મહાભારત · અધ્યાય 3.189
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.189.1
अत्रैव च सरस्वत्या गीतं परपुरंजय ।
पृष्टया मुनिना वीर शृणु तार्क्ष्येण धीमता ॥ ३.१८९.१ ॥
હે શત્રુનગરવિજેતા વીર! અહીં જ સરસ્વતીએ, બુદ્ધિમાન તાર્ક્ષ્યે પૂછ્યું ત્યારે મુનિ રૂપે જે ગાયું, તે સાંભળ.
3.189.2
किंन श्रेयः पुरुषस्येह भद्रे ।
कथं कुर्वन्न च्यवते स्वधर्मात्।
आचक्ष्व मे चारुसर्वाङ्गि सर्वं ।
त्वया शिष्टो न च्यवेयं स्वधर्मात् ॥ ३.१८९.२ ॥
હે શુભે! આ લોકમાં મનુષ્યનું પરમ કલ્યાણ શું છે? કેવી રીતે કરવાથી તે પોતાના ધર્મથી ચ્યુત થતો નથી? હે સુંદર અંગોવાળી, મને બધું કહે; તારા ઉપદેશથી શિક્ષિત થઈ હું મારા ધર્મથી ન પડું.
3.189.3
कथं चाग्निं जुहुयां पूजये वा ।
कस्मिन्काले केन धर्मो न नश्येत्।
एतत्सर्वं सुभगे प्रब्रवीहि ।
यथा लोकान्विरजाः संचरेयम् ॥ ३.१८९.३ ॥
અગ્નિમાં કેવી રીતે આહુતિ આપું, કે કેવી રીતે પૂજા કરું? કયા સમયે, કયા ઉપાયે ધર્મ નષ્ટ ન થાય? હે સૌભાગ્યવતી! આ બધું કહે, જેથી હું નિર્મળ થઈને લોકોમાં વિચરી શકું.
3.189.4
एवं पृष्टा प्रीतियुक्तेन तेन ।
शुश्रूषुणा चोत्तमबुद्दियुक्तम्।
तार्क्ष्यं विप्रं धर्मयुक्तं हितं च ।
सरस्वती वाक्यमिदं बभाषे ॥ ३.१८९.४ ॥
આ રીતે પ્રેમપૂર્વક, સાંભળવાની ઇચ્છાવાળા, ઉત્તમ બુદ્ધિવાળા તે તાર્ક્ષ્ય બ્રાહ્મણે પૂછ્યું ત્યારે, ધર્મયુક્ત અને હિતકારી આ વચન સરસ્વતીએ કહ્યું.
3.189.5
यो ब्रह्म जानाति यथोपदेशं ।
स्वाध्यायनित्यः शुचिरप्रमत्तः।
स वै पुरो देवलोकस्य गन्ता ।
सहामरैः प्राप्नुयात्प्रीतियोगम् ॥ ३.१८९.५ ॥
ઉપદેશ પ્રમાણે બ્રહ્મ (વેદ)ને જાણે છે, નિત્ય સ્વાધ્યાયમાં રત છે, શુચિ અને અપ્રમત્ત છે — તે જ દેવલોકમાં આગળ જશે અને દેવતાઓ સાથે પ્રીતિયોગ પામશે.
3.189.6
तत्र स्म रम्या विपुला विशोकाः ।
सुपुष्पिताः पुष्करिण्यः सुपुण्याः।
अकर्दमा मीनवत्यः सुतीर्था ।
हिरण्मयैरावृताः पुण्डरीकैः ॥ ३.१८९.६ ॥
ત્યાં રમણીય, વિશાળ, શોકરહિત, અત્યંત પુષ્પિત, અતિ પવિત્ર કમળ-સરોવરો છે; તેમાં કીચડ નથી, માછલીઓ ભરેલી છે, સુંદર ઘાટ છે, અને સુવર્ણ જેવા પુંડરીક કમળોથી ઘેરાયેલાં છે.
3.189.7
तासां तीरेष्वासते पुण्यभाजो ।
महीयमानाः पृथगप्सरोभिः।
सुपुण्यगन्धाभिरलंकृताभि-
र्हिरण्यवर्णाभिरतीव हृष्टाः ॥ ३.१८९.७ ॥
તેમના કિનારે પુણ્યભાગીઓ વસે છે; અલગ અલગ અપ્સરાઓ દ્વારા સન્માનિત, પવિત્ર સુગંધથી અલંકૃત અને સુવર્ણવર્ણી અપ્સરાઓથી અતિ હર્ષિત થઈને.
3.189.8
परं लोकं गोप्रदास्त्वाप्नुवन्ति ।
दत्त्वाऽनड्वाहं सूर्यलोकं व्रजन्ति।
वासो दत्त्वा चान्द्रमसं तु लोकं ।
दत्त्वा हिरण्यममरत्वमेति ॥ ३.१८९.८ ॥
ગાય દાન કરનારા પરમ લોક પામે છે; બળદ દાન કરીને સૂર્યલોકમાં જાય છે; વસ્ત્ર દાન કરીને ચંદ્રલોક પામે છે; સુવર્ણ દાન કરીને અમરત્વ પામે છે.
3.189.9
धेनुं दत्त्वा सुप्रमां साधुदोहां ।
कल्याणवत्सामपलायिनीं च।
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या-
स्तावद्वर्षाण्यासते देवलोके ॥ ३.१८९.९ ॥
ઉત્તમ, સહેલાઈથી દોહાતી, સુંદર વાછરડાવાળી, ન ભાગતી ગાય દાન કરનાર, તેના શરીર પર જેટલાં રોમ હોય તેટલાં વર્ષ દેવલોકમાં વસે છે.
3.189.10
अनड्वाहं सुव्रतं यो ददाति ।
हलस्य वोढारमनन्तवीर्यम्।
धुरंधरं बलवन्तं युवानं ।
प्राप्नोति लोकान्दशधेनुदस्य ॥ ३.१८९.१० ॥
જે ઉત્તમ વ્રતધારી, હળ ખેંચનાર, અનંત બળવાળા, ધુંસરી ઉપાડનાર, બળવાન, યુવાન બળદ દાન કરે છે, તે દસ ગાયો દાન કરનારના લોક પામે છે.
3.189.11
ददाति यो वै कपिलां सचैलां ।
कांस्योपदोहां द्रविणैरुत्तरीयैः।
तैस्तैर्गुणैः कामदुहाऽथ भूत्वा ।
नरं प्रदातारमुपैति नाकैः ॥ ३.१८९.११ ॥
જે વસ્ત્ર સહિત કપિલા ગાય, કાંસાનું દોહન-પાત્ર, ધન અને ઉત્તરીય વસ્ત્રો દાન કરે છે, તે તે ગુણોથી કામધેનુ થઈને દાતા પુરુષને સ્વર્ગલોકોમાં પહોંચાડે છે.
3.189.12
यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वा-
स्तावत्फलं लभते गोप्रदाने।
पुत्रांसच् पौत्रांश्च कुलं च सर्व-
मासप्तमं तारयते परत्र ॥ ३.१८९.१२ ॥
ગાયના શરીરમાં જેટલા રોમ હોય છે, ગોદાન કરનાર તેટલું જ ફળ પામે છે. તે પુત્રો, પૌત્રો અને સાતમી પેઢી સુધીના સમગ્ર કુળને પરલોકમાં તારે છે.
3.189.13
सदक्षिणां काञ्चनचारुशृङ्गीं ।
कांस्योपदोहां द्रविणैरुत्तरीयैः।
धेनुं तिलानां ददतो द्विजाय ।
लोका वसूनां सुलभा भवन्ति ॥ ३.१८९.१३ ॥
દક્ષિણા સહિત, સુંદર સુવર્ણના શિંગડાવાળી ગાય, કાંસાનું દોહન-પાત્ર, ધન અને ઉત્તરીય વસ્ત્રો દ્વિજને દાન કરનારને વસુઓના લોક સુલભ થાય છે.
3.189.14
स्वकर्मभिर्दानवसंनिरुद्धे ।
तीव्रान्धकारे नरके पतन्तम्।
महार्णवे नौरिव वातयुक्ता ।
दानं गवां तारयते परत्र ॥ ३.१८९.१४ ॥
પોતાનાં કર્મોને કારણે દાનવોથી ઘેરાયેલા, ઘોર અંધકારવાળા નરકમાં પડતા માણસને, મહાસાગરમાં પવનથી ચાલતી નૌકા જેમ પાર કરે, તેમ ગોદાન પરલોકમાં તારે છે.
3.189.15
यो ब्राह्मदेयां तु ददाति कन्यां ।
भूमिप्रदानं च करोति विप्रे।
ददाति दानं विधिना च यश्च ।
स लोकमाप्नोति पुरंदरस्य ॥ ३.१८९.१५ ॥
જે બ્રાહ્મણને આપવા યોગ્ય કન્યા આપે છે, બ્રાહ્મણને ભૂમિદાન કરે છે અને વિધિપૂર્વક દાન આપે છે, તે પુરંદર (ઇન્દ્ર)ના લોકને પામે છે.
3.189.16
यः सप्तवर्षाणि जुहोति तार्क्ष्य ।
हव्यं त्वग्नौ नियतः साधुशीलः।
सप्तावरान्सप्तपूर्वान्पुनाति ।
पितामहानात्मना कर्मभिः स्वैः ॥ ३.१८९.१६ ॥
જે સાત વર્ષ સંયમપૂર્વક, સદાચારથી અગ્નિમાં હવિષ્ય અર્પે છે, હે તાર્ક્ષ્ય, તે પોતાનાં કર્મોથી સાત પૂર્વજો અને સાત વંશજોને પવિત્ર કરે છે.
3.189.17
किमग्निहोत्रस्य व्रतं पुराण-
माचक्ष्व मे पृच्तश्चारुरूपे।
त्वयाऽनुशिष्टोऽहमिहाद्य विद्यां ।
यदग्निहोत्रस्य व्रतं पुराणम् ॥ ३.१८९.१७ ॥
હે સુંદર રૂપવતી, પૂછનાર મને અગ્નિહોત્રનું પ્રાચીન વ્રત શું છે તે કહે. આજે તારા દ્વારા ઉપદેશ પામેલો હું અગ્નિહોત્રનું જે પ્રાચીન વ્રત છે તે વિદ્યા જાણું.
3.189.18
न चाशुचिर्नाप्यनिर्णिक्तपाणि-
र्नाब्रह्मविज्जुहुयान्नाविपश्चित्।
बुभुत्सवः शुचिकामा हि देवा ।
नाश्रद्दधानाद्धि हविर्जुषन्ति ॥ ३.१८९.१८ ॥
અશુદ્ધ, હાથ ન ધોયેલો, બ્રહ્મજ્ઞાન વિનાનો, અવિદ્વાન માણસે હોમ ન કરવો. દેવો જાણવા ઇચ્છનારા અને શુચિતા ઇચ્છનારા છે; શ્રદ્ધાહીનનું હવિષ્ય તેઓ સ્વીકારતા નથી.
3.189.19
नाश्रोत्रियं देवहव्ये नियुञ्ज्या-
न्मोघं पुरा सिञ्चति तादृशो हि।
अपूर्णमश्रोत्रियमाह तार्क्ष्य ।
न वै तादृग्जुहुयादग्निहोत्रम् ॥ ३.१८९.१९ ॥
દેવહવિષ્યમાં અશ્રોત્રિયને નિયુક્ત ન કરવો; એવો માણસ વ્યર્થ જ રેડે છે. હે તાર્ક્ષ્ય, અશ્રોત્રિયને અપૂર્ણ કહ્યો છે; એવા માણસે અગ્નિહોત્ર ન કરવો.
3.189.20
रये वै कृशानुं जुह्वति श्रद्दधानाः ।
सत्यव्रता हुतशिष्टाशिनश्च।
गवां लोकं प्राप्यते पुण्यगन्धं ।
पश्यन्ति देवं परमं चापि सत्यम् ॥ ३.१८९.२० ॥
શ્રદ્ધાથી સત્યવ્રતી થઈ અગ્નિમાં આહુતિ આપનારા અને હોમશેષ ભોજન કરનારા પુણ્યગંધથી ભરેલા ગોલોકને પામે છે; પરમ દેવ અને સત્યનાં દર્શન કરે છે.
3.189.21
क्षेत्रज्ञभूतां परलोकभावे ।
कर्मोदये बुद्दिमभिप्रविष्टाम्।
प्रज्ञां च देवीं सुभगे विमृश्य ।
पृच्छामि त्वां का ह्यसि चारुरूपे ॥ ३.१८९.२१ ॥
હે સુભગે, પરલોકની અવસ્થામાં, કર્મોદયે, બુદ્ધિમાં પ્રવેશેલી ક્ષેત્રજ્ઞરૂપ પ્રજ્ઞાદેવીનો વિચાર કરીને હું તને પૂછું છું: હે સુંદર રૂપવાળી, તું કોણ છે?
3.189.22
अग्निहोत्रादहमभ्यागताऽस्मि ।
विप्रर्षभाणां संशयच्छेदनाय।
त्वत्संयोगादहमेतदब्रुवं ।
भावे स्थिता तथ्यमर्थं यथावत् ॥ ३.१८९.२२ ॥
અગ્નિહોત્રમાંથી હું આવી છું; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોના સંશયો છેદવા માટે. તારા સંયોગથી હું આ કહું છું—ભાવમાં સ્થિર રહીને, સત્ય-અર્થ યથાવત્.
3.189.23
न हि त्वया सदृशी काचिदस्ति ।
विभ्राजसे ह्यतिमात्रं यथा श्रीः।
रूपं च ते दिव्यमनन्तकान्ति ।
प्रज्ञां च देवीं सुभगे बिभर्षि ॥ ३.१८९.२३ ॥
તારા જેવી કોઈ નથી; શ્રી દેવીની જેમ તું અતિશય ઝળહળે છે. તારું રૂપ દિવ્ય અને અનંત કાંતિવાળું છે; હે સુભગે, તું પ્રજ્ઞાદેવીને ધારણ કરે છે.
3.189.24
श्रेष्ठानि यानि द्विपदांवरिष्ठ ।
यज्ञेषु विद्वन्नुपपादयन्ति।
तैरेव चाहं संप्रवृद्धा भवामि ।
चाप्यायिता रूपवती च विप्र ॥ ३.१८९.२४ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, યજ્ઞોમાં વિદ્વાનો જે શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓ અર્પે છે, તેનાથી જ હું સારી રીતે વધું છું; તેનાથી જ પોષાઈને હું રૂપવતી થાઉં છું, હે વિપ્ર.
3.189.25
यच्चापि पात्रमुपयुज्यते ह ।
वानस्पत्यमायसं पार्थिवं वा।
दिव्येन रूपेण प्रज्ञया च ।
तेनैव सिद्धिरिति विद्धि विद्वन् ॥ ३.१८९.२५ ॥
લાકડાનું, લોખંડનું કે માટીનું જે પાત્ર વપરાય છે, તે દિવ્ય રૂપ અને પ્રજ્ઞાથી (બનેલું હોય); તેનાથી જ સિદ્ધિ થાય છે એમ જાણ, હે વિદ્વાન.
3.189.26
परं पुराणं तमहं न वेद्मि ॥ ३.१८९.२६ ॥
તે પરમ પુરાતનને હું જાણતો નથી.
3.189.27
तं वै परं वेदविदः प्रपन्नाः ।
परं परेभ्यः प्रथितं पुराणम्।
स्वाध्यायदानव्रतपुण्ययोगै-
स्तपोधना वीतशोका विमुक्ताः ॥ ३.१८९.२७ ॥
તે પરમને વેદજ્ઞો શરણ પામ્યા; પરમોથી પણ પરમ તરીકે પ્રસિદ્ધ પુરાતનને, સ્વાધ્યાય, દાન, વ્રત અને પુણ્યયોગથી તપોધન, શોકરહિત અને મુક્ત થયા.
3.189.28
तस्याथ मध्ये वेतसः पुण्यगन्धः ।
सहस्रशाखो विपुलो विभाति।
तस्य मूलात्सरितः प्रस्रवन्ति ।
मधूदकप्रस्रवणाः सुपुण्याः ॥ ३.१८९.२८ ॥
તેના મધ્યમાં પુણ્યસુગંધી, હજાર ડાળીઓવાળું, વિશાળ એક વેતસ વૃક્ષ શોભે છે. તેના મૂળમાંથી નદીઓ વહે છે; મધુર જળના ઝરા, અતિ પુણ્યમય.
3.189.29
शाखांशाखां महानद्यः संयान्ति सिकताशयाः ।
धानापूपा मांसशाकाः सदापायसकर्दमाः ॥ ३.१८९.२९ ॥
ડાળીએ ડાળીથી મહાનદીઓ રેતીની શય્યા પર વહે છે; શેકેલા અનાજ અને પૂડા, માંસ અને શાક, સદા ખીરના કાદવવાળાં.
3.189.30
यस्मिन्नग्निमुखा देवाः सेन्द्राः सहमरुद्गणाः ।
ईजिरे क्रतुभिः श्रेष्ठैस्तत्पदं परमं मुने ॥ ३.१८९.३० ॥
અગ્નિ જેમનું મુખ છે એવા દેવો, ઇન્દ્ર સહિત અને મરુદ્ગણો સાથે, શ્રેષ્ઠ યજ્ઞો વડે પૂજાયા; હે મુનિ, તે જ પરમ પદ.