महाभारत · अध्याय 3.192
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.192.1
कामं देवाऽपि मां विप्र न हि जानन्ति तत्त्वतः ।
त्वत्प्रीत्या तु प्रवक्ष्यामि यथेदं विमृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.१ ॥
देवसुद्धा मला खरोखर ओळखत नाहीत; तरीही हे विप्रा, तुझ्या प्रेमामुळे हे संशयनिवारण मी कसे करतो ते सांगेन.
3.192.2
पितृभक्तोसि विप्रर्षे मां चैव शरणं गतः ।
ततो दृष्टोस्मि ते साक्षाद्ब्रह्यचर्यं च ते महत् ॥ ३.१९२.२ ॥
हे विप्रर्षे, तू पितृभक्त आहेस आणि माझे शरण आला आहेस; म्हणून मी तुला प्रत्यक्ष दिसलो आहे, आणि तुझे ब्रह्मचर्यही महान आहे.
3.192.3
आपो नारा इति प्रोक्तास्तासां नाम कृतं मया ।
तेन नारायणप्युक्तो मम तत्त्वयनं सदा ॥ ३.१९२.३ ॥
पाण्याला 'नार' म्हटले जाते; त्यांचे नाव मीच दिले आहे. म्हणून मला नारायणही म्हटले जाते, कारण पाणी हेच माझे सदैव निवासस्थान आहे.
3.192.4
अहंनारायणो नाम प्रभवः शाश्वतोऽव्ययः ।
विधाता सर्वभूतानां संहर्ता च द्विजोत्तम् ॥ ३.१९२.४ ॥
मी नारायण नावाचा, उत्पत्तीचे मूळ, शाश्वत आणि अव्यय आहे. हे द्विजोत्तमा, सर्व प्राण्यांचा विधाता आणि संहर्ता मीच आहे.
3.192.5
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रश्चाहं सुराधिपः ।
अहं वैश्रवणो राजा यमः प्रेताधिपस्तथा ॥ ३.१९२.५ ॥
मीच विष्णू, मीच ब्रह्मा, शक्र आणि देवांचा अधिपती आहे. मीच वैश्रवण नावाचा राजा आहे; तसाच प्रेतांचा अधिपती यमही मीच आहे.
3.192.6
अहं शिवश्च सोमश्च कश्यपोऽथ प्रजापतिः ।
अहं धाता विधाता च यज्ञश्चाहं द्विजोत्तम ॥ ३.१९२.६ ॥
मीच शिव, मीच सोम; कश्यप आणि प्रजापतीही मीच आहे. मीच धाता आणि विधाता आहे; हे द्विजोत्तमा, मीच यज्ञ आहे.
3.192.7
अग्निरास्यं क्षिति पादौ चन्द्रादित्यौ च लोचने ।
द्यौर्मूर्धा मे दिशः श्रोत्रे तथाऽऽपः स्वेदसंभवाः।
सकलं च नभः कायो वायुर्मनसि मे स्थितः ॥ ३.१९२.७ ॥
अग्नी हे माझे मुख, पृथ्वी हे माझे पाय, चंद्र आणि सूर्य हे माझे दोन डोळे. आकाश हे माझे मस्तक, दिशा हे माझे कान, आणि घामातून जन्मलेले जलही तसेच. सर्व आकाश हे माझे शरीर; वायू माझ्या मनात स्थित आहे.
3.192.8
मया क्रतुशतैरिष्टं बहुभिस्त्वाप्तदक्षिणैः ।
यजन्ते वेदविदुषो मां देवसदने स्थितम् ॥ ३.१९२.८ ॥
माझ्यासाठी शेकडो यज्ञ केले गेले, अनेक वेळा भरपूर दक्षिणांसह. देवलोकात स्थित असलेल्या मला वेदज्ञ यज्ञांद्वारे पूजतात.
3.192.9
पृथिव्यां क्षत्रियेन्द्राश् पार्तिवाः स्वर्गकाङ्क्षिणः ।
यजन्ते मां तथा वैश्याः स्वर्गलोकजिगीषया ॥ ३.१९२.९ ॥
पृथ्वीवरील स्वर्गाची इच्छा करणारे श्रेष्ठ क्षत्रिय आणि राजे माझे यजन करतात; तसेच स्वर्गलोक जिंकण्याच्या इच्छेने वैश्यही माझे यजन करतात.
3.192.10
चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेरुमन्दरभूषणाम् ।
शेषो भूत्वाऽहमेवैतां धारयामि वसुंधराम् ॥ ३.१९२.१० ॥
चार समुद्रांनी वेढलेली, मेरु आणि मंदर पर्वतांनी अलंकृत अशी ही पृथ्वी मीच शेषरूप होऊन धारण करतो.
3.192.11
वाराहं रूपमास्थाय मयेयं जगती पुरा ।
मज्जमाना जले विप्र वीर्येणासीत्समुद्धृता ॥ ३.१९२.११ ॥
हे ब्राह्मणा, पूर्वी वराहरूप धारण करून पाण्यात बुडत असलेली ही पृथ्वी मी माझ्या पराक्रमाने वर उचलली होती.
3.192.12
अग्निश्च बडबावक्रे भूत्वाऽहं द्विजसत्तम ।
पिबाम्यापः सदा विद्वंस्ताश्चैव विसृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.१२ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, हे विद्वाना, मीच बडबामुख अग्नी होऊन सदैव पाणी पितो, आणि ते पाणी पुन्हा सोडतोही.
3.192.13
ब्रह्म वक्रं भुजौ क्षत्रमूरू मे संस्थिता विशः ।
पादौ शूद्रा भवन्तीमे विक्रमेण क्रमेण च ॥ ३.१९२.१३ ॥
ब्राह्मण माझे मुख, क्षत्रिय माझे बाहू, वैश्य माझ्या मांड्यांत स्थित आहेत; हे शूद्र माझे पाय होतात — पराक्रमाने आणि क्रमाने.
3.192.14
ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदोऽप्यथर्वणः ।
मत्तः प्रादुर्भवन्त्येते मामेव प्रविशन्ति च ॥ ३.१९२.१४ ॥
ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद आणि अथर्ववेदही — हे माझ्यापासूनच प्रकट होतात आणि माझ्यातच प्रवेश करतात.
3.192.15
यतयः शान्तिपरमा यतात्मानो मुमुक्षवः ।
कामक्रोधद्वेषमुक्ता निःसंज्ञा वीतकल्मषाः ॥ ३.१९२.१५ ॥
यती, परम शांतीत रमलेले, संयमी आत्मे, मोक्षाची इच्छा करणारे — काम, क्रोध, द्वेषापासून मुक्त, तल्लीन, निष्पाप.
3.192.16
सत्वस्था निरहंकारा नित्यमध्यात्मकोविदाः ।
मामेव सततं विप्राश्चिन्तयन्त उपासते ॥ ३.१९२.१६ ॥
सत्त्वात स्थित, अहंकाररहित, नेहमी अध्यात्मज्ञ विप्र — माझेच सतत चिंतन करीत माझी उपासना करतात.
3.192.17
अहं संवर्तको वह्निरहं संवर्तको यमः ।
अहं संवर्तकः सूर्यस्त्वहं संवर्तकोऽनिलः ॥ ३.१९२.१७ ॥
मीच संवर्तक अग्नी, मीच संवर्तक यम, मीच संवर्तक सूर्य आणि मीच संवर्तक वायू आहे.
3.192.18
तारारूपाणि दृश्यन्ते यान्येतानि नभस्तले ।
मम रूपाण्यथैतानि विद्धि त्वं द्विजसत्तम ॥ ३.१९२.१८ ॥
आकाशात जी तारकारूपे दिसतात, हे द्विजश्रेष्ठा, त्यांनाही तू माझीच रूपे समज.
3.192.19
रत्नाकराः समुद्राश्च सर्व एव चतुर्दिशः ।
वसनं शयनं चैव विलयं चैव विद्धि मे ॥ ३.१९२.१९ ॥
रत्नाकर, समुद्र आणि सर्व चारही दिशा, वस्त्र, शयन आणि विलयही — ही माझीच रूपे समज.
3.192.20
मयैव सुविभक्तास्ते देवकार्यार्थसिद्धये ।
कामं क्रोधं च हर्षं च भयं मोहं तथैव च।
ममैव विद्धि रोमाणि सर्वाण्येतानि सत्तम ॥ ३.१९२.२० ॥
देवकार्याच्या सिद्धीसाठी माझ्याद्वारेच ते चांगले विभागले गेले आहेत — काम, क्रोध, हर्ष, भय आणि मोहही. हे सत्तमा, हे सर्व माझेच रोम आहेत असे जाण.
3.192.21
प्राप्नुवन्ति नरा विप्र यत्कृत्वा कर्म शोभनम् ।
सत्यं दानं तपश्चोग्रमहिंसा चैव जन्तुषु ॥ ३.१९२.२१ ॥
हे विप्रा, मनुष्य जे शुभ कर्म करून मिळवतात — सत्य, दान, उग्र तप आणि प्राण्यांप्रती अहिंसा.
3.192.22
मद्विधानेन विहिता मम देहविहारिणः ।
मयाऽभिभूतविज्ञाना विचेष्टन्ते न कामतः ॥ ३.१९२.२२ ॥
माझ्या विधानाने नियुक्त, माझ्या देहात विहार करणारे — माझ्याद्वारे अभिभूत विज्ञान असलेले ते इच्छेने नव्हे, चेष्टा करतात.
3.192.23
सम्यग्वेदमधीयाना यजन्ते विविधैर्मखैः ।
शान्तात्मानो जितक्रोधाः प्राप्नुवन्ति द्विजातयः ॥ ३.१९२.२३ ॥
वेद चांगला अभ्यासून विविध यज्ञांनी यजन करतात — शांत आत्मे, क्रोध जिंकलेले द्विजाती ते प्राप्त करतात.
3.192.24
…न शक्यो यो विद्वन्नरैर्दुष्कृतकर्मभिः ।
…भाभिभूतैः कृपणैरनार्यैरकृतात्मभिः ॥ ३.१९२.२४ ॥
…हे विद्वन्, दुष्कर्म करणाऱ्या माणसांनी साध्य नाही. …ने अभिभूत, दीन, अनार्य, अकृतात्मे.
3.192.25
तस्मान्महाफलंविद्धि पदं सुकृतकर्मणः ।
सुदुष्प्रापं विमूढानां मार्गं योगैर्निषेवितम् ॥ ३.१९२.२५ ॥
म्हणून हे महाफल देणारे, सुकृतकर्म्याचे पद आहे असे जाण. मूढांना हे अत्यंत दुर्लभ आहे; योगांनी सेविलेला हा मार्ग आहे.
3.192.26
यदा यदा च धर्मस्य ग्लानिर्भवति सत्तम ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.२६ ॥
हे सत्तमा, जेव्हा जेव्हा धर्माचा र्‍हास होतो आणि अधर्माचा उदय होतो, तेव्हा तेव्हा मी स्वतःला प्रकट करतो.
3.192.27
दैत्या हिंसानुरक्ताश्च अवध्याः सुरसत्तमैः ।
राक्षसाश्चापि लोकेऽस्मिन्यदोत्पत्स्यन्ति दारुणाः ॥ ३.१९२.२७ ॥
हिंसेत आसक्त असलेले दैत्य, श्रेष्ठ देवांनाही अवध्य असलेले, आणि या लोकात भयंकर राक्षसही जेव्हा उत्पन्न होतील—
3.192.28
तदाऽहंसंप्रसूयामि गृहेषु शुभकर्मणाम् ।
प्रविष्टो मानुषं देहं सर्वं प्रशमयाम्यहम् ॥ ३.१९२.२८ ॥
तेव्हा मी शुभकर्म्यांच्या घरांमध्ये जन्म घेतो. मानवी देहात प्रवेश करून मी त्या सर्वांचे शमन करतो.
3.192.29
सृष्ट्वा देवमनुष्यांस्तु गन्धर्वोरगराक्षसान् ।
स्थावराणि च भूतानि संहराम्यात्ममायया ॥ ३.१९२.२९ ॥
देव, मनुष्य, गंधर्व, उरग, राक्षस आणि स्थावर भूते निर्माण करून मी स्वतःच्या मायेने त्यांचा संहार करतो.
3.192.30
कर्मकाले पुनर्देहमनुचिन्त्य सृजाम्यहम् ।
आविश्य मानषं देहं मर्यादाबन्धकारणात् ॥ ३.१९२.३० ॥
कर्मकाळी पुन्हा देहाचा विचार करून मी तो निर्माण करतो. मर्यादेच्या बंधनासाठी मानवी देहात प्रवेश करतो.
3.192.31
श्वेतः कृतयुगे वर्णः पीतस्त्रेतायुगे मम ।
श्यामो द्वापरमासाद्य कृष्णः कलियुगे तथा ॥ ३.१९२.३१ ॥
कृतयुगात माझा वर्ण श्वेत, त्रेतायुगात पीत, द्वापरात श्याम आणि कलियुगात तसाच कृष्ण असतो.
3.192.32
त्रयो भागा ह्यधर्मस् तस्मिन्काले भवनति च ।
यदा भवति मे वर्णः कृष्णो वै द्विजसत्तम् ॥ ३.१९२.३२ ॥
त्या काळात अधर्माचे तीन भाग होतात; आणि जेव्हा माझा वर्ण कृष्ण होतो, हे द्विजश्रेष्ठा.
3.192.33
अन्तकाले च संप्राप्ते कालो भूत्वाऽतिदारुणः ।
त्रैलोक्यं नाशयाम्येकः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९२.३३ ॥
अंतकाळ आल्यावर मी अतिभयंकर काळ होऊन एकटाच स्थावर-जंगमासह सर्व त्रैलोक्याचा नाश करतो.
3.192.34
अहं त्रिवर्त्मा विश्वात्मा सर्वलोकसुखावहः ।
अजितः सर्वगोऽनन्तो हृषीकेश उरुक्रमः।
कालचक्रं नयाम्येको ब्रह्मन्नहमरूपकम् ॥ ३.१९२.३४ ॥
मी त्रिवर्त्मा, विश्वात्मा, सर्वलोकांना सुख देणारा, अजित, सर्वव्यापी, अनंत, हृषीकेश आणि उरुक्रम आहे. ब्रह्मन्, मी एकटाच अरूप कालचक्र चालवितो.
3.192.35
शमनं सर्वभूतानां सर्वकालकृतोद्यमम् ।
एवं प्रणिहितः सम्यङ्मायया मुनिसत्तम।
सर्वभूतेषु विप्रेन्द्र न च मां वेत्ति कश्चन ॥ ३.१९२.३५ ॥
मी सर्वभूतांचे शमन करणारा आहे; सर्व काळांत माझा प्रयत्न चालतो. हे मुनिश्रेष्ठा, अशा प्रकारे मायेने चांगल्या रीतीने प्रेरित होऊन, हे विप्रेंद्रा, सर्व प्राण्यांत कोणीही मला जाणत नाही.
3.192.36
सर्वलोके च मां भक्ताः पूजयन्ति च सर्वशः ॥ ३.१९२.३६ ॥
सर्व लोकांत भक्त माझी सर्व प्रकारे पूजा करतात.
3.192.37
यच्च किंचित्त्वया प्राप्तं मयि क्लेशात्मकं द्विज ।
सुखोदयाय तत्सर्वं श्रेयसे च तवानघ ॥ ३.१९२.३७ ॥
हे द्विजा, माझ्यामध्ये तुला जे काही क्लेशमय प्राप्त झाले, ते सर्व सुखोदयासाठी आणि तुझ्या कल्याणासाठी आहे, हे निष्पाप.
3.192.38
यच्च किंचित्त्वया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ।
विहित सर्वथैवासौ ममात्मा भूतभावनः ॥ ३.१९२.३८ ॥
जगात तू जे स्थावर आणि जंगम पाहिलेस, ते सर्व प्रकारे विहित आहे; ते भूतांना उत्पन्न करणारा माझाच आत्मा आहे.
3.192.39
अर्धं मम शरीरस्य सर्वलोकपितामहः ।
अहं नारायणो नाम शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ३.१९२.३९ ॥
माझ्या शरीराचा अर्धा भाग सर्वलोकांचा पितामह आहे; मी नारायण नावाचा, शंख, चक्र व गदा धारण करणारा आहे.
3.192.40
यावद्युगानां विप्रर्षे सहस्रपरिवर्तनम् ।
तावत्स्वपिमि विश्वात्मा सर्वलोकपितामहः ॥ ३.१९२.४० ॥
हे विप्रर्षी, युगांचे हजार परिवर्तन होईपर्यंत विश्वात्मा, सर्वलोक-पितामह मी झोपतो.
3.192.41
एवं सर्वमहं कालमिहासे मुनिसत्तम ।
अशिशुः शिशुरूपेण यावद्ब्रह्मा न बुध्यते ॥ ३.१९२.४१ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, अशा प्रकारे मी येथे सर्व काळ राहतो; शिशू नसूनही शिशुरूपात, ब्रह्मदेव जागृत होईपर्यंत.
3.192.42
मया च दत्तो विप्राग्र्य वरस्ते ब्रह्मरूपिणा ।
असकृत्परितष्टेन विप्रर्षिगणपूजित ॥ ३.१९२.४२ ॥
हे विप्रश्रेष्ठा, ब्रह्मरूपी अशा मी तुला वर दिला आहे; वारंवार संतुष्ट होऊन, विप्रर्षिगणांनी पूजिलेला.
3.192.43
सर्वमेकार्णवं दृष्ट्वा नष्टं स्थावरजङ्गमम् ।
विक्लबोसि मया ज्ञातस्ततस्ते दर्शितं जगत् ॥ ३.१९२.४३ ॥
सर्व काही एका महासागरात रूपांतरित होताना, स्थावर-जंगम नष्ट होताना पाहून तू विव्हल झालास; मी तुला ओळखले, तेव्हा तुला हे जग दाखवले.
3.192.44
अभ्यन्तरं शरीरस्य प्रविष्टोसि यदा मम ।
दृष्ट्वा लोकं समस्तं च विस्मितो नावबुध्यसे ॥ ३.१९२.४४ ॥
तू माझ्या शरीरात प्रवेश केलास तेव्हा समस्त लोक पाहूनही तू विस्मित राहिलास आणि समजू शकला नाहीस.
3.192.45
ततोसि वक्राद्विप्रर्षे द्रुतं निःसारितो मया ।
आख्यातस्ते मया चात्मा दुर्ज्ञे योपि सुरासुरैः ॥ ३.१९२.४५ ॥
नंतर, हे विप्रर्षे, मी तुला माझ्या मुखातून त्वरित बाहेर काढले; सुर-असुरांनाही कठीण असलेला माझा आत्मा मी तुला सांगितला.
3.192.46
यावत्स भगवान्ब्रह्मा न बुध्येत महातपाः ।
तावत्त्वमिह विप्रर्षे विस्रब्धश्चर वै सुखम् ॥ ३.१९२.४६ ॥
महातपस्वी भगवान ब्रह्मदेव जागृत होईपर्यंत, हे विप्रर्षे, तू येथे निश्चिंत होऊन सुखाने संचार कर.
3.192.47
ततो विबुद्धे तस्मिंस्तु सर्वलोकपितामहे ।
एकीभूतः प्रवेक्ष्यामि शरीराणि द्विजोत्तम ॥ ३.१९२.४७ ॥
मग, सर्व लोकांचे पितामह जागे झाले की, हे द्विजोत्तमा, मी एकरूप होऊन शरीरांत प्रवेश करीन.
3.192.48
आकाशं पृथिवीं ज्योतिर्वायुं सलिलमेव च ।
लोके यच्च भवेच्छेषमिह स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९२.४८ ॥
आकाश, पृथ्वी, तेज, वायू आणि जल, तसेच जगात जे उरते, येथील स्थावर-जंगम.
3.192.49
इत्युक्त्वान्तर्हितस्तात स देवः परमाद्भुतः ।
प्रजाश्चेमाः प्रपश्यामि विचित्रा विविधाः कृताः ॥ ३.१९२.४९ ॥
असे बोलून तो परम अद्भुत देव अंतर्धान पावला. आणि मी ही विचित्र व विविध रूपांनी निर्माण केलेली प्रजा पाहत आहे.
3.192.50
एवं दृष्टं मया राजंस्तस्मिन्प्राप्ते युगक्षये ।
आश्चर्यं भरतश्रेष्ठ सर्वधर्मभृतांवरः ॥ ३.१९२.५० ॥
हे राजा, युगक्षय प्राप्त झाला असता मी असे पाहिले. हे भरतश्रेष्ठा, हे आश्चर्य आहे; तो सर्वधर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
3.192.51
यः स देवो मया दृष्टः पुरा पद्मायतेक्षणः ।
स एष पुरुषव्याघ्र संबन्धी ते जनार्दनः ॥ ३.१९२.५१ ॥
पूर्वी मी पाहिलेला तो पद्मनयन देव, हे पुरुषव्याघ्रा, तोच हा तुझा नातेवाईक जनार्दन आहे.
3.192.52
अस्यैव वरदानाद्धि स्मृतिर्न प्रजहाति माम् ।
दीर्गमायुश्च कौन्तेय स्वच्छन्दमरणं मम ॥ ३.१९२.५२ ॥
त्याच्याच वरदानामुळे माझी स्मृती मला सोडत नाही. हे कौन्तेया, मला दीर्घायुष्य आहे; माझे मरण माझ्या इच्छेनुसार आहे.
3.192.53
स एष कृष्णो वार्ष्णेय पुराणपुरुषो विभुः ।
आस्ते हरिरचिन्त्यात्मा क्रीडन्निव महाभुजः ॥ ३.१९२.५३ ॥
हाच हा कृष्ण, वार्ष्णेय, पुराणपुरुष, सर्वव्यापी हरी आहे; अचिंत्यस्वरूप तो महाभुज खेळत असल्यासारखा राहतो.
3.192.54
एष धाता विधाता च संहर्ता चैव शाश्वतः ।
श्रीवत्सवक्षा गोविन्दः प्रजापतिपतिः प्रभुः ॥ ३.१९२.५४ ॥
हा धाता, विधाता, संहर्ता आणि शाश्वत आहे; श्रीवत्सचिन्हित वक्षस्थळ असलेला गोविंद, प्रजापतींचाही पती, प्रभु.
3.192.55
दृष्ट्वेमं वृष्णिप्रवरं स्मृतिर्मामियमागता ।
आदिदेवमयं जिष्णुं पुरुषं पीतवाससम् ॥ ३.१९२.५५ ॥
वृष्णिकुलातील श्रेष्ठ अशा ह्यांना पाहून मला ही आठवण आली: हे पीतांबरधारी, विजयी, आदिदेव पुरुष आहेत.
3.192.56
सर्वेषामेव भूतानां पिता माता च माधवः ।
गच्छध्वमेनं शरणं शरण्यं कौरवर्षभाः ॥ ३.१९२.५६ ॥
माधवच सर्व प्राण्यांचे पिता आणि माता आहेत. हे कौरवश्रेष्ठांनो, शरण देण्यास योग्य अशा ह्यांनाच शरण जा.
3.192.57
एवमुक्तास्च ते पार्ता यमौ च पुरुषर्षभौ ।
द्रौपद्या सहिताः सर्वे नमश्चक्रुर्जनार्दनम् ॥ ३.१९२.५७ ॥
असे सांगितले गेल्यावर पृथेचे पुत्र, दोन यमज पुरुषश्रेष्ठ आणि द्रौपदीसह सर्वांनी जनार्दनाला नमस्कार केला.
3.192.58
स चैतान्पुरुषव्याघ्र साम्ना परमवल्गुना ।
सान्त्वयामास मानार्हो मन्यमानो यथाविधि ॥ ३.१९२.५८ ॥
त्या पुरुषव्याघ्राने, सन्मानाला पात्र असलेल्या ने, अत्यंत मधुर शब्दांनी यथाविधि त्यांचे सांत्वन केले; त्यांना सन्मानास योग्य मानून.