Mahābhārata · Adhyāya 3.192
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.192.1
कामं देवाऽपि मां विप्र न हि जानन्ति तत्त्वतः ।
त्वत्प्रीत्या तु प्रवक्ष्यामि यथेदं विमृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.१ ॥
Bahkan para dewa pun sesungguhnya tidak mengenal Aku; namun, wahai brahmana, karena kasih sayangku kepadamu, Aku akan menjelaskan bagaimana Aku menghapus keraguan ini.
3.192.2
पितृभक्तोसि विप्रर्षे मां चैव शरणं गतः ।
ततो दृष्टोस्मि ते साक्षाद्ब्रह्यचर्यं च ते महत् ॥ ३.१९२.२ ॥
Wahai resi di antara brahmana, engkau berbakti kepada ayahmu dan telah berlindung kepada-Ku; maka Aku menampakkan diri kepadamu secara langsung, dan disiplin brahmacarya-mu sangat agung.
3.192.3
आपो नारा इति प्रोक्तास्तासां नाम कृतं मया ।
तेन नारायणप्युक्तो मम तत्त्वयनं सदा ॥ ३.१९२.३ ॥
Air disebut 'nāra'; Akulah yang memberi nama itu. Karena itu Aku juga disebut Nārāyaṇa, sebab air adalah tempat kediaman-Ku yang abadi.
3.192.4
अहंनारायणो नाम प्रभवः शाश्वतोऽव्ययः ।
विधाता सर्वभूतानां संहर्ता च द्विजोत्तम् ॥ ३.१९२.४ ॥
Aku bernama Nārāyaṇa, sumber asal, abadi dan tak binasa; Akulah pencipta segala makhluk dan penghancurnya, wahai yang terbaik di antara kaum dwija.
3.192.5
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रश्चाहं सुराधिपः ।
अहं वैश्रवणो राजा यमः प्रेताधिपस्तथा ॥ ३.१९२.५ ॥
Akulah Viṣṇu, Akulah Brahmā, Akulah Śakra, penguasa para dewa. Akulah raja Vaiśravaṇa, dan demikian pula Akulah Yama, penguasa roh-roh yang telah pergi.
3.192.6
अहं शिवश्च सोमश्च कश्यपोऽथ प्रजापतिः ।
अहं धाता विधाता च यज्ञश्चाहं द्विजोत्तम ॥ ३.१९२.६ ॥
Akulah Śiva dan Akulah Soma; Akulah Kaśyapa dan Prajāpati. Akulah penopang dan penetap, dan Akulah yajña, wahai yang terbaik di antara kaum dwija.
3.192.7
अग्निरास्यं क्षिति पादौ चन्द्रादित्यौ च लोचने ।
द्यौर्मूर्धा मे दिशः श्रोत्रे तथाऽऽपः स्वेदसंभवाः।
सकलं च नभः कायो वायुर्मनसि मे स्थितः ॥ ३.१९२.७ ॥
Api adalah mulutku, bumi adalah kedua kakiku, bulan dan matahari adalah kedua mataku. Langit adalah kepalaku, arah-arah adalah telingaku, dan air yang lahir dari keringat pun demikian. Seluruh langit adalah tubuhku, dan angin bersemayam dalam pikiranku.
3.192.8
मया क्रतुशतैरिष्टं बहुभिस्त्वाप्तदक्षिणैः ।
यजन्ते वेदविदुषो मां देवसदने स्थितम् ॥ ३.१९२.८ ॥
Bagi-Ku telah dipersembahkan ratusan kurban, berkali-kali dengan imbalan persembahan yang melimpah; para pengenal Veda memuja-Ku, yang bersemayam di kediaman para dewa, melalui kurban.
3.192.9
पृथिव्यां क्षत्रियेन्द्राश् पार्तिवाः स्वर्गकाङ्क्षिणः ।
यजन्ते मां तथा वैश्याः स्वर्गलोकजिगीषया ॥ ३.१९२.९ ॥
Di bumi, para ksatria terbaik dan raja-raja yang mendambakan surga mempersembahkan kurban kepada-Ku; demikian pula para waisya mempersembahkan kurban kepada-Ku, berhasrat menaklukkan dunia surgawi.
3.192.10
चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेरुमन्दरभूषणाम् ।
शेषो भूत्वाऽहमेवैतां धारयामि वसुंधराम् ॥ ३.१९२.१० ॥
Bumi ini, dikelilingi empat samudra dan dihiasi Meru serta Mandara, Aku sendiri, menjadi Śeṣa, menyangganya.
3.192.11
वाराहं रूपमास्थाय मयेयं जगती पुरा ।
मज्जमाना जले विप्र वीर्येणासीत्समुद्धृता ॥ ३.१९२.११ ॥
Wahai brahmana, dahulu Aku mengambil wujud babi hutan, dan dengan kekuatan-Ku mengangkat dunia ini ketika ia tenggelam di dalam air.
3.192.12
अग्निश्च बडबावक्रे भूत्वाऽहं द्विजसत्तम ।
पिबाम्यापः सदा विद्वंस्ताश्चैव विसृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.१२ ॥
Wahai yang terbaik di antara dwijas, wahai yang bijaksana, sebagai api di mulut kuda betina, Aku selalu meminum air, dan air itu pun Aku lepaskan kembali.
3.192.13
ब्रह्म वक्रं भुजौ क्षत्रमूरू मे संस्थिता विशः ।
पादौ शूद्रा भवन्तीमे विक्रमेण क्रमेण च ॥ ३.१९२.१३ ॥
Para brahmana adalah mulut-Ku, kṣatriya lengan-Ku, waisya berdiam di paha-Ku, dan para śūdra ini menjadi kaki-Ku — melalui kekuatan dan secara berurutan.
3.192.14
ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदोऽप्यथर्वणः ।
मत्तः प्रादुर्भवन्त्येते मामेव प्रविशन्ति च ॥ ३.१९२.१४ ॥
Ṛgveda, Sāmaveda, Yajurveda, dan juga Atharvaveda — semua ini muncul dari-Ku dan hanya masuk ke dalam-Ku.
3.192.15
यतयः शान्तिपरमा यतात्मानो मुमुक्षवः ।
कामक्रोधद्वेषमुक्ता निःसंज्ञा वीतकल्मषाः ॥ ३.१९२.१५ ॥
Para yati, yang berpegang pada kedamaian tertinggi, mengendalikan diri, merindukan pembebasan, bebas dari nafsu, amarah dan kebencian, tenggelam tanpa kesadaran indera, dan bebas dari noda.
3.192.16
सत्वस्था निरहंकारा नित्यमध्यात्मकोविदाः ।
मामेव सततं विप्राश्चिन्तयन्त उपासते ॥ ३.१९२.१६ ॥
Para brahmana yang berpegang pada sattva, bebas dari ego, selalu mahir dalam pengetahuan batin, terus-menerus merenungkan Aku dan memuja-Ku.
3.192.17
अहं संवर्तको वह्निरहं संवर्तको यमः ।
अहं संवर्तकः सूर्यस्त्वहं संवर्तकोऽनिलः ॥ ३.१९२.१७ ॥
Aku adalah api saṃvartaka, Aku adalah Yama saṃvartaka, Aku adalah matahari saṃvartaka, dan Aku adalah angin saṃvartaka.
3.192.18
तारारूपाणि दृश्यन्ते यान्येतानि नभस्तले ।
मम रूपाण्यथैतानि विद्धि त्वं द्विजसत्तम ॥ ३.१९२.१८ ॥
Wujud-wujud bintang yang tampak di permukaan langit — ketahuilah bahwa itu pun wujud-Ku, wahai yang terbaik di antara dwijа.
3.192.19
रत्नाकराः समुद्राश्च सर्व एव चतुर्दिशः ।
वसनं शयनं चैव विलयं चैव विद्धि मे ॥ ३.१९२.१९ ॥
Tambang permata, samudra, dan seluruh empat penjuru, pula pakaian, pembaringan, dan kehancuran — ketahuilah bahwa semua itu adalah milik-Ku.
3.192.20
मयैव सुविभक्तास्ते देवकार्यार्थसिद्धये ।
कामं क्रोधं च हर्षं च भयं मोहं तथैव च।
ममैव विद्धि रोमाणि सर्वाण्येतानि सत्तम ॥ ३.१९२.२० ॥
Demi tercapainya tujuan para dewa, semua itu telah dibagi dengan baik oleh-Ku — pula hasrat, amarah, sukacita, ketakutan, dan kebingungan. Ketahuilah, wahai yang terbaik di antara makhluk, bahwa semuanya itu adalah rambut-Ku.
3.192.21
प्राप्नुवन्ति नरा विप्र यत्कृत्वा कर्म शोभनम् ।
सत्यं दानं तपश्चोग्रमहिंसा चैव जन्तुषु ॥ ३.१९२.२१ ॥
Wahai brahmana, apa yang diperoleh manusia dengan melakukan perbuatan baik — kebenaran, kedermawanan, tapa yang keras, dan tanpa kekerasan terhadap makhluk hidup.
3.192.22
मद्विधानेन विहिता मम देहविहारिणः ।
मयाऽभिभूतविज्ञाना विचेष्टन्ते न कामतः ॥ ३.१९२.२२ ॥
Ditetapkan oleh ketetapan-Ku, berdiam dalam tubuh-Ku, yang kearifannya Kukuasai — mereka bergerak bukan atas kehendak sendiri.
3.192.23
सम्यग्वेदमधीयाना यजन्ते विविधैर्मखैः ।
शान्तात्मानो जितक्रोधाः प्राप्नुवन्ति द्विजातयः ॥ ३.१९२.२३ ॥
Mereka yang mempelajari Veda dengan baik dan berkurban dengan berbagai ritual, kaum dwijāti yang berjiwa tenang dan telah menaklukkan amarah, memperolehnya.
3.192.24
…न शक्यो यो विद्वन्नरैर्दुष्कृतकर्मभिः ।
…भाभिभूतैः कृपणैरनार्यैरकृतात्मभिः ॥ ३.१९२.२४ ॥
…yang, wahai orang bijak, tidak dapat dicapai oleh manusia yang berbuat jahat; …dikuasai oleh …, yang hina, tidak mulia, berjiwa tak tersucikan.
3.192.25
तस्मान्महाफलंविद्धि पदं सुकृतकर्मणः ।
सुदुष्प्रापं विमूढानां मार्गं योगैर्निषेवितम् ॥ ३.१९२.२५ ॥
Maka ketahuilah bahwa ini adalah tempat orang yang berbuat baik, yang berbuah besar. Sangat sukar dicapai oleh orang-orang yang bingung; ini adalah jalan yang ditempuh dengan latihan yoga.
3.192.26
यदा यदा च धर्मस्य ग्लानिर्भवति सत्तम ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥ ३.१९२.२६ ॥
Setiap kali dharma merosot dan adharma bangkit, wahai yang terbaik di antara orang baik, maka aku menjelmakan diriku.
3.192.27
दैत्या हिंसानुरक्ताश्च अवध्याः सुरसत्तमैः ।
राक्षसाश्चापि लोकेऽस्मिन्यदोत्पत्स्यन्ति दारुणाः ॥ ३.१९२.२७ ॥
Ketika para Daitya yang gemar kekerasan, yang tidak dapat dibunuh bahkan oleh dewa-dewa terbaik, dan juga raksasa-raksasa yang mengerikan muncul di dunia ini—
3.192.28
तदाऽहंसंप्रसूयामि गृहेषु शुभकर्मणाम् ।
प्रविष्टो मानुषं देहं सर्वं प्रशमयाम्यहम् ॥ ३.१९२.२८ ॥
Maka aku lahir di rumah orang-orang yang berbuat baik; setelah memasuki tubuh manusia, aku menenangkan semuanya.
3.192.29
सृष्ट्वा देवमनुष्यांस्तु गन्धर्वोरगराक्षसान् ।
स्थावराणि च भूतानि संहराम्यात्ममायया ॥ ३.१९२.२९ ॥
Setelah menciptakan para dewa dan manusia, gandharva, ular, dan raksasa, serta makhluk-makhluk yang tak bergerak, aku melenyapkan mereka dengan kekuatan ilusiku sendiri.
3.192.30
कर्मकाले पुनर्देहमनुचिन्त्य सृजाम्यहम् ।
आविश्य मानषं देहं मर्यादाबन्धकारणात् ॥ ३.१९२.३० ॥
Pada saat berbuat, setelah memikirkannya kembali, aku menciptakan tubuh; setelah memasuki tubuh manusia, demi menjaga ikatan tata tertib.
3.192.31
श्वेतः कृतयुगे वर्णः पीतस्त्रेतायुगे मम ।
श्यामो द्वापरमासाद्य कृष्णः कलियुगे तथा ॥ ३.१९२.३१ ॥
Pada zaman Kṛta warnaku putih, pada Tretā kuning; ketika mencapai Dvāpara ia menjadi gelap, dan demikian pula hitam pada zaman Kali.
3.192.32
त्रयो भागा ह्यधर्मस् तस्मिन्काले भवनति च ।
यदा भवति मे वर्णः कृष्णो वै द्विजसत्तम् ॥ ३.१९२.३२ ॥
Pada masa itu adharma terbagi menjadi tiga bagian; dan ketika warnaku menjadi hitam, wahai yang terbaik di antara dwijа.
3.192.33
अन्तकाले च संप्राप्ते कालो भूत्वाऽतिदारुणः ।
त्रैलोक्यं नाशयाम्येकः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९२.३३ ॥
Dan ketika waktu akhir tiba, menjadi Waktu yang amat dahsyat, sendirian aku menghancurkan seluruh tiga dunia, yang diam dan yang bergerak.
3.192.34
अहं त्रिवर्त्मा विश्वात्मा सर्वलोकसुखावहः ।
अजितः सर्वगोऽनन्तो हृषीकेश उरुक्रमः।
कालचक्रं नयाम्येको ब्रह्मन्नहमरूपकम् ॥ ३.१९२.३४ ॥
Akulah yang bertiga jalan, jiwa semesta, pembawa kebahagiaan bagi semua dunia, yang tak terkalahkan, yang meliputi segalanya, yang tak berujung, Hṛṣīkeśa yang berlangkah lebar. Sendirian aku menggerakkan roda waktu yang tak berwujud, wahai brahmana.
3.192.35
शमनं सर्वभूतानां सर्वकालकृतोद्यमम् ।
एवं प्रणिहितः सम्यङ्मायया मुनिसत्तम।
सर्वभूतेषु विप्रेन्द्र न च मां वेत्ति कश्चन ॥ ३.१९२.३५ ॥
Aku penenang segala makhluk, usahaku aktif di setiap zaman. Demikianlah, wahai yang terbaik di antara para resi, sepenuhnya digerakkan oleh māyā, wahai penguasa para brahmana, di antara semua makhluk tidak seorang pun mengenalku.
3.192.36
सर्वलोके च मां भक्ताः पूजयन्ति च सर्वशः ॥ ३.१९२.३६ ॥
Dan di seluruh dunia para pengabdi-Ku memuja Aku dengan segala cara.
3.192.37
यच्च किंचित्त्वया प्राप्तं मयि क्लेशात्मकं द्विज ।
सुखोदयाय तत्सर्वं श्रेयसे च तवानघ ॥ ३.१९२.३७ ॥
Wahai yang lahir dua kali, apa pun penderitaan yang engkau peroleh dari-Ku, semuanya untuk terbitnya kebahagiaan dan untuk kebaikanmu, wahai yang tak berdosa.
3.192.38
यच्च किंचित्त्वया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ।
विहित सर्वथैवासौ ममात्मा भूतभावनः ॥ ३.१९२.३८ ॥
Apa pun di dunia yang telah engkau lihat, yang diam maupun yang bergerak, semuanya telah ditetapkan dalam segala hal; itulah diri-Ku sendiri, Sang Pencipta makhluk.
3.192.39
अर्धं मम शरीरस्य सर्वलोकपितामहः ।
अहं नारायणो नाम शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ३.१९२.३९ ॥
Separuh tubuh-Ku adalah kakek dari seluruh dunia; Aku bernama Nārāyaṇa, pemegang sangkakala, cakra, dan gada.
3.192.40
यावद्युगानां विप्रर्षे सहस्रपरिवर्तनम् ।
तावत्स्वपिमि विश्वात्मा सर्वलोकपितामहः ॥ ३.१९२.४० ॥
Wahai resi brahmana, selama seribu putaran zaman berlalu, Aku, jiwa semesta, kakek dari seluruh dunia, tertidur.
3.192.41
एवं सर्वमहं कालमिहासे मुनिसत्तम ।
अशिशुः शिशुरूपेण यावद्ब्रह्मा न बुध्यते ॥ ३.१९२.४१ ॥
Demikianlah, wahai yang terbaik di antara para resi, Aku tinggal di sini sepanjang waktu itu, bukan anak-anak, namun dalam wujud kanak-kanak, sampai Brahmā belum terjaga.
3.192.42
मया च दत्तो विप्राग्र्य वरस्ते ब्रह्मरूपिणा ।
असकृत्परितष्टेन विप्रर्षिगणपूजित ॥ ३.१९२.४२ ॥
Wahai yang terunggul di antara para brahmana, Aku dalam wujud Brahman telah menganugerahkan berkah kepadamu, berkali-kali bersukacita, wahai engkau yang dipuja oleh kelompok-kelompok resi brahmana.
3.192.43
सर्वमेकार्णवं दृष्ट्वा नष्टं स्थावरजङ्गमम् ।
विक्लबोसि मया ज्ञातस्ततस्ते दर्शितं जगत् ॥ ३.१९२.४३ ॥
Melihat segalanya menjadi satu lautan dan yang diam serta yang bergerak musnah, engkau menjadi bingung; aku telah mengenalmu, maka aku memperlihatkan dunia ini kepadamu.
3.192.44
अभ्यन्तरं शरीरस्य प्रविष्टोसि यदा मम ।
दृष्ट्वा लोकं समस्तं च विस्मितो नावबुध्यसे ॥ ३.१९२.४४ ॥
Ketika engkau masuk ke dalam tubuhku, engkau terpana melihat seluruh dunia dan engkau tidak memahami.
3.192.45
ततोसि वक्राद्विप्रर्षे द्रुतं निःसारितो मया ।
आख्यातस्ते मया चात्मा दुर्ज्ञे योपि सुरासुरैः ॥ ३.१९२.४५ ॥
Kemudian, wahai resi di antara brahmana, aku segera mengeluarkanmu dari mulutku, dan aku menyatakan kepadamu diriku, yang sulit dikenali bahkan oleh para dewa dan asura.
3.192.46
यावत्स भगवान्ब्रह्मा न बुध्येत महातपाः ।
तावत्त्वमिह विप्रर्षे विस्रब्धश्चर वै सुखम् ॥ ३.१९२.४६ ॥
Selama Brahmā yang mulia, pertapa agung itu, belum terbangun, wahai resi di antara brahmana, berkelanalah di sini dengan tenang dan bahagia.
3.192.47
ततो विबुद्धे तस्मिंस्तु सर्वलोकपितामहे ।
एकीभूतः प्रवेक्ष्यामि शरीराणि द्विजोत्तम ॥ ३.१९२.४७ ॥
Maka, ketika kakek seluruh dunia itu terbangun, wahai yang terbaik di antara dwija, aku akan menyatu dan masuk ke dalam tubuh-tubuh.
3.192.48
आकाशं पृथिवीं ज्योतिर्वायुं सलिलमेव च ।
लोके यच्च भवेच्छेषमिह स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९२.४८ ॥
Angkasa, bumi, cahaya, udara, dan air, serta apa pun yang tersisa di dunia, yang diam dan yang bergerak di sini.
3.192.49
इत्युक्त्वान्तर्हितस्तात स देवः परमाद्भुतः ।
प्रजाश्चेमाः प्रपश्यामि विचित्रा विविधाः कृताः ॥ ३.१९२.४९ ॥
Setelah berkata demikian, dewa yang sangat ajaib itu lenyap, anakku. Dan aku melihat makhluk-makhluk ini, beragam dan bermacam-macam diciptakan.
3.192.50
एवं दृष्टं मया राजंस्तस्मिन्प्राप्ते युगक्षये ।
आश्चर्यं भरतश्रेष्ठ सर्वधर्मभृतांवरः ॥ ३.१९२.५० ॥
Demikianlah aku melihatnya, wahai raja, ketika datang kehancuran zaman. Wahai yang terbaik di antara keturunan Bharata, ini adalah keajaiban; dia adalah yang terbaik di antara semua penegak dharma.
3.192.51
यः स देवो मया दृष्टः पुरा पद्मायतेक्षणः ।
स एष पुरुषव्याघ्र संबन्धी ते जनार्दनः ॥ ३.१९२.५१ ॥
Dewa yang dahulu kulihat, yang bermata teratai itu, dialah Janārdana ini, kerabatmu, harimau di antara manusia.
3.192.52
अस्यैव वरदानाद्धि स्मृतिर्न प्रजहाति माम् ।
दीर्गमायुश्च कौन्तेय स्वच्छन्दमरणं मम ॥ ३.१९२.५२ ॥
Berkat anugerahnya itulah ingatanku tidak meninggalkanku. Wahai putra Kuntī, aku berumur panjang, dan kematianku berada di bawah kehendakku sendiri.
3.192.53
स एष कृष्णो वार्ष्णेय पुराणपुरुषो विभुः ।
आस्ते हरिरचिन्त्यात्मा क्रीडन्निव महाभुजः ॥ ३.१९२.५३ ॥
Inilah Kṛṣṇa itu, keturunan Vṛṣṇi, Puruṣa purba, Hari yang meliputi segalanya, berhakikat tak terpikirkan; sang berlengan besar itu bersemayam di sana seolah sedang bermain.
3.192.54
एष धाता विधाता च संहर्ता चैव शाश्वतः ।
श्रीवत्सवक्षा गोविन्दः प्रजापतिपतिः प्रभुः ॥ ३.१९२.५४ ॥
Dia adalah pencipta, penetap, dan pelebur, yang abadi; Govinda dengan tanda Śrīvatsa di dadanya, tuan para penguasa makhluk, sang penguasa.
3.192.55
दृष्ट्वेमं वृष्णिप्रवरं स्मृतिर्मामियमागता ।
आदिदेवमयं जिष्णुं पुरुषं पीतवाससम् ॥ ३.१९२.५५ ॥
Melihat yang terbaik di antara Vṛṣṇi ini, ingatan ini datang kepadaku: Ia adalah dewa primordial, Puruṣa yang menang, berpakaian kuning.
3.192.56
सर्वेषामेव भूतानां पिता माता च माधवः ।
गच्छध्वमेनं शरणं शरण्यं कौरवर्षभाः ॥ ३.१९२.५६ ॥
Mādhava adalah ayah dan ibu dari semua makhluk. Wahai banteng-banteng Kuru, pergilah berlindung kepadanya, yang layak menjadi tempat berlindung.
3.192.57
एवमुक्तास्च ते पार्ता यमौ च पुरुषर्षभौ ।
द्रौपद्या सहिताः सर्वे नमश्चक्रुर्जनार्दनम् ॥ ३.१९२.५७ ॥
Setelah diucapkan demikian, putra-putra Pṛthā, kedua saudara kembar banteng di antara manusia, bersama Draupadī, semuanya memberi hormat kepada Janārdana.
3.192.58
स चैतान्पुरुषव्याघ्र साम्ना परमवल्गुना ।
सान्त्वयामास मानार्हो मन्यमानो यथाविधि ॥ ३.१९२.५८ ॥
Dan harimau di antara manusia itu, yang layak dihormati, menghibur mereka dengan kata-kata yang paling lembut sesuai aturan, memandang mereka sebagai layak dihormati.