มหาภารตะ · อัธยายะ 3.195
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.195.1
भूय एव ब्राह्मणमहाभाग्यं वक्तुमर्हसीत्यब्रवीत्पाण्डवेयो मार्कण्डेयम् ॥ ३.१९५.१ ॥
ปาณฑวบุตร (ยุธิษฐิระ) จึงกล่าวกับมารกัณเฑยะว่า ขอท่านโปรดกล่าวถึงความยิ่งใหญ่ของพราหมณ์อีกครั้งเถิด
3.195.2
अथाचष्ट मार्कण्डेयः ॥ ३.१९५.२ ॥
มารกัณเฑยะจึงเริ่มเล่า
3.195.3
अयोध्यायामिक्ष्वाकुकुलोत्पन्नः पार्थिवः परिक्षिन्नाम मृगयामगमत् ॥ ३.१९५.३ ॥
ในอโยธยา มีกษัตริย์พระนามว่าปริกษิตผู้เกิดในวงศ์อิกษวากุ เสด็จออกล่าสัตว์
3.195.4
तमेकाश्वेन मृगमनुसरन्तं मृगो दूरमपाहरत् ॥ ३.१९५.४ ॥
กวางพาพระองค์ซึ่งทรงขี่ม้าตัวเดียวติดตามไปไกลออกไป
3.195.5
अथाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतश्च कस्मिंश्चिदुद्देशे नीलं वनषण्डमपश्यत् ।
तच्च विवेश ॥ ३.१९५.५ ॥
ต่อมาบนทาง พระองค์เกิดความเหนื่อยล้า และถูกความหิวกระหายครอบงำ จึงทอดพระเนตรเห็นป่าไม้ทึบสีคล้ำแห่งหนึ่ง แล้วเสด็จเข้าไปในป่านั้น
3.195.6
ततस्तस्य वनषण्डस्य मध्येऽतीव रमणीयं सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत ॥ ३.१९५.६ ॥
ทรงเห็นทะเลสาบอันงดงามยิ่งกลางป่าไม้นั้น จึงทรงนำม้าลงไปในน้ำ
3.195.7
अथाश्वस्तः स बिसमृणालमश्वस्याग्रे निक्षिप्य पुष्करिणीतीरे समाविशत् ॥ ३.१९५.७ ॥
ต่อมา เมื่อทรงคลายความเหนื่อยแล้ว พระองค์ทรงวางก้านบัวและเส้นใยบัวไว้ตรงหน้าม้า แล้วประทับลงบนฝั่งสระบัว
3.195.8
ततः शयानो मधुरं गीतशब्दमशृणोत् ॥ ३.१९५.८ ॥
ขณะประทับนอนอยู่ที่นั่น พระองค์ได้ยินเสียงขับร้องอันไพเราะ
3.195.9
स श्रुत्वाचिन्तयत् ।
नेह मनुष्यगतिं पश्यामि
कस्य खल्वयं गीतशब्द इति ॥ ३.१९५.९ ॥
ทรงฟังแล้วคิดว่า ที่นี่ข้าพเจ้าไม่เห็นร่องรอยการเดินทางของมนุษย์ เสียงขับร้องนี้เป็นของผู้ใดกันหนอ
3.195.10
अथापश्यत्कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाण्यवचिन्वतीं गायन्तीं च ॥ ३.१९५.१० ॥
แล้วพระองค์ทรงเห็นหญิงสาวผู้มีรูปโฉมงามยิ่ง น่าชมยิ่งนัก กำลังเก็บดอกไม้และขับร้องอยู่
3.195.11
अथ सा राज्ञः समीपे पर्यक्रामत् ॥ ३.१९५.११ ॥
จากนั้นนางเดินวนไปมาใกล้พระราชา
3.195.12
तामब्रवीद्राजा ।
कस्यासि सुभगे त्वमिति ॥ ३.१९५.१२ ॥
พระราชาตรัสกับนางว่า เจ้าเป็นของผู้ใดกัน ผู้มีโชคดีเอ๋ย
3.195.13
सा प्रत्युवाच ।
कन्यास्मीति ॥ ३.१९५.१३ ॥
นางตอบว่า ข้าเป็นหญิงสาวคนหนึ่ง
3.195.14
तां राजोवाच ।
अर्थी त्वयाहमिति ॥ ३.१९५.१४ ॥
พระราชาตรัสกับนางว่า ข้าปรารถนาเจ้า
3.195.15
अथोवाच कन्या ।
समयेनाहं शक्या त्वया लब्धुम्
नान्यथेति ॥ ३.१९५.१५ ॥
ลำดับนั้นหญิงสาวกล่าวว่า ข้าจะได้รับโดยเงื่อนไขของท่านเท่านั้น จะเป็นอย่างอื่นไม่ได้
3.195.16
तां राजा समयमपृच्छत् ॥ ३.१९५.१६ ॥
พระราชาทรงถามนางถึงเงื่อนไขนั้น
3.195.17
ततः कन्येदमुवाच ।
उदकं मे न दर्शयितव्यमिति ॥ ३.१९५.१७ ॥
ลำดับนั้น หญิงสาวกล่าวว่า ห้ามมิให้ท่านให้ข้าเห็นน้ำ
3.195.18
स राजा बाढमित्युक्त्वा तां समागम्य तया सहास्ते ॥ ३.१९५.१८ ॥
พระราชาตรัสว่า ตกลง แล้วทรงอยู่กับนางโดยได้อยู่ร่วมกัน
3.195.19
तत्रैवासीने राजनि सेनान्वगच्छत् ।
पदेनानुपदं दृष्ट्वा राजानं परिवार्यातिष्ठत् ॥ ३.१९५.१९ ॥
ขณะพระราชาประทับอยู่ที่นั่น กองทัพก็ตามมาทีละก้าว เมื่อเห็นพระราชาแล้ว ก็ล้อมพระองค์ไว้และยืนอยู่
3.195.20
पर्याश्वस्तश्च राजा तयैव सह शिबिकया प्रायादविघाटितया ।
स्वनगरमनुप्राप्य रहसि तया सह रमन्नास्ते
नान्यत्किञ्चनापश्यत् ॥ ३.१९५.२० ॥
พระราชาทรงคลายความกังวลแล้ว เสด็จกลับไปพร้อมนางในวอปิดมิด มาถึงนครของพระองค์ ทรงอยู่ร่วมกับนางอย่างลับๆ เพลิดเพลินอยู่ โดยไม่ทรงเห็นสิ่งอื่นใดเลย
3.195.21
अथ प्रधानामात्यस्तस्याभ्याशचराः स्त्रियोऽपृच्छत् ।
किमत्र प्रयोजनं वर्तत इति ॥ ३.१९५.२१ ॥
จากนั้นอำมาตย์ผู้เป็นประธานได้ถามนางกำนัลที่อยู่ใกล้ตัวเขาว่า "ที่นี่มีจุดประสงค์อะไร"
3.195.22
अथाब्रुवंस्ताः स्त्रियः ।
अपूर्वमिव पश्याम उदकं नात्र नीयतेति ॥ ३.१९५.२२ ॥
จากนั้นนางเหล่านั้นกล่าวว่า "พวกเราเห็นสิ่งที่ไม่เคยมีมาก่อนดุจดังนั้น น้ำไม่ได้ถูกนำมาที่นี่เลย"
3.195.23
अथामात्योऽनुदकं वनं कारयित्वोदारवृक्षं बहुमूलपुष्पफलं रहस्युपगम्य राजानमब्रवीत् ।
वनमिदमुदारमनुदकम्
साध्वत्र रम्यतामिति ॥ ३.१९५.२३ ॥
จากนั้นอำมาตย์ได้จัดให้มีป่าที่ไม่มีน้ำ อุดมด้วยต้นไม้อันประเสริฐ และมีรากไม้ ดอกไม้ และผลไม้มากมาย แล้วจึงเข้าเฝ้าพระราชาตามลำพังและกล่าวว่า "ป่านี้งดงามแต่ไม่มีน้ำ ขอพระองค์ทรงเพลิดเพลินอยู่ที่นี่ให้สมควรเถิด"
3.195.24
स तस्य वचनात्तयैव सह देव्या तद्वनं प्राविशत् ।
स कदाचित्तस्मिन्वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत्
अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तोऽतिमात्रमतिमुक्तागारमपश्यत् ॥ ३.१९५.२४ ॥
ตามถ้อยคำของอำมาตย์ พระราชาได้เสด็จเข้าไปในป่านั้นพร้อมกับพระมเหสี วันหนึ่งขณะที่ทรงประทับอยู่ในป่าอันรื่นรมย์นั้นพร้อมกับพระนาง ทรงถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียน และเหน็ดเหนื่อย ก็ทอดพระเนตรเห็นเรือนหลังหนึ่งที่มีประตูเปิดกว้าง
3.195.25
तत्प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीमपश्यत् ॥ ३.१९५.२५ ॥
พระราชาเสด็จเข้าไปพร้อมกับพระชายาที่รัก ทอดพระเนตรเห็นบ่อน้ำขั้นบันไดที่มีพื้นหินปูอย่างประณีต เต็มไปด้วยน้ำใส
3.195.26
दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत् ॥ ३.१९५.२६ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นแล้ว พระองค์ก็ประทับยืนอยู่บนฝั่งบ่อนั้นพร้อมกับพระมเหสี
3.195.27
अथ तां देवीं स राजाब्रवीत् ।
साध्ववतर वापीसलिलमिति ॥ ३.१९५.२७ ॥
จากนั้นพระราชาตรัสกับพระมเหสีว่า "ดีแล้ว จงลงไปในน้ำของบ่อเถิด"
3.195.28
सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत् ।
न पुनरुदमज्जत् ॥ ३.१९५.२८ ॥
นางได้ฟังถ้อยคำนั้นแล้วก็ลงไปในบ่อและจมลงไป นางไม่ได้โผล่ขึ้นมาอีกเลย
3.195.29
तां मृगयमाणो राजा नापश्यत् ॥ ३.१९५.२९ ॥
พระราชาทรงค้นหานาง แต่ก็ไม่ทอดพระเนตรเห็นนาง
3.195.30
वापीमपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयामास ।
सर्वमण्डूकवधः क्रियतामिति
यो मयार्थी स मृतकैर्मण्डूकैरुपायनैर्मामुपतिष्ठेदिति ॥ ३.१९५.३० ॥
พระราชาได้ให้ระบายน้ำออกจากบ่อด้วย แล้วทอดพระเนตรเห็นกบตัวหนึ่งที่ปากโพรง ทรงกริ้วจึงมีรับสั่งว่า "ให้ฆ่ากบทั้งหมดเสีย ผู้ใดปรารถนาสิ่งใดจากเรา ให้นำกบที่ตายแล้วมาเป็นเครื่องบูชาแล้วเข้าเฝ้าเรา"
3.195.31
अथ मण्डूकवधे घोरे क्रियमाणे दिक्षु सर्वासु मण्डूकान्भयमाविशत् ।
ते भीता मण्डूकराज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयन् ॥ ३.१९५.३१ ॥
จากนั้นขณะที่การฆ่ากบอันน่าสะพรึงกลัวกำลังดำเนินอยู่ ความกลัวก็เข้าครอบงำกบทั้งหลายในทุกทิศ กบเหล่านั้นหวาดกลัวจึงกราบทูลพญากบถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามที่เป็นมา
3.195.32
ततो मण्डूकराट्तापसवेषधारी राजानमभ्यगच्छत् ॥ ३.१९५.३२ ॥
ครั้นแล้วพญากบ ในร่างของฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะ ได้เข้าไปหาพระราชา
3.195.33
उपेत्य चैनमुवाच ।
मा राजन्क्रोधवशं गमः
प्रसादं कुरु ।
नार्हसि मण्डूकानामनपराधिनां वधं कर्तुमिति ॥ ३.१९५.३३ ॥
เข้าไปแล้วกล่าวกับพระราชาว่า "ข้าแต่พระราชา อย่าได้ตกอยู่ภายใต้อำนาจของความโกรธ ขอทรงแสดงความเมตตาเถิด พระองค์ไม่สมควรฆ่ากบทั้งหลายผู้ไม่มีความผิดเลย"
3.195.34
श्लोकौ चात्र भवतः ।
मा मण्डूकाञ्जिघांस त्वं कोपं सन्धारयाच्युत ।
प्रक्षीयते धनोद्रेको जनानामविजानताम् ॥ ३.१९५.३४ ॥
และที่นี้มีคาถาสองบท "ข้าแต่ผู้ไม่เสื่อมจากธรรม อย่าปรารถนาจะฆ่ากบเลย จงข่มความโกรธไว้ ความมั่งคั่งอันล้นเหลือของผู้ที่ไม่รู้ย่อมพินาศไป"
3.195.35
प्रतिजानीहि नैतांस्त्वं प्राप्य क्रोधं विमोक्ष्यसे ।
अलं कृत्वा तवाधर्मं मण्डूकैः किं हतैर्हि ते ॥ ३.१९५.३५ ॥
"จงสัญญาเถิดว่าจะไม่ฆ่าสัตว์เหล่านี้ เมื่อยอมให้ความโกรธเข้าครอบงำ ภายหลังพระองค์จะปล่อยมันไป พอเสียทีกับความอธรรมของพระองค์เถิด การฆ่ากบเหล่านี้จะมีประโยชน์อะไรแก่พระองค์เล่า"
3.195.36
तमेवंवादिनमिष्टजनशोकपरीतात्मा राजा प्रोवाच ।
न हि क्षम्यते तन्मया
हनिष्याम्येतान् ।
एतैर्दुरात्मभिः प्रिया मे भक्षिता
सर्वथैव मे वध्या मण्डूकाः ।
नार्हसि विद्वन्मामुपरोद्धुमिति ॥ ३.१९५.३६ ॥
พระราชาผู้มีจิตถูกความโศกเศร้าเพราะคนที่รักครอบงำ ได้ตรัสตอบฤๅษีผู้กล่าวอย่างนั้นว่า "เรื่องนี้เราไม่อาจให้อภัยได้ เราจะฆ่าพวกนี้ พวกชั่วร้ายเหล่านี้ได้กัดกินคนที่เรารัก กบทั้งหลายนี้สมควรถูกเราฆ่าโดยประการทั้งปวง ข้าแต่ผู้รอบรู้ ท่านไม่ควรขัดขวางเรา"
3.195.37
स तद्वाक्यमुपलभ्य व्यथितेन्द्रियमनाः प्रोवाच ।
प्रसीद राजन्
अहमायुर्नाम मण्डूकराजः ।
मम सा दुहिता सुशोभना नाम
तस्या दौःशील्यमेतत् ।
बहवो हि राजानस्तया विप्रलब्धपूर्वा इति ॥ ३.१९५.३७ ॥
พญากบได้ฟังถ้อยคำนั้นแล้ว จิตและอินทรีย์ของเขาถูกรบกวน จึงกล่าวว่า "ข้าแต่พระราชา ขอทรงโปรดเมตตาเถิด ข้าพระองค์ชื่ออายุ เป็นพญากบ บุตรีของข้าพระองค์ชื่อสุโศภนา ความชั่วร้ายนี้เป็นของนาง เพราะนางเคยหลอกลวงพระราชาหลายพระองค์มาก่อนแล้ว"
3.195.38
तमब्रवीद्राजा ।
तयास्म्यर्थी
सा मे दीयतामिति ॥ ३.१९५.३८ ॥
พระราชาตรัสกับเขาว่า "เรามีความปรารถนาในนาง ขอให้นางถวายแก่เราเถิด"
3.195.39
अथैनां राज्ञे पितादात् ।
अब्रवीच्चैनाम्
एनं राजानं शुश्रूषस्वेति ॥ ३.१९५.३९ ॥
จากนั้นบิดาก็ยกนางให้แก่พระราชา และกล่าวกับนางว่า "จงรับใช้พระราชาองค์นี้เถิด"
3.195.40
स उवाच दुहितरम् ।
यस्मात्त्वया राजानो विप्रलब्धास्तस्मादब्रह्मण्यानि तवापत्यानि भविष्यन्त्यनृतकत्वात्तवेति ॥ ३.१९५.४० ॥
พญากบกล่าวกับบุตรีว่า "เพราะเจ้าหลอกลวงพระราชาทั้งหลาย ลูกหลานของเจ้าจะไม่เคารพพราหมณ์ เพราะเจ้าเป็นผู้ประพฤติการกล่าวเท็จ"
3.195.41
स च राजा तामुपलभ्य तस्यां सुरतगुणनिबद्धहृदयो लोकत्रयैश्वर्यमिवोपलभ्य हर्षबाष्पकलया वाचा प्रणिपत्याभिपूज्य मण्डूकराजानमब्रवीत् ।
अनुगृहीतोऽस्मीति ॥ ३.१९५.४१ ॥
ส่วนพระราชา เมื่อได้นางแล้ว ใจของพระองค์ผูกพันด้วยคุณแห่งความรัก ราวกับได้อำนาจเหนือโลกทั้งสาม ด้วยเสียงที่สะอื้นด้วยน้ำตาแห่งความปีติ ทรงกราบไหว้และถวายความเคารพแก่พระราชาแห่งกบ ตรัสว่า ข้าพเจ้าได้รับพระกรุณาแล้ว
3.195.42
स च मण्डूकराजो जामातरमनुज्ञाप्य यथागतमगच्छत् ॥ ३.१९५.४२ ॥
ส่วนพระราชาแห่งกบ เมื่อลาลูกเขยแล้ว ก็เสด็จกลับไปตามทางที่มา
3.195.43
अथ कस्यचित्कालस्य तस्यां कुमारास्त्रयस्तस्य राज्ञः सम्बभूवुः शलो दलो बलश्चेति ।
ततस्तेषां ज्येष्ठं शलं समये पिता राज्येऽभिषिच्य तपसि धृतात्मा वनं जगाम ॥ ३.१९५.४३ ॥
ต่อมาเมื่อกาลเวลาผ่านไปนานแล้ว นางได้ให้กำเนิดโอรสสามองค์แก่พระราชานั้น คือ ศละ ทละ และพละ ครั้นถึงเวลาอันควร พระบิดาได้ทรงอภิเษกศละผู้เป็นพระโอรสองค์โตขึ้นครองราชย์ แล้วทรงตั้งพระทัยมั่นเพื่อบำเพ็ญตบะ จึงเสด็จเข้าป่าไป
3.195.44
अथ कदाचिच्छलो मृगयामचरत् ।
मृगं चासाद्य रथेनान्वधावत् ॥ ३.१९५.४४ ॥
ต่อมาวันหนึ่ง ศละเสด็จไปล่าสัตว์ เมื่อพบกวาง ก็ขับรถไล่ตามไป
3.195.45
सूतं चोवाच ।
शीघ्रं मां वहस्वेति ॥ ३.१९५.४५ ॥
และตรัสแก่สารถีว่า จงขับรถพาข้าพเจ้าไปโดยเร็ว
3.195.46
स तथोक्तः सूतो राजानमब्रवीत् ।
मा क्रियतामनुबन्धः
नैष शक्यस्त्वया मृगो ग्रहीतुं यद्यपि ते रथे युक्तौ वाम्यौ स्यातामिति ॥ ३.१९५.४६ ॥
สารถีผู้ได้รับคำสั่งเช่นนั้น จึงกราบทูลพระราชาว่า อย่าไล่ตามเลย กวางนี้พระองค์จับไม่ได้ แม้รถของพระองค์จะเทียมด้วยม้าที่วิ่งเร็วก็ตาม
3.195.47
ततोऽब्रवीद्राजा सूतम् ।
आचक्ष्व मे वाम्यौ
हन्मि वा त्वामिति ॥ ३.१९५.४७ ॥
ลำดับนั้น พระราชาตรัสแก่สารถีว่า จงบอกข้าพเจ้าถึงม้าสองตัวอันน่าอัศจรรย์นั้น มิฉะนั้นข้าพเจ้าจะฆ่าเจ้า
3.195.48
स एवमुक्तो राजभयभीतो वामदेवशापभीतश्च सन्नाचख्यौ राज्ञे ।
वामदेवस्याश्वौ वाम्यौ मनोजवाविति ॥ ३.१९५.४८ ॥
สารถีถูกตรัสเช่นนั้น ก็หวาดกลัวทั้งพระราชอาญาและคำสาปของวามเทวะ จึงทูลพระราชาว่า ม้าอันน่าอัศจรรย์ของวามเทวะคือม้าสองตัวนี้ เร็วดั่งความคิด
3.195.49
अथैनमेवं ब्रुवाणमब्रवीद्राजा ।
वामदेवाश्रमं याहीति ॥ ३.१९५.४९ ॥
ลำดับนั้น ขณะที่สารถีกำลังกล่าวอยู่เช่นนั้น พระราชาตรัสว่า จงไปยังอาศรมของวามเทวะเถิด
3.195.50
स गत्वा वामदेवाश्रमं तमृषिमब्रवीत् ।
भगवन्मृगो मया विद्धः पलायते
तं सम्भावयेयम् ।
अर्हसि मे वाम्यौ दातुमिति ॥ ३.१९५.५० ॥
ศละเสด็จไปยังอาศรมของวามเทวะ แล้วตรัสต่อฤๅษีนั้นว่า ข้าแต่พระคุรุ กวางที่ข้าพเจ้ายิงแล้วกำลังหนีไป ข้าพเจ้าปรารถนาจะจับมัน ขอพระองค์โปรดประทานม้าอันน่าอัศจรรย์นั้นแก่ข้าพเจ้า
3.195.51
तमब्रवीदृषिः ।
ददानि ते वाम्यौ
कृतकार्येण भवता ममैव निर्यात्यौ क्षिप्रमिति ॥ ३.१९५.५१ ॥
ฤๅษีตรัสตอบเขาว่า เราให้ม้าอันน่าอัศจรรย์นั้นแก่ท่าน เมื่อท่านทำกิจสำเร็จแล้ว ต้องรีบนำกลับมาคืนแก่เราโดยเร็ว
3.195.52
स च तावश्वौ प्रतिगृह्यानुज्ञाप्य चर्षिं प्रायाद्वाम्यसंयुक्तेन रथेन मृगं प्रति ।
गच्छंश्चाब्रवीत्सूतम्
अश्वरत्नाविमावयोग्यौ ब्राह्मणानाम् ।
नैतौ प्रतिदेयौ वामदेवायेति ॥ ३.१९५.५२ ॥
ศละรับม้าสองตัวนั้น ลาฤๅษีแล้วขับรถที่เทียมด้วยม้าอันน่าอัศจรรย์มุ่งไปยังกวาง ระหว่างทางตรัสแก่สารถีว่า ม้าคู่นี้เป็นอัญมณีแห่งม้า ไม่เหมาะแก่พราหมณ์ จะไม่คืนให้แก่วามเทวะเด็ดขาด
3.195.53
एवमुक्त्वा मृगमवाप्य स्वनगरमेत्याश्वावन्तःपुरेऽस्थापयत् ॥ ३.१९५.५३ ॥
ตรัสดังนั้นแล้ว ทรงได้กวางมาแล้วเสด็จกลับถึงพระนคร ให้นำม้าสองตัวนั้นเข้าไปไว้ในภายในวัง
3.195.54
अथर्षिश्चिन्तयामास ।
तरुणो राजपुत्रः कल्याणं पत्रमासाद्य रमते
न मे प्रतिनिर्यातयति ।
अहो कष्टमिति ॥ ३.१९५.५४ ॥
ลำดับนั้น ฤๅษีคิดว่า เจ้าชายหนุ่มได้ผู้รับที่ควรแล้ว จึงเพลิดเพลินอยู่กับม้านั้น แต่ไม่ยอมนำม้ากลับคืนให้แก่เรา อนิจจา ช่างลำบากนัก
3.195.55
मनसा निश्चित्य मासि पूर्णे शिष्यमब्रवीत् ।
गच्छात्रेय
राजानं ब्रूहि ।
यदि पर्याप्तं निर्यातयोपाध्यायवाम्याविति ॥ ३.१९५.५५ ॥
เมื่อตั้งใจไว้ในใจแล้ว เมื่อครบหนึ่งเดือน ฤๅษีจึงตรัสแก่ศิษย์ว่า ไปเถิดอาเตรยะ จงบอกพระราชาว่า ถ้าเพียงพอแล้ว ก็จงคืนม้าสองตัวของอาจารย์มาเถิด
3.195.56
स गत्वैवं तं राजानमब्रवीत् ॥ ३.१९५.५६ ॥
ศิษย์ไปแล้วจึงกล่าวกับพระราชาเช่นนั้น
3.195.57
तं राजा प्रत्युवाच ।
राज्ञामेतद्वाहनम्
अनर्हा ब्राह्मणा रत्नानामेवंविधानाम् ।
किं च ब्राह्मणानामश्वैः कार्यम्
साधु प्रतिगम्यतामिति ॥ ३.१९५.५७ ॥
พระราชาตรัสตอบเขาว่า ม้านี้เป็นพาหนะของกษัตริย์ พราหมณ์ไม่คู่ควรกับอัญมณีเช่นนี้ อีกประการหนึ่ง พราหมณ์จะใช้ม้าไปทำอะไร เอาเถิด จงให้เขานำกลับไปเถิด
3.195.58
स गत्वैवमुपाध्यायायाचष्ट ॥ ३.१९५.५८ ॥
ศิษย์ไปแล้วจึงรายงานต่ออาจารย์ดังนี้
3.195.59
तच्छ्रुत्वा वचनमप्रियं वामदेवः क्रोधपरीतात्मा स्वयमेव राजानमभिगम्याश्वार्थमभ्यचोदयत् ।
न चादाद्राजा ॥ ३.१९५.५९ ॥
วามเทวะได้ฟังถ้อยคำที่ไม่น่าพอใจนั้น จิตใจถูกความโกรธครอบงำ จึงเสด็จไปหาพระราชาด้วยพระองค์เอง ทรงทวงม้าคืน แต่พระราชาไม่ยอมรับคืน
3.195.60
प्रयच्छ वाम्यौ मम पार्थिव त्वं कृतं हि ते कार्यमन्यैरशक्यम् ।
मा त्वा वधीद्वरुणो घोरपाशै र्ब्रह्मक्षत्रस्यान्तरे वर्तमानः ॥ ३.१९५.६० ॥
ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์โปรดประทานม้าสองตัวนั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด หน้าที่ของพระองค์ซึ่งคนอื่นทำไม่ได้นั้น พระองค์ได้ทำสำเร็จแล้ว ขอให้วรุณอย่าได้ฆ่าพระองค์ด้วยบ่วงอันน่ากลัวของเขา เพราะพระองค์ยืนอยู่ระหว่างพราหมณ์กับกษัตริย์
3.195.61
राजोवाच ।
अनड्वाहौ सुव्रतौ साधु दान्ता वेतद्विप्राणां वाहनं वामदेव ।
ताभ्यां याहि त्वं यत्र कामो महर्षे छन्दांसि वै त्वादृशं संवहन्ति ॥ ३.१९५.६१ ॥
พระราชาตรัสว่า ข้าแต่วามเทวะ ม้าลากเทียมคู่นี้เป็นผู้มีศีลดี ฝึกมาอย่างดี และเป็นพาหนะของพราหมณ์ ท่านจงขึ้นไปกับม้าเหล่านั้นไปยังที่ที่ท่านปรารถนา ข้าแต่มหาฤๅษี เพราะบทสวดพระเวทย่อมนำผู้เช่นท่านไปเอง
3.195.62
छन्दांसि वै मादृशं संवहन्ति लोकेऽमुष्मिन्पार्थिव यानि सन्ति ।
अस्मिंस्तु लोके मम यानमेत दस्मद्विधानामपरेषां च राजन् ॥ ३.१९५.६२ ॥
ข้าแต่พระราชา ในโลกนั้นบทสวดพระเวทย่อมนำเฉพาะผู้เช่นข้าพเจ้า แต่ในโลกนี้ ข้าแต่พระราชา นี่คือพาหนะของคนเช่นเรา และของผู้อื่นด้วย
3.195.63
राजोवाच ।
चत्वारो वा गर्दभास्त्वां वहन्तु श्रेष्ठाश्वतर्यो हरयो वा तुरङ्गाः ।
तैस्त्वं याहि क्षत्रियस्यैष वाहो मम वाम्यौ न तवैतौ हि विद्धि ॥ ३.१९५.६३ ॥
พระราชาตรัสว่า ให้ลาสี่ตัวหรือลาพันธุ์ดีเป็นพาหนะนำท่านไปเถิด หรือจะเป็นม้าพันธุ์ดีสีทองแดงก็ได้ ท่านจงไปกับพาหนะเหล่านั้น นี่เป็นพาหนะของกษัตริย์ สองตัวนี้เป็นม้าเทียมรถของข้าพเจ้า มิใช่ของท่าน จงรู้ไว้เถิด
3.195.64
घोरं व्रतं ब्राह्मणस्यैतदाहु रेतद्राजन्यदिहाजीवमानः ।
अयस्मया घोररूपा महान्तो वहन्तु त्वां शितशूलाश्चतुर्धा ॥ ३.१९५.६४ ॥
กล่าวกันว่านี่เป็นวัตรอันร้ายแรงของพราหมณ์ และของกษัตริย์ผู้ดำรงชีวิตด้วยวัตรนี้ในโลกนี้ ขอให้พาหนะอันยิ่งใหญ่ น่าสะพรึงกลัว ทำด้วยเหล็ก มีหอกคมสี่ชนิด จงนำท่านไป
3.195.65
राजोवाच ।
ये त्वा विदुर्ब्राह्मणं वामदेव वाचा हन्तुं मनसा कर्मणा वा ।
ते त्वां सशिष्यमिह पातयन्तु मद्वाक्यनुन्नाः शितशूलासिहस्ताः ॥ ३.१९५.६५ ॥
พระราชาตรัสว่า ข้าแต่วามเทวะ ผู้ใดรู้ว่าท่านเป็นพราหมณ์แต่ยังปรารถนาจะฆ่าท่านด้วยวาจา ใจ หรือการกระทำ ขอให้พวกเขาพาท่านพร้อมศิษย์ของท่านลงมาที่นี่ โดยถูกคำของข้าพเจ้ากระตุ้น มือถือหอกคมและดาบเถิด
3.195.66
नानुयोगा ब्राह्मणानां भवन्ति वाचा राजन्मनसा कर्मणा वा ।
यस्त्वेवं ब्रह्म तपसान्वेति विद्वां स्तेन श्रेष्ठो भवति हि जीवमानः ॥ ३.१९५.६६ ॥
ข้าแต่พระราชา พราหมณ์ทั้งหลายย่อมไม่ถูกกล่าวโทษด้วยวาจา ใจ หรือการกระทำ ผู้มีปัญญาคนใดที่บรรลุพระเวทด้วยตบะเช่นนี้ ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ด้วยเหตุนั้น
3.195.67
एवमुक्ते वामदेवेन राज न्समुत्तस्थू राक्षसा घोररूपाः ।
तैः शूलहस्तैर्वध्यमानः स राजा प्रोवाचेदं वाक्यमुच्चैस्तदानीम् ॥ ३.१९५.६७ ॥
เมื่อวามเทวะกล่าวดังนี้ ข้าแต่พระราชา รากษสรูปร่างน่ากลัวก็ลุกขึ้น พระราชาถูกพวกมันซึ่งถือหอกในมือทำร้าย จึงตรัสคำเหล่านี้ออกมาดังๆ ในขณะนั้น
3.195.68
इक्ष्वाकवो यदि ब्रह्मन्दलो वा विधेया मे यदि वान्ये विशोऽपि ।
नोत्स्रक्ष्येऽहं वामदेवस्य वाम्यौ नैवंविधा धर्मशीला भवन्ति ॥ ३.१९५.६८ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ แม้เชื้อวงศ์อิกษวากุทั้งหลาย หรือกองทัพ หรือประชาชนอื่นจะอยู่ในอำนาจของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็จะไม่ยอมสละโคสองตัวของวามเทวะ คนเช่นนี้หาใช่ผู้มีศีลธรรมในการประพฤติไม่
3.195.69
एवं ब्रुवन्नेव स यातुधानै र्हतो जगामाशु महीं क्षितीशः ।
ततो विदित्वा नृपतिं निपातित मिक्ष्वाकवो वै दलमभ्यषिञ्चन् ॥ ३.१९५.६९ ॥
ขณะที่พระองค์ตรัสเช่นนั้น พระราชาผู้เป็นจอมปฐพีก็ถูกพวกยาตุธานสังหารและล้มลงสู่พื้นดินอย่างรวดเร็ว จากนั้นเชื้อวงศ์อิกษวากุเมื่อทราบว่าพระราชาล้มลงแล้ว ก็ได้อภิเษกกองทัพขึ้น
3.195.70
राज्ये तदा तत्र गत्वा स विप्रः प्रोवाचेदं वचनं वामदेवः ।
दलं राजानं ब्राह्मणानां हि देय मेवं राजन्सर्वधर्मेषु दृष्टम् ॥ ३.१९५.७० ॥
ครั้งนั้น พราหมณ์วามเทวะเสด็จไปยังแคว้นนั้นและกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ว่า ข้าแต่พระราชา กองทัพและพระราชาเองควรถวายแด่พราหมณ์ ศีลธรรมทั้งปวงย่อมเห็นว่าเป็นเช่นนี้
3.195.71
बिभेषि चेत्त्वमधर्मान्नरेन्द्र प्रयच्छ मे शीघ्रमेवाद्य वाम्यौ ।
एतच्छ्रुत्वा वामदेवस्य वाक्यं स पार्थिवः सूतमुवाच रोषात् ॥ ३.१९५.७१ ॥
ข้าแต่จอมนรชน หากท่านกลัวอธรรม จงถวายโคสองตัวนั้นแก่ข้าพเจ้าโดยเร็วในวันนี้ เมื่อพระราชาได้ฟังถ้อยคำของวามเทวะ ก็ตรัสด้วยความโกรธแก่สารถีว่า
3.195.72
एकं हि मे सायकं चित्ररूपं दिग्धं विषेणाहर सङ्गृहीतम् ।
येन विद्धो वामदेवः शयीत संदश्यमानः श्वभिरार्तरूपः ॥ ३.१९५.७२ ॥
จงนำลูกศรมีลวดลายเพียงดอกเดียวที่ทาด้วยยาพิษซึ่งข้าพเจ้าเก็บไว้มาให้ข้าพเจ้า เพื่อให้วามเทวะถูกลูกศรนั้นแทงแล้วนอนลงในสภาพอันน่าสงสาร ถูกสุนัขกัดอยู่
3.195.73
जानामि पुत्रं दशवर्षं तवाहं जातं महिष्यां श्येनजितं नरेन्द्र ।
तं जहि त्वं मद्वचनात्प्रणुन्न स्तूर्णं प्रियं सायकैर्घोररूपैः ॥ ३.१९५.७३ ॥
ข้าแต่จอมนรชน ข้าพเจ้ารู้ว่าพระโอรสของท่านชื่อศยโนจิตอายุสิบปี ประสูติจากพระมเหสีเอก จงยิงผู้เป็นที่รักนั้นด้วยลูกศรอันน่าสะพรึงกลัว เพราะถ้อยคำของข้าพเจ้าเป็นแรงกระตุ้นอยู่
3.195.74
एवमुक्तो वामदेवेन राज न्नन्तःपुरे राजपुत्रं जघान ।
स सायकस्तिग्मतेजा विसृष्टः श्रुत्वा दलस्तच्च वाक्यं बभाषे ॥ ३.१९५.७४ ॥
เมื่อวามเทวะตรัสดังนี้ ข้าแต่พระราชา พระองค์จึงฆ่าพระราชโอรสในพระราชวังชั้นใน ลูกศรอันมีความร้อนแรงนั้นถูกปล่อยไป และทาลาเมื่อได้ยินถ้อยคำนั้นก็กล่าวขึ้น
3.195.75
इक्ष्वाकवो हन्त चरामि वः प्रियं निहन्मीमं विप्रमद्य प्रमथ्य ।
आनीयतामपरस्तिग्मतेजाः पश्यध्वं मे वीर्यमद्य क्षितीशाः ॥ ३.१९५.७५ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อวงศ์อิกษวากุ เอาเถิด ข้าพเจ้าจะทำสิ่งที่เป็นที่ชอบใจท่าน จะบดขยี้และสังหารพราหมณ์นี้ในวันนี้ จงให้ลูกศรอีกดอกที่มีความร้อนแรงนำมา ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดินทั้งหลาย จงดูกำลังของข้าพเจ้าในวันนี้
3.195.76
यं त्वमेनं सायकं घोररूपं विषेण दिग्धं मम संदधासि ।
न त्वमेनं शरवर्यं विमोक्तुं सन्धातुं वा शक्ष्यसि मानवेन्द्र ॥ ३.१९५.७६ ॥
ลูกศรน่าสะพรึงกลัวที่ทาด้วยยาพิษซึ่งท่านกำลังขึ้นสายเล็งมาที่ข้าพเจ้านี้ ข้าแต่จอมนรชน ท่านจะไม่สามารถปล่อยหรือขึ้นสายใหม่ได้ ลูกศรอันประเสริฐที่สุดนี้
3.195.77
राजोवाच ।
इक्ष्वाकवः पश्यत मां गृहीतं न वै शक्नोम्येष शरं विमोक्तुम् ।
न चास्य कर्तुं नाशमभ्युत्सहामि आयुष्मान्वै जीवतु वामदेवः ॥ ३.१९५.७७ ॥
พระราชาตรัสว่า ผู้สืบเชื้อวงศ์อิกษวากุทั้งหลาย จงดูเถิด ข้าพเจ้าถูกจับไว้แล้ว ข้าพเจ้าไม่อาจปล่อยลูกศรนี้ได้ และข้าพเจ้าก็ไม่กล้าทำลายมัน ขอให้วามเทวะผู้มีอายุยืนจงมีชีวิตอยู่เถิด
3.195.79
संस्पृशैनां महिषीं सायकेन ततस्तस्मादेनसो मोक्ष्यसे त्वम् ।
मार्कण्डेय उवाच
ततस्तथा कृतवान्पार्थिवस्तु ततो मुनिं राजपुत्री बभाषे ।
यथा युक्तं वामदेवाहमेनं दिने दिने संविशन्ती व्यशंसम् ॥ ३.१९५.७९ ॥
จงแตะต้องพระมเหสีเอกนี้ด้วยลูกศร แล้วท่านจะพ้นจากบาปนี้ มารกัณเฑยะกล่าวว่า พระราชาก็ทรงกระทำเช่นนั้น จากนั้นพระราชธิดาจึงตรัสกับฤๅษีว่า ข้าแต่วามเทวะ ตามที่สมควร ทุกวันที่ข้าพเจ้าเข้าเฝ้าพระองค์ ข้าพเจ้าได้กราบทูลเรื่องนี้แก่ท่าน
3.195.80
त्वया त्रातं राजकुलं शुभेक्षणे वरं वृणीष्वाप्रतिमं ददानि ते ।
प्रशाधीमं स्वजनं राजपुत्रि इक्ष्वाकुराज्यं सुमहच्चाप्यनिन्द्ये ॥ ३.१९५.८० ॥
ข้าแต่ผู้มีดวงตางดงาม เจ้าได้ปกป้องวงศ์กษัตริย์ไว้ จงเลือกพรอันไม่มีผู้ใดเปรียบได้ แล้วข้าจะประทานให้เจ้า ข้าแต่ราชธิดาผู้ไร้ตำหนิ จงปกครองประชาชนของเจ้าและอาณาจักรอิกษวากุอันยิ่งใหญ่นี้เถิด
3.195.81
राजपुत्र्युवाच ।
वरं वृणे भगवन्नेकमेव विमुच्यतां किल्बिषादद्य भर्ता ।
शिवेन चाध्याहि सपुत्रबान्धवं वरो वृतो ह्येष मया द्विजाग्र्य ॥ ३.१९५.८१ ॥
พระราชธิดากล่าวว่า ข้าแต่ท่านผู้เป็นภควัน ข้าพเจ้าขอพรเพียงประการเดียว ขอให้สามีของข้าพเจ้าพ้นจากบาปนี้ในวันนี้ และให้เขามีชีวิตอยู่อย่างเป็นมงคลพร้อมบุตรและญาติ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในทวิชาติ นี่คือพรที่ข้าพเจ้าเลือกแล้ว