มหาภารตะ · อัธยายะ 3.196
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.196.1
मार्कण्डेयमृषयो ब्राह्मणा युधिष्ठिरश्च ।
पर्यपृच्छन्नृषिः केन दीर्घायुरासीद्बकः ॥ ३.१९६.१ ॥
มารกัณเฑยะ ฤๅษีทั้งหลาย พราหมณ์ทั้งหลาย และยุธิษฐิระ ได้ถามว่า ฤๅษีพกะมีอายุยืนยาวได้ด้วยวิธีใด
3.196.2
मार्कण्डेयस्तु तान्सर्वान्प्रत्युवाच महातपाः ।
दीर्घायुश्च बकोराजन्नृषिर्नात्र विचारणा ॥ ३.१९६.२ ॥
มารกัณเฑยะผู้มีตบะยิ่งใหญ่ จึงตอบพวกเขาทั้งหมดว่า ข้าแต่พระราชา ฤๅษีพกะมีอายุยืนยาว ในเรื่องนี้ไม่ต้องสงสัยเลย
3.196.3
एतच्छ्रुत्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभिः सह भारत ।
मार्कण्डेयं पर्यपृच्छद्धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.१९६.३ ॥
เมื่อได้ฟังดังนี้แล้ว โอ้ทายาทแห่งภรตะ พระโอรสของนางกุนตี คือพระธรรมราชายุธิษฐิระ พร้อมด้วยพระอนุชาทั้งหลาย ได้ทูลถามมารกัณเฑยะต่อไป
3.196.4
बकदाल्भ्यौ महात्मानौ श्रूयेते चिरजीविनौ ।
सखायौ देवराजस् यतावृषी लोकसंमतौ ॥ ३.१९६.४ ॥
พกะและทาลภยะ สองผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เป็นที่ทราบกันว่าเป็นสหายที่มีอายุยืนยาว เป็นที่นับถือของโลกทั้งหลาย เสมอด้วยพระราชาแห่งเทพทั้งหลาย
3.196.5
एतदिच्छामि भगवन्बकशक्रसमागमम् ।
सुखदुःखसमायुक्तं तत्त्वेन कथितं त्वया ॥ ३.१९६.५ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องการพบกันของพกะกับศักระ ที่ประกอบด้วยสุขและทุกข์ ตามที่พระองค์ได้เล่าไว้โดยถูกต้องแท้จริง
3.196.6
वृत्ते देवासुरे राजन्संग्रामे रोमहर्षणे ।
त्रयाणामपि लोकानामिन्द्रो लोकाधिपोऽभवत् ॥ ३.१९६.६ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อสงครามระหว่างเทพกับอสูรอันน่าสยดสยองได้เกิดขึ้นแล้ว พระอินทร์ก็ได้เป็นเจ้าแห่งโลกทั้งสาม
3.196.7
सम्यग्वर्षति पर्जन्ये सस्यसंपद उत्तमाः ।
निरामयाः सुधर्मिष्ठाः प्रजा धर्मपरायणाः।
मुदितश्च जनः सर्वः स्वधर्मेषु व्यवस्थितः ॥ ३.१९६.७ ॥
เมื่อฝนตกลงมาดีตามฤดูกาล ผลผลิตพืชพันธุ์ก็อุดมยอดเยี่ยม ประชาชนปราศจากโรค ยึดมั่นในธรรมอย่างยิ่ง และมุ่งประพฤติธรรม ผู้คนทั้งปวงต่างรื่นเริง ตั้งมั่นอยู่ในหน้าที่ของตน
3.196.8
ताः प्रजा मुदिताः सर्वा दृष्ट्रा बलनिषूदनः ।
ततस्तु मुदितोराजन्देवराजः शतक्रतुः ॥ ३.१९६.८ ॥
เมื่อเห็นประชาชนทั้งหมดรื่นเริงเช่นนั้น ผู้ทำลายพลาสุระ ข้าแต่พระราชา ศตกรตุ พระราชาแห่งเทพ ก็รู้สึกยินดีด้วยเช่นกัน
3.196.9
ऐरावतं समास्थाय अपश्यन्मुदिताः प्रजाः ।
आश्रमांश्च विचित्रांश् नदीश्च विविधाः शुभाः ॥ ३.१९६.९ ॥
พระองค์ทรงประทับบนช้างไอราวตะ ทอดพระเนตรประชาชนที่รื่นเริง อาศรมอันงดงามหลากหลาย และแม่น้ำอันเป็นมงคลนานาชนิด
3.196.10
नगराणि समृद्धानि घेटाञ्जनपदांस्तथा ।
प्रजापालनदक्षांश्च नरेन्द्रान्धर्मचारिणः ॥ ३.१९६.१० ॥
เมืองที่รุ่งเรือง หมู่บ้านเลี้ยงสัตว์ และแคว้นทั้งหลาย รวมทั้งพระราชาผู้ชำนาญในการปกป้องประชาชนและประพฤติธรรม
3.196.11
उदपानं प्रपा वापी तटाकानि सरांसि च ।
नानाब्रह्रह्मसमाचारैः सेवितानि द्विजोततमैः ॥ ३.१९६.११ ॥
บ่อน้ำ โรงน้ำดื่ม บ่อขั้นบันได สระน้ำ และทะเลสาบ ที่พราหมณ์ผู้ประเสริฐสุดซึ่งประพฤติพิธีกรรมแห่งพระเวทต่างๆ เข้าไปใช้สอย
3.196.12
ततोऽवतीर्य रम्यायां पृथ्व्यां राजञ्छतक्रतुः ।
तत्र रम्ये शिवे देशे बहुवृक्षसमाकुले ॥ ३.१९६.१२ ॥
ข้าแต่พระราชา ศตกรตุจึงเสด็จลงสู่พื้นพสุธาอันรื่นรมย์ ณ ที่นั้น ในบริเวณอันงดงามและเป็นมงคล ซึ่งเต็มไปด้วยต้นไม้มากมาย
3.196.13
पूर्वस्यां दिशि रम्यायां समुद्राभ्याशतो नृप ।
तत्राश्रमपदं रम्यं मृगद्विजनिषेवितम्।
तत्राश्रमपदे रम्ये बकं पश्यति देवराट् ॥ ३.१९६.१३ ॥
ข้าแต่พระราชา ในทิศตะวันออกอันงดงาม ใกล้มหาสมุทร มีอาศรมอันรื่นรมย์ที่มีกวางและนกอาศัยอยู่ ในอาศรมอันงดงามนั้น พระอินทร์ราชาแห่งเทพได้ทอดพระเนตรเห็นพกะ
3.196.14
बकस्तु दृष्ट्वा देवेन्द्रं दृढं प्रीतमनाऽभवत् ।
पाद्यासनार्थदानेन फलमूलैरथार्चयत् ॥ ३.१९६.१४ ॥
พกะเมื่อเห็นพระอินทร์ราชาแห่งเทพแล้ว ก็เกิดความยินดียิ่งนัก จึงถวายน้ำล้างพระบาท ที่นั่ง และผลไม้กับรากไม้ เพื่อบูชาพระองค์
3.196.15
सुखोपविष्टो वरदस्ततस्तु बलसूदनः ।
ततः प्रश्नं बकं देवं उवाच त्रिदशेश्वरः ॥ ३.१९६.१५ ॥
พระอินทร์ผู้ประทานพร ผู้ทำลายพลาสุระ ทรงประทับนั่งอย่างสบาย แล้วจึงตรัสถามพกะเทพผู้เป็นใหญ่แห่งเทพสามสิบองค์
3.196.16
शतं वर्षसहस्राणि मुने जातस्य तेऽनघ ।
समाख्याहि मम ब्रह्मन्किं दुःखं चिरजीविनाम् ॥ ३.१९६.१६ ॥
ข้าแต่ฤๅษี ผู้ไร้บาป นับตั้งแต่ท่านเกิดมาแล้วก็ผ่านไปหนึ่งแสนปี ข้าแต่พราหมณ์ ขอทรงโปรดบอกข้าพเจ้าเถิดว่า ทุกข์ของผู้มีอายุยืนยาวนั้นคืออะไร
3.196.17
अप्रियैः सह संवासः प्रियैश्चापि विनाभवः ।
असद्भिः संप्रयोगश्च तद्दुःखं चिरजीविनाम् ॥ ३.१९६.१७ ॥
การต้องอยู่ร่วมกับผู้ที่ไม่เป็นที่รัก การต้องพลัดพรากจากผู้เป็นที่รัก และการต้องคบหากับคนชั่ว นั่นแหละคือทุกข์ของผู้มีอายุยืนยาว
3.196.18
पुत्रदारविनाशोऽत्र ज्ञातीनां सुहृदामपि ।
परेष्वायत्तता कृच्छ्रं किंनु दुःखतरं ततः ॥ ३.१९६.१८ ॥
ในที่นี้ การสูญเสียบุตรและภรรยา การสูญเสียญาติและมิตรสหาย และความลำบากจากการต้องพึ่งพาผู้อื่น จะมีสิ่งใดที่เป็นทุกข์ยิ่งกว่านั้นอีกเล่า
3.196.19
नान्यद्दुःखतरं किंचिल्लोकेषु प्रतिभाति मे ।
अर्थैर्विहीनः पुरुषः एरैः संपरिभूयते ॥ ३.१९६.१९ ॥
ข้าพเจ้าไม่เห็นว่ามีทุกข์ใดยิ่งกว่านี้ในโลกทั้งหลาย คนที่ขาดทรัพย์สมบัติย่อมถูกดูหมิ่นอย่างสิ้นเชิงโดยคนเหล่านั้น ดุจช้างทั้งหลาย
3.196.20
अकुलानां कुले भावं कुलीनानां कुलक्षयम् ।
संयोगं विप्रयोगं च पश्यन्ति चिरजीविनः ॥ ३.१९६.२० ॥
ผู้มีอายุยืนยาวย่อมได้เห็นผู้ที่ต่ำศักดิ์ได้เข้ามาสู่ตระกูลสูง ตระกูลสูงต้องเสื่อมสลาย และได้เห็นการประสานกันและการพลัดพราก
3.196.21
अपिप्रत्यक्षमेवैतत्तव देघ शतक्रतो ।
अकुलानां समृद्धानां कथं कुलविपर्ययः ॥ ३.१९६.२१ ॥
ข้าแต่พระอินทร์ผู้มีร้อยพิธียัญ เรื่องนี้ปรากฏต่อหน้าท่านอยู่แล้ว เหตุใดผู้ที่ไม่มีตระกูลแต่รุ่งเรือง จึงเกิดการกลับตาลปัตรของตระกูลได้
3.196.22
देवदानवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसाः ।
प्राप्नुवन्ति विपर्यासं किंनु दुःखतरं ततः ॥ ३.१९६.२२ ॥
เทพ อสูร คนธรรพ์ มนุษย์ นาค และรากษส ล้วนประสบการกลับตาลปัตร อะไรจะเป็นทุกข์ยิ่งกว่านั้นเล่า
3.196.23
कुले जाताश् क्लिश्यन्ते दौष्कुलेयवशानुगाः ।
आढ्यैर्दरिद्राऽवमताः किंनु दुःखतरं ततः ॥ ३.१९६.२३ ॥
ผู้เกิดในตระกูลดี ย่อมลำบาก ต้องตกอยู่ใต้อำนาจของผู้มีตระกูลต่ำ คนยากจนถูกคนมั่งมีดูหมิ่น อะไรจะเป็นทุกข์ยิ่งกว่านั้นเล่า
3.196.24
लोके वैधर्म्यमेतत्तु दृश्ते बहुविस्तरम् ।
हीनज्ञानाश्च हृष्यन्ते क्लिश्यन्ते प्राज्ञकोविदाः।
बहुदुःखपरिक्लेशं मानुष्यमिह दृश्यते ॥ ३.१९६.२४ ॥
ในโลกนี้ความกลับตาลปัตรของระเบียบเช่นนี้เห็นได้อย่างกว้างขวาง คนโง่เขลายินดี ส่วนคนฉลาดและรอบรู้กลับลำบาก ชีวิตมนุษย์ในโลกนี้ปรากฏว่าเต็มไปด้วยความทุกข์และความลำบากอย่างใหญ่หลวง
3.196.25
पुनरेव महाभाग देवर्षिगणसेवित ।
समाख्याहि मम ब्रह्मन्किं सुखं चिरजीविनाम् ॥ ३.१९६.२५ ॥
ข้าแต่ท่านผู้มีโชคยิ่ง ผู้ที่หมู่เทพและฤๅษีต่างรับใช้ ขอท่านโปรดกล่าวให้ข้าพเจ้าฟังอีกครั้ง ข้าแต่พราหมณ์ ความสุขของผู้มีอายุยืนยาวคืออะไร
3.196.26
अष्टमे द्वादशे वाऽपि शाकं यः पचते गृहे ।
कुमित्राण्यनपाश्रित् किं वै सुखतरं ततः ॥ ३.१९६.२६ ॥
ใครจะมีความสุขยิ่งกว่าผู้ที่ปรุงผักในบ้านของตน แม้ในวันที่แปดหรือวันที่สิบสอง และไม่พึ่งพามิตรที่ไม่ดี
3.196.27
यत्राहानि न गण्यन्ते नैनमाहुर्महाशनम् ।
अपि शाकं पचानस्य सुखं वै मघवन्गृहे ॥ ३.१९६.२७ ॥
ที่ใดที่วันเวลาไม่ถูกนับ และไม่มีใครเรียกเขาว่าผู้กินมาก ข้าแต่มฆวัน แม้สำหรับผู้ที่ปรุงผักในบ้านของตน ก็ย่อมมีความสุข
3.196.28
आर्जितं स्वेन वीर्येण नाप्यपाश्रित्य कंचन ।
फलशाकमपि श्रेयो भोक्तुं ह्यकृपणं गृहे ॥ ३.१९६.२८ ॥
แสวงหาได้ด้วยกำลังของตนเอง ไม่พึ่งพาผู้ใดเลย แม้ผลไม้และผักที่กินอย่างสบายใจในบ้านของตน ก็ดีกว่า
3.196.29
परस्य तु गृहे भोक्तुः परिभूतस् नित्यशः ।
सुमृष्टमपि न श्रेयो विकल्पोऽयमतः सताम् ॥ ३.१९६.२९ ॥
ผู้ที่กินในบ้านของผู้อื่นย่อมถูกดูหมิ่นอยู่เสมอ แม้อาหารที่ปรุงอย่างดีก็ไม่ดีสำหรับเขา ฉะนั้นทางเลือกนี้จึงไม่ใช่ทางของคนดี
3.196.30
श्ववद्धि लोलुपो यस्तु परान्नं भोक्तुमिच्छति ।
धिगस्तु तस्य तद्भुक्तं कृपणस् दुरात्मनः ॥ ३.१९६.३० ॥
น่าละอายแก่อาหารของคนตระหนี่ชั่วร้ายผู้นั้น ผู้ที่โลภเหมือนสุนัขแล้วปรารถนาจะกินอาหารของผู้อื่น
3.196.31
यो दत्त्वाऽतिथिभृत्येभ्यः पितृभ्यश्च द्विजोत्तमः ।
शिष्टान्यन्नानि यो भुङ्क्ते किं वै सुखतरं ततः ॥ ३.१९६.३१ ॥
ผู้ใดเป็นยอดของผู้เกิดสองครั้ง ให้อาหารแก่แขก บ่าวไพร่ และบรรพบุรุษแล้ว กินอาหารที่เหลือ การกระทำเช่นนั้นจะมีความสุขยิ่งกว่าสิ่งใดเล่า
3.196.32
अतो मृष्टतरं नान्यत्पूतं किंचितच्छतक्रतो ।
दत्त्वा यस्त्वतिथिभ्योऽन्नं भुङ्क्ते तेनैव नित्यशः ॥ ३.१९६.३२ ॥
เพราะฉะนั้น ข้าแต่ศตกรตุ ไม่มีสิ่งใดที่หวานกว่าและบริสุทธิ์กว่านี้ ผู้ที่ให้อาหารแก่แขกแล้วกินเสมอ ก็ด้วยวิธีนั้นเองเท่านั้น
3.196.33
तावतां गोसहस्राणां फलं प्राप्नोति दायकः ।
यदेनो यौवनकृतंतत्सर्वं नश्यते ध्रुवम् ॥ ३.१९६.३३ ॥
ผู้ให้ย่อมได้ผลบุญเท่ากับวัวนับพันตัว และบาปใดที่ทำไว้ในวัยหนุ่ม บาปทั้งหมดนั้นย่อมดับสิ้นไปแน่นอน
3.196.34
रसदक्षिणस् भुक्तस् द्विजस्य तु करे गतम् ।
यद्वारि वारिणा सिञ्चेत्तद्ध्येनस्तरते क्षणात् ॥ ३.१९६.३४ ॥
อาหารที่กินจากมือของผู้เกิดสองครั้งพร้อมของถวายที่อุดมด้วยน้ำผลไม้ ย่อมนำผู้กินข้ามพ้นบาปในชั่วขณะหนึ่ง ดุจน้ำที่รดด้วยน้ำ
3.196.35
एताश्चान्याश्च वै बह्वीः कथयित्वा कथाः शुभाः ।
बकेन सह देवेन्द्र आपृच्छ्य त्रिदिवं गतः ॥ ३.१९६.३५ ॥
ครั้นเล่าเรื่องเหล่านี้และเรื่องอันเป็นมงคลอื่นอีกมากแล้ว พระอินทร์ผู้เป็นจอมเทพก็ลาบกะและเสด็จสู่สวรรค์