स तस्य वचनात्तयैव सह देव्या तद्वनं प्राविशत् ।
स कदाचित्तस्मिन्वने रम्ये तयैव सह व्यवहरत्
अथ क्षुत्तृष्णार्दितः श्रान्तोऽतिमात्रमतिमुक्तागारमपश्यत् ॥ ३.१९५.२४ ॥

彼の言葉に従い、彼は王妃と共にその森に入った。ある時その美しい森で彼女と戯れていたが、飢えと渇きに苦しみ疲れ果てて、扉の大きく開いた一軒の家を見た。

3.195.25

तत्प्रविश्य राजा सह प्रियया सुधातलसुकृतां विमलसलिलपूर्णां वापीमपश्यत् ॥ ३.१९५.२५ ॥

そこで王は愛しい妃とともに入り、石床が美しく整えられ、澄んだ水に満ちた階段井戸を見た。

3.195.26

दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे सहैव तया देव्या व्यतिष्ठत् ॥ ३.१९५.२६ ॥

それを見て、彼は王妃とともにその岸辺に立った。

3.195.27

अथ तां देवीं स राजाब्रवीत् ।
साध्ववतर वापीसलिलमिति ॥ ३.१९५.२७ ॥

そこで王は王妃に言った。「よい、この階段井戸の水に降りなさい。」

3.195.28

सा तद्वचः श्रुत्वावतीर्य वापीं न्यमज्जत् ।
न पुनरुदमज्जत् ॥ ३.१९५.२८ ॥

彼女はその言葉を聞いて階段井戸に降り、沈んだ。二度と浮かび上がらなかった。

3.195.29

तां मृगयमाणो राजा नापश्यत् ॥ ३.१९५.२९ ॥

王は彼女を探したが、見つけられなかった。

3.195.30

वापीमपि निःस्राव्य मण्डूकं श्वभ्रमुखे दृष्ट्वा क्रुद्ध आज्ञापयामास ।
सर्वमण्डूकवधः क्रियतामिति
यो मयार्थी स मृतकैर्मण्डूकैरुपायनैर्मामुपतिष्ठेदिति ॥ ३.१९५.३० ॥

階段井戸の水も汲み出させた王は、穴の口に一匹のカエルを見て怒り、命じた。「すべてのカエルを殺せ。私に何かを求める者は、死んだカエルを供え物として持って私のもとに来い。」

3.195.31

अथ मण्डूकवधे घोरे क्रियमाणे दिक्षु सर्वासु मण्डूकान्भयमाविशत् ।
ते भीता मण्डूकराज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयन् ॥ ३.१९५.३१ ॥

その恐ろしい蛙の虐殺が行われていたとき、四方のすべての蛙に恐怖が広がった。怯えた蛙たちは、起こったことをそのまま蛙の王に報告した。

3.195.32

ततो मण्डूकराट्तापसवेषधारी राजानमभ्यगच्छत् ॥ ३.१९५.३२ ॥

そこで蛙の王は苦行者の姿をとって、その王に近づいた。

3.195.33

उपेत्य चैनमुवाच ।
मा राजन्क्रोधवशं गमः
प्रसादं कुरु ।
नार्हसि मण्डूकानामनपराधिनां वधं कर्तुमिति ॥ ३.१९५.३३ ॥

彼は近づいて言った。「王よ、怒りの支配下に入ってはならない。慈悲を示せ。罪のない蛙を殺すことは、あなたにふさわしくない。」

3.195.34

श्लोकौ चात्र भवतः ।
मा मण्डूकाञ्जिघांस त्वं कोपं सन्धारयाच्युत ।
प्रक्षीयते धनोद्रेको जनानामविजानताम् ॥ ३.१९५.३४ ॥

ここには二つの詩節もある。「不動なる者よ、蛙を殺そうと望むな。怒りを抑えよ。理解しない人々の富の過剰は滅びる。」

3.195.35

प्रतिजानीहि नैतांस्त्वं प्राप्य क्रोधं विमोक्ष्यसे ।
अलं कृत्वा तवाधर्मं मण्डूकैः किं हतैर्हि ते ॥ ३.१९५.३५ ॥

「これらを殺さないと約束せよ。怒りに身をゆだねれば、後でそれを手放すことになるだろう。あなたの不正はもう十分だ。殺された蛙があなたに何の利益になるというのか。」

3.195.36

तमेवंवादिनमिष्टजनशोकपरीतात्मा राजा प्रोवाच ।
न हि क्षम्यते तन्मया
हनिष्याम्येतान् ।
एतैर्दुरात्मभिः प्रिया मे भक्षिता
सर्वथैव मे वध्या मण्डूकाः ।
नार्हसि विद्वन्मामुपरोद्धुमिति ॥ ३.१९५.३६ ॥

そう語る彼に、愛する者への悲しみに心を満たされた王は言った。「これは私には許されない。私はこれらを殺すだろう。この邪悪な者たちが私の愛しい者を食らったのだ。この蛙どもは、あらゆる点で私に殺されるべきだ。賢き者よ、私を妨げてはならない。」

3.195.37

स तद्वाक्यमुपलभ्य व्यथितेन्द्रियमनाः प्रोवाच ।
प्रसीद राजन्
अहमायुर्नाम मण्डूकराजः ।
मम सा दुहिता सुशोभना नाम
तस्या दौःशील्यमेतत् ।
बहवो हि राजानस्तया विप्रलब्धपूर्वा इति ॥ ३.१९५.३७ ॥

その言葉を聞き、感覚も心も乱れた彼は言った。「王よ、お慈悲を！私は蛙の王でアーユという者です。私の娘はスショバナーといいます。これは彼女の不品行です。彼女は以前にも多くの王を欺いたのですから。」

3.195.38

तमब्रवीद्राजा ।
तयास्म्यर्थी
सा मे दीयतामिति ॥ ३.१९५.३८ ॥

王は彼に言った。「私は彼女を望んでいる。彼女を私に与えよ。」

3.195.39

अथैनां राज्ञे पितादात् ।
अब्रवीच्चैनाम्
एनं राजानं शुश्रूषस्वेति ॥ ३.१९५.३९ ॥

そして父は彼女を王に与え、彼女に言った。「この王に仕えよ。」

3.195.40

स उवाच दुहितरम् ।
यस्मात्त्वया राजानो विप्रलब्धास्तस्मादब्रह्मण्यानि तवापत्यानि भविष्यन्त्यनृतकत्वात्तवेति ॥ ३.१९५.४० ॥

彼は娘に言った。「お前が王たちを欺いたのだから、お前の子孫は婆羅門を敬わぬ者となるだろう。お前は偽りを行う者だからだ。」

3.195.41

स च राजा तामुपलभ्य तस्यां सुरतगुणनिबद्धहृदयो लोकत्रयैश्वर्यमिवोपलभ्य हर्षबाष्पकलया वाचा प्रणिपत्याभिपूज्य मण्डूकराजानमब्रवीत् ।
अनुगृहीतोऽस्मीति ॥ ३.१९५.४१ ॥

その王は彼女を得て、愛欲の喜びに心を縛られ、まるで三界の支配権を得たかのように、喜びの涙で声を詰まらせながら、礼拝し敬意を表して蛙の王に言った。「私は恩寵を受けました。」

3.195.42

स च मण्डूकराजो जामातरमनुज्ञाप्य यथागतमगच्छत् ॥ ३.१९५.४२ ॥

蛙の王は娘婿に別れを告げ、来た道のとおりに去っていった。

3.195.43

अथ कस्यचित्कालस्य तस्यां कुमारास्त्रयस्तस्य राज्ञः सम्बभूवुः शलो दलो बलश्चेति ।
ततस्तेषां ज्येष्ठं शलं समये पिता राज्येऽभिषिच्य तपसि धृतात्मा वनं जगाम ॥ ३.१९५.४३ ॥

やがてしばらくして、その王との間に三人の息子が生まれた。シャラ、ダラ、バラである。やがて時至り、父は長子シャラに王位を授け、苦行に心を固めて森へ去った。

3.195.44

अथ कदाचिच्छलो मृगयामचरत् ।
मृगं चासाद्य रथेनान्वधावत् ॥ ३.१९५.४४ ॥

ある時、シャラは狩りに出かけた。鹿に追いつくと、戦車でそれを追いかけた。

3.195.45

सूतं चोवाच ।
शीघ्रं मां वहस्वेति ॥ ३.१९५.४५ ॥

そして御者に言った。「私を速く運べ。」

3.195.46

स तथोक्तः सूतो राजानमब्रवीत् ।
मा क्रियतामनुबन्धः
नैष शक्यस्त्वया मृगो ग्रहीतुं यद्यपि ते रथे युक्तौ वाम्यौ स्यातामिति ॥ ३.१९५.४६ ॥

そう言われて御者は王に言った。「追ってはなりません。たとえ戦車に速い馬が繋がれていても、この鹿をあなたが捕らえることはできません。」

3.195.47

ततोऽब्रवीद्राजा सूतम् ।
आचक्ष्व मे वाम्यौ
हन्मि वा त्वामिति ॥ ३.१९५.४७ ॥

そこで王は御者に言った。あの二頭のヴァーミヤ馬を教えよ、さもなくばお前を殺すぞ。

3.195.48

स एवमुक्तो राजभयभीतो वामदेवशापभीतश्च सन्नाचख्यौ राज्ञे ।
वामदेवस्याश्वौ वाम्यौ मनोजवाविति ॥ ३.१९५.४८ ॥

そう言われた御者は、王の脅しと婆摩提婆の呪いの両方を恐れ、王に告げた。婆摩提婆の二頭の馬はヴァーミヤ、思考のように速い。

3.195.49

अथैनमेवं ब्रुवाणमब्रवीद्राजा ।
वामदेवाश्रमं याहीति ॥ ३.१९५.४९ ॥

そう語り続ける御者に王は言った。婆摩提婆の修行所へ行け。

3.195.50

स गत्वा वामदेवाश्रमं तमृषिमब्रवीत् ।
भगवन्मृगो मया विद्धः पलायते
तं सम्भावयेयम् ।
अर्हसि मे वाम्यौ दातुमिति ॥ ३.१९५.५० ॥

婆摩提婆の修行所に行き、その仙人に言った。尊き方よ、私の矢で傷ついた鹿が逃げています。それを捕らえたいので、あのヴァーミヤ馬をください。

3.195.51

तमब्रवीदृषिः ।
ददानि ते वाम्यौ
कृतकार्येण भवता ममैव निर्यात्यौ क्षिप्रमिति ॥ ३.१९५.५१ ॥

仙人は言った。あのヴァーミヤ馬をお前に与える。用が済んだら、速やかに私に返すように。

3.195.52

स च तावश्वौ प्रतिगृह्यानुज्ञाप्य चर्षिं प्रायाद्वाम्यसंयुक्तेन रथेन मृगं प्रति ।
गच्छंश्चाब्रवीत्सूतम्
अश्वरत्नाविमावयोग्यौ ब्राह्मणानाम् ।
नैतौ प्रतिदेयौ वामदेवायेति ॥ ३.१९५.५२ ॥

彼は二頭の馬を受け取り、仙人に別れを告げて、ヴァーミヤ馬をつけた戦車で鹿を追って出発した。進みながら御者に言った。この二頭の馬は馬の宝であり、バラモンにはふさわしくない。ヴァーマデーヴァに返すべきではない。

3.195.53

एवमुक्त्वा मृगमवाप्य स्वनगरमेत्याश्वावन्तःपुरेऽस्थापयत् ॥ ३.१९५.५३ ॥

このように言い、鹿を得て自分の都に帰り、その二頭の馬を後宮に置かせた。

3.195.54

अथर्षिश्चिन्तयामास ।
तरुणो राजपुत्रः कल्याणं पत्रमासाद्य रमते
न मे प्रतिनिर्यातयति ।
अहो कष्टमिति ॥ ३.१९५.५४ ॥

そこで聖者は思った。『若い王子は相応しい受け手を得て喜び、私に返そうとしない。ああ、なんという苦しみか。』

3.195.55

मनसा निश्चित्य मासि पूर्णे शिष्यमब्रवीत् ।
गच्छात्रेय
राजानं ब्रूहि ।
यदि पर्याप्तं निर्यातयोपाध्यायवाम्याविति ॥ ३.१९५.५५ ॥

心に決め、月が満ちると弟子に言った。『アートレーヤよ、行け。王に告げよ。十分であれば、師の二頭の馬を返せと。』

3.195.56

स गत्वैवं तं राजानमब्रवीत् ॥ ३.१९५.५६ ॥

彼は行き、そのように王に告げた。

3.195.57

तं राजा प्रत्युवाच ।
राज्ञामेतद्वाहनम्
अनर्हा ब्राह्मणा रत्नानामेवंविधानाम् ।
किं च ब्राह्मणानामश्वैः कार्यम्
साधु प्रतिगम्यतामिति ॥ ३.१९५.५७ ॥

王は彼に答えた。『これらは王の乗り物である。婆羅門はこのような宝に相応しくない。そもそも婆羅門が馬を何に使うというのか。よい、帰るがよい。』

3.195.58

स गत्वैवमुपाध्यायायाचष्ट ॥ ३.१९५.५८ ॥

彼は行き、そのように師に報告した。

3.195.59

तच्छ्रुत्वा वचनमप्रियं वामदेवः क्रोधपरीतात्मा स्वयमेव राजानमभिगम्याश्वार्थमभ्यचोदयत् ।
न चादाद्राजा ॥ ३.१९५.५९ ॥

その不快な言葉を聞いて、怒りに心を奪われたヴァーマデーヴァは、自ら王のもとへ行き、馬のことを強く求めた。しかし王はそれを受け取らなかった。

3.195.60

प्रयच्छ वाम्यौ मम पार्थिव त्वं कृतं हि ते कार्यमन्यैरशक्यम् ।
मा त्वा वधीद्वरुणो घोरपाशै र्ब्रह्मक्षत्रस्यान्तरे वर्तमानः ॥ ३.१९५.६० ॥

王よ、その二頭の馬を私に与えよ。他の者には不可能だったお前の務めは既に成し遂げられた。バラモンとクシャトリヤの間に立つお前を、ヴァルナが恐ろしい縄で殺すことのないように。

3.195.61

राजोवाच ।
अनड्वाहौ सुव्रतौ साधु दान्ता वेतद्विप्राणां वाहनं वामदेव ।
ताभ्यां याहि त्वं यत्र कामो महर्षे छन्दांसि वै त्वादृशं संवहन्ति ॥ ३.१९५.६१ ॥

王は言った。ヴァーマデーヴァよ、この二頭の駄獣（馬）は誓いを守り、よく調教されている。これはバラモンの乗り物である。偉大な仙人よ、望む所へこれらと共に行け。ヴェーダの韻文が運ぶのは、まさにお前のような者なのだから。

3.195.62

छन्दांसि वै मादृशं संवहन्ति लोकेऽमुष्मिन्पार्थिव यानि सन्ति ।
अस्मिंस्तु लोके मम यानमेत दस्मद्विधानामपरेषां च राजन् ॥ ३.१९५.६२ ॥

王よ、あの世界ではヴェーダの韻文が運ぶのは私のような者だけである。しかしこの世界では、王よ、これは私たちのような者、そして他の者たちの乗り物なのだ。

3.195.63

राजोवाच ।
चत्वारो वा गर्दभास्त्वां वहन्तु श्रेष्ठाश्वतर्यो हरयो वा तुरङ्गाः ।
तैस्त्वं याहि क्षत्रियस्यैष वाहो मम वाम्यौ न तवैतौ हि विद्धि ॥ ३.१९५.६३ ॥

王は言った。四頭のロバ、あるいは優れたラバ、あるいは栗毛の馬、あるいは駿馬がおまえを運ばんことを。それらとともに行け。これは王族の乗り物である。この二頭は私の戦車を引く対の牽き馬であり、おまえのものではないと知れ。

3.195.64

घोरं व्रतं ब्राह्मणस्यैतदाहु रेतद्राजन्यदिहाजीवमानः ।
अयस्मया घोररूपा महान्तो वहन्तु त्वां शितशूलाश्चतुर्धा ॥ ३.१९५.६४ ॥

これはバラモンの恐ろしい誓いであり、ここで生計を立てる王族にもそれがあるという。鉄でできた、恐ろしい姿の、大きく鋭い槍を備えた四種の乗り物がおまえを運ばんことを。

3.195.65

राजोवाच ।
ये त्वा विदुर्ब्राह्मणं वामदेव वाचा हन्तुं मनसा कर्मणा वा ।
ते त्वां सशिष्यमिह पातयन्तु मद्वाक्यनुन्नाः शितशूलासिहस्ताः ॥ ३.१९५.६५ ॥

王は言った。ヴァーマデーヴァよ、おまえを婆羅門と知りながら、言葉によって、心によって、行為によっておまえを殺そうとする者どもは、私の言葉に駆り立てられ、手に鋭い槍と剣を持ち、弟子たちとともにおまえをここで打ち倒すがよい。

3.195.66

नानुयोगा ब्राह्मणानां भवन्ति वाचा राजन्मनसा कर्मणा वा ।
यस्त्वेवं ब्रह्म तपसान्वेति विद्वां स्तेन श्रेष्ठो भवति हि जीवमानः ॥ ३.१९५.६६ ॥

王よ、婆羅門に対しては言葉によっても、心によっても、行為によっても、非難は成り立たない。このように苦行によってヴェーダを得た学者は、生きながらにしてそれによって人々の中で最も優れた者となる。

3.195.67

एवमुक्ते वामदेवेन राज न्समुत्तस्थू राक्षसा घोररूपाः ।
तैः शूलहस्तैर्वध्यमानः स राजा प्रोवाचेदं वाक्यमुच्चैस्तदानीम् ॥ ३.१९५.६७ ॥

ヴァーマデーヴァがこう言うと、王よ、恐ろしい姿の羅刹たちが立ち上がった。槍を手にした彼らに打たれながら、その王はそのとき大声でこの言葉を言った。

3.195.68

इक्ष्वाकवो यदि ब्रह्मन्दलो वा विधेया मे यदि वान्ये विशोऽपि ।
नोत्स्रक्ष्येऽहं वामदेवस्य वाम्यौ नैवंविधा धर्मशीला भवन्ति ॥ ३.१९५.६८ ॥

バラモンよ、たとえイクシュヴァーク族や軍勢、あるいは他のヴァイシャが私の支配下にあっても、ヴァーマデーヴァの二頭の雌牛は手放さない。そのような者たちは法を重んじる者ではない。

3.195.69

एवं ब्रुवन्नेव स यातुधानै र्हतो जगामाशु महीं क्षितीशः ।
ततो विदित्वा नृपतिं निपातित मिक्ष्वाकवो वै दलमभ्यषिञ्चन् ॥ ३.१९५.६९ ॥

彼がそう言っている最中に、王はヤートゥダーナたちに殺され、たちまち地に倒れた。するとイクシュヴァーク族は王が倒れたことを知り、その軍勢に灌頂を施した。

3.195.70

राज्ये तदा तत्र गत्वा स विप्रः प्रोवाचेदं वचनं वामदेवः ।
दलं राजानं ब्राह्मणानां हि देय मेवं राजन्सर्वधर्मेषु दृष्टम् ॥ ३.१९५.७० ॥

その時、その王国へ赴いて、バラモンのヴァーマデーヴァはこの言葉を述べた。王よ、軍勢も王自身もバラモンに与えられるべきである。すべての法においてそのように見られてきたのだ。

3.195.71

बिभेषि चेत्त्वमधर्मान्नरेन्द्र प्रयच्छ मे शीघ्रमेवाद्य वाम्यौ ।
एतच्छ्रुत्वा वामदेवस्य वाक्यं स पार्थिवः सूतमुवाच रोषात् ॥ ३.१९५.७१ ॥

人主よ、もし不法を恐れるなら、今日のうちに速やかにその二頭の雌牛を私に与えよ。ヴァーマデーヴァのこの言葉を聞いて、王は怒りに駆られて御者に言った。

3.195.72

एकं हि मे सायकं चित्ररूपं दिग्धं विषेणाहर सङ्गृहीतम् ।
येन विद्धो वामदेवः शयीत संदश्यमानः श्वभिरार्तरूपः ॥ ३.१९५.७२ ॥

毒を塗った、色とりどりの姿の矢を一本持って来い。それに射抜かれたヴァーマデーヴァは、犬に噛まれて惨めな姿で横たわるだろう。

3.195.73

जानामि पुत्रं दशवर्षं तवाहं जातं महिष्यां श्येनजितं नरेन्द्र ।
तं जहि त्वं मद्वचनात्प्रणुन्न स्तूर्णं प्रियं सायकैर्घोररूपैः ॥ ३.१९५.७३ ॥

人の王よ、お前の第一夫人から生まれた十歳の息子シュエーナジットを私は知っている。私の言葉に促されて、その愛しい者を恐ろしい姿の矢で速やかに打ち倒せ。

3.195.74

एवमुक्तो वामदेवेन राज न्नन्तःपुरे राजपुत्रं जघान ।
स सायकस्तिग्मतेजा विसृष्टः श्रुत्वा दलस्तच्च वाक्यं बभाषे ॥ ३.१९५.७४ ॥

ヴァーマデーヴァにそう言われて、王よ、彼は後宮で王子を打ち倒した。鋭い輝きのその矢が放たれ、ダラはその言葉を聞いて語った。

3.195.75

इक्ष्वाकवो हन्त चरामि वः प्रियं निहन्मीमं विप्रमद्य प्रमथ्य ।
आनीयतामपरस्तिग्मतेजाः पश्यध्वं मे वीर्यमद्य क्षितीशाः ॥ ३.१९५.७५ ॥

イクシュヴァーク族の者たちよ！ああ、お前たちの喜ぶことをしよう。今日この婆羅門を打ち砕いて殺す。もう一本鋭い輝きの矢を持って来させよ。地の王たちよ、今日我が武勇を見よ。

3.195.76

यं त्वमेनं सायकं घोररूपं विषेण दिग्धं मम संदधासि ।
न त्वमेनं शरवर्यं विमोक्तुं सन्धातुं वा शक्ष्यसि मानवेन्द्र ॥ ३.१९५.७६ ॥

恐ろしい姿の、毒を塗ったこの矢を、お前は私に向けて番えている。人の王よ、この最上の矢を、お前は放つことも、再び番えることもできないであろう。

3.195.77

राजोवाच ।
इक्ष्वाकवः पश्यत मां गृहीतं न वै शक्नोम्येष शरं विमोक्तुम् ।
न चास्य कर्तुं नाशमभ्युत्सहामि आयुष्मान्वै जीवतु वामदेवः ॥ ३.१९५.७७ ॥

王は言った。イクシュヴァーク族の者たちよ、見よ、私は捕らえられている。この矢を放つことも、それを壊すこともできない。長寿のヴァーマデーヴァよ、生きよ。

3.195.79

संस्पृशैनां महिषीं सायकेन ततस्तस्मादेनसो मोक्ष्यसे त्वम् ।
मार्कण्डेय उवाच
ततस्तथा कृतवान्पार्थिवस्तु ततो मुनिं राजपुत्री बभाषे ।
यथा युक्तं वामदेवाहमेनं दिने दिने संविशन्ती व्यशंसम् ॥ ३.१९५.७९ ॥

「この正妃を矢で触れよ、そうすればお前はこの罪から解放されるだろう。」マールカンデーヤは言った。王はそのようにした。すると王女は聖者に言った。ヴァーマデーヴァよ、ふさわしいように、私は毎日彼のもとに入りながら、そう告げていたのです。

3.195.80

त्वया त्रातं राजकुलं शुभेक्षणे वरं वृणीष्वाप्रतिमं ददानि ते ।
प्रशाधीमं स्वजनं राजपुत्रि इक्ष्वाकुराज्यं सुमहच्चाप्यनिन्द्ये ॥ ३.१९५.८० ॥

「美しい瞳の方よ、あなたは王家を守りました。比べようのない恵みを選びなさい、差し上げましょう。王女よ、汚れなき方よ、あなたの民とイクシュヴァークの大王国を治めなさい。」

3.195.81

राजपुत्र्युवाच ।
वरं वृणे भगवन्नेकमेव विमुच्यतां किल्बिषादद्य भर्ता ।
शिवेन चाध्याहि सपुत्रबान्धवं वरो वृतो ह्येष मया द्विजाग्र्य ॥ ३.१९५.८१ ॥

王女は言った。尊き方よ、私はただ一つの恵みを選びます。どうか今日、夫をこの罪から解き放ち、息子たちや親族と共に幸せに暮らさせてください。再生族の中で最も優れた方よ、これが私の選んだ恵みです。