महाभारत · अध्याय 3.195
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.195.1
भूय एव ब्राह्मणमहाभाग्यं वक्तुमर्हसीत्यब्रवीत्पाण्डवेयो मार्कण्डेयम् ॥ ३.१९५.१ ॥
पांडवपुत्र (युधिष्ठिर) मार्कंडेयांना म्हणाला: "ब्राह्मणांच्या महान भाग्याविषयी तुम्ही पुन्हा सांगण्यास योग्य आहात."
3.195.2
अथाचष्ट मार्कण्डेयः ॥ ३.१९५.२ ॥
नंतर मार्कंडेयांनी (कथा) सांगितली.
3.195.3
अयोध्यायामिक्ष्वाकुकुलोत्पन्नः पार्थिवः परिक्षिन्नाम मृगयामगमत् ॥ ३.१९५.३ ॥
अयोध्येत इक्ष्वाकु-कुलात जन्मलेला परिक्षित नावाचा राजा शिकारीसाठी गेला.
3.195.4
तमेकाश्वेन मृगमनुसरन्तं मृगो दूरमपाहरत् ॥ ३.१९५.४ ॥
एकाच घोड्यावरून हरणाचा पाठलाग करणाऱ्या त्याला ते हरीण दूर घेऊन गेले.
3.195.5
अथाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतश्च कस्मिंश्चिदुद्देशे नीलं वनषण्डमपश्यत् ।
तच्च विवेश ॥ ३.१९५.५ ॥
नंतर वाटेत श्रमलेला, भूक-तहानेने पीडित झालेला तो एका ठिकाणी निळ्या वनराजीला पाहून त्यात शिरला.
3.195.6
ततस्तस्य वनषण्डस्य मध्येऽतीव रमणीयं सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत ॥ ३.१९५.६ ॥
त्या वनराजीच्या मध्यभागी अतिशय रमणीय असे सरोवर पाहून तो घोड्यासह त्यात उतरला.
3.195.7
अथाश्वस्तः स बिसमृणालमश्वस्याग्रे निक्षिप्य पुष्करिणीतीरे समाविशत् ॥ ३.१९५.७ ॥
नंतर विश्रांती घेतलेल्या त्याने घोड्यापुढे कमळाचे देठ व मृणाल ठेवले आणि सरोवराच्या काठावर बसला.
3.195.8
ततः शयानो मधुरं गीतशब्दमशृणोत् ॥ ३.१९५.८ ॥
नंतर पडलेला असताना त्याने मधुर गीताचा आवाज ऐकला.
3.195.9
स श्रुत्वाचिन्तयत् ।
नेह मनुष्यगतिं पश्यामि
कस्य खल्वयं गीतशब्द इति ॥ ३.१९५.९ ॥
ते ऐकून तो विचार करू लागला, "येथे मनुष्यांचा वावर दिसत नाही; हा गीताचा आवाज कोणाचा?"
3.195.10
अथापश्यत्कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाण्यवचिन्वतीं गायन्तीं च ॥ ३.१९५.१० ॥
तेव्हा त्याला अत्यंत रूपवान व पाहण्यासारखी एक कन्या दिसली; ती फुले वेचत होती आणि गात होती.
3.195.11
अथ सा राज्ञः समीपे पर्यक्रामत् ॥ ३.१९५.११ ॥
नंतर ती राजाजवळ फिरू लागली.
3.195.12
तामब्रवीद्राजा ।
कस्यासि सुभगे त्वमिति ॥ ३.१९५.१२ ॥
राजा तिला म्हणाला, "हे सुभगे, तू कोणाची आहेस?"
3.195.13
सा प्रत्युवाच ।
कन्यास्मीति ॥ ३.१९५.१३ ॥
ती उत्तरली, "मी कन्या आहे."
3.195.14
तां राजोवाच ।
अर्थी त्वयाहमिति ॥ ३.१९५.१४ ॥
राजा तिला म्हणाला, "मी तुझी इच्छा करतो."
3.195.15
अथोवाच कन्या ।
समयेनाहं शक्या त्वया लब्धुम्
नान्यथेति ॥ ३.१९५.१५ ॥
मग ती कन्या म्हणाली, "एका अटीवरच तू मला मिळवू शकशील, अन्यथा नाही."
3.195.16
तां राजा समयमपृच्छत् ॥ ३.१९५.१६ ॥
राजाने तिला त्या अटीविषयी विचारले.
3.195.17
ततः कन्येदमुवाच ।
उदकं मे न दर्शयितव्यमिति ॥ ३.१९५.१७ ॥
मग ती कन्या म्हणाली, "मला पाणी दाखवू नये."
3.195.18
स राजा बाढमित्युक्त्वा तां समागम्य तया सहास्ते ॥ ३.१९५.१८ ॥
तो राजा "ठीक आहे" म्हणून तिच्याशी समागम करून तिच्यासह राहिला.
3.195.19
तत्रैवासीने राजनि सेनान्वगच्छत् ।
पदेनानुपदं दृष्ट्वा राजानं परिवार्यातिष्ठत् ॥ ३.१९५.१९ ॥
राजा तेथेच बसलेला असताना सेना पायी पावलोपावली मागे आली; राजाला पाहून तिने त्याला वेढा देऊन उभे राहिले.
3.195.20
पर्याश्वस्तश्च राजा तयैव सह शिबिकया प्रायादविघाटितया ।
स्वनगरमनुप्राप्य रहसि तया सह रमन्नास्ते
नान्यत्किञ्चनापश्यत् ॥ ३.१९५.२० ॥
सांत्वन मिळालेला राजा तिच्यासह बंद न झालेल्या पालखीतून आपल्या नगराकडे गेला; नगरात पोहोचून एकांतात तिच्यासह रमत राहिला; दुसरे काहीही त्याला दिसले नाही.
3.195.21
अथ प्रधानामात्यस्तस्याभ्याशचराः स्त्रियोऽपृच्छत् ।
किमत्र प्रयोजनं वर्तत इति ॥ ३.१९५.२१ ॥
मग प्रधान अमात्याने त्याच्या जवळ असलेल्या स्त्रियांना विचारले, "येथे काय प्रयोजन आहे?"
3.195.22
अथाब्रुवंस्ताः स्त्रियः ।
अपूर्वमिव पश्याम उदकं नात्र नीयतेति ॥ ३.१९५.२२ ॥
तेव्हा त्या स्त्रिया म्हणाल्या, "जणू अपूर्व काही पाहत आहोत — येथे पाणी आणले जात नाही."
3.195.23
अथामात्योऽनुदकं वनं कारयित्वोदारवृक्षं बहुमूलपुष्पफलं रहस्युपगम्य राजानमब्रवीत् ।
वनमिदमुदारमनुदकम्
साध्वत्र रम्यतामिति ॥ ३.१९५.२३ ॥
मग अमात्याने पाणी नसलेले एक वन तयार करवून, उत्तम वृक्ष आणि भरपूर मुळे-फुले-फळे असलेल्या त्या वनात एकांतात जाऊन राजाला म्हटले, "हे वन उत्तम आहे, पण पाणी नसलेले आहे; येथे सुखाने रमावे."
3.195.24
स तस्य वचनात्तयैव सह देव्या तद्वनं प्राविशत् ।
स कदाचित्तस्मिन्वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत्
अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तोऽतिमात्रमतिमुक्तागारमपश्यत् ॥ ३.१९५.२४ ॥
त्याच्या सांगण्यावरून तो राणीसह त्या वनात शिरला. एकदा त्या रमणीय वनात तिच्यासह विहार करीत असताना, भूक-तहानेने पीडित व थकलेल्या त्याने एक अतिशय उघडे घर पाहिले.
3.195.25
तत्प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीमपश्यत् ॥ ३.१९५.२५ ॥
नंतर राजाने प्रियेसह प्रवेश करून सुबक दगडी तळ असलेली, निर्मळ पाण्याने भरलेली एक बारव पाहिली.
3.195.26
दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत् ॥ ३.१९५.२६ ॥
ते पाहून तो राणीसह त्याच्याच काठावर उभा राहिला.
3.195.27
अथ तां देवीं स राजाब्रवीत् ।
साध्ववतर वापीसलिलमिति ॥ ३.१९५.२७ ॥
नंतर राजा त्या राणीस म्हणाला, "चांगले, या बारवेच्या पाण्यात उतर."
3.195.28
सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत् ।
न पुनरुदमज्जत् ॥ ३.१९५.२८ ॥
तिने त्याचे वचन ऐकून बारवेत उतरून बुडी मारली; पुन्हा ती वर आली नाही.
3.195.29
तां मृगयमाणो राजा नापश्यत् ॥ ३.१९५.२९ ॥
तिचा शोध घेणाऱ्या राजाला ती दिसली नाही.
3.195.30
वापीमपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयामास ।
सर्वमण्डूकवधः क्रियतामिति
यो मयार्थी स मृतकैर्मण्डूकैरुपायनैर्मामुपतिष्ठेदिति ॥ ३.१९५.३० ॥
बारव रिकामी करवून, बिळाच्या तोंडाशी एक बेडूक पाहून तो रागावला आणि आज्ञा केली, "सर्व बेडकांचा वध करा; माझ्याकडून काही इच्छिणाऱ्याने मेलेल्या बेडकांची भेट घेऊन माझ्याकडे यावे."
3.195.31
अथ मण्डूकवधे घोरे क्रियमाणे दिक्षु सर्वासु मण्डूकान्भयमाविशत् ।
ते भीता मण्डूकराज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयन् ॥ ३.१९५.३१ ॥
तेव्हा त्या भयंकर बेडूकवधाच्या वेळी सर्व दिशांना बेडकांमध्ये भय पसरले. घाबरलेल्या बेडकांनी बेडकांच्या राजाला जे घडले ते सांगितले.
3.195.32
ततो मण्डूकराट्तापसवेषधारी राजानमभ्यगच्छत् ॥ ३.१९५.३२ ॥
नंतर बेडकांचा राजा तपस्व्याचा वेष धारण करून त्या राजाजवळ आला.
3.195.33
उपेत्य चैनमुवाच ।
मा राजन्क्रोधवशं गमः
प्रसादं कुरु ।
नार्हसि मण्डूकानामनपराधिनां वधं कर्तुमिति ॥ ३.१९५.३३ ॥
त्याच्याजवळ येऊन तो म्हणाला, "हे राजा, क्रोधाच्या वशी जाऊ नकोस; कृपा कर. निरपराध बेडकांचा वध करणे तुला योग्य नाही."
3.195.34
श्लोकौ चात्र भवतः ।
मा मण्डूकाञ्जिघांस त्वं कोपं सन्धारयाच्युत ।
प्रक्षीयते धनोद्रेको जनानामविजानताम् ॥ ३.१९५.३४ ॥
येथे दोन श्लोकही आहेत: "हे अच्युता, बेडकांना मारण्याची इच्छा करू नकोस; आपला क्रोध आवर. न समजणाऱ्या लोकांच्या धनाधिक्याचा क्षय होतो."
3.195.35
प्रतिजानीहि नैतांस्त्वं प्राप्य क्रोधं विमोक्ष्यसे ।
अलं कृत्वा तवाधर्मं मण्डूकैः किं हतैर्हि ते ॥ ३.१९५.३५ ॥
"यांना मारणार नाही अशी प्रतिज्ञा कर; क्रोधाच्या आहारी जाऊन नंतर तू तो सोडशील. तुझा अधर्म पुरे झाला; मारलेल्या बेडकांनी तुला काय लाभ?"
3.195.36
तमेवंवादिनमिष्टजनशोकपरीतात्मा राजा प्रोवाच ।
न हि क्षम्यते तन्मया
हनिष्याम्येतान् ।
एतैर्दुरात्मभिः प्रिया मे भक्षिता
सर्वथैव मे वध्या मण्डूकाः ।
नार्हसि विद्वन्मामुपरोद्धुमिति ॥ ३.१९५.३६ ॥
असे बोलणाऱ्याला, प्रियजनांच्या शोकाने मन व्यथित झालेला राजा म्हणाला: "हे माझ्याकडून क्षमा होणार नाही. मी यांना ठार मारीन. या दुरात्म्यांनी माझी प्रिय कन्या खाऊन टाकली आहे; हे बेडूक सर्वथा माझ्याकडून वध्य आहेत. हे विद्वान, मला अडवण्याचा प्रयत्न करू नका."
3.195.37
स तद्वाक्यमुपलभ्य व्यथितेन्द्रियमनाः प्रोवाच ।
प्रसीद राजन्
अहमायुर्नाम मण्डूकराजः ।
मम सा दुहिता सुशोभना नाम
तस्या दौःशील्यमेतत् ।
बहवो हि राजानस्तया विप्रलब्धपूर्वा इति ॥ ३.१९५.३७ ॥
ते वचन ऐकून, इंद्रिये व मन व्यथित झालेला तो म्हणाला: "हे राजा, प्रसन्न व्हा! मी आयु नावाचा बेडकांचा राजा आहे. माझी ती कन्या सुशोभना नावाची आहे. हा तिचा दुष्टपणा आहे; तिने यापूर्वीही अनेक राजांना फसवले आहे."
3.195.38
तमब्रवीद्राजा ।
तयास्म्यर्थी
सा मे दीयतामिति ॥ ३.१९५.३८ ॥
राजा त्याला म्हणाला: "मी तिचा इच्छुक आहे. ती मला द्यावी."
3.195.39
अथैनां राज्ञे पितादात् ।
अब्रवीच्चैनाम्
एनं राजानं शुश्रूषस्वेति ॥ ३.१९५.३९ ॥
मग पित्याने तिला राजाला दिले; तिला म्हणाला: "या राजाची सेवा कर."
3.195.40
स उवाच दुहितरम् ।
यस्मात्त्वया राजानो विप्रलब्धास्तस्मादब्रह्मण्यानि तवापत्यानि भविष्यन्त्यनृतकत्वात्तवेति ॥ ३.१९५.४० ॥
तो आपल्या कन्येला म्हणाला: "तू राजांना फसवलेस म्हणून तुझी संतती ब्राह्मणांचा अनादर करणारी होईल, कारण तू असत्य आचरणारी आहेस."
3.195.41
स च राजा तामुपलभ्य तस्यां सुरतगुणनिबद्धहृदयो लोकत्रयैश्वर्यमिवोपलभ्य हर्षबाष्पकलया वाचा प्रणिपत्याभिपूज्य मण्डूकराजानमब्रवीत् ।
अनुगृहीतोऽस्मीति ॥ ३.१९५.४१ ॥
तो राजा तिला प्राप्त करून, सुरतगुणांनी बद्ध झालेल्या हृदयाने, जणू त्रैलोक्याचे ऐश्वर्य मिळाल्याप्रमाणे, हर्षाश्रूंनी दाटलेल्या वाणीने नमस्कार व सन्मान करून मंडूकराजाला म्हणाला, "मी कृतार्थ झालो."
3.195.42
स च मण्डूकराजो जामातरमनुज्ञाप्य यथागतमगच्छत् ॥ ३.१९५.४२ ॥
तो मंडूकराजा जावयाचा निरोप घेऊन, जसा आला होता तसाच परत गेला.
3.195.43
अथ कस्यचित्कालस्य तस्यां कुमारास्त्रयस्तस्य राज्ञः सम्बभूवुः शलो दलो बलश्चेति ।
ततस्तेषां ज्येष्ठं शलं समये पिता राज्येऽभिषिच्य तपसि धृतात्मा वनं जगाम ॥ ३.१९५.४३ ॥
नंतर काही काळाने तिच्या ठायी त्या राजाला तीन पुत्र झाले — शल, दल आणि बल. मग योग्य वेळी पित्याने ज्येष्ठ शलाचा राज्याभिषेक करून, तपश्चर्येत निश्चल मनाने वनात निघून गेला.
3.195.44
अथ कदाचिच्छलो मृगयामचरत् ।
मृगं चासाद्य रथेनान्वधावत् ॥ ३.१९५.४४ ॥
मग एकदा शल शिकारीसाठी गेला. एका हरणाजवळ पोहोचून रथातून त्याचा पाठलाग केला.
3.195.45
सूतं चोवाच ।
शीघ्रं मां वहस्वेति ॥ ३.१९५.४५ ॥
आणि सारथ्याला म्हणाला, "मला त्वरेने घेऊन चल."
3.195.46
स तथोक्तः सूतो राजानमब्रवीत् ।
मा क्रियतामनुबन्धः
नैष शक्यस्त्वया मृगो ग्रहीतुं यद्यपि ते रथे युक्तौ वाम्यौ स्यातामिति ॥ ३.१९५.४६ ॥
असे सांगितल्यावर सारथी राजाला म्हणाला, "पाठलाग करू नका. तुमच्या रथाला वेगवान घोडे जुंपलेले असले तरी हे हरण तुम्हाला पकडता येणार नाही."
3.195.47
ततोऽब्रवीद्राजा सूतम् ।
आचक्ष्व मे वाम्यौ
हन्मि वा त्वामिति ॥ ३.१९५.४७ ॥
तेव्हा राजा सारथ्याला म्हणाला — ते दोन वाम्य अश्व मला सांग, नाहीतर मी तुला ठार मारीन.
3.195.48
स एवमुक्तो राजभयभीतो वामदेवशापभीतश्च सन्नाचख्यौ राज्ञे ।
वामदेवस्याश्वौ वाम्यौ मनोजवाविति ॥ ३.१९५.४८ ॥
असे सांगितल्यावर, राजाच्या भयाने आणि वामदेवाच्या शापाच्या भयाने घाबरलेला तो सारथी राजाला म्हणाला — वामदेवाचे ते दोन अश्व वाम्य आहेत, मनासारख्या वेगाचे.
3.195.49
अथैनमेवं ब्रुवाणमब्रवीद्राजा ।
वामदेवाश्रमं याहीति ॥ ३.१९५.४९ ॥
तेव्हा असे बोलणाऱ्या त्याला राजा म्हणाला — वामदेवाच्या आश्रमाकडे जा.
3.195.50
स गत्वा वामदेवाश्रमं तमृषिमब्रवीत् ।
भगवन्मृगो मया विद्धः पलायते
तं सम्भावयेयम् ।
अर्हसि मे वाम्यौ दातुमिति ॥ ३.१९५.५० ॥
तो वामदेवाच्या आश्रमात जाऊन त्या ऋषीला म्हणाला — भगवन्, माझ्याकडून जखमी झालेला हरीण पळत आहे; मला त्याला पकडायचे आहे, म्हणून आपण मला ते वाम्य अश्व द्यावेत.
3.195.51
तमब्रवीदृषिः ।
ददानि ते वाम्यौ
कृतकार्येण भवता ममैव निर्यात्यौ क्षिप्रमिति ॥ ३.१९५.५१ ॥
ऋषी त्याला म्हणाला — मी तुला ते वाम्य अश्व देतो; तुझे काम झाल्यावर ते लवकर माझ्याकडेच परत करायचे.
3.195.52
स च तावश्वौ प्रतिगृह्यानुज्ञाप्य चर्षिं प्रायाद्वाम्यसंयुक्तेन रथेन मृगं प्रति ।
गच्छंश्चाब्रवीत्सूतम्
अश्वरत्नाविमावयोग्यौ ब्राह्मणानाम् ।
नैतौ प्रतिदेयौ वामदेवायेति ॥ ३.१९५.५२ ॥
त्याने ते दोन अश्व स्वीकारले, ऋषीची अनुमती घेतली आणि वाम्य अश्व जुंपलेल्या रथावर हरणाच्या दिशेने निघाला. जाताना सारथ्याला म्हणाला — हे दोन अश्वरत्न ब्राह्मणांना योग्य नाहीत; हे वामदेवाला परत द्यायचे नाहीत.
3.195.53
एवमुक्त्वा मृगमवाप्य स्वनगरमेत्याश्वावन्तःपुरेऽस्थापयत् ॥ ३.१९५.५३ ॥
असे बोलून, हरीण मिळवून, आपल्या नगरात परत येऊन त्याने ते दोन घोडे अंतःपुरात ठेववले.
3.195.54
अथर्षिश्चिन्तयामास ।
तरुणो राजपुत्रः कल्याणं पत्रमासाद्य रमते
न मे प्रतिनिर्यातयति ।
अहो कष्टमिति ॥ ३.१९५.५४ ॥
तेव्हा ऋषींनी विचार केला, 'हा तरुण राजपुत्र चांगले पात्र मिळवून आनंद घेत आहे, मला परत देत नाही. अरेरे, किती कष्ट!'
3.195.55
मनसा निश्चित्य मासि पूर्णे शिष्यमब्रवीत् ।
गच्छात्रेय
राजानं ब्रूहि ।
यदि पर्याप्तं निर्यातयोपाध्यायवाम्याविति ॥ ३.१९५.५५ ॥
मनात निश्चय करून, महिना पूर्ण झाल्यावर शिष्याला म्हणाले, 'हे आत्रेया, जा, राजाला सांग: पुरेसे असेल तर उपाध्यायाचे ते दोन घोडे परत कर.'
3.195.56
स गत्वैवं तं राजानमब्रवीत् ॥ ३.१९५.५६ ॥
तो जाऊन अशा प्रकारे त्या राजाला म्हणाला.
3.195.57
तं राजा प्रत्युवाच ।
राज्ञामेतद्वाहनम्
अनर्हा ब्राह्मणा रत्नानामेवंविधानाम् ।
किं च ब्राह्मणानामश्वैः कार्यम्
साधु प्रतिगम्यतामिति ॥ ३.१९५.५७ ॥
राजा त्याला म्हणाला, 'हे घोडे राजांचे वाहन आहेत. अशा रत्नांना ब्राह्मण योग्य नाहीत. आणि ब्राह्मणांना घोड्यांचे काय काम? बरं, परत जा.'
3.195.58
स गत्वैवमुपाध्यायायाचष्ट ॥ ३.१९५.५८ ॥
तो जाऊन अशा प्रकारे उपाध्यायाला कळवले.
3.195.59
तच्छ्रुत्वा वचनमप्रियं वामदेवः क्रोधपरीतात्मा स्वयमेव राजानमभिगम्याश्वार्थमभ्यचोदयत् ।
न चादाद्राजा ॥ ३.१९५.५९ ॥
ते अप्रिय वचन ऐकून क्रोधाने भरलेल्या मनाचा वामदेव स्वतः राजाजवळ जाऊन घोड्यांसाठी आग्रह करू लागला. पण राजाने ते घेतले नाहीत.
3.195.60
प्रयच्छ वाम्यौ मम पार्थिव त्वं कृतं हि ते कार्यमन्यैरशक्यम् ।
मा त्वा वधीद्वरुणो घोरपाशै र्ब्रह्मक्षत्रस्यान्तरे वर्तमानः ॥ ३.१९५.६० ॥
हे राजा, ते दोन घोडे मला दे; तुझे कर्तव्य, जे इतरांना अशक्य होते, ते पूर्ण झाले आहे. ब्राह्मण आणि क्षत्रिय यांच्यामध्ये उभा असलेल्या तुला वरुण भयंकर पाशांनी मारू नये.
3.195.61
राजोवाच ।
अनड्वाहौ सुव्रतौ साधु दान्ता वेतद्विप्राणां वाहनं वामदेव ।
ताभ्यां याहि त्वं यत्र कामो महर्षे छन्दांसि वै त्वादृशं संवहन्ति ॥ ३.१९५.६१ ॥
राजा म्हणाला: हे वामदेवा, हे दोन बैल (घोडे) सुव्रत आणि चांगले दमलेले आहेत; ही ब्राह्मणांची वाहने आहेत. हे महर्षे, त्यांच्यासोबत तुला हवे तिथे जा, कारण तुझ्यासारख्यांनाच वेद वाहून नेतात.
3.195.62
छन्दांसि वै मादृशं संवहन्ति लोकेऽमुष्मिन्पार्थिव यानि सन्ति ।
अस्मिंस्तु लोके मम यानमेत दस्मद्विधानामपरेषां च राजन् ॥ ३.१९५.६२ ॥
हे राजा, त्या लोकात जे आहेत त्यांना वेद माझ्यासारख्यांनाच वाहून नेतात; पण या लोकात हे माझे वाहन आहे, हे राजा, माझ्यासारख्या आणि इतरांचेही.
3.195.63
राजोवाच ।
चत्वारो वा गर्दभास्त्वां वहन्तु श्रेष्ठाश्वतर्यो हरयो वा तुरङ्गाः ।
तैस्त्वं याहि क्षत्रियस्यैष वाहो मम वाम्यौ न तवैतौ हि विद्धि ॥ ३.१९५.६३ ॥
राजा म्हणाला: चार गाढवे, किंवा उत्तम खेचर, किंवा तपकिरी घोडे, किंवा घोडे तुला वाहून नेवोत. त्यांच्यासोबत तू जा. हे क्षत्रियाचे वाहन आहे. हे दोन माझ्या रथाला जुंपलेले जोडे आहेत, तुझे नाहीत, हे जाण.
3.195.64
घोरं व्रतं ब्राह्मणस्यैतदाहु रेतद्राजन्यदिहाजीवमानः ।
अयस्मया घोररूपा महान्तो वहन्तु त्वां शितशूलाश्चतुर्धा ॥ ३.१९५.६४ ॥
हे ब्राह्मणाचे घोर व्रत म्हणतात, आणि येथे उपजीविका करणाऱ्या राजन्यासाठीही तेच. लोखंडाची, भयंकर रूपाची, मोठी, तीक्ष्ण शूळे असलेली चार प्रकारची (वाहने) तुला वाहून नेवोत.
3.195.65
राजोवाच ।
ये त्वा विदुर्ब्राह्मणं वामदेव वाचा हन्तुं मनसा कर्मणा वा ।
ते त्वां सशिष्यमिह पातयन्तु मद्वाक्यनुन्नाः शितशूलासिहस्ताः ॥ ३.१९५.६५ ॥
राजा म्हणाला: हे वामदेवा, तुला ब्राह्मण म्हणून जाणूनही जे वाणीने, मनाने किंवा कर्माने तुला मारू इच्छितात, त्यांनी तुझ्या शिष्यांसह येथे तुला पाडावे. माझ्या शब्दांनी प्रेरित होऊन, हातात तीक्ष्ण शूळ आणि तलवारी घेऊन.
3.195.66
नानुयोगा ब्राह्मणानां भवन्ति वाचा राजन्मनसा कर्मणा वा ।
यस्त्वेवं ब्रह्म तपसान्वेति विद्वां स्तेन श्रेष्ठो भवति हि जीवमानः ॥ ३.१९५.६६ ॥
हे राजा, ब्राह्मणांवर वाणीने, मनाने किंवा कर्माने कोणतेही आरोप होत नाहीत. असा जो विद्वान तपाने वेद मिळवतो, तो जिवंत असतानाच त्यामुळे श्रेष्ठ होतो.
3.195.67
एवमुक्ते वामदेवेन राज न्समुत्तस्थू राक्षसा घोररूपाः ।
तैः शूलहस्तैर्वध्यमानः स राजा प्रोवाचेदं वाक्यमुच्चैस्तदानीम् ॥ ३.१९५.६७ ॥
वामदेवांनी असे म्हटल्यावर, हे राजा, भयंकर रूपाचे राक्षस उठले. शूळ हाती घेतलेल्या त्यांच्याकडून मारले जात असताना तो राजा तेव्हा मोठ्याने हे वचन बोलला.
3.195.68
इक्ष्वाकवो यदि ब्रह्मन्दलो वा विधेया मे यदि वान्ये विशोऽपि ।
नोत्स्रक्ष्येऽहं वामदेवस्य वाम्यौ नैवंविधा धर्मशीला भवन्ति ॥ ३.१९५.६८ ॥
हे ब्राह्मणा, इक्ष्वाकू किंवा सैन्य माझ्या अधीन असले किंवा इतर वैश्यही असले तरी मी वामदेवाच्या दोन गायी सोडणार नाही; असे लोक धर्मशील नसतात.
3.195.69
एवं ब्रुवन्नेव स यातुधानै र्हतो जगामाशु महीं क्षितीशः ।
ततो विदित्वा नृपतिं निपातित मिक्ष्वाकवो वै दलमभ्यषिञ्चन् ॥ ३.१९५.६९ ॥
असे बोलत असतानाच तो राजा यातुधानांनी मारला गेला व लगेच पृथ्वीवर पडला. तेव्हा इक्ष्वाकूंनी राजा पडल्याचे जाणून त्या सैन्याला अभिषेक केला.
3.195.70
राज्ये तदा तत्र गत्वा स विप्रः प्रोवाचेदं वचनं वामदेवः ।
दलं राजानं ब्राह्मणानां हि देय मेवं राजन्सर्वधर्मेषु दृष्टम् ॥ ३.१९५.७० ॥
तेव्हा त्या राज्यात जाऊन, त्या विप्र वामदेवाने हे वचन सांगितले: हे राजा, सैन्य आणि राजा ब्राह्मणांना दिला गेला पाहिजे; सर्व धर्मांत असेच पाहिले गेले आहे.
3.195.71
बिभेषि चेत्त्वमधर्मान्नरेन्द्र प्रयच्छ मे शीघ्रमेवाद्य वाम्यौ ।
एतच्छ्रुत्वा वामदेवस्य वाक्यं स पार्थिवः सूतमुवाच रोषात् ॥ ३.१९५.७१ ॥
हे नरेंद्रा, जर तू अधर्माला भितोस तर आजच लवकर ती दोन गाई मला दे. वामदेवाचे हे वचन ऐकून तो राजा रागाने आपल्या सारथ्याला म्हणाला.
3.195.72
एकं हि मे सायकं चित्ररूपं दिग्धं विषेणाहर सङ्गृहीतम् ।
येन विद्धो वामदेवः शयीत संदश्यमानः श्वभिरार्तरूपः ॥ ३.१९५.७२ ॥
विषात बुडवलेला, विचित्र रूप असलेला एक बाण माझ्यासाठी आण; त्याने विद्ध झालेला वामदेव कुत्र्यांनी चावला जात दीन रूपात पडून राहील.
3.195.73
जानामि पुत्रं दशवर्षं तवाहं जातं महिष्यां श्येनजितं नरेन्द्र ।
तं जहि त्वं मद्वचनात्प्रणुन्न स्तूर्णं प्रियं सायकैर्घोररूपैः ॥ ३.१९५.७३ ॥
हे नरेंद्रा, तुझ्या पट्टराणीपासून जन्मलेला दहा वर्षांचा तुझा मुलगा श्येनजित आहे हे मी जाणतो. माझ्या वचनाने प्रेरित होऊन त्या प्रिय पुत्राला भयंकर रूपाच्या बाणांनी लवकर मार.
3.195.74
एवमुक्तो वामदेवेन राज न्नन्तःपुरे राजपुत्रं जघान ।
स सायकस्तिग्मतेजा विसृष्टः श्रुत्वा दलस्तच्च वाक्यं बभाषे ॥ ३.१९५.७४ ॥
वामदेवाने असे सांगितल्यावर, हे राजा, अंतःपुरात त्याने त्या राजपुत्राला मारले. तो तीक्ष्ण तेजाचा बाण सोडला गेला; ते वचन ऐकून दल बोलला.
3.195.75
इक्ष्वाकवो हन्त चरामि वः प्रियं निहन्मीमं विप्रमद्य प्रमथ्य ।
आनीयतामपरस्तिग्मतेजाः पश्यध्वं मे वीर्यमद्य क्षितीशाः ॥ ३.१९५.७५ ॥
हे इक्ष्वाकुवंशीयांनो! अरेरे, मी तुमचे प्रिय करतो; आज या ब्राह्मणाला चिरडून मारीन. दुसरा तीक्ष्ण तेजाचा बाण आणला जावा; हे पृथ्वीपतींनो, आज माझे पराक्रम पाहा.
3.195.76
यं त्वमेनं सायकं घोररूपं विषेण दिग्धं मम संदधासि ।
न त्वमेनं शरवर्यं विमोक्तुं सन्धातुं वा शक्ष्यसि मानवेन्द्र ॥ ३.१९५.७६ ॥
भयंकर रूपाचा, विषात बुडवलेला हा बाण तू माझ्यासाठी जोडत आहेस; हे मानवेंद्रा, या श्रेष्ठ बाणाला तू सोडू शकणार नाहीस किंवा पुन्हा जोडूही शकणार नाहीस.
3.195.77
राजोवाच ।
इक्ष्वाकवः पश्यत मां गृहीतं न वै शक्नोम्येष शरं विमोक्तुम् ।
न चास्य कर्तुं नाशमभ्युत्सहामि आयुष्मान्वै जीवतु वामदेवः ॥ ३.१९५.७७ ॥
राजा म्हणाला: इक्ष्वाकूंच्या वंशजांनो, मला पाहा, मी पकडला गेलो आहे. हा बाण सोडवण्यास किंवा त्याचा नाश करण्यास मी समर्थ नाही. दीर्घायुषी वामदेव जगो.
3.195.79
संस्पृशैनां महिषीं सायकेन ततस्तस्मादेनसो मोक्ष्यसे त्वम् ।
मार्कण्डेय उवाच
ततस्तथा कृतवान्पार्थिवस्तु ततो मुनिं राजपुत्री बभाषे ।
यथा युक्तं वामदेवाहमेनं दिने दिने संविशन्ती व्यशंसम् ॥ ३.१९५.७९ ॥
'या महाराणीला बाणाने स्पर्श कर, मग तू या पापातून मुक्त होशील.' मार्कंडेय म्हणाले: राजाने तसेच केले. मग राजकन्या मुनीस म्हणाली: वामदेवा, योग्य तसे मी रोज त्याच्याकडे जाताना सांगितले.
3.195.80
त्वया त्रातं राजकुलं शुभेक्षणे वरं वृणीष्वाप्रतिमं ददानि ते ।
प्रशाधीमं स्वजनं राजपुत्रि इक्ष्वाकुराज्यं सुमहच्चाप्यनिन्द्ये ॥ ३.१९५.८० ॥
'हे सुंदर नेत्रांच्या, तू राजकुलाचे रक्षण केलेस. अप्रतिम वर माग, मी तुला देईन. हे राजकन्ये, हे निर्दोष, या तुझ्या लोकांवर आणि इक्ष्वाकूंच्या महान राज्यावर राज्य कर.'
3.195.81
राजपुत्र्युवाच ।
वरं वृणे भगवन्नेकमेव विमुच्यतां किल्बिषादद्य भर्ता ।
शिवेन चाध्याहि सपुत्रबान्धवं वरो वृतो ह्येष मया द्विजाग्र्य ॥ ३.१९५.८१ ॥
राजकन्या म्हणाली: भगवन्, केवळ एकच वर मागते — आज माझ्या पतीला या पापातून मुक्ती मिळो, आणि तो मंगलपणे पुत्र व बांधवांसह राहो. हे द्विजश्रेष्ठा, हाच मी निवडलेला वर आहे.