ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.192
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.192.1
कामं देवाऽपि मां विप्र न हि जानन्ति तत्त्वतः ।
त्वत्प्रीत्या तु प्रवक्ष्यामि यथेदं विमृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.१ ॥
ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
3.192.2
पितृभक्तोसि विप्रर्षे मां चैव शरणं गतः ।
ततो दृष्टोस्मि ते साक्षाद्ब्रह्यचर्यं च ते महत् ॥ ३.१९२.२ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ।
3.192.3
आपो नारा इति प्रोक्तास्तासां नाम कृतं मया ।
तेन नारायणप्युक्तो मम तत्त्वयनं सदा ॥ ३.१९२.३ ॥
ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਨਾਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਮੈਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।
3.192.4
अहंनारायणो नाम प्रभवः शाश्वतोऽव्ययः ।
विधाता सर्वभूतानां संहर्ता च द्विजोत्तम् ॥ ३.१९२.४ ॥
ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਮੂਲ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
3.192.5
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रश्चाहं सुराधिपः ।
अहं वैश्रवणो राजा यमः प्रेताधिपस्तथा ॥ ३.१९२.५ ॥
ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹਾਂ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਯਮ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ।
3.192.6
अहं शिवश्च सोमश्च कश्यपोऽथ प्रजापतिः ।
अहं धाता विधाता च यज्ञश्चाहं द्विजोत्तम ॥ ३.१९२.६ ॥
ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸੋਮ ਹਾਂ; ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਹੀ ਯਗ੍ਯ ਹਾਂ।
3.192.7
अग्निरास्यं क्षिति पादौ चन्द्रादित्यौ च लोचने ।
द्यौर्मूर्धा मे दिशः श्रोत्रे तथाऽऽपः स्वेदसंभवाः।
सकलं च नभः कायो वायुर्मनसि मे स्थितः ॥ ३.१९२.७ ॥
ਅਗਨੀ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਜਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਵਾਯੂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
3.192.8
मया क्रतुशतैरिष्टं बहुभिस्त्वाप्तदक्षिणैः ।
यजन्ते वेदविदुषो मां देवसदने स्थितम् ॥ ३.१९२.८ ॥
ਮੇਰੇ ਨਿਮਿਤ ਸੈਂਕੜੇ ਯੱਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਭਰਪੂਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ। ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੈਨੂੰ ਵੇਦਜੵ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
3.192.9
पृथिव्यां क्षत्रियेन्द्राश् पार्तिवाः स्वर्गकाङ्क्षिणः ।
यजन्ते मां तथा वैश्याः स्वर्गलोकजिगीषया ॥ ३.१९२.९ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਮੇਰਾ ਯੱਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ ਵੀ ਮੇਰਾ ਯੱਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.192.10
चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेरुमन्दरभूषणाम् ।
शेषो भूत्वाऽहमेवैतां धारयामि वसुंधराम् ॥ ३.१९२.१० ॥
ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਧਾਰਦਾ ਹਾਂ।
3.192.11
वाराहं रूपमास्थाय मयेयं जगती पुरा ।
मज्जमाना जले विप्र वीर्येणासीत्समुद्धृता ॥ ३.१९२.११ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
3.192.12
अग्निश्च बडबावक्रे भूत्वाऽहं द्विजसत्तम ।
पिबाम्यापः सदा विद्वंस्ताश्चैव विसृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.१२ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਹੀ ਬੜਬਾਮੁਖ ਅਗਨੀ ਬਣ ਕੇ ਸਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਮੁੜ ਛੱਡਦਾ ਵੀ ਹਾਂ।
3.192.13
ब्रह्म वक्रं भुजौ क्षत्रमूरू मे संस्थिता विशः ।
पादौ शूद्रा भवन्तीमे विक्रमेण क्रमेण च ॥ ३.१९२.१३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹਨ, ਖੱਤਰੀ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਹਨ, ਵੈਸ਼ ਮੇਰੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਬਣਦੇ ਹਨ — ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ।
3.192.14
ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदोऽप्यथर्वणः ।
मत्तः प्रादुर्भवन्त्येते मामेव प्रविशन्ति च ॥ ३.१९२.१४ ॥
ਰਿਗਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਵੀ — ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.192.15
यतयः शान्तिपरमा यतात्मानो मुमुक्षवः ।
कामक्रोधद्वेषमुक्ता निःसंज्ञा वीतकल्मषाः ॥ ३.१९२.१५ ॥
ਯਤੀ, ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸੰਜਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਮੋਕਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ — ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਦਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੰਗਿਆਹੀਣ ਵਰਗੇ, ਨਿਰਮਲ।
3.192.16
सत्वस्था निरहंकारा नित्यमध्यात्मकोविदाः ।
मामेव सततं विप्राश्चिन्तयन्त उपासते ॥ ३.१९२.१६ ॥
ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਅਧਿਆਤਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ — ਮੇਰਾ ਹੀ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.192.17
अहं संवर्तको वह्निरहं संवर्तको यमः ।
अहं संवर्तकः सूर्यस्त्वहं संवर्तकोऽनिलः ॥ ३.१९२.१७ ॥
ਮੈਂ ਸੰਵਰਤਕ ਅਗਨੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੰਵਰਤਕ ਯਮ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੰਵਰਤਕ ਸੂਰਜ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਵਰਤਕ ਹਵਾ ਹਾਂ।
3.192.18
तारारूपाणि दृश्यन्ते यान्येतानि नभस्तले ।
मम रूपाण्यथैतानि विद्धि त्वं द्विजसत्तम ॥ ३.१९२.१८ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਜਾਣ।
3.192.19
रत्नाकराः समुद्राश्च सर्व एव चतुर्दिशः ।
वसनं शयनं चैव विलयं चैव विद्धि मे ॥ ३.१९२.१९ ॥
ਰਤਨਾਕਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਭ, ਵਸਤਰ, ਸ਼ਯਨ ਅਤੇ ਵਿਲਯ ਵੀ — ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਜਾਣੋ।
3.192.20
मयैव सुविभक्तास्ते देवकार्यार्थसिद्धये ।
कामं क्रोधं च हर्षं च भयं मोहं तथैव च।
ममैव विद्धि रोमाणि सर्वाण्येतानि सत्तम ॥ ३.१९२.२० ॥
ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ — ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਹਰਸ਼, ਭਯ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵੀ। ਹੇ ਸੱਤਮ, ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੋਮ ਜਾਣੋ।
3.192.21
प्राप्नुवन्ति नरा विप्र यत्कृत्वा कर्म शोभनम् ।
सत्यं दानं तपश्चोग्रमहिंसा चैव जन्तुषु ॥ ३.१९२.२१ ॥
ਹੇ ਵਿਪਰ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਸੱਚ, ਦਾਨ, ਕਠੋਰ ਤਪ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ।
3.192.22
मद्विधानेन विहिता मम देहविहारिणः ।
मयाऽभिभूतविज्ञाना विचेष्टन्ते न कामतः ॥ ३.१९२.२२ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ — ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦਬੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.192.23
सम्यग्वेदमधीयाना यजन्ते विविधैर्मखैः ।
शान्तात्मानो जितक्रोधाः प्राप्नुवन्ति द्विजातयः ॥ ३.१९२.२३ ॥
ਵੇਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.192.24
…न शक्यो यो विद्वन्नरैर्दुष्कृतकर्मभिः ।
…भाभिभूतैः कृपणैरनार्यैरकृतात्मभिः ॥ ३.१९२.२४ ॥
…ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। …ਦੁਆਰਾ ਦਬੇ ਹੋਏ, ਦੀਨ, ਅਨਾਰਿਆ, ਅਕ੍ਰਿਤਾਤਮਾ।
3.192.25
तस्मान्महाफलंविद्धि पदं सुकृतकर्मणः ।
सुदुष्प्रापं विमूढानां मार्गं योगैर्निषेवितम् ॥ ३.१९२.२५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮੀ ਦਾ ਪਦ ਜਾਣੋ। ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਤਿ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ; ਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਮਾਰਗ ਇਹ ਹੈ।
3.192.26
यदा यदा च धर्मस्य ग्लानिर्भवति सत्तम ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.२६ ॥
ਹੇ ਸੱਤਮ, ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗਲਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
3.192.27
दैत्या हिंसानुरक्ताश्च अवध्याः सुरसत्तमैः ।
राक्षसाश्चापि लोकेऽस्मिन्यदोत्पत्स्यन्ति दारुणाः ॥ ३.१९२.२७ ॥
ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਦੈਂਤ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਵਧ੍ਯ, ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਜਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ—
3.192.28
तदाऽहंसंप्रसूयामि गृहेषु शुभकर्मणाम् ।
प्रविष्टो मानुषं देहं सर्वं प्रशमयाम्यहम् ॥ ३.१९२.२८ ॥
ਤਦ ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
3.192.29
सृष्ट्वा देवमनुष्यांस्तु गन्धर्वोरगराक्षसान् ।
स्थावराणि च भूतानि संहराम्यात्ममायया ॥ ३.१९२.२९ ॥
ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
3.192.30
कर्मकाले पुनर्देहमनुचिन्त्य सृजाम्यहम् ।
आविश्य मानषं देहं मर्यादाबन्धकारणात् ॥ ३.१९२.३० ॥
ਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁੜ ਦੇਹ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
3.192.31
श्वेतः कृतयुगे वर्णः पीतस्त्रेतायुगे मम ।
श्यामो द्वापरमासाद्य कृष्णः कलियुगे तथा ॥ ३.१९२.३१ ॥
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲਾ।
3.192.32
त्रयो भागा ह्यधर्मस् तस्मिन्काले भवनति च ।
यदा भवति मे वर्णः कृष्णो वै द्विजसत्तम् ॥ ३.१९२.३२ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਧਰਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ।
3.192.33
अन्तकाले च संप्राप्ते कालो भूत्वाऽतिदारुणः ।
त्रैलोक्यं नाशयाम्येकः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९२.३३ ॥
ਅੰਤ ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਬਣ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
3.192.34
अहं त्रिवर्त्मा विश्वात्मा सर्वलोकसुखावहः ।
अजितः सर्वगोऽनन्तो हृषीकेश उरुक्रमः।
कालचक्रं नयाम्येको ब्रह्मन्नहमरूपकम् ॥ ३.१९२.३४ ॥
ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਵਰਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਿਤ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਅਨੰਤ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਹਾਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰੂਪਹੀਣ ਕਾਲਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
3.192.35
शमनं सर्वभूतानां सर्वकालकृतोद्यमम् ।
एवं प्रणिहितः सम्यङ्मायया मुनिसत्तम।
सर्वभूतेषु विप्रेन्द्र न च मां वेत्ति कश्चन ॥ ३.१९२.३५ ॥
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਸਾਰੇ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਉੱਦਮ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
3.192.36
सर्वलोके च मां भक्ताः पूजयन्ति च सर्वशः ॥ ३.१९२.३६ ॥
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਮੇਰੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.192.37
यच्च किंचित्त्वया प्राप्तं मयि क्लेशात्मकं द्विज ।
सुखोदयाय तत्सर्वं श्रेयसे च तवानघ ॥ ३.१९२.३७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਲੇਸ਼ਮਈ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਸੁਖ ਦੇ ਉਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਖਾਪ।
3.192.38
यच्च किंचित्त्वया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ।
विहित सर्वथैवासौ ममात्मा भूतभावनः ॥ ३.१९२.३८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।
3.192.39
अर्धं मम शरीरस्य सर्वलोकपितामहः ।
अहं नारायणो नाम शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ३.१९२.३९ ॥
ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ; ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
3.192.40
यावद्युगानां विप्रर्षे सहस्रपरिवर्तनम् ।
तावत्स्वपिमि विश्वात्मा सर्वलोकपितामहः ॥ ३.१९२.४० ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਮੈਂ ਸੌਂਦਾ ਹਾਂ।
3.192.41
एवं सर्वमहं कालमिहासे मुनिसत्तम ।
अशिशुः शिशुरूपेण यावद्ब्रह्मा न बुध्यते ॥ ३.१९२.४१ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਬਾਲਕ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦੇ।
3.192.42
मया च दत्तो विप्राग्र्य वरस्ते ब्रह्मरूपिणा ।
असकृत्परितष्टेन विप्रर्षिगणपूजित ॥ ३.१९२.४२ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ।
3.192.43
सर्वमेकार्णवं दृष्ट्वा नष्टं स्थावरजङ्गमम् ।
विक्लबोसि मया ज्ञातस्ततस्ते दर्शितं जगत् ॥ ३.१९२.४३ ॥
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਬਣਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਜਗਤ ਵਿਖਾਇਆ।
3.192.44
अभ्यन्तरं शरीरस्य प्रविष्टोसि यदा मम ।
दृष्ट्वा लोकं समस्तं च विस्मितो नावबुध्यसे ॥ ३.१९२.४४ ॥
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈਰਾਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ।
3.192.45
ततोसि वक्राद्विप्रर्षे द्रुतं निःसारितो मया ।
आख्यातस्ते मया चात्मा दुर्ज्ञे योपि सुरासुरैः ॥ ३.१९२.४५ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਗਮ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
3.192.46
यावत्स भगवान्ब्रह्मा न बुध्येत महातपाः ।
तावत्त्वमिह विप्रर्षे विस्रब्धश्चर वै सुखम् ॥ ३.१९२.४६ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਚਰ।
3.192.47
ततो विबुद्धे तस्मिंस्तु सर्वलोकपितामहे ।
एकीभूतः प्रवेक्ष्यामि शरीराणि द्विजोत्तम ॥ ३.१९२.४७ ॥
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਜਦ ਜਾਗ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
3.192.48
आकाशं पृथिवीं ज्योतिर्वायुं सलिलमेव च ।
लोके यच्च भवेच्छेषमिह स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९२.४८ ॥
ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਤੇਜ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਜਲ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਹੇ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ।
3.192.49
इत्युक्त्वान्तर्हितस्तात स देवः परमाद्भुतः ।
प्रजाश्चेमाः प्रपश्यामि विचित्रा विविधाः कृताः ॥ ३.१९२.४९ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਦੇਵਤਾ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਚਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਵਿਧ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
3.192.50
एवं दृष्टं मया राजंस्तस्मिन्प्राप्ते युगक्षये ।
आश्चर्यं भरतश्रेष्ठ सर्वधर्मभृतांवरः ॥ ३.१९२.५० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੁਗ-ਕ੍ਸ਼ਯ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ। ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
3.192.51
यः स देवो मया दृष्टः पुरा पद्मायतेक्षणः ।
स एष पुरुषव्याघ्र संबन्धी ते जनार्दनः ॥ ३.१९२.५१ ॥
ਜਿਸ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਉਹੀ ਇਹ ਤੇਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ।
3.192.52
अस्यैव वरदानाद्धि स्मृतिर्न प्रजहाति माम् ।
दीर्गमायुश्च कौन्तेय स्वच्छन्दमरणं मम ॥ ३.१९२.५२ ॥
ਉਸੇ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਧੀਨ ਹੈ।
3.192.53
स एष कृष्णो वार्ष्णेय पुराणपुरुषो विभुः ।
आस्ते हरिरचिन्त्यात्मा क्रीडन्निव महाभुजः ॥ ३.१९२.५३ ॥
ਇਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ, ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਪੁਰਾਣ ਪੁਰਖ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹਰੀ; ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।
3.192.54
एष धाता विधाता च संहर्ता चैव शाश्वतः ।
श्रीवत्सवक्षा गोविन्दः प्रजापतिपतिः प्रभुः ॥ ३.१९२.५४ ॥
ਇਹ ਧਾਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ ਗੋਵਿੰਦ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ।
3.192.55
दृष्ट्वेमं वृष्णिप्रवरं स्मृतिर्मामियमागता ।
आदिदेवमयं जिष्णुं पुरुषं पीतवाससम् ॥ ३.१९२.५५ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਆਈ: ਇਹ ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਜਿਸ਼ਣੂ, ਆਦਿਦੇਵ ਪੁਰਖ ਹਨ।
3.192.56
सर्वेषामेव भूतानां पिता माता च माधवः ।
गच्छध्वमेनं शरणं शरण्यं कौरवर्षभाः ॥ ३.१९२.५६ ॥
ਮਾਧਵ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਨ। ਹੇ ਕੌਰਵ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸ਼ਰਨ ਯੋਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਓ।
3.192.57
एवमुक्तास्च ते पार्ता यमौ च पुरुषर्षभौ ।
द्रौपद्या सहिताः सर्वे नमश्चक्रुर्जनार्दनम् ॥ ३.१९२.५७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਜੁੜਵੇਂ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਸਹਿਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
3.192.58
स चैतान्पुरुषव्याघ्र साम्ना परमवल्गुना ।
सान्त्वयामास मानार्हो मन्यमानो यथाविधि ॥ ३.१९२.५८ ॥
ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ, ਮਾਣ ਦੇ ਯੋਗ, ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਨਦਿਆਂ।