มหาภารตะ · อัธยายะ 3.188
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.188.1
भूय एव तु माहात्म्यं ब्राह्मणआनां निबोध मे ।
वैन्यो नामेह राजर्षिरश्वमेधाय दीक्षितः ॥ ३.१८८.१ ॥
จงฟังจากข้าพเจ้าอีกครั้งถึงความยิ่งใหญ่ของพราหมณ์ ที่นี่มีราชฤๅษีนามว่าไวนยะ ได้รับการเข้าพิธีเพื่อการบูชาอัศวเมธ
3.188.2
तमत्रिर्गन्तुमारेबे वित्तार्थमिति नः श्रुतम् ।
भूयोऽर्थं नानुरुध्यत्स धर्मव्यक्तिनिदर्शनात् ॥ ३.१८८.२ ॥
พวกเราได้ยินมาว่าอัตริได้ออกเดินทางไปหาเขาเพื่อแสวงทรัพย์ แต่เพราะตัวอย่างที่ชัดเจนของธรรม เขาจึงไม่ได้ขอทรัพย์เพิ่มอีก
3.188.3
स विचिन्त्य महातेजा वनमेवान्वरोचयत् ।
धर्मपत्नीं समाहूय पुत्रांश्चेदमुवाच ह ॥ ३.१८८.३ ॥
ท่านผู้รุ่งโรจน์นั้นครุ่นคิดแล้วเลือกป่าเอง เรียกภรรยาผู้เป็นธรรมปัตนีและบุตรทั้งหลายมา แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
3.188.4
प्राप्स्यामः फलमत्यन्तं बहुलं निरुपद्रवम् ।
अरण्यगमनं क्षिप्रं रोचतां वो गुणाधिकम् ॥ ३.१८८.४ ॥
เราจะได้รับผลมากมายอย่างยิ่ง อุดมสมบูรณ์และปลอดภัยจากความยุ่งยาก ขอให้การไปสู่ป่ารวดเร็วถูกใจพวกท่านเถิด เพราะมีคุณประโยชน์อย่างยิ่ง
3.188.5
तं भार्या प्रत्युवाचाथ धनमेवानुरुन्धती ।
वैन्यं गत्वा महात्मानमर्थयस्व धनं बहुः ॥ ३.१८८.५ ॥
ครั้งนั้นภรรยาของเขา อรุนธตี ปรารถนาเพียงทรัพย์ จึงตอบเขาว่า จงไปหาไวนยะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ แล้วขอทรัพย์มากมายจากเขาเถิด
3.188.6
स ते दास्यति राजर्षिर्यजमानोऽर्थिने धनम् ।
तत आदाय विप्रर्षे प्रतिगृह्य धनं बहु ॥ ३.१८८.६ ॥
ราชฤๅษีผู้เป็นยชมานนั้นจะให้ทรัพย์แก่ผู้ขอ ดูก่อนพิปรรษี เมื่อรับและได้ทรัพย์มากมายแล้ว
3.188.7
भृत्यान्सुतान्संविभज्य ततो व्रज यथेप्सितम् ।
एष वै परमो धर्मो धर्मविद्भिरुदाहृतः ॥ ३.१८८.७ ॥
จงแบ่งให้แก่บรรดาข้ารับใช้และบุตรทั้งหลาย แล้วจึงไปตามที่ปรารถนาเถิด นี่คือธรรมอันสูงสุด ซึ่งผู้รู้ธรรมได้กล่าวไว้
3.188.8
कथितो मे महाभागे गौतमेन महात्मना ।
वैन्यो धर्मार्थसंयुक्तः सत्यव्रतसमन्वितः ॥ ३.१८८.८ ॥
ดูก่อนผู้มีโชคยิ่ง พระโคตมผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้บอกข้าพเจ้าแล้วว่า ไวนยะ (ปฤถุ) ประกอบด้วยธรรมและทรัพย์ และมีวัตรแห่งความสัตย์
3.188.9
किंत्वस्ति तत्र द्वेष्टारो निवसन्ति हि मे द्विजाः ।
यथा मे गौतमः प्राह ततो न व्यवसाम्यहम् ॥ ३.१८८.९ ॥
แต่ที่นั่นมีพราหมณ์ผู้เป็นศัตรูกับข้าพเจ้าอาศัยอยู่ ดังที่พระโคตมบอกข้าพเจ้า เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงไม่ตัดสินใจไป
3.188.10
तत्र स्म वाचं कल्याणीं धर्मकामार्थसंहिताम् ।
मयोक्तामन्यथा ब्रूयुस्ततस्ते वै निरर्थिकाम् ॥ ३.१८८.१० ॥
ที่นั่น หากพวกเขาพูดเป็นอย่างอื่นนอกจากถ้อยคำอันเป็นมงคลที่ข้าพเจ้ากล่าว ซึ่งประกอบด้วยธรรม กามและทรัพย์ คำพูดเหล่านั้นก็จะไร้ความหมาย
3.188.11
गमिष्यामि महाप्राज्ञे रोचते मे वचस्तव ।
गाश्च मे दास्यते वैन्यः प्रभूतं चार्थसंचयम् ॥ ३.१८८.११ ॥
ดูก่อนผู้มีปัญญายิ่ง ข้าพเจ้าจะไป ถ้อยคำของท่านถูกใจข้าพเจ้า ไวนยะจะให้โคและทรัพย์สะสมมากมายแก่ข้าพเจ้า
3.188.12
एवमुक्त्वा जगामाशु वैन्ययज्ञं महातपाः ।
गत्वा च यज्ञायतनमत्रिस्तुष्टाव तं नृपम् ॥ ३.१८८.१२ ॥
พระมหาตปัสสีกล่าวดังนี้แล้วก็รีบไปยังพิธียัญของไวนยะ เมื่อถึงบริเวณพิธีบูชายัญแล้ว อัตริก็สรรเสริญกษัตริย์องค์นั้น
3.188.13
वाक्यैर्मङ्गलसंयुक्तैः पूजयानोऽब्रवीद्वचः ।
राजन्धन्यस्त्वमीशश्च भुवि त्वं प्रथमो नृपः।
स्तुवन्ति त्वां मुनिगणास्त्वदन्यो नास्ति धर्मवित् ॥ ३.१८८.१३ ॥
อัตริถวายเกียรติแก่กษัตริย์ด้วยถ้อยคำอันเป็นมงคล แล้วกล่าวว่า ข้าแต่พระราชา พระองค์เป็นผู้มีบุญ เป็นเจ้าผู้ปกครอง และเป็นกษัตริย์องค์แรกบนแผ่นดิน หมู่มุนีสรรเสริญพระองค์ ไม่มีผู้ใดนอกจากพระองค์ที่รู้ธรรม
3.188.14
तमब्रवीदृषिः क्रुद्धो वचनं वै महातपाः ॥ ३.१८८.१४ ॥
ครั้งนั้นฤๅษีผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ด้วยความโกรธ ได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่เขา
3.188.15
मैवमत्रे पुनर्ब्रूया न ते प्रज्ञा समाहिता ।
अत्र नः प्रथमो धाता महेन्द्रो वै प्रजापतिः ॥ ३.१८८.१५ ॥
ดูก่อนอัตริ อย่าพูดเช่นนี้อีกเลย ปัญญาของท่านยังไม่มั่นคง ที่นี่ สำหรับพวกเรา ผู้สร้างองค์แรกคือพระมเหนทร แท้จริงคือเจ้าแห่งสรรพสัตว์
3.188.16
अथात्रिरपि राजेन्द्र गौतमं प्रत्यभाषत ।
अयमेव विधाता च तथैवेन्द्रः प्रजापतिः।
त्वमेव मुह्यसे मोहान्न प्रज्ञानं तवास्ति ह ॥ ३.१८८.१६ ॥
ครั้งนั้น อัตริก็ได้กล่าวตอบพระโคตม ดูก่อนราชาแห่งกษัตริย์ ผู้นี้แลคือผู้สร้าง และพระอินทร์ก็เป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์เช่นกัน ท่านนั่นแหละที่หลงด้วยความหลง ท่านไม่มีปัญญาที่แท้จริง
3.188.17
जानामि नाहं मुह्यामि त्वंविवक्षुर्विमुह्यसे ।
स्तौषि त्वं दर्शनप्रेप्सू राजानं जनसंसदि ॥ ३.१८८.१७ ॥
ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าไม่ได้หลง ท่านหลงเพราะอยากพูด ท่านสรรเสริญกษัตริย์ต่อหน้าที่ประชุมของผู้คน ปรารถนาจะได้รับการเข้าเฝ้า
3.188.18
न वेत्थ परमं धर्मं न चास्त्यत्र प्रयोजनम् ।
बालस्त्वमसि मूढश्च वृद्धः केनापि हेतुना ॥ ३.१८८.१८ ॥
ท่านไม่รู้ธรรมอันสูงสุด และที่นี่ก็ไม่มีประโยชน์สำหรับเรื่องนั้น ท่านเป็นเด็กและเป็นคนโง่ ทั้งแก่ชราก็เพียงเพราะเหตุบางประการเท่านั้น
3.188.19
विवदन्तौ तथा तौ तु मुनीनां द्रशने स्थितौ ।
ये तस्य यज्ञे संवृत्तास्तेऽपृच्छन्त कथं त्विमौ ॥ ३.१८८.१९ ॥
ทั้งสองทะเลาะกันเช่นนั้น และยืนอยู่ต่อหน้าหมู่มุนี บรรดาผู้ที่อยู่ในพิธีบูชายัญของไวนยะจึงถามกันว่า ทั้งสองคนนี้มาที่นี่ได้อย่างไร
3.188.20
प्रवेशः केन दत्तोऽयमनयोर्वैन्यसंसदि ।
उच्चैः समभिभाषन्तौ केन कार्येण धिष्ठितौ ॥ ३.१८८.२० ॥
ใครอนุญาตให้ทั้งสองคนนี้เข้ามาในที่ประชุมของไวนยะ เมื่อพูดกันเสียงดังเช่นนี้ พวกเขายืนอยู่ที่นี่เพื่อกิจอะไร
3.188.21
ततः परमधर्मात्मा काश्यपः सर्वधऱ्मवित् ।
विवादिनावनुप्राप्तौ तावुभौ प्रत्यवेदयत् ॥ ३.१८८.२१ ॥
จากนั้นกาศยปผู้มีธรรมอันสูงสุดและรู้ธรรมทั้งปวง ได้รายงานผู้สองคนที่มาพร้อมด้วยการโต้เถียงนั้น
3.188.22
अथाब्रवीत्सदस्यांस्तु गौतमो मुनिसत्तमान् ।
आवयोर्व्याहृतं प्रश्नं शृणुत द्विजसत्तमाः।
वैन्यं विधातेत्याहात्रिरत्र नौ संशयो महान् ॥ ३.१८८.२२ ॥
ครั้นแล้วเคาตมะกล่าวแก่สมาชิกในที่ประชุมและบรรดามุนีผู้ประเสริฐที่สุดว่า ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติ จงฟังปัญหาที่เราทั้งสองยกขึ้น อตริกล่าวว่าไวนยะเป็นผู้สร้าง ระหว่างเรามีความสงสัยอันใหญ่หลวงในเรื่องนี้
3.188.23
ततस्तु गौतमेनोक्तं वाक्यं वैन्यस्य संसदि ।
श्रुत्वैव तु महात्मानो मुनयोऽभ्यद्रवन्दुतम् ॥ ३.१८८.२३ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำที่เคาตมะกล่าวเกี่ยวกับไวนยะในที่ประชุม บรรดามุนีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ก็รีบเข้าไปโดยเร็ว
3.188.24
सनत्कुमारं धर्मज्ञं संशयच्छेदनाय वै ।
पप्रच्छुः प्रणताः सर्वे ब्रह्माणमिव सोमपाः ॥ ३.१८८.२४ ॥
เพื่อตัดความสงสัยของพวกเขา ทุกคนก้มกราบแล้วทูลถามสนัตกุมารผู้รู้ธรรม เหมือนดั่งที่ผู้ดื่มโสมจะทูลถามพระพรหม
3.188.25
स च तेषां वचः श्रुत्वा यथातत्त्वं महातपाः ।
प्रत्युवाचाथ तानेवं धर्मार्थसहितं वचः ॥ ३.१८८.२५ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพวกเขา ฤๅษีผู้มีตบะยิ่งใหญ่ก็ตอบตามความเป็นจริง ด้วยถ้อยคำที่ประกอบด้วยธรรมและอรรถ
3.188.26
ब्रह्म क्षत्रेण सहितं क्षत्रं च ब्रह्मणा सह ।
संयुक्तौ दहतः शत्रून्वनानीवाग्निमारुतौ ॥ ३.१८८.२६ ॥
พรหมันเมื่อรวมกับกษัตริย์ และกษัตริย์เมื่อรวมกับพรหมัน เมื่อประสานกันแล้วย่อมเผาผลาญศัตรู เหมือนไฟและลมที่เผาป่า
3.188.27
राजा वै प्रथितो धर्मः प्रजानां पतिरेव च ।
स एव शक्रः शुक्रश्च स धाता च बृहस्पतिः ॥ ३.१८८.२७ ॥
พระราชาเป็นธรรมอันเลื่องชื่อ และเป็นเจ้าแห่งประชาชนแท้จริง พระองค์เป็นศักระ เป็นศุกระ เป็นธาตฤ และเป็นพฤหัสปติ
3.188.28
प्रजापतिर्विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एभिः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ ३.१८८.२८ ॥
ผู้ใดจะไม่สมควรบูชาพระองค์ ผู้ซึ่งได้รับการสรรเสริญด้วยพระนามเหล่านี้ คือ ประชาบดี วิราช สัมราช กษัตริย์ ภูบดี และนฤบดี
3.188.29
पुरायोनिर्युधाजिच्च अभीष्टानचितो भवः ।
स्वर्णेता सहजिद्बभ्रुरिति राजाऽभिधीयते।
सत्ययोनिः पुराविच्च सत्यधर्मप्रवर्तकः ॥ ३.१८८.२९ ॥
พระองค์ทรงได้รับเรียกด้วยพระนามเหล่านี้ ได้แก่ ปุรายนิ ยุธาชิต อภีษฏะ ภวะผู้เป็นที่บูชา สวรรเณตา สหชิต พภรุ และกษัตริย์ พระองค์เป็นต้นกำเนิดแห่งสัตย์ ผู้รู้โบราณกาล และผู้ส่งเสริมธรรมแห่งสัตย์
3.188.30
अधर्मादृषयो भीता बलं क्षत्रे समादधन् ।
तस्माद्धि ब्रह्मणा क्षत्रं क्षत्रेण ब्रह्म चाव्ययम् ॥ ३.१८८.३० ॥
บรรดาฤๅษีผู้หวาดกลัวอธรรม จึงวางกำลังไว้ในกษัตริย์ เพราะเหตุนั้น กษัตริย์จึงดำรงอยู่ได้ด้วยพรหมัน และพรหมันอันไม่เสื่อมสลายก็ดำรงอยู่ได้ด้วยกษัตริย์
3.188.31
आदित्यो दिवि देवेषु तमो नुदति तेजसा ।
तथैव नृपतिर्भूमावधर्मान्नुदते भृशम् ॥ ३.१८८.३१ ॥
ดั่งดวงอาทิตย์บนท้องฟ้าท่ามกลางเทวดา ย่อมขับไล่ความมืดด้วยแสงรัศมี ฉันใด พระราชาบนแผ่นดินก็ฉันนั้น ย่อมขับไล่อธรรมได้อย่างยิ่ง
3.188.32
ततो राज्ञः प्रधानत्वं शास्त्रप्रामाण्यदर्शनात् ।
उत्तरः सिद्ध्यते पक्षो येन राजेति भाषितम् ॥ ३.१८८.३२ ॥
ดังนั้น เมื่อเห็นความเป็นหลักฐานแห่งคัมภีร์ ความเป็นใหญ่ของพระราชาจึงได้รับการยืนยัน และข้อเสนอฝ่ายหลังซึ่งกล่าวว่า พระราชา จึงได้รับการพิสูจน์
3.188.33
ततः स राजा संहृष्टः सिद्धे पक्षे महामनाः ।
तमत्रिमब्रवीत्प्रीतः पूर्वं येनाभिसंस्तुतः ॥ ३.१८८.३३ ॥
ครั้งนั้น พระราชาผู้มีใจยิ่งใหญ่ทรงปีติยินดียิ่งนัก เพราะข้อเสนอของพระองค์ได้รับการยืนยัน จึงตรัสแก่อตริผู้เคยสรรเสริญพระองค์มาก่อนด้วยความพอพระทัย
3.188.34
यस्मात्पूर्वं मनुष्येषु ज्यायांसं मामिहाब्रवीः ।
सर्वदेवैश्च विप्रर्षे संमितं श्रेष्ठमेव च ॥ ३.१८८.३४ ॥
ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์ เพราะท่านเคยกล่าวไว้ที่นี่ว่าข้าพเจ้าเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ เสมอด้วยเทวดาทั้งปวง และเป็นผู้ยอดเยี่ยมด้วย
3.188.35
तस्मात्तेऽहंप्रदास्यामि विविधं वसु भूरि च ।
दासीसहस्रं श्यामानां सुवस्त्राणामलकृतम् ॥ ३.१८८.३५ ॥
เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจะมอบทรัพย์สมบัติมากมายหลายอย่างให้แก่ท่าน และยังมอบนางทาสีผิวคล้ำหนึ่งพันนางในวัยสาว แต่งกายงามและประดับประดาด้วย
3.188.36
दशकोटीर्हिरण्यस्य रुक्मभारांस्तथा दश ।
एतद्ददामि विप्रर्षे सर्वज्ञस्त्वं मतो हि मे ॥ ३.१८८.३६ ॥
ทองคำสิบโกฏิ และทองคำที่เป็นภาระหนักสิบภาระ ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์ ข้าพเจ้ามอบสิ่งนี้แก่ท่าน เพราะในความเห็นของข้าพเจ้า ท่านเป็นผู้รู้ทั้งปวง
3.188.37
तदत्रिनर्न्यायतः सर्वं प्रतिगृह्याभिसत्कृतः ।
प्रत्युज्जगाम तेजस्वी गृहानेव महातपाः ॥ ३.१८८.३७ ॥
จากนั้น อตริผู้มีตบะยิ่งใหญ่ผู้รุ่งโรจน์ ได้รับทุกสิ่งนั้นโดยชอบธรรม และได้รับการให้เกียรติ แล้วจึงกลับไปยังบ้านของตนเอง
3.188.38
प्रदाय च धनं प्रीतः पुत्रेभ्यः प्रयतात्मवान् ।
ततः समभिसंधाय वनमेवान्वपद्यत ॥ ३.१८८.३८ ॥
ท่านมอบทรัพย์แก่บุตรทั้งหลายด้วยความยินดี เป็นผู้ควบคุมตนได้ดี แล้วจึงตั้งใจมั่น และได้ไปยังป่าทันที