મહાભારત · અધ્યાય 3.192
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.192.1
कामं देवाऽपि मां विप्र न हि जानन्ति तत्त्वतः ।
त्वत्प्रीत्या तु प्रवक्ष्यामि यथेदं विमृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.१ ॥
દેવો પણ મને ખરેખર જાણતા નથી; છતાં હે વિપ્ર, તારા પ્રેમને કારણે હું કહીશ કે આ શંકા હું કેવી રીતે દૂર કરું છું.
3.192.2
पितृभक्तोसि विप्रर्षे मां चैव शरणं गतः ।
ततो दृष्टोस्मि ते साक्षाद्ब्रह्यचर्यं च ते महत् ॥ ३.१९२.२ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, તું પિતૃભક્ત છે અને મારું શરણ લઈ આવ્યો છે; તેથી હું તને સાક્ષાત્ દેખાયો છું, અને તારું બ્રહ્મચર્ય પણ મહાન છે.
3.192.3
आपो नारा इति प्रोक्तास्तासां नाम कृतं मया ।
तेन नारायणप्युक्तो मम तत्त्वयनं सदा ॥ ३.१९२.३ ॥
જળને 'નાર' કહેવામાં આવે છે; તેમનું નામ મેં જ આપ્યું છે. તેથી મને નારાયણ પણ કહેવાય છે, કેમ કે જળ જ મારું સદાનું નિવાસસ્થાન છે.
3.192.4
अहंनारायणो नाम प्रभवः शाश्वतोऽव्ययः ।
विधाता सर्वभूतानां संहर्ता च द्विजोत्तम् ॥ ३.१९२.४ ॥
હું નારાયણ નામે પ્રભવ, શાશ્વત અને અવ્યય છું. હે દ્વિજોત્તમ, સર્વ પ્રાણીઓનો વિધાતા અને સંહર્તા હું જ છું.
3.192.5
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रश्चाहं सुराधिपः ।
अहं वैश्रवणो राजा यमः प्रेताधिपस्तथा ॥ ३.१९२.५ ॥
હું જ વિષ્ણુ છું, હું જ બ્રહ્મા છું, શક્ર અને દેવોનો અધિપતિ હું જ છું. હું જ વૈશ્રવણ નામનો રાજા છું; એ જ રીતે પ્રેતોનો અધિપતિ યમ પણ હું છું.
3.192.6
अहं शिवश्च सोमश्च कश्यपोऽथ प्रजापतिः ।
अहं धाता विधाता च यज्ञश्चाहं द्विजोत्तम ॥ ३.१९२.६ ॥
હું જ શિવ છું, હું જ સોમ છું; કશ્યપ અને પ્રજાપતિ પણ હું જ છું. હું જ ધાતા અને વિધાતા છું; હે દ્વિજોત્તમ, હું જ યજ્ઞ છું.
3.192.7
अग्निरास्यं क्षिति पादौ चन्द्रादित्यौ च लोचने ।
द्यौर्मूर्धा मे दिशः श्रोत्रे तथाऽऽपः स्वेदसंभवाः।
सकलं च नभः कायो वायुर्मनसि मे स्थितः ॥ ३.१९२.७ ॥
અગ્નિ મારું મુખ છે, પૃથ્વી મારા પગ છે, ચંદ્ર અને સૂર્ય મારી બે આંખો છે. આકાશ મારું મસ્તક છે, દિશાઓ મારા કાન છે, અને પસીનામાંથી જન્મેલું જળ પણ એવું જ છે. સમગ્ર આકાશ મારું શરીર છે; વાયુ મારા મનમાં સ્થિત છે.
3.192.8
मया क्रतुशतैरिष्टं बहुभिस्त्वाप्तदक्षिणैः ।
यजन्ते वेदविदुषो मां देवसदने स्थितम् ॥ ३.१९२.८ ॥
મારા માટે સેંકડો યજ્ઞો થયા છે, ઘણી વાર પૂરતી દક્ષિણા સાથે. દેવલોકમાં સ્થિત મને વેદજ્ઞો યજ્ઞો વડે પૂજે છે.
3.192.9
पृथिव्यां क्षत्रियेन्द्राश् पार्तिवाः स्वर्गकाङ्क्षिणः ।
यजन्ते मां तथा वैश्याः स्वर्गलोकजिगीषया ॥ ३.१९२.९ ॥
પૃથ્વી પરના સ્વર્ગની કામના કરતા શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયો અને રાજાઓ મારું યજન કરે છે; તેમ જ સ્વર્ગલોક જીતવાની ઇચ્છાથી વૈશ્યો પણ મારું યજન કરે છે.
3.192.10
चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेरुमन्दरभूषणाम् ।
शेषो भूत्वाऽहमेवैतां धारयामि वसुंधराम् ॥ ३.१९२.१० ॥
ચાર સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી, મેરુ અને મંદર પર્વતોથી અલંકૃત આ પૃથ્વીને હું જ શેષ બનીને ધારણ કરું છું.
3.192.11
वाराहं रूपमास्थाय मयेयं जगती पुरा ।
मज्जमाना जले विप्र वीर्येणासीत्समुद्धृता ॥ ३.१९२.११ ॥
હે બ્રાહ્મણ, પૂર્વે વરાહનું રૂપ ધારણ કરી પાણીમાં ડૂબતી આ પૃથ્વીને મેં મારા પરાક્રમથી ઉપર ઉઠાવી હતી.
3.192.12
अग्निश्च बडबावक्रे भूत्वाऽहं द्विजसत्तम ।
पिबाम्यापः सदा विद्वंस्ताश्चैव विसृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.१२ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હે વિદ્વાન, હું બડબામુખ અગ્નિ બનીને સદા જળ પીઉં છું, અને તે જળ ફરી છોડું પણ છું.
3.192.13
ब्रह्म वक्रं भुजौ क्षत्रमूरू मे संस्थिता विशः ।
पादौ शूद्रा भवन्तीमे विक्रमेण क्रमेण च ॥ ३.१९२.१३ ॥
બ્રાહ્મણો મારું મુખ છે, ક્ષત્રિયો મારા બાહુ છે, વૈશ્યો મારી જાંઘોમાં સ્થિત છે; આ શૂદ્રો મારા પગ બને છે — પરાક્રમ અને ક્રમથી.
3.192.14
ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदोऽप्यथर्वणः ।
मत्तः प्रादुर्भवन्त्येते मामेव प्रविशन्ति च ॥ ३.१९२.१४ ॥
ઋગ્વેદ, સામવેદ, યજુર્વેદ અને અથર્વવેદ પણ — આ મારાથી જ પ્રગટ થાય છે અને મારામાં જ પ્રવેશે છે.
3.192.15
यतयः शान्तिपरमा यतात्मानो मुमुक्षवः ।
कामक्रोधद्वेषमुक्ता निःसंज्ञा वीतकल्मषाः ॥ ३.१९२.१५ ॥
યતિઓ, પરમ શાંતિમાં રત, આત્મસંયમી, મોક્ષ ઇચ્છનારા — કામ, ક્રોધ, દ્વેષથી મુક્ત, તલ્લીન અને નિષ્પાપ.
3.192.16
सत्वस्था निरहंकारा नित्यमध्यात्मकोविदाः ।
मामेव सततं विप्राश्चिन्तयन्त उपासते ॥ ३.१९२.१६ ॥
સત્ત્વમાં સ્થિત, અહંકારરહિત, સદા અધ્યાત્મના જ્ઞાતા વિપ્રો — મારું જ સતત ચિંતન કરતાં મારી ઉપાસના કરે છે.
3.192.17
अहं संवर्तको वह्निरहं संवर्तको यमः ।
अहं संवर्तकः सूर्यस्त्वहं संवर्तकोऽनिलः ॥ ३.१९२.१७ ॥
હું સંવર્તક અગ્નિ છું, હું સંવર્તક યમ છું, હું સંવર્તક સૂર્ય છું, અને હું જ સંવર્તક વાયુ છું.
3.192.18
तारारूपाणि दृश्यन्ते यान्येतानि नभस्तले ।
मम रूपाण्यथैतानि विद्धि त्वं द्विजसत्तम ॥ ३.१९२.१८ ॥
આકાશમાં જે તારાઓના રૂપો દેખાય છે, હે દ્વિજોત્તમ, તેમને પણ તું મારાં જ રૂપો જાણ.
3.192.19
रत्नाकराः समुद्राश्च सर्व एव चतुर्दिशः ।
वसनं शयनं चैव विलयं चैव विद्धि मे ॥ ३.१९२.१९ ॥
રત્નાકરો, સમુદ્રો અને ચારેય દિશાઓ, વસ્ત્ર, શયન અને વિલય પણ — એ બધું મારું જ જાણ.
3.192.20
मयैव सुविभक्तास्ते देवकार्यार्थसिद्धये ।
कामं क्रोधं च हर्षं च भयं मोहं तथैव च।
ममैव विद्धि रोमाणि सर्वाण्येतानि सत्तम ॥ ३.१९२.२० ॥
દેવકાર્યની સિદ્ધિ માટે મારા વડે જ તે સારી રીતે વહેંચાયેલા છે — કામ, ક્રોધ, હર્ષ, ભય અને મોહ પણ. હે સત્તમ, આ બધાં મારા જ રોમ જાણ.
3.192.21
प्राप्नुवन्ति नरा विप्र यत्कृत्वा कर्म शोभनम् ।
सत्यं दानं तपश्चोग्रमहिंसा चैव जन्तुषु ॥ ३.१९२.२१ ॥
હે વિપ્ર, મનુષ્યો શુભ કર્મ કરીને જે પ્રાપ્ત કરે છે — સત્ય, દાન, ઉગ્ર તપ અને જીવો પ્રત્યે અહિંસા.
3.192.22
मद्विधानेन विहिता मम देहविहारिणः ।
मयाऽभिभूतविज्ञाना विचेष्टन्ते न कामतः ॥ ३.१९२.२२ ॥
મારા વિધાનથી નિયુક્ત, મારા દેહમાં વિહરતા — મારા વડે અભિભૂત વિજ્ઞાનવાળા તેઓ ઇચ્છાથી નહીં, ચેષ્ટા કરે છે.
3.192.23
सम्यग्वेदमधीयाना यजन्ते विविधैर्मखैः ।
शान्तात्मानो जितक्रोधाः प्राप्नुवन्ति द्विजातयः ॥ ३.१९२.२३ ॥
વેદનો સારી રીતે અભ્યાસ કરીને વિવિધ યજ્ઞોથી યજન કરે છે — શાંત આત્મા, ક્રોધ જીતેલા દ્વિજાતિઓ પ્રાપ્ત કરે છે.
3.192.24
…न शक्यो यो विद्वन्नरैर्दुष्कृतकर्मभिः ।
…भाभिभूतैः कृपणैरनार्यैरकृतात्मभिः ॥ ३.१९२.२४ ॥
…હે વિદ્વન, દુષ્કર્મ કરનારા મનુષ્યોથી શક્ય નથી. …થી અભિભૂત, દીન, અનાર્ય, અકૃતાત્મા.
3.192.25
तस्मान्महाफलंविद्धि पदं सुकृतकर्मणः ।
सुदुष्प्रापं विमूढानां मार्गं योगैर्निषेवितम् ॥ ३.१९२.२५ ॥
તેથી આને મહાફળ આપનાર, સુકૃતકર્મીનું પદ જાણ. મૂઢો માટે આ અત્યંત દુર્લભ છે; યોગો દ્વારા સેવાયેલો આ માર્ગ છે.
3.192.26
यदा यदा च धर्मस्य ग्लानिर्भवति सत्तम ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.२६ ॥
હે સત્તમ, જ્યારે જ્યારે ધર્મની ગ્લાનિ થાય છે અને અધર્મનો ઉદય થાય છે, ત્યારે ત્યારે હું મારી જાતને સર્જું છું.
3.192.27
दैत्या हिंसानुरक्ताश्च अवध्याः सुरसत्तमैः ।
राक्षसाश्चापि लोकेऽस्मिन्यदोत्पत्स्यन्ति दारुणाः ॥ ३.१९२.२७ ॥
હિંસામાં આસક્ત દૈત્યો, શ્રેષ્ઠ દેવોથી પણ અવધ્ય, અને આ લોકમાં ભયંકર રાક્ષસો પણ જ્યારે ઉત્પન્ન થશે—
3.192.28
तदाऽहंसंप्रसूयामि गृहेषु शुभकर्मणाम् ।
प्रविष्टो मानुषं देहं सर्वं प्रशमयाम्यहम् ॥ ३.१९२.२८ ॥
ત્યારે હું શુભકર્મીઓના ઘરોમાં જન્મ લઉં છું. માનવ દેહમાં પ્રવેશીને હું તે સર્વનું શમન કરું છું.
3.192.29
सृष्ट्वा देवमनुष्यांस्तु गन्धर्वोरगराक्षसान् ।
स्थावराणि च भूतानि संहराम्यात्ममायया ॥ ३.१९२.२९ ॥
દેવો, મનુષ્યો, ગંધર્વો, ઉરગો, રાક્ષસો અને સ્થાવર ભૂતોનું સર્જન કરીને હું મારી માયાથી તેમનો સંહાર કરું છું.
3.192.30
कर्मकाले पुनर्देहमनुचिन्त्य सृजाम्यहम् ।
आविश्य मानषं देहं मर्यादाबन्धकारणात् ॥ ३.१९२.३० ॥
કર્મકાળે ફરી દેહનો વિચાર કરીને હું તેનું સર્જન કરું છું. મર્યાદાના બંધનને કારણે માનવ દેહમાં પ્રવેશું છું.
3.192.31
श्वेतः कृतयुगे वर्णः पीतस्त्रेतायुगे मम ।
श्यामो द्वापरमासाद्य कृष्णः कलियुगे तथा ॥ ३.१९२.३१ ॥
કૃતયુગમાં મારો વર્ણ શ્વેત, ત્રેતામાં પીળો, દ્વાપરમાં શ્યામ અને કલિયુગમાં તેમજ કૃષ્ણ.
3.192.32
त्रयो भागा ह्यधर्मस् तस्मिन्काले भवनति च ।
यदा भवति मे वर्णः कृष्णो वै द्विजसत्तम् ॥ ३.१९२.३२ ॥
તે કાળે અધર્મના ત્રણ ભાગ થાય છે; અને જ્યારે મારો વર્ણ કૃષ્ણ થાય છે, હે દ્વિજોત્તમ.
3.192.33
अन्तकाले च संप्राप्ते कालो भूत्वाऽतिदारुणः ।
त्रैलोक्यं नाशयाम्येकः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९२.३३ ॥
અંતકાળ આવે ત્યારે હું અતિ ભયંકર કાળ બનીને એકલો સ્થાવર-જંગમ સમગ્ર ત્રૈલોક્યનો નાશ કરું છું.
3.192.34
अहं त्रिवर्त्मा विश्वात्मा सर्वलोकसुखावहः ।
अजितः सर्वगोऽनन्तो हृषीकेश उरुक्रमः।
कालचक्रं नयाम्येको ब्रह्मन्नहमरूपकम् ॥ ३.१९२.३४ ॥
હું ત્રિવર્ત્મા, વિશ્વાત્મા, સર્વલોકોને સુખ આપનાર, અજિત, સર્વવ્યાપી, અનંત, હૃષીકેશ અને ઉરુક્રમ છું. હે બ્રહ્મન્, હું એકલો અરૂપ કાલચક્ર ચલાવું છું.
3.192.35
शमनं सर्वभूतानां सर्वकालकृतोद्यमम् ।
एवं प्रणिहितः सम्यङ्मायया मुनिसत्तम।
सर्वभूतेषु विप्रेन्द्र न च मां वेत्ति कश्चन ॥ ३.१९२.३५ ॥
હું સર્વ ભૂતોનો શમનકર્તા છું; સર્વ કાળે મારો ઉદ્યમ ચાલે છે. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ રીતે માયાથી સારી રીતે પ્રેરિત થઈને, હે વિપ્રેન્દ્ર, સર્વ ભૂતોમાં કોઈ મને જાણતું નથી.
3.192.36
सर्वलोके च मां भक्ताः पूजयन्ति च सर्वशः ॥ ३.१९२.३६ ॥
સર્વ લોકમાં ભક્તો મારી સર્વ પ્રકારે પૂજા કરે છે.
3.192.37
यच्च किंचित्त्वया प्राप्तं मयि क्लेशात्मकं द्विज ।
सुखोदयाय तत्सर्वं श्रेयसे च तवानघ ॥ ३.१९२.३७ ॥
હે દ્વિજ, મારામાં તેં જે કંઈ ક્લેશમય પ્રાપ્ત કર્યું, તે બધું સુખના ઉદય માટે અને તારા કલ્યાણ માટે છે, હે નિષ્પાપ.
3.192.38
यच्च किंचित्त्वया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ।
विहित सर्वथैवासौ ममात्मा भूतभावनः ॥ ३.१९२.३८ ॥
જગતમાં તેં જે કંઈ સ્થાવર અને જંગમ જોયું, તે સર્વ પ્રકારે વિહિત છે; તે ભૂતોને ઉત્પન્ન કરનાર મારો જ આત્મા છે.
3.192.39
अर्धं मम शरीरस्य सर्वलोकपितामहः ।
अहं नारायणो नाम शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ३.१९२.३९ ॥
મારા શરીરનો અડધો ભાગ સર્વલોકનો પિતામહ છે; હું નારાયણ નામનો, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર છું.
3.192.40
यावद्युगानां विप्रर्षे सहस्रपरिवर्तनम् ।
तावत्स्वपिमि विश्वात्मा सर्वलोकपितामहः ॥ ३.१९२.४० ॥
હે વિપ્રર્ષિ, યુગોના હજાર પરિવર્તન થાય ત્યાં સુધી વિશ્વાત્મા, સર્વલોકના પિતામહ એવો હું નિદ્રા લઉં છું.
3.192.41
एवं सर्वमहं कालमिहासे मुनिसत्तम ।
अशिशुः शिशुरूपेण यावद्ब्रह्मा न बुध्यते ॥ ३.१९२.४१ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ રીતે હું અહીં સર્વ કાળ રહું છું; શિશુ ન હોવા છતાં શિશુરૂપે, જ્યાં સુધી બ્રહ્મા જાગે નહીં.
3.192.42
मया च दत्तो विप्राग्र्य वरस्ते ब्रह्मरूपिणा ।
असकृत्परितष्टेन विप्रर्षिगणपूजित ॥ ३.१९२.४२ ॥
હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મરૂપ એવા મેં તને વરદાન આપ્યું છે; વારંવાર સંતુષ્ટ થઈને, વિપ્રર્ષિગણોએ પૂજેલા.
3.192.43
सर्वमेकार्णवं दृष्ट्वा नष्टं स्थावरजङ्गमम् ।
विक्लबोसि मया ज्ञातस्ततस्ते दर्शितं जगत् ॥ ३.१९२.४३ ॥
બધું એક મહાસાગર બની ગયેલું અને સ્થાવર-જંગમ નાશ પામેલાં જોઈને તું વિહ્વળ થયો; મેં તને ઓળખ્યો, પછી તને આ જગત બતાવ્યું.
3.192.44
अभ्यन्तरं शरीरस्य प्रविष्टोसि यदा मम ।
दृष्ट्वा लोकं समस्तं च विस्मितो नावबुध्यसे ॥ ३.१९२.४४ ॥
તું મારા શરીરની અંદર પ્રવેશ્યો ત્યારે સમગ્ર લોક જોઈને પણ તું વિસ્મિત રહ્યો અને સમજી ન શક્યો.
3.192.45
ततोसि वक्राद्विप्रर्षे द्रुतं निःसारितो मया ।
आख्यातस्ते मया चात्मा दुर्ज्ञे योपि सुरासुरैः ॥ ३.१९२.४५ ॥
પછી, હે વિપ્રર્ષિ, મેં તને મારા મુખમાંથી ઝડપથી બહાર કાઢ્યો; સુર અને અસુરોને પણ દુર્જ્ઞેય એવો મારો આત્મા મેં તને કહ્યો.
3.192.46
यावत्स भगवान्ब्रह्मा न बुध्येत महातपाः ।
तावत्त्वमिह विप्रर्षे विस्रब्धश्चर वै सुखम् ॥ ३.१९२.४६ ॥
મહાતપસ્વી ભગવાન બ્રહ્મા જાગે નહીં ત્યાં સુધી, હે વિપ્રર્ષિ, તું અહીં નિશ્ચિંત થઈને સુખેથી વિચર.
3.192.47
ततो विबुद्धे तस्मिंस्तु सर्वलोकपितामहे ।
एकीभूतः प्रवेक्ष्यामि शरीराणि द्विजोत्तम ॥ ३.१९२.४७ ॥
પછી, સર્વલોકના પિતામહ જાગ્યા પછી, હે દ્વિજોત્તમ, હું એકીભૂત થઈને શરીરોમાં પ્રવેશીશ.
3.192.48
आकाशं पृथिवीं ज्योतिर्वायुं सलिलमेव च ।
लोके यच्च भवेच्छेषमिह स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९२.४८ ॥
આકાશ, પૃથ્વી, તેજ, વાયુ અને જળ, અને લોકમાં જે બાકી રહે તે, અહીંનાં સ્થાવર-જંગમ.
3.192.49
इत्युक्त्वान्तर्हितस्तात स देवः परमाद्भुतः ।
प्रजाश्चेमाः प्रपश्यामि विचित्रा विविधाः कृताः ॥ ३.१९२.४९ ॥
આમ કહીને તે પરમ અદ્ભુત દેવ અંતર્ધાન થયા. અને હું આ વિચિત્ર અને વિવિધ રીતે રચાયેલા પ્રાણીઓને જોઉં છું.
3.192.50
एवं दृष्टं मया राजंस्तस्मिन्प्राप्ते युगक्षये ।
आश्चर्यं भरतश्रेष्ठ सर्वधर्मभृतांवरः ॥ ३.१९२.५० ॥
હે રાજન, યુગક્ષય આવ્યો ત્યારે મેં આ રીતે જોયું. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ આશ્ચર્ય છે; તે સર્વ ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
3.192.51
यः स देवो मया दृष्टः पुरा पद्मायतेक्षणः ।
स एष पुरुषव्याघ्र संबन्धी ते जनार्दनः ॥ ३.१९२.५१ ॥
પૂર્વે મેં જોયેલો તે કમળનયન દેવ, હે પુરુષવ્યાઘ્ર, તે જ આ તારો સંબંધી જનાર્દન છે.
3.192.52
अस्यैव वरदानाद्धि स्मृतिर्न प्रजहाति माम् ।
दीर्गमायुश्च कौन्तेय स्वच्छन्दमरणं मम ॥ ३.१९२.५२ ॥
તેના જ વરદાનથી મારી સ્મૃતિ મને છોડતી નથી. હે કૌન્તેય, મને દીર્ઘાયુષ્ય છે; મારું મૃત્યુ મારી ઇચ્છા પ્રમાણે છે.
3.192.53
स एष कृष्णो वार्ष्णेय पुराणपुरुषो विभुः ।
आस्ते हरिरचिन्त्यात्मा क्रीडन्निव महाभुजः ॥ ३.१९२.५३ ॥
આ જ કૃષ્ણ, વાર્ષ્ણેય, પુરાણપુરુષ, સર્વવ્યાપી હરિ છે; અચિંત્ય સ્વરૂપવાળો તે મહાભુજ જાણે રમત રમતો હોય તેમ બિરાજે છે.
3.192.54
एष धाता विधाता च संहर्ता चैव शाश्वतः ।
श्रीवत्सवक्षा गोविन्दः प्रजापतिपतिः प्रभुः ॥ ३.१९२.५४ ॥
આ ધાતા, વિધાતા, સંહર્તા અને શાશ્વત છે; શ્રીવત્સ-ચિહ્નિત છાતીવાળો ગોવિંદ, પ્રજાપતિઓનો પણ પતિ, પ્રભુ.
3.192.55
दृष्ट्वेमं वृष्णिप्रवरं स्मृतिर्मामियमागता ।
आदिदेवमयं जिष्णुं पुरुषं पीतवाससम् ॥ ३.१९२.५५ ॥
વૃષ્ણિવંશના શ્રેષ્ઠ આ પુરુષને જોઈને મને આ સ્મૃતિ આવી: આ પીતાંબરધારી, વિજયી, આદિદેવ પુરુષ છે.
3.192.56
सर्वेषामेव भूतानां पिता माता च माधवः ।
गच्छध्वमेनं शरणं शरण्यं कौरवर्षभाः ॥ ३.१९२.५६ ॥
માધવ જ સર્વ પ્રાણીઓના પિતા અને માતા છે. હે કૌરવશ્રેષ્ઠો, શરણ આપવા યોગ્ય એમને જ શરણ જાઓ.
3.192.57
एवमुक्तास्च ते पार्ता यमौ च पुरुषर्षभौ ।
द्रौपद्या सहिताः सर्वे नमश्चक्रुर्जनार्दनम् ॥ ३.१९२.५७ ॥
આમ કહેવાયા પછી પૃથાના પુત્રો, બે યમજ પુરુષશ્રેષ્ઠો અને દ્રૌપદી સહિત સૌએ જનાર્દનને નમન કર્યું.
3.192.58
स चैतान्पुरुषव्याघ्र साम्ना परमवल्गुना ।
सान्त्वयामास मानार्हो मन्यमानो यथाविधि ॥ ३.१९२.५८ ॥
તે પુરુષવ્યાઘ્રે, માન માટે યોગ્ય, અત્યંત મધુર શબ્દોથી તેમને યથાવિધિ સાંત્વન આપ્યું; તેમને માનનીય ગણીને.