेशः केन दत्तोऽयमनयोर्वैन्यसंसदि ।
उच्चैः समभिभाषन्तौ केन कार्येण धिष्ठितौ ॥ ३.१८८.२० ॥
વૈન્યની સભામાં આ બંનેને પ્રવેશ કોણે આપ્યો? મોટા અવાજે એકબીજા સાથે બોલતા આ કયા કામ માટે ઊભા છે?
3.188.21
ततः परमधर्मात्मा काश्यपः सर्वधऱ्मवित् ।
विवादिनावनुप्राप्तौ तावुभौ प्रत्यवेदयत् ॥ ३.१८८.२१ ॥
ત્યારે પરમ ધર્માત્મા, સર્વ ધર્મોના જ્ઞાતા કાશ્યપે વિવાદ કરતા આવેલા તે બંનેની જાણ કરી.
3.188.22
अथाब्रवीत्सदस्यांस्तु गौतमो मुनिसत्तमान् ।
आवयोर्व्याहृतं प्रश्नं शृणुत द्विजसत्तमाः।
वैन्यं विधातेत्याहात्रिरत्र नौ संशयो महान् ॥ ३.१८८.२२ ॥
ત્યારે ગૌતમે સભાના મુનિશ્રેષ્ઠોને કહ્યું, 'હે દ્વિજોત્તમો, અમારા બંનેનો પ્રશ્ન સાંભળો. અત્રિ કહે છે કે વૈન્ય વિધાતા છે; આ વિષયમાં અમારી વચ્ચે મોટો સંશય છે.'
3.188.23
ततस्तु गौतमेनोक्तं वाक्यं वैन्यस्य संसदि ।
श्रुत्वैव तु महात्मानो मुनयोऽभ्यद्रवन्दुतम् ॥ ३.१८८.२३ ॥
ત્યારે ગૌતમે સભામાં વૈન્ય વિશે કહેલું વચન સાંભળતાં જ મહાત્મા મુનિઓ ઝડપથી આગળ દોડ્યા.
3.188.24
सनत्कुमारं धर्मज्ञं संशयच्छेदनाय वै ।
पप्रच्छुः प्रणताः सर्वे ब्रह्माणमिव सोमपाः ॥ ३.१८८.२४ ॥
સંશય છેદવા માટે, સોમપાન કરનારા જેમ બ્રહ્માને પૂછે તેમ બધાએ નમીને ધર્મજ્ઞ સનત્કુમારને પૂછ્યું.
3.188.25
स च तेषां वचः श्रुत्वा यथातत्त्वं महातपाः ।
प्रत्युवाचाथ तानेवं धर्मार्थसहितं वचः ॥ ३.१८८.२५ ॥
તે મહાતપસ્વી તેમનું વચન સાંભળીને યથાતથ્ય રીતે, ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત એવું વચન તેમને ઉત્તર આપ્યું.
3.188.26
ब्रह्म क्षत्रेण सहितं क्षत्रं च ब्रह्मणा सह ।
संयुक्तौ दहतः शत्रून्वनानीवाग्निमारुतौ ॥ ३.१८८.२६ ॥
ક્ષત્ર સાથે જોડાયેલું બ્રહ્મ અને બ્રહ્મ સાથે જોડાયેલું ક્ષત્ર, એકસાથે મળીને, અગ્નિ અને વાયુ વનોને બાળે તેમ શત્રુઓને બાળે છે.
3.188.27
राजा वै प्रथितो धर्मः प्रजानां पतिरेव च ।
स एव शक्रः शुक्रश्च स धाता च बृहस्पतिः ॥ ३.१८८.२७ ॥
રાજા જ પ્રસિદ્ધ ધર્મ છે અને પ્રજાઓનો સ્વામી પણ તે જ છે. તે જ શક્ર, શુક્ર, તે જ ધાતા અને બૃહસ્પતિ છે.
3.188.28
प्रजापतिर्विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एभिः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ ३.१८८.२८ ॥
પ્રજાપતિ, વિરાટ, સમ્રાટ, ક્ષત્રિય, ભૂપતિ, નૃપ એ શબ્દોથી જેની સ્તુતિ થાય છે, તેની પૂજા કરવા કોણ યોગ્ય નથી?
3.188.29
पुरायोनिर्युधाजिच्च अभीष्टानचितो भवः ।
स्वर्णेता सहजिद्बभ्रुरिति राजाऽभिधीयते।
सत्ययोनिः पुराविच्च सत्यधर्मप्रवर्तकः ॥ ३.१८८.२९ ॥
પુરાયોનિ, યુધાજિત્, અભીષ્ટ, અર્ચિત ભવ, સ્વર્ણેતા, સહજિત્, બભ્રુ—એ રીતે રાજા કહેવાય છે. સત્યયોનિ, પુરાવિત્ અને સત્યધર્મના પ્રવર્તક પણ તે છે.
3.188.30
अधर्मादृषयो भीता बलं क्षत्रे समादधन् ।
तस्माद्धि ब्रह्मणा क्षत्रं क्षत्रेण ब्रह्म चाव्ययम् ॥ ३.१८८.३० ॥
અધર્મથી ભયભીત ઋષિઓએ ક્ષત્રમાં બળ સ્થાપ્યું. તેથી બ્રહ્મ દ્વારા ક્ષત્ર અને ક્ષત્ર દ્વારા અવ્યય બ્રહ્મ (સ્થિર રહે છે).
3.188.31
आदित्यो दिवि देवेषु तमो नुदति तेजसा ।
तथैव नृपतिर्भूमावधर्मान्नुदते भृशम् ॥ ३.१८८.३१ ॥
આકાશમાં દેવતાઓ વચ્ચે સૂર્ય પોતાના તેજથી અંધકાર દૂર કરે છે, તેમ પૃથ્વી પર રાજા અધર્મને સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે.
3.188.32
ततो राज्ञः प्रधानत्वं शास्त्रप्रामाण्यदर्शनात् ।
उत्तरः सिद्ध्यते पक्षो येन राजेति भाषितम् ॥ ३.१८८.३२ ॥
તેથી શાસ્ત્રપ્રામાણ્ય જોવાથી રાજાનું પ્રધાનપણું સિદ્ધ થાય છે; એટલે 'રાજા' એમ કહેલો ઉત્તર પક્ષ સિદ્ધ થાય છે.
3.188.33
ततः स राजा संहृष्टः सिद्धे पक्षे महामनाः ।
तमत्रिमब्रवीत्प्रीतः पूर्वं येनाभिसंस्तुतः ॥ ३.१८८.३३ ॥
ત્યારે તે રાજા, પોતાનો પક્ષ સિદ્ધ થતાં આનંદિત થઈને, મહાન મનવાળો બનીને, પહેલાં જેમણે તેની પ્રશંસા કરી હતી તે અત્રિને પ્રેમથી બોલ્યો.
3.188.34
यस्मात्पूर्वं मनुष्येषु ज्यायांसं मामिहाब्रवीः ।
सर्वदेवैश्च विप्रर्षे संमितं श्रेष्ठमेव च ॥ ३.१८८.३४ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, કારણ કે તમે પહેલાં અહીં મનુષ્યોમાં મને શ્રેષ્ઠ કહ્યો હતો, અને સર્વ દેવતાઓની સમાન તથા ઉત્તમ પણ કહ્યો હતો.
3.188.35
तस्मात्तेऽहंप्रदास्यामि विविधं वसु भूरि च ।
दासीसहस्रं श्यामानां सुवस्त्राणामलकृतम् ॥ ३.१८८.३५ ॥
તેથી હું તને વિવિધ અને પુષ્કળ ધન આપીશ, અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલી, શણગારેલી, શ્યામવર્ણી એક હજાર દાસીઓ પણ આપીશ.
3.188.36
दशकोटीर्हिरण्यस्य रुक्मभारांस्तथा दश ।
एतद्ददामि विप्रर्षे सर्वज्ञस्त्वं मतो हि मे ॥ ३.१८८.३६ ॥
દસ કરોડ સુવર્ણ અને દસ સુવર્ણના ભાર પણ; હે વિપ્રર્ષિ, આ હું તને આપું છું, કારણ કે મારા મતે તું સર્વજ્ઞ છે.
3.188.37
तदत्रिनर्न्यायतः सर्वं प्रतिगृह्याभिसत्कृतः ।
प्रत्युज्जगाम तेजस्वी गृहानेव महातपाः ॥ ३.१८८.३७ ॥
પછી મહાતપસ્વી અત્રિ બધું ન્યાયપૂર્વક સ્વીકારીને, સત્કાર પામીને, તેજસ્વી રીતે પોતાના ઘરે પાછા ફર્યા.
3.188.38
प्रदाय च धनं प्रीतः पुत्रेभ्यः प्रयतात्मवान् ।
ततः समभिसंधाय वनमेवान्वपद्यत ॥ ३.१८८.३८ ॥
ધન પુત્રોને આપીને, પ્રસન્ન થઈને, સંયમી આત્માવાળા થઈને, પછી નિશ્ચય કરીને તે વન તરફ જ ચાલ્યા ગયા.