মহাভারত · অধ্যায় 3.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.193.1
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो मार्कण्डेयं महामुनिम् ।
पुन- पप्रच्छ सामात्यो भविष्यां जगतो गतिम् ॥ ३.१९३.१ ॥
কুন্তীপুত্র যুধিষ্ঠির মন্ত্রীদের সঙ্গে নিয়ে মহামুনি মার্কণ্ডেয়কে পুনরায় জগতের ভবিষ্যৎ গতি সম্পর্কে জিজ্ঞাসা করলেন।
3.193.2
आश्चर्यभूतं भवतः श्रुतं नो वदतांवर ।
मुने भार्गव यद्वृत्तं युगादौ प्रभवाप्ययौ ॥ ३.१९३.२ ॥
হে বক্তৃশ্রেষ্ঠ, হে ভার্গব মুনি, আপনার কাছে যা শুনলাম তা বিস্ময়কর—যুগের আদিতে উৎপত্তি ও লয়ের কথা।
3.193.3
अस्मिन्कलियुगे त्वस्ति पुनः कौतूहलं मम ।
समाकुलेषु धर्मेषु किंनु शेषं भविष्यति ॥ ३.१९३.३ ॥
এই কলিযুগ সম্পর্কে আমার আবার কৌতূহল জেগেছে—ধর্ম যখন বিপর্যস্ত হবে, তখন কী অবশিষ্ট থাকবে?
3.193.4
किंवीर्या मानवास्तत्रकिमाहारविहारिणः ।
किमायुषः किंवसना भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९३.४ ॥
যুগান্তে সেখানকার মানুষ কেমন বলবান হবে, কী খেয়ে কীভাবে বিচরণ করবে, তাদের আয়ু কত, আর তারা কোন বস্ত্র পরবে?
3.193.5
कां च काष्ठां समासाद्य पुनः संपत्स्यते कृतम् ।
विस्तरेण मुने ब्रूहि विचित्राणीह भाषसे ॥ ३.१९३.५ ॥
কোন দশায় পৌঁছে আবার কৃতযুগ প্রতিষ্ঠিত হবে? হে মুনি, বিস্তারিত বলুন—এখানে আপনি বিচিত্র কথা বলছেন।
3.193.6
इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठः पुनरेवाभ्यभाषत ।
रमयन्वृष्णिशार्दूलं पाण्डवांस्च महानृषिः ॥ ३.१९३.६ ॥
এইভাবে জিজ্ঞাসিত হয়ে সেই মুনিশ্রেষ্ঠ মহর্ষি বৃষ্ণিবংশের শার্দূল (কৃষ্ণ) ও পাণ্ডবদের আনন্দিত করে আবার বললেন।
3.193.7
शृणु राजन्मया दृष्टं यत्पुरा श्रुतमेव च ।
अनुभूतं च राजेनद्रदेवदेवप्रसादजम् ॥ ३.१९३.७ ॥
হে রাজন, শোনো। আমি পূর্বে যা দেখেছি ও শুনেছি, এবং হে রাজেন্দ্র, দেবদেবের প্রসাদে যা অনুভব করেছি।
3.193.8
भविष्यं सर्वलोकस्य वृत्तान्तं भरतर्षभ ।
कलुषं कालमासाद्य कथ्यमानं निबोध मे ॥ ३.१९३.८ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, কলুষিত কাল উপস্থিত হলে সমগ্র লোকের ভবিষ্যৎ বৃত্তান্ত, যা বলা হচ্ছে, আমার কাছ থেকে জেনে নাও।
3.193.9
कृते चतुष्पात्सकलो निर्व्याजोप्राधिवर्जितः ।
वृषः प्रतिष्ठितो धर्मो मनुष्ये भरतर्षभ ॥ ३.१९३.९ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, কৃতযুগে চার পায়ের পূর্ণ ধর্ম, ছলনা ও উপাধিহীন বৃষরূপে, মানুষের মধ্যে প্রতিষ্ঠিত ছিল।
3.193.10
अधर्मपादविद्धस्तु त्रिभिरंशैः प्रतिष्ठितः ।
त्रेतायां द्वापरेऽर्धेन व्यामिश्रो धर्म उच्यते ॥ ३.१९३.१० ॥
কিন্তু অধর্মের পায়ে বিদ্ধ ধর্ম তিন অংশে প্রতিষ্ঠিত। ত্রেতাযুগে এবং দ্বাপরযুগে অর্ধ অংশের দ্বারা মিশ্রিত ধর্ম বলা হয়।
3.193.11
त्रिभिरंशैरधर्मस्तु लोकानाक्रम्य तिष्ठति ।
तामसं युगमासाद्य तदा भरतसत्तम ॥ ३.१९३.११ ॥
কিন্তু তিন অংশে অধর্ম লোকসমূহকে আক্রমণ করে অবস্থান করে। হে ভরতসত্তম, তখন তামস যুগ এলে।
3.193.12
चतुर्थांशेन धर्मस्तु मनुष्यानुपतिष्ठति ।
आयुर्वीर्यं मनो बुद्धिर्बलं तेजश्च पाण्डव ॥ ३.१९३.१२ ॥
কিন্তু চতুর্থাংশে ধর্ম মানুষের উপর অবস্থান করে। হে পাণ্ডব, আয়ু, বীর্য, মন, বুদ্ধি, বল ও তেজ।
3.193.13
मनुष्याणआमनुयुगं ह्रप्तन्तीति निबोध मे ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव युधिष्ठिर ॥ ३.१९३.१३ ॥
যুধিষ্ঠির, মনুর যুগ পর্যন্ত মানুষের আয়ু হ্রাস পাবে—তা আমার কাছ থেকে জেনে নাও। ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয়, বৈশ্য ও শূদ্রও।
3.193.14
व्याजैर्धर्मं चरिष्यन्ति धर्मवैतंसिका नराः ।
सत्यं संक्षेप्स्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः ॥ ३.१९३.१४ ॥
ধর্মের ছলে প্রতারকরা ধর্ম আচরণ করবে। নিজেদের পণ্ডিত মনে করা মানুষের কারণে জগতে সত্য হ্রাস পাবে।
3.193.15
सत्यहान्या ततस्तेषामायुरल्पं भविष्यति ।
आयुषः प्रक्षयाद्विद्यां न शक्ष्यन्त्युपशिक्षितुम् ॥ ३.१९३.१५ ॥
সত্য হ্রাসের ফলে তাদের আয়ু অল্প হবে। আয়ু ক্ষয়ের কারণে তারা বিদ্যা ভালোভাবে শিখতে পারবে না।
3.193.16
विद्याहीनानविज्ञानाल्लोभोप्यभिभविष्यति ।
लोभमोहपरा मूढाः कामासक्ताश् मानवाः ॥ ३.१९३.१६ ॥
বিদ্যাহীন ও অজ্ঞানতার কারণে লোভও তাদের অভিভূত করবে। লোভ-মোহে নিমগ্ন, মূঢ়, কামাসক্ত মানুষ হবে তারা।
3.193.17
वैरबद्धा भविष्यन्ति परस्परवधैषिणः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः संकीर्यन्ते परस्परम् ॥ ३.१९३.१७ ॥
বৈরিতায় আবদ্ধ, একে অপরের বধকামী হবে তারা। ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয় ও বৈশ্য পরস্পরের সঙ্গে মিশে সংকরতা লাভ করবে।
3.193.18
शूद्रतुल्या भविष्यन्ति तपःसत्यविवर्जिताः ।
अन्त्या मध्या भविष्यन्ति मध्याश्चान्त्या न संशयः ॥ ३.१९३.१८ ॥
তপস্যা ও সত্যবর্জিত হয়ে তারা শূদ্রতুল্য হবে। অন্ত্যজরা মধ্য হবে, আর মধ্যরা অন্ত্যজ হবে—এতে কোনো সংশয় নেই।
3.193.19
ईदृशो भविता लोको युगान्ते पर्युपस्थिते ।
वस्त्राणां प्रवरा शाणी धान्यानां कोरदूपकः ॥ ३.१९३.१९ ॥
যুগান্ত সমাগত হলে জগৎ এমন হবে। বস্ত্রের মধ্যে শ্রেষ্ঠ শাণী (মোটা বস্ত্র), শস্যের মধ্যে কোরদূপক (কোদো)।
3.193.20
भार्यामित्राश्च पुरुषा भविष्यन्ति युगक्षये ।
मत्स्यामिषेण जीवन्तो दुहन्तश्चाप्यजैडकम् ॥ ३.१९३.२० ॥
যুগক্ষয়ে মানুষ স্ত্রীকে মিত্র মনে করবে। মাছের মাংসে জীবন ধারণ করবে এবং ছাগল-ভেড়ার দুধ দোহন করবে।
3.193.21
गोषु नष्टासु पुरुषा येऽपि नित्यं धृतव्रताः ।
तेऽपिलोभसमायुक्ता भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९३.२१ ॥
গরু নষ্ট হলে যে মানুষেরা সর্বদা ব্রতধারী ছিল, তারাও যুগক্ষয়ে লোভে পূর্ণ হবে।
3.193.22
अन्योन्यं परिमुष्णन्तो हिंसयन्तश्च मानवाः ।
अजपा नास्तिकाः स्तेना भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९३.२२ ॥
যুগক্ষয়ে মানুষ পরস্পরকে লুণ্ঠন ও হিংসা করবে, জপ করবে না, নাস্তিক ও চোর হবে।
3.193.23
सरित्तीरेषु कुद्दालैर्वापयिष्यनति चौपधीः ।
ताश्चाप्यल्पफलास्तेषां भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९३.२३ ॥
যুগক্ষয়ে মানুষ নদীতীরে কোদাল দিয়ে ওষধি বপন করবে; সেগুলিও তাদের জন্য অল্প ফলদায়ী হবে।
3.193.24
श्राद्धे दैवे च पुरुषा येऽपि नित्यं धृव्रताः ।
तेऽपिलोभसमायुक्ता भोक्ष्यन्तीह परस्परम् ॥ ३.१९३.२४ ॥
শ্রাদ্ধ ও দৈবকর্মে যে মানুষেরা সর্বদা ব্রতধারী ছিল, তারাও লোভে পূর্ণ হয়ে এখানে পরস্পরের সঙ্গে ভোজন করবে।
3.193.25
पिता पुत्रस् भोक्ता च पितुः पुत्रस्तथैव च ।
अतिक्रान्तानि भोज्यानि भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९३.२५ ॥
পিতা পুত্রের ভোক্তা হবে, এবং পুত্রও তেমনি পিতার ভোক্তা; যুগক্ষয়ে ভোজ্য বস্তুসমূহ মর্যাদা লঙ্ঘন করবে।
3.193.26
न व्रतानि चरिष्यन्ति ब्राह्मणा वेदनिन्दकाः ।
न यक्ष्यन्ति न होष्यन्ति हेतुवादविमोहिताः।
निम्नेष्वीहां करिष्यनति हेतुवादविमोहिताः ॥ ३.१९३.२६ ॥
বেদনিন্দুক ব্রাহ্মণেরা ব্রত পালন করবে না; তর্কবাদে মোহিত হয়ে যজ্ঞ করবে না, হোম করবে না; নিম্ন স্থানে চেষ্টা করবে।
3.193.27
निम्ने कृषिं करिष्यन्ति योक्ष्यन्ति धुरि धेनुक्राः ।
एकहायनवत्सांश्च वाहयिष्यन्ति मानवाः ॥ ३.१९३.२७ ॥
নিম্ন ভূমিতে মানুষ চাষ করবে; গো-দোহনকারীরা জোয়ালে বলদ যুক্ত করবে; মানুষ এক বছরের বাছুর দিয়ে ভার বহন করাবে।
3.193.28
पुत्रः पितृवधं कृत्वा पिता पुत्रवधं तथा ।
स्त्रियोऽपि पतिपुत्रादीन्वधिष्यनति युगक्षये।
निरुद्वेगो बृहद्बादी न निन्दामुपलप्स्यते ॥ ३.१९३.२८ ॥
পুত্র পিতাকে বধ করে, পিতা পুত্রকে বধ করে; যুগক্ষয়ে নারীরাও স্বামী, পুত্র প্রভৃতিকে বধ করবে। নির্ভয় মহাবাহু ব্যক্তি নিন্দা লাভ করবে না।
3.193.29
म्लेच्छभूतं जगत्सर्वं निष्क्रियं दानवर्जितम् ।
भविष्यति निरानन्दमनुत्सवमथो तथा ॥ ३.१९३.२९ ॥
সমগ্র জগৎ ম্লেচ্ছ হবে, ক্রিয়াহীন ও দানবর্জিত হবে; তা আনন্দহীন ও উৎসবহীন হবে।
3.193.30
प्रायशः कृपणानां हि तथा बन्धुमतामपि ।
विधवानां च वित्तानि हरिष्यन्तीह मानवाः ॥ ३.१९३.३० ॥
প্রায়শ দীনদের, স্বজনযুক্তদেরও এবং বিধবাদের ধন এখানে মানুষ হরণ করবে।
3.193.31
स्वल्पवीर्यबलाः स्वाधा लोभमोहपरायणाः ।
तत्कथादानसंतुष्ट शिष्टानामपि बान्धवाः ॥ ३.१९३.३१ ॥
স্বল্প বীর্য ও বলযুক্ত, স্বার্থপর, লোভ ও মোহে নিমগ্ন; তাদের কথা ও দানেই সন্তুষ্ট; শিষ্টজনের আত্মীয়েরাও তেমনই হবে।
3.193.32
परिग्रहंकरिष्यति मायाचारपरिग्रहाः ।
संघातयन्तः तय राजानः पापबुद्धयः ॥ ३.१९३.३२ ॥
প্রতারণামূলক আচরণে অর্জিত বস্তুকেই তারা নিজের করে নেবে; পাপবুদ্ধি রাজারাও জোট বেঁধে সেভাবেই করবে।
3.193.33
परस्परवधोयुक्ता मूर्खाः पण्डितमानिनः ।
भविष्यन्ति युगस्यान्ते क्षत्रिया लोककण्टकाः ॥ ३.१९३.३३ ॥
পরস্পর বধে রত, মূর্খ হয়েও নিজেদের পণ্ডিত মনে করা ক্ষত্রিয়েরা যুগের শেষে জগতের কাঁটা হবে।
3.193.34
अरक्षितारो लुब्धाश् मानाहंकारदर्पिताः ।
केवलं दण्डरुचयो भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९३.३४ ॥
রক্ষা না করা, লোভী, মান ও অহংকারে ফুলে ওঠা, কেবল দণ্ডেই আনন্দিত রাজারা যুগের ক্ষয়ে থাকবে।
3.193.35
आक्रम्याक्रम्य साधूनां दारांश्चापि धनानि च ।
भोक्ष्यन्ते निरनुक्रोसा रुदतामपि भारत ॥ ३.१९३.३५ ॥
হে ভারত, সাধুদের স্ত্রী ও ধন বারবার আক্রমণ করে নির্দয়ভাবে ভোগ করবে, কাঁদতে থাকা মানুষদের সামনেও।
3.193.36
न कन्यां याचे कश्चिन्नापि कन्या प्रदीयते ।
स्वयंग्रहा भविष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते ॥ ३.१९३.३६ ॥
কেউ কন্যাকে চাইবে না, কন্যাও দেওয়া হবে না; যুগের অন্ত উপস্থিত হলে মানুষ নিজেই বর বেছে নেবে।
3.193.37
राजानश्चाप्यसंतुष्टाः परार्तान्मूढचेतसः ।
सर्वोपायैर्हरिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ ३.१९३.३७ ॥
রাজারাও অসন্তুষ্ট ও মূঢ়চিত্ত হয়ে, যুগের অন্ত উপস্থিত হলে, পরের ধন সর্ববিধ উপায়ে হরণ করবেন।
3.193.38
म्लेच्छीभूतं जगत्सर्वं भविष्यति न संशयः ।
हस्तो हस्तं परिमुषेद्युगान्ते समुपस्थिते ॥ ३.१९३.३८ ॥
সমগ্র জগৎ ম্লেচ্ছ হয়ে যাবে, সন্দেহ নেই; যুগান্ত উপস্থিত হলে হাত হাতকেই চুরি করবে।
3.193.39
सत्यं संक्षिप्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः ।
स्थविरा बालमतयो बालाः स्थविरबुद्धयः ॥ ३.१९३.३९ ॥
পণ্ডিতাভিমানী মানুষদের দ্বারা জগতে সত্য সংক্ষিপ্ত হবে; বৃদ্ধেরা বালকবুদ্ধি এবং বালকেরা বৃদ্ধবুদ্ধি হবে।
3.193.40
भीरुस्था शूरमानी शूरा भीरुविषादिनः ।
न विश्वसन्ति चान्योन्यं युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ ३.१९३.४० ॥
ভীরুরা নিজেদের শূর বলে দাবি করবে, শূরেরা ভীরু ও বিষণ্ণ হবে; যুগান্ত উপস্থিত হলে তারা পরস্পরকে বিশ্বাস করবে না।
3.193.41
नैकभार्यं जगत्सर्वं लोभमोहव्यवस्थितम् ।
अधर्मो वर्धते तत्र न तु धर्मः प्रवर्तते ॥ ३.१९३.४१ ॥
সমগ্র জগৎ একপত্নীক থাকবে না, লোভ ও মোহে প্রতিষ্ঠিত থাকবে; সেখানে অধর্ম বাড়বে, ধর্ম প্রবর্তিত হবে না।
3.193.42
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या नशिष्यन्ति जनाधिप ।
एकवर्णस्तदा लोको भविष्यति युगक्षये ॥ ३.१९३.४२ ॥
হে জনাধিপ, ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয় ও বৈশ্যরা বিনষ্ট হবে; তখন যুগক্ষয়ে জগৎ এক বর্ণের হবে।
3.193.43
न क्षंस्यति पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
भार्याश्च पतिशुश्रूषां न करिष्यन्ति संक्षये ॥ ३.१९३.४३ ॥
যুগের সংহারকালে পিতা পুত্রকে ক্ষমা করবে না, পুত্রও পিতাকে; স্ত্রীরাও স্বামীর সেবা করবে না।
3.193.44
ये यवान्ना जनपदा गोधूमान्नास्तथैव च ।
तान्देशान्संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ ३.१९३.४४ ॥
যবান্ন ও গোধূমান্ন ভক্ষণকারী যে জনপদ আছে, যুগান্ত উপস্থিত হলে লোকেরা সেই দেশগুলিরই আশ্রয় নেবে।
3.193.45
स्वैराहाराश्च पुरुषा योषितश्च विशांपते ।
अन्योन्यं न सहिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ ३.१९३.४५ ॥
হে বিশাংপতি, পুরুষ ও নারীরা স্বেচ্ছাচারী আহারকারী হবে; যুগান্ত উপস্থিত হলে তারা পরস্পরকে সহ্য করবে না।
3.193.46
म्लेच्छभूतं जगत्सर्वं भविष्यति युधिष्ठिर ।
श्राद्धे न देवान्न पितॄँस्तर्पयिष्यन्ति मानवाः ॥ ३.१९३.४६ ॥
হে যুধিষ্ঠির, সমগ্র জগৎ ম্লেচ্ছের মতো হয়ে যাবে; মানুষ শ্রাদ্ধে দেবতাদের বা পিতৃপুরুষদের তৃপ্ত করবে না।
3.193.47
न कश्चित्कस्यचिच्छ्रोता न कश्चित्कस्यचिद्गुरुः ।
तमोग्रस्तस्तदा लोको भविष्यति जनाधिप ॥ ३.१९३.४७ ॥
কেউ কারও শ্রোতা হবে না, কেউ কারও গুরু হবে না; হে জনাধিপ, তখন লোক অন্ধকারে গ্রস্ত হবে।
3.193.48
परमायुश्च भविता तदा वर्षाणि षोडश ।
ततः प्राणान्विमोक्ष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते ॥ ३.१९३.४८ ॥
তখন পরম আয়ু হবে ষোল বছর; যুগান্ত উপস্থিত হলে তারা প্রাণ ত্যাগ করবে।
3.193.49
पञ्चमे वाऽथ षष्ठे वा वर्षे कन्या प्रसूयते ।
सप्तवर्षाष्टवर्षाश्च प्रजास्यन्ति नरास्तदा ॥ ३.१९३.४९ ॥
পঞ্চম বা ষষ্ঠ বছরে কন্যা সন্তান প্রসব করবে; তখন সাত বা আট বছর বয়সী মানুষেরা সন্তানের জন্ম দেবে।
3.193.50
पत्यौ स्त्री तु तदा राजन्पुरुषो वा स्त्रियं प्रति ।
युगान्ते राजशार्दूल न तोषमुपयास्यति ॥ ३.१९३.५० ॥
তখন, হে রাজন, স্বামীতে স্ত্রী এবং স্ত্রীতে পুরুষ যুগান্তে সন্তোষ লাভ করবে না, হে রাজশার্দূল।
3.193.51
अल्पद्रव्या वृथालिङ्गा हिंसा च प्रभविष्यति ।
न कश्चित्कस्यचिद्दाता भविष्यति युगक्षये ॥ ३.१९३.५१ ॥
অল্প ধনসম্পদ ও মিথ্যা চিহ্নধারী লোক থাকবে; হিংসা প্রবল হবে; যুগক্ষয়ে কেউ কারও দাতা হবে না।
3.193.52
अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः ।
केशशूलाः स्त्रियश्चापि भविष्यनति युगक्षये ॥ ३.१९३.५२ ॥
যুগক্ষয়ে জনপদগুলি অট্টশূলযুক্ত হবে, চৌমাথাগুলি শিবশূলযুক্ত হবে, এবং নারীরাও কেশশূলযুক্ত হবে।
3.193.53
म्लेच्छाचाराः सर्वमभक्षा दारुणा सर्वकर्मसु ।
भाविन पश्चिमे काले मनुष्या नात्र संशयः ॥ ३.१९३.५३ ॥
ম্লেচ্ছাচারী, সবকিছু ভক্ষণকারী, সর্বকর্মে নিষ্ঠুর মানুষ পশ্চিম কালে হবে; এতে সন্দেহ নেই।
3.193.54
क्रयविक्रयकाले च सर्वः सर्वस्य वञ्चनम् ।
युगान्ते भरतश्रेष्ठ वित्तलोभात्करिष्यति ॥ ३.१९३.५४ ॥
ক্রয়-বিক্রয়ের সময় সবাই সবাইকে বঞ্চনা করবে; যুগান্তে, হে ভরতশ্রেষ্ঠ, ধনলোভে তারা এমন করবে।
3.193.55
ज्ञानानि चाप्यविज्ञाय करिष्यन्ति क्रियास्तथा ।
आत्मच्छन्देन वर्तन्ते युगान्ते समुपस्थिते ॥ ३.१९३.५५ ॥
জ্ঞান না জেনেও তারা সেরূপ কর্ম করবে। যুগের অন্ত উপস্থিত হলে তারা নিজের ইচ্ছামতো আচরণ করবে।
3.193.56
स्वभावात्क्रूरकर्माणश्चान्योन्यमभिशंसिनः ।
भवितारो जनाः सर्वे संप्राप्ते तु युगक्षये ॥ ३.१९३.५६ ॥
স্বভাবতই নিষ্ঠুর কর্মকারী এবং পরস্পরের নিন্দুক সকল মানুষ হবে। যুগক্ষয় উপস্থিত হলে তারা তেমনই হবে।
3.193.57
आरामांश्चैव वृक्षांश्च नाशयिष्यन्ति निर्व्यथाः ।
भविता संशयो लोके जीवितस्य हि देहिनाम् ॥ ३.१९३.५७ ॥
নির্দয় হয়ে তারা উদ্যান ও বৃক্ষও ধ্বংস করবে। জগতে দেহধারীদের জীবন সংশয়াপন্ন হবে।
3.193.58
तथा लोभाभिभूताश्च भविष्यन्ति नरा नृप ।
ब्राह्मणांश्च हनिष्यन्ति ब्राह्मणस्वोपभोगिनः ॥ ३.१९३.५८ ॥
হে রাজন, তেমনই লোভে অভিভূত মানুষ হবে। ব্রাহ্মণের ধন ভোগকারীরা ব্রাহ্মণদেরও হত্যা করবে।
3.193.59
हाहाकृता द्विजाश्चैव भयार्ता वृषलार्दिताः ।
त्रातारमलाभन्तो वै भ्रमिष्यनति महीमिमाम् ॥ ३.१९३.५९ ॥
হাহাকার করে, ভয়ে পীড়িত, শূদ্রদের দ্বারা উৎপীড়িত দ্বিজেরা ত্রাতা না পেয়ে এই পৃথিবীতে ঘুরে বেড়াবে।
3.193.60
जीवितान्तकराः क्रूरा रौद्राः प्राणिविहिंसकाः ।
यदा भविष्यन्ति नरास्तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ ३.१९३.६० ॥
যখন জীবনের অন্তকারী, নিষ্ঠুর, ভয়ংকর, প্রাণীহিংসাকারী মানুষ হবে, তখন যুগ সংক্ষিপ্ত হবে।
3.193.61
आश्रयिष्यन्ति च नदी पर्वतान्विषमाणि च ।
प्रधावमाना वित्रस्ता द्विजाः कुरुकुलोद्वह ॥ ३.१९३.६१ ॥
নদী, পর্বত ও দুর্গম স্থানে তারা আশ্রয় নেবে। হে কুরুকুলের ধারক, ভীত হয়ে ছুটে বেড়ানো দ্বিজেরা।
3.193.62
दस्युभिः पीडिता राजन्काका इव द्विजोत्तमाः ।
कुराजभिश्च सततं करभारप्रपीडिताः ॥ ३.१९३.६२ ॥
হে রাজন, দস্যুদের দ্বারা পীড়িত শ্রেষ্ঠ দ্বিজেরা কাকের মতো হবে; দুষ্ট রাজাদের দ্বারা অবিরাম করভারে নিপীড়িত হবে।
3.193.63
धैर्यं त्यक्त्वा महीपाल दारुणे युगसंक्षये ।
विकर्माणि करिष्यन्ति शूद्राणां परिचारकाः ॥ ३.१९३.६३ ॥
হে মহীপাল, ভয়ংকর যুগসংক্ষয়ে ধৈর্য ত্যাগ করে শূদ্রদের সেবকরা নিষিদ্ধ কর্ম করবে।
3.193.64
शूद्रा धर्मं प्रवक्ष्यन्ति ब्राह्मणाः पर्युपासकाः ।
श्रोतारश्च भविष्यन्ति प्रामाण्येन व्यवस्थिताः ॥ ३.१९३.६४ ॥
শূদ্রেরা ধর্মোপদেশ দেবে; ব্রাহ্মণেরা তাদের সেবা করতে করতে প্রমাণরূপে স্থিত হয়ে শ্রোতা হবে।
3.193.65
विपरीतश्च लोकोऽयं भविष्यत्यधरोत्तरः ।
एडूकान्पूजयिष्यन्ति वर्जयिष्यन्ति देवताः।
शूद्राश्च प्रभविष्यन्ति न द्विजा युगसंक्षये ॥ ३.१९३.६५ ॥
এই জগৎ বিপরীত ও উলটপালট হবে। মানুষ এডূকদের পূজা করবে এবং দেবতাদের ত্যাগ করবে। যুগসংক্ষয়ে শূদ্রেরা প্রবল হবে, দ্বিজেরা নয়।
3.193.66
आश्रमेषुमहर्षीणां ब्राह्मणावसथेषु च ।
देवस्थानेषु चैत्येषु नागानामालयेषु च ॥ ३.१९३.६६ ॥
মহর্ষিদের আশ্রমে, ব্রাহ্মণদের আবাসে, দেবস্থানে, চৈত্যে এবং নাগদের আলয়ে।
3.193.67
एडूकचिह्ना पृथिवी न देवगृहभूषिता ।
भविष्यति युगे क्षीणे तद्युगान्तस्य लक्षणम् ॥ ३.१९३.६७ ॥
যুগ ক্ষীণ হলে পৃথিবী দাগে ভরা থাকবে, দেবালয়ে শোভিত হবে না; এটিই যুগান্তের লক্ষণ।
3.193.68
दा रौद्रा धर्महीना मांसादाः पानपास्तथा ।
भविष्यन्ति नरा नित्यं तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ ३.१९३.६८ ॥
তখন মানুষ নিরন্তর নিষ্ঠুর, রৌদ্র, ধর্মহীন, মাংসভোজী ও মদ্যপায়ী হবে; তখন যুগ সংক্ষিপ্ত হবে।
3.193.69
पुष्पं पुष्पे यदा राजन्फले वा फलमाश्रितम् ।
प्रजास्यति महाराज तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ ३.१९३.६९ ॥
হে রাজন, যখন পুষ্প থেকে পুষ্প ও ফল থেকে ফল উৎপন্ন হবে, হে মহারাজ, তখন যুগ সংক্ষিপ্ত হবে।
3.193.70
अकालवर्षी पर्जन्यो भविष्यति गते युगे ।
अक्रमेण मनुष्याणां भविष्यनति तदा क्रियाः ॥ ३.१९३.७० ॥
যুগ অতীত হলে মেঘ অসময়ে বর্ষণ করবে; তখন মানুষের ক্রিয়া বিশৃঙ্খল হবে।
3.193.71
विरोधमथ यास्यनति वृषला ब्राह्मणैः सह ।
मही म्लेच्छजनाकीर्णा भविष्यति ततोऽचिरात् ॥ ३.१९३.७१ ॥
তখন বৃষলরা ব্রাহ্মণদের সঙ্গে বিরোধে যাবে; অচিরেই পৃথিবী মেচ্ছজনে পূর্ণ হবে।
3.193.72
करभारभयाद्विप्रा भजिष्यन्ति दिशो दश ।
अन्यायवर्तिनश्चापि भविष्यनति नराधिपाः ॥ ३.१९३.७२ ॥
করভারের ভয়ে ব্রাহ্মণরা দশ দিকে পালাবে; এবং রাজারাও অন্যায়াচারী হবে।
3.193.73
निर्विशेषा जनपदास्तथा विष्टिकरार्दिताः ।
आश्रमानुपलप्स्यन्ति फलमूलोपजीविनः ॥ ३.१९३.७३ ॥
বিশেষত্বহীন জনপদগুলিও তেমনই হবে; বেগার ও করে পীড়িত হয়ে আশ্রমগুলি মিলবে না, ফলমূলে জীবনধারণকারীরাও মিলবে না।
3.193.74
एवं पर्याकुले लोके मर्यादा न भविष्यति ।
ब्राह्मणःक्षत्रियावैश्याः परित्यक्ष्यन्ति सत्क्रियाम्
न स्थास्यन्त्युपदेशे च शिष्या विप्रियकारिणः ॥ ३.१९३.७४ ॥
এভাবে জগৎ বিশৃঙ্খল হলে মর্যাদা থাকবে না; ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয়, বৈশ্যরা সৎক্রিয়া ত্যাগ করবে, অপ্রিয় আচরণকারী শিষ্যরা উপদেশে স্থির থাকবে না।
3.193.75
आचार्योपनिधिश्चैव भर्त्स्यते तदनन्तरम् ।
अर्थयुक्त्या प्रवात्स्यन्ति मित्रसंबन्धिबान्धवाः ॥ ३.१९३.७५ ॥
তারপর আচার্যের গচ্ছিত ধনও অবজ্ঞা পাবে; অর্থলাভের জন্য বন্ধু, আত্মীয় ও স্বজনরা দূরে চলে যাবে।
3.193.76
अभावः सर्वभूतानां युगान्ते संभविष्यति ।
दिशः प्रज्वलिता सर्वा नक्षत्राण्यप्रभाणि च ॥ ३.१९३.७६ ॥
যুগান্তে সমস্ত প্রাণীর অভাব হবে; সব দিক জ্বলে উঠবে এবং নক্ষত্ররা প্রভাহীন হবে।
3.193.77
प्रधूपितानि ज्योतींषि वाताः पर्याकुलास्तथा ।
उल्कापाताश्च बहवो महाभयनिदर्शकाः ॥ ३.१९३.७७ ॥
জ্যোতিষ্কগুলি ধোঁয়ায় আচ্ছন্ন হবে, বায়ুও বিক্ষুব্ধ হবে; মহাভয়ের লক্ষণস্বরূপ বহু উল্কাপাত ঘটবে।
3.193.78
षङ्भिरन्यैश्च सहितो भास्करः प्रतपिष्यति ।
तुमुलाश्चापि निर्ह्रादा दिग्दाहाश्चापि सर्वशः।
कबन्धान्तर्हितो भानुरुदयास्तमने तदा ॥ ३.१९३.७८ ॥
সূর্য ছয়টি ও অন্যান্য গ্রহের সাথে মিলে তপ্ত হবে; সর্বত্র ভয়ংকর গর্জন ও দিকে দিকে দাবানল হবে; উদয় ও অস্তে সূর্য কবন্ধ (মেঘ) দ্বারা আচ্ছাদিত থাকবে।
3.193.79
अकालवर्षी भगवान्भविष्यति सहस्रदृक् ।
सस्यानि च न रोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ ३.१९३.७९ ॥
সহস্রনয়ন ভগবান (ইন্দ্র) অকালে বর্ষণ করবেন; যুগান্ত উপস্থিত হলে শস্য অঙ্কুরিত হবে না।
3.193.80
अभीक्ष्णं क्रूरवादिन्यः परुषा रदितप्रियाः ।
भर्तॄणां वचने चैव न स्थास्यन्ति ततः स्त्रियः ॥ ३.१९३.८० ॥
নারীরা সর্বদা নিষ্ঠুর ও রূঢ় বাক্য বলবে; স্বামীদের প্রিয়তা হারিয়ে তাদের বাক্যও মানবে না।
3.193.81
पुत्राश्च मातापितरौ हनिष्यन्ति युगक्षये ।
सूदयिष्यन्ति च पतीन्स्त्रियः पुत्रानपाश्रिताः ॥ ३.१९३.८१ ॥
যুগের ধ্বংসে পুত্ররা মাতা-পিতাকে হত্যা করবে; পুত্রের উপর নির্ভরশীল নারীরা স্বামীদের বধ করবে।
3.193.82
अपर्वणि महाराज सूर्यं राहुरुपैष्यति ।
युगान्ते हुतभुक्वापि सर्वतः प्रज्वलिष्यति ॥ ३.१९३.८२ ॥
হে মহারাজ, অপর্বে রাহু সূর্যকে গ্রাস করবে; যুগান্তে অগ্নিও চতুর্দিকে প্রজ্বলিত হবে।
3.193.83
पानीयं भोजनं चापि याचमानास्तदाऽध्वगाः ।
न लप्स्यन्ते निवासं च निरस्ताः पथि शेरते ॥ ३.१९३.८३ ॥
তখন পথিকরা জল ও খাদ্য ভিক্ষা করবে কিন্তু পাবে না; আশ্রয়ও পাবে না, তাড়িত হয়ে পথেই শুয়ে থাকবে।
3.193.84
निर्घातवायसा नागाः शकुनाः समृगद्विजाः ।
रूक्षा वाचो विमोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ ३.१९३.८४ ॥
যুগান্ত উপস্থিত হলে, বজ্রপাতের শকুনি-কাক, হাতি, পাখি এবং পশুপাখিরা রূঢ় স্বর উচ্চারণ করবে।
3.193.85
मित्रसंबन्धिनश्चापि संत्यक्ष्यनति नरास्तदा ।
जनं परिजनं चापि यागान्ते पर्युपस्थिते ॥ ३.१९३.८५ ॥
তখন মানুষ বন্ধু ও আত্মীয়দেরও ত্যাগ করবে; লোকজন ও পরিজনদেরও। যুগান্ত উপস্থিত হলে।
3.193.86
अथ देशान्दिशश्चापि पत्तनान्यापणानि च ।
क्रमशः संलयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ ३.१९३.८६ ॥
অতঃপর দেশ, দিক, নগর ও বাজারও ক্রমে ক্রমে বিলীন হবে; যুগান্ত উপস্থিত হলে।
3.193.87
हा तात हा सुतेत्येवं तदा वाच सुदारुणाः ।
विक्रोशमानश्चान्योन्यं जनो गां पर्यटिष्यति ॥ ३.१९३.८७ ॥
"হায় পিতা! হায় পুত্র!" এইরূপ অতি কঠোর বাক্য উচ্চারণ করে, পরস্পরকে ডেকে কেঁদে, তখন মানুষ পৃথিবীতে ঘুরে বেড়াবে।
3.193.88
मोवादिनस्तथा शूद्रा ब्राह्मणाः प्राकृतप्रियाः ।
पाषण्डजनसंकीर्णा भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९३.८८ ॥
মিথ্যাভাষী, শূদ্র ও ব্রাহ্মণেরাও সাধারণ মানুষের প্রিয় হবে; পাষণ্ডজনে পরিপূর্ণ যুগক্ষয়ে।
3.193.89
ततस्तुमुलसंघाते वर्तमाने युगक्षये ।
द्विजातिपूर्वको लोकः क्रमेण प्रभविष्यति ॥ ३.१९३.८९ ॥
অতঃপর যুগক্ষয়ে ভয়ংকর সংঘাত চলাকালে দ্বিজাতিদের নেতৃত্বে লোক ক্রমে আবার উদ্ভূত হবে।
3.193.90
ततः कालान्तरेऽन्यस्मिन्पुनर्लोकविवृद्धये ।
भविष्यति पुनर्दैवमनुकूलं यदृच्छया ॥ ३.१९३.९० ॥
অতঃপর অন্য এক কালে, লোকের পুনঃবৃদ্ধির জন্য, দৈব আবার যদৃচ্ছায় অনুকূল হবে।
3.193.91
यदा सूर्यश्च चन्द्रश्च तथा तिष्यबृहस्पती ।
एकराशौ समेष्यन्ति प्रपत्स्यति तदा कृतम् ॥ ३.१९३.९१ ॥
যখন সূর্য ও চন্দ্র, তেমনই তিষ্য ও বৃহস্পতি একই রাশিতে মিলিত হবেন, তখন কৃতযুগ আবির্ভূত হবে।
3.193.92
कालवर्षी च पर्जन्यो नक्षत्राणि शुभानि च ।
प्रदक्षिणा ग्रहाश्चापि भविष्यन्त्यनुलोमगाः।
क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं भविष्यति निरामयम् ॥ ३.१९३.९२ ॥
যথাকালে বর্ষণকারী মেঘ হবে, নক্ষত্রসমূহ শুভ হবে, গ্রহগুলিও প্রদক্ষিণ করে অনুকূল গতিতে চলবে; ক্ষেম, সুভিক্ষ, আরোগ্য ও রোগহীন অবস্থা হবে।
3.193.93
कल्की विष्णुयशा नाम द्विजः कालप्रचोदितः ।
उत्पत्स्यते महावीर्यो महाबुद्धिपराक्रमः ॥ ३.१९३.९३ ॥
কালের দ্বারা প্রণোদিত বিষ্ণুযশা নামে কল্কি নামক এক দ্বিজ জন্ম নেবেন; তিনি মহাবীর্যবান, মহাবুদ্ধি ও পরাক্রমশালী হবেন।
3.193.94
संभूतः संभलग्रामे ब्राह्मणावसथे शुभे ।
महात्मा वृत्तसंपन्नः प्रजानां हितकृन्नृप ॥ ३.१९३.९४ ॥
সম্ভল গ্রামে, এক শুভ ব্রাহ্মণগৃহে তিনি জন্মাবেন; হে নৃপ, তিনি মহাত্মা, সদাচারসম্পন্ন ও প্রজাদের হিতকারী হবেন।
3.193.95
मनसा तस्य सर्वाणि वाहनान्यायुधानि च ।
उपस्तास्यन्ति योधाश्च शस्त्राणि कवचानि च ॥ ३.१९३.९५ ॥
তাঁর মনের সংকল্পে তাঁর সকল বাহন ও আয়ুধ, যোদ্ধারা, শস্ত্র ও কবচ তাঁর সেবায় উপস্থিত হবে।
3.193.96
स धर्मविजयी राजा चक्रवर्ती भविष्यति ।
सचेमं संकुलं लोकं प्रसादमुपनेष्यति ॥ ३.१९३.९६ ॥
তিনি ধর্মবিজয়ী রাজা ও চক্রবর্তী হবেন; এবং এই সংকুল জগৎকে তিনি প্রসাদ ও শান্তির দিকে নিয়ে যাবেন।
3.193.97
उत्थितो ब्राह्मणो दीप्तः क्षयान्तकृदुदारधीः ।
संक्षेपको हि सर्वस्य युगस्य परिवर्तकः ॥ ३.१९३.९७ ॥
একজন দীপ্তিমান ব্রাহ্মণ উঠবেন; তিনি ক্ষয়ের অন্তকারী, উদারবুদ্ধি। তিনি সমস্ত যুগকে সংক্ষিপ্ত ও পরিবর্তিত করবেন।
3.193.98
स सर्वत्र गतान्क्षुद्रान्ब्राह्मणैः परिवारितः ।
उत्सादयिष्यति तदा सर्वम्लेच्छगणान्द्विजः ॥ ३.१९३.९८ ॥
ব্রাহ্মণদের দ্বারা পরিবেষ্টিত সেই দ্বিজ তখন সর্বত্র ছড়িয়ে পড়া সমস্ত ক্ষুদ্র ম্লেচ্ছদলকে উৎপাটিত করবেন।