મહાભારત · અધ્યાય 3.195
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.195.1
भूय एव ब्राह्मणमहाभाग्यं वक्तुमर्हसीत्यब्रवीत्पाण्डवेयो मार्कण्डेयम् ॥ ३.१९५.१ ॥
પાંડવપુત્ર (યુધિષ્ઠિર) માર્કંડેયને બોલ્યા: "બ્રાહ્મણોના મહાન સૌભાગ્ય વિશે તમે ફરી કહેવા યોગ્ય છો."
3.195.2
अथाचष्ट मार्कण्डेयः ॥ ३.१९५.२ ॥
પછી માર્કંડેયે (કથા) કહી.
3.195.3
अयोध्यायामिक्ष्वाकुकुलोत्पन्नः पार्थिवः परिक्षिन्नाम मृगयामगमत् ॥ ३.१९५.३ ॥
અયોધ્યામાં ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલો પરીક્ષિત નામનો રાજા શિકારે ગયો.
3.195.4
तमेकाश्वेन मृगमनुसरन्तं मृगो दूरमपाहरत् ॥ ३.१९५.४ ॥
એક જ ઘોડા પર હરણનો પીછો કરતા તેને તે હરણ દૂર લઈ ગયું.
3.195.5
अथाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतश्च कस्मिंश्चिदुद्देशे नीलं वनषण्डमपश्यत् ।
तच्च विवेश ॥ ३.१९५.५ ॥
પછી માર્ગમાં થાકેલા અને ભૂખ-તરસથી પીડાતા તેણે ક્યાંક એક નીલ વનખંડ જોયો અને તેમાં પ્રવેશ્યો.
3.195.6
ततस्तस्य वनषण्डस्य मध्येऽतीव रमणीयं सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत ॥ ३.१९५.६ ॥
તે વનખંડની મધ્યમાં અતિ રમણીય સરોવર જોઈને તે ઘોડા સહિત તેમાં ઊતર્યો.
3.195.7
अथाश्वस्तः स बिसमृणालमश्वस्याग्रे निक्षिप्य पुष्करिणीतीरे समाविशत् ॥ ३.१९५.७ ॥
પછી વિશ્રામ પામેલા તેણે ઘોડાની આગળ કમળની દાંડી અને મૃણાલ મૂક્યાં અને સરોવરના કાંઠે બેઠો.
3.195.8
ततः शयानो मधुरं गीतशब्दमशृणोत् ॥ ३.१९५.८ ॥
પછી સૂતેલા તેણે મધુર ગીતનો શબ્દ સાંભળ્યો.
3.195.9
स श्रुत्वाचिन्तयत् ।
नेह मनुष्यगतिं पश्यामि
कस्य खल्वयं गीतशब्द इति ॥ ३.१९५.९ ॥
તે સાંભળીને તે વિચારવા લાગ્યો, "અહીં તો મનુષ્યની અવરજવર દેખાતી નથી; આ ગીતનો શબ્દ કોનો છે?"
3.195.10
अथापश्यत्कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाण्यवचिन्वतीं गायन्तीं च ॥ ३.१९५.१० ॥
ત્યારે તેણે અત્યંત રૂપાળી અને જોવા યોગ્ય એક કન્યા જોઈ; તે ફૂલ વીણતી અને ગાતી હતી.
3.195.11
अथ सा राज्ञः समीपे पर्यक्रामत् ॥ ३.१९५.११ ॥
પછી તે રાજાની પાસે ફરવા લાગી.
3.195.12
तामब्रवीद्राजा ।
कस्यासि सुभगे त्वमिति ॥ ३.१९५.१२ ॥
રાજાએ તેને કહ્યું, "હે સુભગે, તું કોની છે?"
3.195.13
सा प्रत्युवाच ।
कन्यास्मीति ॥ ३.१९५.१३ ॥
તેણે જવાબ આપ્યો, "હું કન્યા છું."
3.195.14
तां राजोवाच ।
अर्थी त्वयाहमिति ॥ ३.१९५.१४ ॥
રાજાએ તેને કહ્યું, "હું તને ઇચ્છું છું."
3.195.15
अथोवाच कन्या ।
समयेनाहं शक्या त्वया लब्धुम्
नान्यथेति ॥ ३.१९५.१५ ॥
પછી કન્યાએ કહ્યું, "એક શરત પર જ તું મને મેળવી શકે, બીજી રીતે નહીં."
3.195.16
तां राजा समयमपृच्छत् ॥ ३.१९५.१६ ॥
રાજાએ તેને તે શરત વિશે પૂછ્યું.
3.195.17
ततः कन्येदमुवाच ।
उदकं मे न दर्शयितव्यमिति ॥ ३.१९५.१७ ॥
પછી કન્યાએ કહ્યું, "મને પાણી ન દેખાડવું."
3.195.18
स राजा बाढमित्युक्त्वा तां समागम्य तया सहास्ते ॥ ३.१९५.१८ ॥
તે રાજાએ "ઠીક છે" કહીને તેની સાથે સંગમ કર્યો અને તેની સાથે રહ્યો.
3.195.19
तत्रैवासीने राजनि सेनान्वगच्छत् ।
पदेनानुपदं दृष्ट्वा राजानं परिवार्यातिष्ठत् ॥ ३.१९५.१९ ॥
રાજા ત્યાં જ બેઠો હતો ત્યારે સેના પગલે પગલે પાછળ આવી; રાજાને જોઈને તેને ઘેરીને ઊભી રહી.
3.195.20
पर्याश्वस्तश्च राजा तयैव सह शिबिकया प्रायादविघाटितया ।
स्वनगरमनुप्राप्य रहसि तया सह रमन्नास्ते
नान्यत्किञ्चनापश्यत् ॥ ३.१९५.२० ॥
આશ્વાસન પામેલો રાજા તેની સાથે ન ખૂલેલી પાલખીમાં પોતાના નગરે ગયો; નગરે પહોંચી એકાંતમાં તેની સાથે રમતો રહ્યો; બીજું કંઈ તેણે જોયું નહીં.
3.195.21
अथ प्रधानामात्यस्तस्याभ्याशचराः स्त्रियोऽपृच्छत् ।
किमत्र प्रयोजनं वर्तत इति ॥ ३.१९५.२१ ॥
પછી મુખ્ય અમાત્યે તેની નજીક રહેલી સ્ત્રીઓને પૂછ્યું, "અહીં શો પ્રયોજન છે?"
3.195.22
अथाब्रुवंस्ताः स्त्रियः ।
अपूर्वमिव पश्याम उदकं नात्र नीयतेति ॥ ३.१९५.२२ ॥
ત્યારે તે સ્ત્રીઓએ કહ્યું, "જાણે અપૂર્વ કંઈક જોઈએ છીએ — અહીં પાણી લાવવામાં આવતું નથી."
3.195.23
अथामात्योऽनुदकं वनं कारयित्वोदारवृक्षं बहुमूलपुष्पफलं रहस्युपगम्य राजानमब्रवीत् ।
वनमिदमुदारमनुदकम्
साध्वत्र रम्यतामिति ॥ ३.१९५.२३ ॥
પછી અમાત્યે પાણી વિનાનું વન તૈયાર કરાવીને, ઉત્તમ વૃક્ષો અને ઘણાં મૂળ-ફૂલ-ફળવાળા તે વનમાં એકાંતે જઈને રાજાને કહ્યું, "આ વન ઉત્તમ છે, પરંતુ પાણી વિનાનું છે; અહીં સારી રીતે રમો."
3.195.24
स तस्य वचनात्तयैव सह देव्या तद्वनं प्राविशत् ।
स कदाचित्तस्मिन्वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत्
अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तोऽतिमात्रमतिमुक्तागारमपश्यत् ॥ ३.१९५.२४ ॥
તેના કહેવાથી તે રાણી સાથે તે વનમાં પ્રવેશ્યો. એકવાર તે રમણીય વનમાં તેની સાથે વિહરતો રહ્યો; પછી ભૂખ-તરસથી પીડાયેલો અને થાકેલો તે એક અતિ ખુલ્લું ઘર જોતો થયો.
3.195.25
तत्प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीमपश्यत् ॥ ३.१९५.२५ ॥
પછી રાજાએ પ્રિય પત્ની સાથે પ્રવેશીને સુંદર પથ્થરના તળિયાવાળી, નિર્મળ જળથી ભરેલી એક વાવ જોઈ.
3.195.26
दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत् ॥ ३.१९५.२६ ॥
તે જોઈને તે રાણી સાથે તેના જ કિનારે ઊભો રહ્યો.
3.195.27
अथ तां देवीं स राजाब्रवीत् ।
साध्ववतर वापीसलिलमिति ॥ ३.१९५.२७ ॥
પછી રાજાએ તે રાણીને કહ્યું, "સારું, આ વાવના પાણીમાં ઊતરી જા."
3.195.28
सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत् ।
न पुनरुदमज्जत् ॥ ३.१९५.२८ ॥
તેણે તેનું વચન સાંભળીને વાવમાં ઊતરીને ડૂબકી મારી; ફરી તે ઉપર આવી નહીં.
3.195.29
तां मृगयमाणो राजा नापश्यत् ॥ ३.१९५.२९ ॥
તેને શોધતા રાજાને તે દેખાઈ નહીં.
3.195.30
वापीमपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयामास ।
सर्वमण्डूकवधः क्रियतामिति
यो मयार्थी स मृतकैर्मण्डूकैरुपायनैर्मामुपतिष्ठेदिति ॥ ३.१९५.३० ॥
વાવને પણ ખાલી કરાવીને, દર પાસે એક દેડકો જોઈને તે ક્રોધે ભરાયો અને આજ્ઞા આપી, "બધા દેડકાઓનો વધ કરો; જે મારી પાસેથી કંઈ ઇચ્છતો હોય તે મૃત દેડકાની ભેટ લઈને મારી પાસે આવે."
3.195.31
अथ मण्डूकवधे घोरे क्रियमाणे दिक्षु सर्वासु मण्डूकान्भयमाविशत् ।
ते भीता मण्डूकराज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयन् ॥ ३.१९५.३१ ॥
ત્યારે તે ભયંકર દેડકાઓના વધ દરમિયાન બધી દિશાઓમાં દેડકાઓમાં ભય ફેલાઈ ગયો. ડરેલા દેડકાઓએ દેડકાઓના રાજાને જે બન્યું હતું તે જણાવ્યું.
3.195.32
ततो मण्डूकराट्तापसवेषधारी राजानमभ्यगच्छत् ॥ ३.१९५.३२ ॥
ત્યારે દેડકાઓનો રાજા તપસ્વીનો વેશ ધારણ કરીને તે રાજા પાસે આવ્યો.
3.195.33
उपेत्य चैनमुवाच ।
मा राजन्क्रोधवशं गमः
प्रसादं कुरु ।
नार्हसि मण्डूकानामनपराधिनां वधं कर्तुमिति ॥ ३.१९५.३३ ॥
તેની પાસે આવીને તેણે કહ્યું, "હે રાજન, ક્રોધને વશ ન થાઓ; કૃપા કરો. નિર્દોષ દેડકાઓનો વધ કરવો તમને યોગ્ય નથી."
3.195.34
श्लोकौ चात्र भवतः ।
मा मण्डूकाञ्जिघांस त्वं कोपं सन्धारयाच्युत ।
प्रक्षीयते धनोद्रेको जनानामविजानताम् ॥ ३.१९५.३४ ॥
અહીં બે શ્લોકો પણ છે: "હે અચ્યુત, દેડકાઓને મારવાની ઇચ્છા ન કરો; તમારો ક્રોધ રોકો. ન સમજનારા લોકોની ધનસમૃદ્ધિનો ક્ષય થાય છે."
3.195.35
प्रतिजानीहि नैतांस्त्वं प्राप्य क्रोधं विमोक्ष्यसे ।
अलं कृत्वा तवाधर्मं मण्डूकैः किं हतैर्हि ते ॥ ३.१९५.३५ ॥
"આમને નહીં મારું એવી પ્રતિજ્ઞા કરો; ક્રોધને વશ થઈને પછી તમે તેને છોડશો. તમારો અધર્મ બસ છે; મરેલા દેડકાઓથી તમને શું લાભ?"
3.195.36
तमेवंवादिनमिष्टजनशोकपरीतात्मा राजा प्रोवाच ।
न हि क्षम्यते तन्मया
हनिष्याम्येतान् ।
एतैर्दुरात्मभिः प्रिया मे भक्षिता
सर्वथैव मे वध्या मण्डूकाः ।
नार्हसि विद्वन्मामुपरोद्धुमिति ॥ ३.१९५.३६ ॥
તેમને આ રીતે બોલતા સાંભળીને, પ્રિયજનોના શોકથી મન ભરાયેલા રાજાએ કહ્યું: "આ મારાથી ક્ષમા કરાશે નહીં. હું આમને મારી નાખીશ. આ દુરાત્માઓએ મારી પ્રિયાને ખાઈ લીધી છે; આ દેડકાં સર્વથા મારા દ્વારા વધ્ય છે. હે વિદ્વાન, મને અટકાવવાનો પ્રયત્ન ન કરો."
3.195.37
स तद्वाक्यमुपलभ्य व्यथितेन्द्रियमनाः प्रोवाच ।
प्रसीद राजन्
अहमायुर्नाम मण्डूकराजः ।
मम सा दुहिता सुशोभना नाम
तस्या दौःशील्यमेतत् ।
बहवो हि राजानस्तया विप्रलब्धपूर्वा इति ॥ ३.१९५.३७ ॥
તે વચન સાંભળીને, ઇન્દ્રિયો અને મન વિચલિત થયેલો તે બોલ્યો: "હે રાજન્, પ્રસન્ન થાઓ! હું આયુ નામનો દેડકાઓનો રાજા છું. મારી તે પુત્રી સુશોભના નામની છે. આ તેનો દુષ્ટ આચાર છે; તેણે પહેલાં પણ ઘણા રાજાઓને છેતર્યા છે."
3.195.38
तमब्रवीद्राजा ।
तयास्म्यर्थी
सा मे दीयतामिति ॥ ३.१९५.३८ ॥
રાજાએ તેને કહ્યું: "હું તેની ઇચ્છા રાખું છું. તે મને આપવામાં આવે."
3.195.39
अथैनां राज्ञे पितादात् ।
अब्रवीच्चैनाम्
एनं राजानं शुश्रूषस्वेति ॥ ३.१९५.३९ ॥
પછી પિતાએ તેને રાજાને આપી; તેને કહ્યું: "આ રાજાની સેવા કર."
3.195.40
स उवाच दुहितरम् ।
यस्मात्त्वया राजानो विप्रलब्धास्तस्मादब्रह्मण्यानि तवापत्यानि भविष्यन्त्यनृतकत्वात्तवेति ॥ ३.१९५.४० ॥
તેણે પોતાની પુત્રીને કહ્યું: "તેં રાજાઓને છેતર્યા છે, તેથી તારી સંતાનો બ્રાહ્મણોનો આદર ન કરનારાં થશે, કારણ કે તું અસત્ય આચરણ કરનારી છે."
3.195.41
स च राजा तामुपलभ्य तस्यां सुरतगुणनिबद्धहृदयो लोकत्रयैश्वर्यमिवोपलभ्य हर्षबाष्पकलया वाचा प्रणिपत्याभिपूज्य मण्डूकराजानमब्रवीत् ।
अनुगृहीतोऽस्मीति ॥ ३.१९५.४१ ॥
તે રાજા તેને પ્રાપ્ત કરીને, સુરતગુણોથી બંધાયેલા હૃદય સાથે, જાણે ત્રણે લોકનું ઐશ્વર્ય મળ્યું હોય તેમ, હર્ષાશ્રુથી રૂંધાયેલી વાણીએ પ્રણામ કરી, સન્માન આપીને મંડૂકરાજને કહ્યું, "હું અનુગૃહીત થયો છું."
3.195.42
स च मण्डूकराजो जामातरमनुज्ञाप्य यथागतमगच्छत् ॥ ३.१९५.४२ ॥
તે મંડૂકરાજ જમાઈની રજા લઈને, જે રીતે આવ્યો હતો તે રીતે પાછો ગયો.
3.195.43
अथ कस्यचित्कालस्य तस्यां कुमारास्त्रयस्तस्य राज्ञः सम्बभूवुः शलो दलो बलश्चेति ।
ततस्तेषां ज्येष्ठं शलं समये पिता राज्येऽभिषिच्य तपसि धृतात्मा वनं जगाम ॥ ३.१९५.४३ ॥
પછી કેટલાક સમય પછી તેને તે રાજાથી ત્રણ કુમાર થયા — શલ, દલ અને બલ. પછી યોગ્ય સમયે પિતાએ જ્યેષ્ઠ શલનો રાજ્યાભિષેક કર્યો અને તપમાં દૃઢ મન રાખીને વનમાં ચાલ્યા ગયા.
3.195.44
अथ कदाचिच्छलो मृगयामचरत् ।
मृगं चासाद्य रथेनान्वधावत् ॥ ३.१९५.४४ ॥
પછી એક વાર શલ શિકારે ગયો. એક હરણની નજીક પહોંચી તેણે રથથી તેની પાછળ દોટ મૂકી.
3.195.45
सूतं चोवाच ।
शीघ्रं मां वहस्वेति ॥ ३.१९५.४५ ॥
અને સારથિને કહ્યું, "મને ઝડપથી લઈ ચાલ."
3.195.46
स तथोक्तः सूतो राजानमब्रवीत् ।
मा क्रियतामनुबन्धः
नैष शक्यस्त्वया मृगो ग्रहीतुं यद्यपि ते रथे युक्तौ वाम्यौ स्यातामिति ॥ ३.१९५.४६ ॥
એ રીતે કહેવાયેલા સારથિએ રાજાને કહ્યું, "પીછો ન કરો. તમારા રથમાં ઝડપી ઘોડા જોડાયેલા હોય તોપણ આ મૃગ તમારાથી પકડાશે નહીં."
3.195.47
ततोऽब्रवीद्राजा सूतम् ।
आचक्ष्व मे वाम्यौ
हन्मि वा त्वामिति ॥ ३.१९५.४७ ॥
ત્યારે રાજાએ સારથિને કહ્યું — તે બે વામ્ય અશ્વો મને કહે, નહીંતર હું તને મારી નાખીશ.
3.195.48
स एवमुक्तो राजभयभीतो वामदेवशापभीतश्च सन्नाचख्यौ राज्ञे ।
वामदेवस्याश्वौ वाम्यौ मनोजवाविति ॥ ३.१९५.४८ ॥
આમ કહેવાયેલો તે, રાજાના ભય અને વામદેવના શાપના ભયથી ગભરાઈને રાજાને બોલ્યો — વામદેવના તે બે અશ્વો વામ્ય છે, મનના જેવા વેગવાળા.
3.195.49
अथैनमेवं ब्रुवाणमब्रवीद्राजा ।
वामदेवाश्रमं याहीति ॥ ३.१९५.४९ ॥
ત્યારે આમ બોલતા તેને રાજાએ કહ્યું — વામદેવના આશ્રમે જા.
3.195.50
स गत्वा वामदेवाश्रमं तमृषिमब्रवीत् ।
भगवन्मृगो मया विद्धः पलायते
तं सम्भावयेयम् ।
अर्हसि मे वाम्यौ दातुमिति ॥ ३.१९५.५० ॥
તે વામદેવના આશ્રમે જઈને તે ઋષિને બોલ્યો — ભગવન્, મારાથી ઘાયલ થયેલું મૃગ ભાગી રહ્યું છે; હું તેને પકડવા માગું છું, તેથી આપ મને તે વામ્ય અશ્વો આપો.
3.195.51
तमब्रवीदृषिः ।
ददानि ते वाम्यौ
कृतकार्येण भवता ममैव निर्यात्यौ क्षिप्रमिति ॥ ३.१९५.५१ ॥
ઋષિએ તેને કહ્યું — હું તને તે વામ્ય અશ્વો આપું છું; તારું કામ પૂરું થયા પછી તે મને જ ઝડપથી પાછા આપવાના છે.
3.195.52
स च तावश्वौ प्रतिगृह्यानुज्ञाप्य चर्षिं प्रायाद्वाम्यसंयुक्तेन रथेन मृगं प्रति ।
गच्छंश्चाब्रवीत्सूतम्
अश्वरत्नाविमावयोग्यौ ब्राह्मणानाम् ।
नैतौ प्रतिदेयौ वामदेवायेति ॥ ३.१९५.५२ ॥
તેણે તે બે અશ્વો સ્વીકાર્યા, ઋષિની રજા લીધી અને વામ્ય અશ્વો જોડેલા રથે મૃગ તરફ ચાલ્યો. જતાં તેણે સારથિને કહ્યું — આ બે અશ્વરત્નો બ્રાહ્મણોને યોગ્ય નથી; આમને વામદેવને પાછા આપવાના નથી.
3.195.53
एवमुक्त्वा मृगमवाप्य स्वनगरमेत्याश्वावन्तःपुरेऽस्थापयत् ॥ ३.१९५.५३ ॥
આમ કહીને, હરણ મેળવીને, પોતાના નગરમાં પાછો આવીને તેણે બંને ઘોડાઓને અંતઃપુરમાં રખાવ્યા.
3.195.54
अथर्षिश्चिन्तयामास ।
तरुणो राजपुत्रः कल्याणं पत्रमासाद्य रमते
न मे प्रतिनिर्यातयति ।
अहो कष्टमिति ॥ ३.१९५.५४ ॥
ત્યારે ઋષિએ વિચાર્યું, 'આ યુવાન રાજકુમાર સારું પાત્ર મેળવીને આનંદ કરે છે, મને પાછું આપતો નથી. અરે, કેટલું કષ્ટ!'
3.195.55
मनसा निश्चित्य मासि पूर्णे शिष्यमब्रवीत् ।
गच्छात्रेय
राजानं ब्रूहि ।
यदि पर्याप्तं निर्यातयोपाध्यायवाम्याविति ॥ ३.१९५.५५ ॥
મનમાં નિશ્ચય કરીને, મહિનો પૂરો થતાં શિષ્યને કહ્યું, 'હે આત્રેય, જા, રાજાને કહે: જો પૂરતું હોય તો ઉપાધ્યાયના તે બે ઘોડા પાછા આપ.'
3.195.56
स गत्वैवं तं राजानमब्रवीत् ॥ ३.१९५.५६ ॥
તે જઈને આ રીતે તે રાજાને બોલ્યો.
3.195.57
तं राजा प्रत्युवाच ।
राज्ञामेतद्वाहनम्
अनर्हा ब्राह्मणा रत्नानामेवंविधानाम् ।
किं च ब्राह्मणानामश्वैः कार्यम्
साधु प्रतिगम्यतामिति ॥ ३.१९५.५७ ॥
રાજાએ તેને ઉત્તર આપ્યો, 'આ રાજાઓનાં વાહનો છે. આવાં રત્નોને બ્રાહ્મણો યોગ્ય નથી. અને બ્રાહ્મણોને ઘોડાથી શું કામ? સારું, પાછો જા.'
3.195.58
स गत्वैवमुपाध्यायायाचष्ट ॥ ३.१९५.५८ ॥
તે જઈને આ રીતે ઉપાધ્યાયને જણાવ્યું.
3.195.59
तच्छ्रुत्वा वचनमप्रियं वामदेवः क्रोधपरीतात्मा स्वयमेव राजानमभिगम्याश्वार्थमभ्यचोदयत् ।
न चादाद्राजा ॥ ३.१९५.५९ ॥
એ અપ્રિય વચન સાંભળીને ક્રોધથી ભરેલા મનવાળા વામદેવે પોતે રાજા પાસે જઈને ઘોડાઓ માટે આગ્રહ કર્યો. પણ રાજાએ તે લીધા નહીં.
3.195.60
प्रयच्छ वाम्यौ मम पार्थिव त्वं कृतं हि ते कार्यमन्यैरशक्यम् ।
मा त्वा वधीद्वरुणो घोरपाशै र्ब्रह्मक्षत्रस्यान्तरे वर्तमानः ॥ ३.१९५.६० ॥
હે રાજા, એ બે ઘોડા મને આપ; તારું કર્તવ્ય, જે બીજાઓ માટે અશક્ય હતું, તે પૂર્ણ થઈ ગયું છે. બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિયની વચ્ચે ઊભેલા તને વરુણ ભયંકર પાશોથી ન મારે.
3.195.61
राजोवाच ।
अनड्वाहौ सुव्रतौ साधु दान्ता वेतद्विप्राणां वाहनं वामदेव ।
ताभ्यां याहि त्वं यत्र कामो महर्षे छन्दांसि वै त्वादृशं संवहन्ति ॥ ३.१९५.६१ ॥
રાજા બોલ્યો: હે વામદેવ, એ બે બળદ (ઘોડા) સુવ્રત અને સારી રીતે દમાયેલા છે; એ બ્રાહ્મણોનું વાહન છે. હે મહર્ષિ, તેમની સાથે તને ગમે ત્યાં જા, કારણ કે તારા જેવાને જ વેદો વહન કરે છે.
3.195.62
छन्दांसि वै मादृशं संवहन्ति लोकेऽमुष्मिन्पार्थिव यानि सन्ति ।
अस्मिंस्तु लोके मम यानमेत दस्मद्विधानामपरेषां च राजन् ॥ ३.१९५.६२ ॥
હે રાજા, એ લોકમાં જે છે તેમને વેદો મારા જેવાને જ વહન કરે છે; પણ આ લોકમાં આ મારું વાહન છે, હે રાજા, અમારા જેવા અને બીજાઓનું પણ.
3.195.63
राजोवाच ।
चत्वारो वा गर्दभास्त्वां वहन्तु श्रेष्ठाश्वतर्यो हरयो वा तुरङ्गाः ।
तैस्त्वं याहि क्षत्रियस्यैष वाहो मम वाम्यौ न तवैतौ हि विद्धि ॥ ३.१९५.६३ ॥
રાજા બોલ્યા: ચાર ગધેડા, અથવા શ્રેષ્ઠ ખચ્ચર, અથવા કથ્થાઈ ઘોડા, અથવા ઘોડા તને વહન કરે. તેમની સાથે તું જા. આ ક્ષત્રિયનું વાહન છે. આ બે મારા રથના જોડીના ખેંચનારા પ્રાણી છે, તારા નહિ, એ જાણ.
3.195.64
घोरं व्रतं ब्राह्मणस्यैतदाहु रेतद्राजन्यदिहाजीवमानः ।
अयस्मया घोररूपा महान्तो वहन्तु त्वां शितशूलाश्चतुर्धा ॥ ३.१९५.६४ ॥
આને બ્રાહ્મણનું ઘોર વ્રત કહે છે, અને અહીં જીવિકા ચલાવતા રાજન્ય માટે પણ એ જ. લોખંડનાં, ભયાનક રૂપનાં, મોટાં, તીક્ષ્ણ શૂળવાળાં ચાર પ્રકારનાં (વાહનો) તને વહન કરે.
3.195.65
राजोवाच ।
ये त्वा विदुर्ब्राह्मणं वामदेव वाचा हन्तुं मनसा कर्मणा वा ।
ते त्वां सशिष्यमिह पातयन्तु मद्वाक्यनुन्नाः शितशूलासिहस्ताः ॥ ३.१९५.६५ ॥
રાજા બોલ્યા: હે વામદેવ, જેઓ તને બ્રાહ્મણ જાણીને વાણીથી, મનથી કે કર્મથી તને મારવા ઇચ્છે છે, તેઓ તારા શિષ્યો સહિત અહીં તને પાડી નાખે. મારા શબ્દોથી પ્રેરાઈને, હાથમાં તીક્ષ્ણ શૂળ અને તલવારો લઈને.
3.195.66
नानुयोगा ब्राह्मणानां भवन्ति वाचा राजन्मनसा कर्मणा वा ।
यस्त्वेवं ब्रह्म तपसान्वेति विद्वां स्तेन श्रेष्ठो भवति हि जीवमानः ॥ ३.१९५.६६ ॥
હે રાજા, બ્રાહ્મણો પર વાણીથી, મનથી કે કર્મથી કોઈ આરોપ લાગતા નથી. આ રીતે તપથી વેદને પામનાર વિદ્વાન જીવતાં જ તેનાથી શ્રેષ્ઠ બને છે.
3.195.67
एवमुक्ते वामदेवेन राज न्समुत्तस्थू राक्षसा घोररूपाः ।
तैः शूलहस्तैर्वध्यमानः स राजा प्रोवाचेदं वाक्यमुच्चैस्तदानीम् ॥ ३.१९५.६७ ॥
વામદેવે આમ કહ્યું ત્યારે, હે રાજન, ભયંકર રૂપવાળા રાક્ષસો ઊભા થયા. શૂળ હાથમાં લઈને તેમના દ્વારા મારાતા તે રાજાએ ત્યારે મોટા અવાજે આ વચન કહ્યું.
3.195.68
इक्ष्वाकवो यदि ब्रह्मन्दलो वा विधेया मे यदि वान्ये विशोऽपि ।
नोत्स्रक्ष्येऽहं वामदेवस्य वाम्यौ नैवंविधा धर्मशीला भवन्ति ॥ ३.१९५.६८ ॥
હે બ્રાહ્મણ, ઇક્ષ્વાકુઓ કે સેના મારા આધીન હોય, અથવા બીજા વૈશ્યો પણ હોય, તોપણ હું વામદેવની બે ગાયોને છોડીશ નહીં; આવા લોકો ધર્મશીલ હોતા નથી.
3.195.69
एवं ब्रुवन्नेव स यातुधानै र्हतो जगामाशु महीं क्षितीशः ।
ततो विदित्वा नृपतिं निपातित मिक्ष्वाकवो वै दलमभ्यषिञ्चन् ॥ ३.१९५.६९ ॥
આ પ્રમાણે બોલતાં જ તે રાજા યાતુધાનો દ્વારા માર્યો ગયો અને તરત પૃથ્વી પર પડ્યો. ત્યારે ઇક્ષ્વાકુઓએ રાજા પડ્યો જાણીને તે સેનાનો અભિષેક કર્યો.
3.195.70
राज्ये तदा तत्र गत्वा स विप्रः प्रोवाचेदं वचनं वामदेवः ।
दलं राजानं ब्राह्मणानां हि देय मेवं राजन्सर्वधर्मेषु दृष्टम् ॥ ३.१९५.७० ॥
ત્યારે તે રાજ્યમાં જઈને તે વિપ્ર વામદેવે આ વચન કહ્યું: હે રાજન, સેના અને રાજા બ્રાહ્મણોને આપવા જોઈએ; બધા ધર્મોમાં આવું જ જોવા મળ્યું છે.
3.195.71
बिभेषि चेत्त्वमधर्मान्नरेन्द्र प्रयच्छ मे शीघ्रमेवाद्य वाम्यौ ।
एतच्छ्रुत्वा वामदेवस्य वाक्यं स पार्थिवः सूतमुवाच रोषात् ॥ ३.१९५.७१ ॥
હે નરેન્દ્ર, જો તું અધર્મથી ડરે છે, તો આજે જ જલદી મને તે બે ગાયો આપ. વામદેવનું આ વચન સાંભળીને તે રાજાએ ક્રોધથી પોતાના સારથિને કહ્યું.
3.195.72
एकं हि मे सायकं चित्ररूपं दिग्धं विषेणाहर सङ्गृहीतम् ।
येन विद्धो वामदेवः शयीत संदश्यमानः श्वभिरार्तरूपः ॥ ३.१९५.७२ ॥
ઝેરમાં બોળેલું, વિચિત્ર રૂપનું એક બાણ લાવ; તેનાથી વિંધાયેલો વામદેવ કૂતરાઓથી કરડાતો દયનીય રૂપે પડી રહેશે.
3.195.73
जानामि पुत्रं दशवर्षं तवाहं जातं महिष्यां श्येनजितं नरेन्द्र ।
तं जहि त्वं मद्वचनात्प्रणुन्न स्तूर्णं प्रियं सायकैर्घोररूपैः ॥ ३.१९५.७३ ॥
હે નરેન્દ્ર, તારી મહિષીથી જન્મેલો દસ વર્ષનો તારો પુત્ર શ્યેનજિત છે તે હું જાણું છું. મારા વચનથી પ્રેરાઈને તે પ્રિયને ભયંકર રૂપના બાણોથી તરત હણ.
3.195.74
एवमुक्तो वामदेवेन राज न्नन्तःपुरे राजपुत्रं जघान ।
स सायकस्तिग्मतेजा विसृष्टः श्रुत्वा दलस्तच्च वाक्यं बभाषे ॥ ३.१९५.७४ ॥
વામદેવે આમ કહ્યું ત્યારે, હે રાજન્, અંતઃપુરમાં તેણે તે રાજપુત્રને હણ્યો. તીક્ષ્ણ તેજવાળું તે બાણ છોડાયું; તે વચન સાંભળીને દલે કહ્યું.
3.195.75
इक्ष्वाकवो हन्त चरामि वः प्रियं निहन्मीमं विप्रमद्य प्रमथ्य ।
आनीयतामपरस्तिग्मतेजाः पश्यध्वं मे वीर्यमद्य क्षितीशाः ॥ ३.१९५.७५ ॥
હે ઇક્ષ્વાકુ વંશજો! અરે, હું તમારું પ્રિય કરું છું; આજે આ બ્રાહ્મણને કચડીને હણીશ. બીજું તીક્ષ્ણ તેજવાળું બાણ લાવવામાં આવે; હે ભૂપતિઓ, આજે મારું પરાક્રમ જુઓ.
3.195.76
यं त्वमेनं सायकं घोररूपं विषेण दिग्धं मम संदधासि ।
न त्वमेनं शरवर्यं विमोक्तुं सन्धातुं वा शक्ष्यसि मानवेन्द्र ॥ ३.१९५.७६ ॥
ભયંકર રૂપવાળું, ઝેરમાં બોળેલું આ બાણ તું મારા માટે ચઢાવે છે; હે માનવેન્દ્ર, આ શ્રેષ્ઠ બાણને તું છોડી શકીશ નહીં કે ફરી ચઢાવી શકીશ નહીં.
3.195.77
राजोवाच ।
इक्ष्वाकवः पश्यत मां गृहीतं न वै शक्नोम्येष शरं विमोक्तुम् ।
न चास्य कर्तुं नाशमभ्युत्सहामि आयुष्मान्वै जीवतु वामदेवः ॥ ३.१९५.७७ ॥
રાજા બોલ્યા: ઇક્ષ્વાકુના વંશજો, મને જુઓ, હું પકડાયેલો છું. આ બાણને છોડાવવા કે તેનો નાશ કરવા હું સમર્થ નથી. દીર્ઘાયુ વામદેવ જીવો.
3.195.79
संस्पृशैनां महिषीं सायकेन ततस्तस्मादेनसो मोक्ष्यसे त्वम् ।
मार्कण्डेय उवाच
ततस्तथा कृतवान्पार्थिवस्तु ततो मुनिं राजपुत्री बभाषे ।
यथा युक्तं वामदेवाहमेनं दिने दिने संविशन्ती व्यशंसम् ॥ ३.१९५.७९ ॥
'આ મહિષીને બાણથી સ્પર્શ કર, ત્યારે તું આ પાપમાંથી મુક્ત થઈશ.' માર્કંડેય બોલ્યા: રાજાએ તેમ જ કર્યું. પછી રાજપુત્રીએ મુનિને કહ્યું: હે વામદેવ, યોગ્ય રીતે હું દરરોજ તેની પાસે જતાં કહેતી હતી.
3.195.80
त्वया त्रातं राजकुलं शुभेक्षणे वरं वृणीष्वाप्रतिमं ददानि ते ।
प्रशाधीमं स्वजनं राजपुत्रि इक्ष्वाकुराज्यं सुमहच्चाप्यनिन्द्ये ॥ ३.१९५.८० ॥
'હે સુંદર નેત્રી, તેં રાજકુળની રક્ષા કરી. અપ્રતિમ વર માગ, હું તને આપીશ. હે રાજકુમારી, હે નિર્દોષ, આ તારા લોકો અને ઇક્ષ્વાકુના મહાન રાજ્ય પર શાસન કર.'
3.195.81
राजपुत्र्युवाच ।
वरं वृणे भगवन्नेकमेव विमुच्यतां किल्बिषादद्य भर्ता ।
शिवेन चाध्याहि सपुत्रबान्धवं वरो वृतो ह्येष मया द्विजाग्र्य ॥ ३.१९५.८१ ॥
રાજપુત્રી બોલી: ભગવન્, માત્ર એક જ વર માગું છું — આજે મારા પતિ આ પાપમાંથી મુક્ત થાઓ, મંગલપૂર્વક પુત્રો અને બાંધવો સાથે રહે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ જ વર મેં પસંદ કર્યો છે.