ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.190
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.190.1
ततः स पाण्डवो भूयो मार्कण्डेयमुवाच ह ।
कथयस्वति चरितं मनोर्वैवस्वतस्य च ॥ ३.१९०.१ ॥
ਤਦ ਉਸ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਫਿਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੱਸੋ।"
3.190.2
विवस्वतः सुतो राजन्महर्षिः सुप्रतापवान् ।
बभूव नरशार्दूल प्रजापतिसमद्युतिः ॥ ३.१९०.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗੀ ਸੀ।
3.190.3
ओजसातेजसा लक्ष्म्या तपसा च विशेषतः ।
अतिचक्राम पितरं मनुः स्वंच पितामहम् ॥ ३.१९०.३ ॥
ਓਜ, ਤੇਜ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
3.190.4
ऊर्ध्वबाहुर्विशालायां बदर्यां स नराधिपः ।
एकपादस्थितस्तीव्रं चकार सुमहत्तपः ॥ ३.१९०.४ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਬਦਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੇ ਬਾਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।
3.190.5
अवाकूशिरास्तथा चापि नेत्रैरनिमिषैर्दृढम् ।
सोऽतप्यत तपो घोरं वर्षाणामयुतं तदा ॥ ३.१९०.५ ॥
ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਬਿਨਾਂ ਝਪਕੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।
3.190.6
तं कदाचित्तपस्यन्तमार्द्रचीरजटाधरम् ।
चीरिणीतीरमागम्य मत्स्यो वचनमब्रवीत् ॥ ३.१९०.६ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਗਿੱਲੇ ਛਾਲ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਚੀਰਿਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.190.7
भगवन्क्षुद्रमत्स्येस्मि बलवद्भ्यो भयंमम ।
मत्स्येभ्यो हि ततो मां त्वं त्रातुमर्हसि सुव्रत ॥ ३.१९०.७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਹਾਂ; ਬਲਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਆਪ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।
3.190.8
दुर्बलं बलवन्तो हि मत्स्या मत्स्यं विशेषतः ।
भक्षयन्ति सदा वृत्तिर्विहिता नः सनातनी ॥ ३.१९०.८ ॥
ਤਾਕਤਵਰ ਮੱਛੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੱਛੀ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ, ਸਦਾ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਿਹਿਤ ਸਨਾਤਨ ਜੀਵਿਕਾ ਹੈ।
3.190.9
तस्माद्भयौघान्महतो मज्जन्तं मां विशेषतः ।
त्रातुमर्हसि कर्तास्मि कृतेप्रतिकृतं तव ॥ ३.१९०.९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਡਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਮੈਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਬਚਾਉਣਾ ਆਪ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਆਂਗਾ।
3.190.10
स मत्स्यवचनं श्रुत्वा कृपयाऽभिपरिप्लुतः ।
मनुर्वैवस्वतोऽगृह्णात्तं मत्स्यं पाणिना स्वयम् ॥ ३.१९०.१० ॥
ਮੱਛੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
3.190.11
उदकान्तमुपानीय मत्स्यं वैवस्वतो मनुः ।
अलिञ्जरे प्राक्षिपत्तं चन्द्रांशुसदृशप्रभम् ॥ ३.१९०.११ ॥
ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਨੇ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਨ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
3.190.12
स तत्र ववृधे राजन्मत्स्यः परमसत्कृतः ।
पुत्रवत्स्वीकरोत्तस्मै मनुर्भावं विशेषतः ॥ ३.१९०.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਉੱਥੇ ਵਧਣ ਲੱਗੀ, ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ। ਮਨੂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ।
3.190.13
अथ कालेन महता स मत्स्यः सुमहानभूत् ।
अलिञ्जरजले चैव नासौ समभवत्किल ॥ ३.१९०.१३ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਉਸ ਘੜੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਮਾ ਸਕੀ।
3.190.14
अथ मत्स्यो मनुं दृष्ट्वा पुनरेवाभ्यभाषत ।
भगवन्साधु मेऽद्यान्यत्स्थानं संप्रतिपादय ॥ ३.१९०.१४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮੱਛੀ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲੀ, 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰਾ ਦਿਓ।'
3.190.15
उद्धृत्यालिञ्जरात्तस्मात्ततः स भगवान्मनुः ।
तं मत्स्यमनयद्वापीं महतीं स मनुस्तदा ॥ ३.१९०.१५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਮਨੂ ਨੇ ਉਸ ਘੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਾਵੜੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਛੱਡਿਆ।
3.190.16
तत्रतं प्राक्षिपच्चापि मनुः परपुरंजय ।
अथावर्धत मत्स्यः स पुनर्वर्षगणान्बहून् ॥ ३.१९०.१६ ॥
ਉੱਥੇ ਮਨੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਮੱਛੀ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮੁੜ ਵਧਦੀ ਰਹੀ।
3.190.17
द्वियोजनायता वापी विस्तृताचापि योजनम् ।
तस्यां नासौ समभवन्मत्स्यो राजीवलोचन ॥ ३.१९०.१७ ॥
ਉਹ ਬਾਵੜੀ ਦੋ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਸਮਾਈ।
3.190.18
विचेष्टितुं च कौन्तेय मत्स्यो वाप्यां विशांपते ।
मनुं मत्स्यस्ततो दृष्ट्वा पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ३.१९०.१८ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀ-ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਉਸ ਬਾਵੜੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੱਛੀ ਹਿਲ-ਡੁੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਮੱਛੀ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁੜ ਬੋਲੀ।
3.190.19
नय मां भगवन्साधो समुद्रमहिषीं प्रियाम् ।
गङ्गां नांत्रापि शक्तोस्मि वस्तुं मतिमतांवर ॥ ३.१९०.१९ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਸਾਧੂ, ਮੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਲੈ ਚੱਲੋ। ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
3.190.20
निदेशे हि मया तुभ्यं स्थातव्यमनसूयता ।
वृद्धिर्हि परमा प्राप्ता त्वत्कृते हि मयाऽनघ ॥ ३.१९०.२० ॥
ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3.190.21
एवमुक्तो मनुर्मत्स्यमनयद्भगवान्वशी ।
नदीं गङ्गां तत्रचैनं स्वयं प्राक्षिपदेव च ॥ ३.१९०.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੰਜਮੀ ਭਗਵਾਨ ਮਨੂ ਨੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆਪ ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.190.22
स तत्र ववृधे मत्स्यः कंचित्रालमरिंदम ।
गतः पुनर्मनुं दृष्ट्वा मत्स्यो वचनमब्रवीत् ॥ ३.१९०.२२ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਧਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੱਛੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.190.23
गङ्गायां हि न शक्नोमि बृहत्त्वाच्चेष्टितुं प्रभो ।
समुद्रं नय मामाशु प्रसीद भगवन्निति ॥ ३.१९०.२३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇਪਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਹਿਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਲੈ ਚੱਲੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ।
3.190.24
उद्धृत्य गङ्गासलिलात्ततो मत्स्यं मनुः स्वयम् ।
समुद्रमनयत्पार्त तत्रचैनमवासृजत् ॥ ३.१९०.२४ ॥
ਫਿਰ ਮਨੂ ਨੇ ਆਪ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
3.190.25
सुमहानपि मत्स्यस्तु स मनोर्नयतस्तदा ।
आसीद्यथेष्टहार्यश्च स्पर्शगन्धसुखश्च वै ॥ ३.१९०.२५ ॥
ਉਹ ਮੱਛੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੂ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨਚਾਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੁੱਕੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਛੋਹ ਤੇ ਗੰਧ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦਾਈ ਬਣ ਗਈ।
3.190.26
यदा समुद्रे प्रक्षिप्तः स मत्स्यो ननुना तदा ।
तत एनमिदं वाक्यं स्मयमान इवाब्रवीत् ॥ ३.१९०.२६ ॥
ਜਦੋਂ ਮਨੂ ਨੇ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਮੱਛੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ ਮਨੂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.190.27
भगवन्हि कृता रक्षा त्वया सर्वा विशेषतः ।
प्राप्तकालं तु यत्कार्यं त्वया तच्छ्रूयतां मम ॥ ३.१९०.२७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਸਰਬ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਜੋ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
3.190.28
अचिराद्भगवन्बौममिदं स्थावरजङ्गमम् ।
सर्वमेव महाभाग प्रलयं वै गमिष्यति ॥ ३.१९०.२८ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਾਰਾ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਪ੍ਰਲੈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
3.190.29
संप्रक्षालनकालोऽयंलोकानां समुपस्थितः ।
तस्मात्त्वां बोधयाम्यद्ययत्ते हितमनुत्तमम् ॥ ३.१९०.२९ ॥
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਰਬੋਤਮ ਹਿਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।
3.190.30
त्रसानां स्तावराणां च यच्चेङ्गं यच्च नेङ्गति ।
तस्य सर्वस् संप्राप्तः कालः परमदारुणः ॥ ३.१९०.३० ॥
ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
3.190.31
नौश्च कारयितव्या ते दृढा युक्तवटारका ।
तत्र सप्तर्षिभिः सार्धमारुहेथा महामुने ॥ ३.१९०.३१ ॥
ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਸੀ ਹੋਈ ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਣਾ।
3.190.32
बीजानि चैव सर्वाणि यथोक्तानि मया पुरा ।
तस्यामारोहयेर्नावि सुसंगुप्तानि भागशः ॥ ३.१९०.३२ ॥
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬੀਜ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਉਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਉਸ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਣਾ।
3.190.33
नौस्थश्च मां प्रतीक्षेथास्ततो मुनिजनप्रिय ।
आगमिष्याम्यहं शृङ्गी विज्ञेयस्तेन तापस ॥ ३.१९०.३३ ॥
ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ। ਮੈਂ ਸ਼ਰੰਗੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਵਾਂਗਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣੇਂਗਾ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ।
3.190.34
एवमेतत्त्वया कार्यमापृष्टोसि व्रजाम्यहम् ।
ता न शक्या महत्यो वै आपस्तर्तुं मया विना।
नातिशङ्क्यमिदं चापि वचनं मे त्वया विभो ॥ ३.१९०.३४ ॥
ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਵਿਭੂ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੀਂ।
3.190.35
एवं करिष्य इति तं स मत्स्यं प्रत्यभाषत ।
जग्मतुश्च यथाकाममनुज्ञाप्य परस्परम् ॥ ३.१९०.३५ ॥
'ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਗਏ।
3.190.36
ततो मनुर्महाराज यथोक्तं मत्स्यकेन ह ।
बीजान्यादाय सर्वाणि सागरं पुप्लुवे तदा।
नौकया शुभयावीर महोर्मिणमरिंदम ॥ ३.१९०.३६ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੱਛੀ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬੀਜ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਯਾਤਰਾ ਵਾਲੇ ਵੀਰ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
3.190.37
चिन्तयामास च मनुस्तं मत्स्यं पृथिवीपते ।
सच तच्चिन्तितं ज्ञात्वा मत्स्यः परपुरंजय।
शृङ्गी तत्राजगागाशु तदा भरतसत्तम ॥ ३.१९०.३७ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਨੂ ਨੇ ਉਸ ਮੱਛੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਮੱਛੀ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਰੰਤ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ।
3.190.38
तं दृष्ट्वा मनुजव्याघ्र मनुर्मत्स्यं जलार्णवे ।
शृङ्गिणं तं यथोक्तेन रूपेणाद्रिमिवोच्छ्रितम् ॥ ३.१९०.३८ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ, ਮਨੂ ਨੇ ਜਲ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ।
3.190.39
वटारकमयं पाशमथ मत्स्यस्य मूर्धनि ।
मनुर्मनुजशार्दूल तस् शृङ्गे न्यवेशयत् ॥ ३.१९०.३९ ॥
ਫਿਰ ਮਨੂ ਨੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਰੱਸੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਉਸਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।
3.190.40
संयतस्तेन पाशेन मत्स्यः परपुरंजय ।
वेगेन महता नावं प्राकर्षल्लवणाम्भसि ॥ ३.१९०.४० ॥
ਉਸ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਮੱਛੀ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲੈ ਗਈ।
3.190.41
स ततार तया नावा समुद्रं मनुजेश्वर ।
नृत्यमानमिवोर्मीभिर्गर्जमानमिवाम्भसा ॥ ३.१९०.४१ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਉਸ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ; ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਰਜਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।
3.190.42
क्षोभ्यमाणा महावातैः सा नौस्तस्मिन्महोदधौ ।
घूर्णते चपलेव स्री मत्ता परपुरंजय ॥ ३.१९०.४२ ॥
ਉਸ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਤੇ ਚੰਚਲ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਸੀ।
3.190.43
नैव भूमिर्न च दिशः प्रदिशो वा चकाशिरे ।
सर्वं सलिलमेवासीत्खं द्यौश्च नरपुङ्गव ॥ ३.१९०.४३ ॥
ਨਾ ਧਰਤੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਜਲ ਹੀ ਸੀ — ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵੀ। ਹੇ ਨਰਸ਼ਰੇਸ਼ਠ!
3.190.44
एवंभूते तदा लोके संकुले भरतर्षभ ।
अदृश्यन्त सप्तर्षयो मनुर्मत्स्यस्तथैव च ॥ ३.१९०.४४ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਮੱਛ ਵੀ ਦਿਸੇ।
3.190.45
एवं बहून्वर्षगणांस्तां नावं सोऽथ मत्स्यकः ।
चकर्षातन्द्रितो राजंस्तस्मिन्सलिलसंचये ॥ ३.१९०.४५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੱਛ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਥੱਕੇ ਉਸ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਰਿਹਾ।
3.190.46
ततो हिमवतः शृङ्गं यत्परं भरतर्षभ ।
तत्राकर्षत्ततो नावं स मत्स्यः कुरुनन्दन ॥ ३.१९०.४६ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਮੱਛ ਨੇ ਉਸ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ, ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ।
3.190.47
अथाब्रवीत्तदा मत्स्यस्तानृषीन्प्रहसञ्शनैः ।
अस्मिन्हिमवतः शृङ्गे नावं बध्नीत माचिरम् ॥ ३.१९०.४७ ॥
ਤਦ ਉਸ ਮੱਛ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਇਸ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਝੱਟ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਓ; ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।"
3.190.48
सा बद्धा तत्र तैस्तूर्णमृषिभिर्भरतर्षभ ।
नौर्मत्स्यस्य वचः श्रुत्वा शृङ्गे हिमवतस्तदा ॥ ३.१९०.४८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਮੱਛ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਝੱਟ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਉਸ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੇੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।
3.190.49
तच्च नौबन्धनं नाम शृङ्गं हिमवतः परम् ।
ख्यातमद्यापि कौन्तेय तद्विद्धि भरतर्षभ ॥ ३.१९०.४९ ॥
ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਚੋਟੀ 'ਨੌਬੰਧਨ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਉਸਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ।
3.190.50
अथाब्रवीदनिमिषस्तानृषीन्सहितस्तदा ।
अहं प्रजापतिर्ब्रह्मा मत्परं नाधिगम्यते।
मत्स्यरूपेण यूयं च मयाऽस्मान्मोक्षिता भयात् ॥ ३.१९०.५० ॥
ਤਦ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨਿਮਿਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮੱਛ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ ਸੀ।"
3.190.51
मनुना च प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानुपाः ।
स्रष्टव्याः सर्वलोकाश्चयच्चेङ्गं यच्चा नेङ्गति ॥ ३.१९०.५१ ॥
ਮਨੂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਿਰਜੇ ਜਾਣੇ ਹਨ — ਜੋ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ।
3.190.52
तपसा चापि तीव्रेण प्रतिभाऽस्य भविष्यति ।
मत्प्रसादात्प्रजासर्गे न च मोहं गमिष्यति।
इत्युक्त्वा वचनं मत्स्यः क्षणेनादर्शनं गतः ॥ ३.१९०.५२ ॥
ਕਠੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੋਵੇਗੀ; ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ-ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਮੱਛ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
3.190.53
स्रष्टुकामः प्रजाश्चापि मनुर्वैवस्वतः स्वयम् ।
प्रमूढोऽभूत्प्रजासर्गे तपस्तेपे महत्ततः ॥ ३.१९०.५३ ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਖੁਦ ਪ੍ਰਜਾ-ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਟਕ ਗਿਆ; ਤਦ ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।
3.190.54
तपसा महता युक्तः सोऽथ स्रष्टुं प्रचक्रमे ।
सर्वाः प्रजा मनुः साक्षाद्यथावद्भरतर्षभ ॥ ३.१९०.५४ ॥
ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਤਦ ਸਿਰਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਮਨੂ ਨੇ ਖੁਦ ਯਥਾਵਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ।
3.190.55
इत्येतन्मात्स्यकं नाम पुराणं परिकीर्तितम् ।
आख्यानमिदमाख्यातं सर्वपापहरं मया ॥ ३.१९०.५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਾਤਸ੍ਯਕ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਬ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਮੈਂ ਸੁਣਾਇਆ।
3.190.56
य इदं शृणुयान्नित्यं मनोश्चरितमादितः ।
स सुखी सर्वपूर्णार्थः सर्वलोकमियान्नरः ॥ ३.१९०.५६ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨੂ ਦਾ ਇਹ ਚਰਿੱਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।