Mahābhārata · Adhyāya 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.2.1
प्रभातायां तु शर्वर्यां तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
वनं यियासतां विप्रास्तस्थुर्भिक्षाभुजोऽग्रतः।
तानुवाच ततो राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ३.२.१ ॥
Cuando llegó el alba, mientras aquellos de acciones intachables se disponían a partir hacia el bosque, los brahmanes que vivían de la limosna se pusieron delante de ellos. Entonces el rey Yudhiṣṭhira, hijo de Kuntī, les habló.
3.2.2
वयं हि हृतसर्वस्वा हृतराज्या हृतश्रियः ।
फलमूलामिषाहारा वनं यास्याम दुःखिताः ॥ ३.२.२ ॥
Nosotros, despojados de toda nuestra riqueza, de nuestro reino y de nuestra gloria, afligidos, viviendo de frutos, raíces y carne, iremos al bosque.
3.2.3
वनं च दोषबहुलं बहुव्यालसरीसृपम् ।
परिक्लेशश्चवो मन्ये ध्रुवं तत्र भविष्यति ॥ ३.२.३ ॥
El bosque está lleno de peligros, con muchas fieras y reptiles; creo que allí ciertamente sufriréis penalidades.
3.2.4
ब्राह्मणानां परिक्लेशो दैवतान्यपि सादयेत् ।
किंपुनर्मामितो विप्रा निवर्तध्वं यथेष्टतः ॥ ३.२.४ ॥
El sufrimiento de los brahmanes agotaría incluso a los dioses; cuánto más a mí. Oh brahmanes, volved desde aquí como queráis.
3.2.5
गतिर्या भवतां राजंस्तां वयं गन्तुमुद्यताः ।
नार्हथास्मान्परित्यक्तुं भक्तान्सद्धर्मदर्शिन ॥ ३.२.५ ॥
Oh rey, el camino que vosotros seguís, ese mismo estamos dispuestos a seguir; no debéis abandonarnos, a nosotros vuestros devotos, oh vos que veis el verdadero dharma.
3.2.6
स्नेहकर्माणि भक्तेषु दैवतान्यपि कुर्वते ।
विशेषतो ब्राह्मणेषु सदाचारावलम्बिषु ॥ ३.२.६ ॥
Incluso los dioses realizan actos de afecto hacia sus devotos, y sobre todo hacia los brahmanes que se aferran a la buena conducta.
3.2.7
ममापि परमा भक्तिर्ब्राह्मणेषु सदा द्विजाः ।
सहायविपरिभ्रंशस्त्वयं सादयतीव माम् ॥ ३.२.७ ॥
También tengo siempre una devoción suprema hacia los brāhmaṇas, oh nacidos dos veces. Pero esta pérdida de compañeros parece afligirme.
3.2.8
आहरेयुर्हि ये सर्वे फलमूलमृगांस्तथा ।
त इमे शोकजैर्दुःखैर्भ्रातरो मे विमोहिताः ॥ ३.२.८ ॥
Estos hermanos míos, que solían traer frutos, raíces y caza, ahora están confundidos por los sufrimientos nacidos del dolor.
3.2.9
द्रौपद्या विप्रकर्षेण राज्यापहरणेन च ।
दुःखार्दितानिमान्क्लेशैर्नाहं योक्तुमिहोत्सहे ॥ ३.२.९ ॥
Afligidos por el ultraje de Draupadī y la usurpación del reino, no me atrevo a someter aquí a estos hombres a más aflicciones.
3.2.10
अस्मत्पोषणजा चिन्ता मा भूत्ते हृदि पार्थिव ।
स्वयमाहृत्य वन्यानि त्वानुयास्यामहे वयम् ॥ ३.२.१० ॥
Oh rey, que no haya en tu corazón preocupación por nuestro sustento. Nosotros mismos, trayendo alimento del bosque, te seguiremos.
3.2.11
अनुध्यानेन जप्येन विधास्यामः शिव तव ।
कथाभिश्चानुकूलाभिः सह रंस्यामहे वने ॥ ३.२.११ ॥
Oh auspicioso, obraremos por tu bien mediante meditación y recitación, y nos deleitaremos contigo en el bosque con relatos agradables.
3.2.12
एवमेतन्न संदेहो रमेयं ब्राह्मणैः सह ।
न्यूनभावात्तु पश्यामि प्रत्यादेशमिवात्मनः ॥ ३.२.१२ ॥
Así es, sin duda; me deleitaría con los brāhmaṇas. Pero por el sentimiento de mi propia insuficiencia, veo como si fuera un rechazo de mí mismo.
3.2.13
कथं द्रक्ष्यामि वः सर्वान्स्वयमाहृत्य भोजिनः ।
मद्भक्त्या क्लिश्यतोऽनर्हान्धिक्पापान्धृतराष्ट्रजान् ॥ ३.२.१३ ॥
¿Cómo os veré a todos, habiéndoos traído yo mismo, comiendo y sufriendo por mi devoción? ¡Vergüenza para los pecadores hijos de Dhṛtarāṣṭra, los indignos!
3.2.14
इत्युक्त्वा नृपतिः शोचन्निषसाद महीतले ॥ ३.२.१४ ॥
Habiendo dicho esto, el rey se sentó en el suelo, afligido.
3.2.15
तमध्यात्मरतो विद्वाञ्शौनको नाम वै द्विजः ।
योगे साङ्ख्ये च कुशलो राजानमिदमब्रवीत् ॥ ३.२.१५ ॥
Entonces Śaunaka, un brahmán erudito, entregado al espíritu y versado en yoga y Sāṅkhya, dijo estas palabras al rey.
3.2.16
शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ ३.२.१६ ॥
Miles de motivos de dolor y cientos de alegría entran cada día en el necio, pero no en el sabio.
3.2.17
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बहुदोषेषु कर्मसु ।
श्रेयोघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ ३.२.१७ ॥
Ciertamente, los sabios como tú no se aferran a acciones opuestas al conocimiento, llenas de muchos defectos y destructoras del bien.
3.2.18
अष्टाङ्गां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोभिघातिनीम् ।
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तां राजन्सा त्वय्यवस्थिता ॥ ३.२.१८ ॥
Aquella inteligencia que llaman de ocho miembros, que destruye todo bien, unida a śruti y smṛti — oh rey, esa inteligencia reside en ti.
3.2.19
शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ।
ऊहापोहोऽर्थविज्ञानं तत्वज्ञानं च धीगुणाः ॥ ३.२.१९ ॥
El deseo de escuchar, la escucha, la comprensión, la retención, así como el razonamiento y la reflexión, el conocimiento del sentido y el conocimiento de la verdad: estas son las cualidades del intelecto.
3.2.20
अर्थकृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनेष्वपि ।
शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदन्ति भवद्विधाः ॥ ३.२.२० ॥
Ni en la angustia por el dinero, ni en situaciones difíciles, ni en calamidades, ni siquiera entre los propios parientes, hombres como tú se hunden bajo los dolores del cuerpo y de la mente.
3.2.21
श्रूयतां चाभिधास्यामि जनकेन यथा पुरा ।
आत्मव्यवस्थानकरागीताः श्लोका महात्मना ॥ ३.२.२१ ॥
Escuchad, y os contaré lo que Janaka dijo en tiempos antiguos: los versos que afirman el ser, cantados por el magnánimo.
3.2.22
मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाभ्यामर्दितं जगत् ।
तयोर्व्याससमासाभ्यांशमोपायमिमं शृणु ॥ ३.२.२२ ॥
El mundo está atormentado por dos dolores nacidos de la mente y del cuerpo. Escucha este medio para apaciguarlos, tanto en detalle como en resumen.
3.2.23
व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविवर्जनात् ।
दुःखं चतुर्भिः शारीरं कारणैः संप्रवर्तते ॥ ३.२.२३ ॥
El dolor corporal surge de cuatro causas: la enfermedad, el contacto con lo indeseado, la fatiga y la pérdida de lo querido.
3.2.24
तदा तत्प्रतिकाराच्च सततं चाविचिन्तनात् ।
आधिव्याधिप्रशमनं क्रियायोगबलेन तु ॥ ३.२.२४ ॥
Entonces, al contrarrestarlo y al no pensar constantemente en ello, la aflicción mental y corporal se apacigua por el poder de la acción disciplinada.
3.2.25
मतिमन्तो व्यथोपेताः शमं प्रागेव कुर्वते ।
मानसस्य प्रियाख्यानैः संभोगोपनयैर्नृणाम् ॥ ३.२.२५ ॥
Los sabios, afligidos por la angustia, calman la mente incluso de antemano, con relatos agradables y trayendo placeres a los hombres.
3.2.26
मानसेन हि दुःखेन शरीरमुपतप्यते ।
अयःपिण्डेन तप्तेन कुम्भसंस्थमिवोदकम् ॥ ३.२.२६ ॥
Por el sufrimiento mental el cuerpo es ciertamente atormentado, como el agua en una vasija se calienta con una masa de hierro al rojo.
3.2.27
मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवाम्बुना ।
प्रशन्ते मानसे दुःखे शारीरमुपशाम्यति ॥ ३.२.२७ ॥
Por ello, uno debe calmar el sufrimiento mental con el conocimiento, como el fuego se apaga con agua. Cuando el sufrimiento mental se calma, también se calma el corporal.
3.2.28
मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते ।
स्नेहात्तु सज्जते जन्तुर्दुःखयोगमुपैति च ॥ ३.२.२८ ॥
Se conoce que el apego es la raíz del sufrimiento mental. Por el apego el ser se aferra y llega a la unión con el sufrimiento.
3.2.29
स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भयानि च ।
शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते ॥ ३.२.२९ ॥
Los sufrimientos tienen su raíz en el apego, y los temores también nacen del apego. El dolor, la alegría y el esfuerzo — todo surge del apego.
3.2.30
स्नेहात्कारुण्यरागौ च प्रजास्वीर्ष्यादयस्तथा ।
अश्रेयस्कावुभावेतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः ॥ ३.२.३० ॥
Del apego surgen la compasión y la pasión, así como la envidia y similares hacia los seres. Ambas no conducen al bien; de ellas, la primera se recuerda como la más pesada.
3.2.31
कोटराग्निर्यथाऽशेषं समूलं पादपं दहेत् ।
धर्मार्थिनं तथाऽल्पोपि रागदोषो विनाशयेत् ॥ ३.२.३१ ॥
Como un fuego en el hueco de un árbol quema todo el árbol con su raíz, así incluso una pequeña falta de apego destruye al que busca el dharma y la riqueza.
3.2.32
विप्रयोगे न तु त्यागी दोषदर्शी समागमे ।
विरागं भजते जन्तुर्निर्वैरो निष्परिग्रहः ॥ ३.२.३२ ॥
En la separación uno es renunciante, pero en la unión ve la falta. Un ser libre de enemistad y de posesiones alcanza el desapego.
3.2.33
तस्मात्स्नेहं स्वपक्षेभ्यो मित्रेभ्यो धनसंचयात् ।
स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिवर्तयेत् ॥ ३.२.३३ ॥
Por tanto, uno debe apartar, mediante el conocimiento, el afecto hacia los suyos, hacia los amigos, hacia la acumulación de riqueza y el que surge del propio cuerpo.
3.2.34
ज्ञानान्वितेषु युक्तेषु शास्त्रज्ञेषु कृतात्मसु ।
न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम् ॥ ३.२.३४ ॥
El afecto no se adhiere a quienes poseen conocimiento, están disciplinados, son versados en las escrituras y dueños de sí, como el agua no se adhiere a las hojas de loto.
3.2.35
रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते ।
इच्छा संजायते तस्य ततस्तृष्णा विवर्धते ॥ ३.२.३५ ॥
El hombre dominado por el apego es arrastrado por el deseo; en él surge el anhelo, y luego crece la sed.
3.2.36
तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्देगकरी नृणाम् ।
अधर्मबहुला चैव घोरा पापानुबन्धिनी ॥ ३.२.३६ ॥
La sed es, en verdad, la más pecaminosa de todas: causa constante agitación en los hombres, abunda en injusticia, es terrible y va unida al pecado.
3.2.37
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णांत्यजतः सुखम् ॥ ३.२.३७ ॥
Aquel deseo que es difícil de abandonar para los necios, que no envejece aunque el hombre envejezca, como una enfermedad mortal: la felicidad es para quien abandona esa sed.
3.2.38
अनाद्यन्ता तु सा तृष्णा अन्तर्देहगता नृणाम् ।
विनाशयति भूतानि अयोनिज इवानलः ॥ ३.२.३८ ॥
Esa sed no tiene principio ni fin; habita dentro de los cuerpos de los hombres y destruye a los seres, como un fuego no nacido de un vientre.
3.2.39
यथैधः स्वसमुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति ।
तथाऽकृतात्मा लोभेन सहजेन विनश्यति ॥ ३.२.३९ ॥
Como el combustible se consume por el fuego que surge de sí mismo, así el yo no dominado perece por la codicia innata.
3.2.40
राजतः सलिलादग्नेश्चोरतः स्वजनादपि ।
अर्थिभ्यः कालतस्तस्मान्नित्यमर्थवतां भयम्।
भयमर्थवतां नित्यं मृत्योः प्राणभृतामिव ॥ ३.२.४० ॥
Del rey, del agua, del fuego, de los ladrones, incluso de los propios parientes, de los mendigos, del tiempo: por eso los ricos siempre viven con miedo, como los seres vivos siempre temen a la muerte.
3.2.41
यथा ह्याभिषमाकाशे पक्षिभिः श्वापदैर्भुवि ।
भक्ष्यते सलिले मत्स्यैस्तथा सर्वेण वित्तवान् ॥ ३.२.४१ ॥
Como la presa es devorada por las aves en el cielo, por las bestias en la tierra y por los peces en el agua, así el hombre rico es devorado por todos.
3.2.42
अर्थ एव हि केषांचिदनर्थं भजते नृणाम् ।
अर्थश्रेयसि चासक्तो न श्रेयो विन्दते नरः।
तस्मादर्थागमाः सर्वे मनोमोहविवर्धनाः ॥ ३.२.४२ ॥
Para algunos, la riqueza misma lleva a los hombres a la ruina; el hombre apegado a la riqueza como bien supremo no alcanza el bien supremo. Por eso todos los medios de obtener riqueza aumentan la confusión de la mente.
3.2.43
कार्पण्यं दर्पमानौ च भयमुद्वेग एव च ।
अर्थजानि विदुः प्राज्ञा दुःखान्येतानि देहिनाम् ॥ ३.२.४३ ॥
La tacañería, el orgullo y la vanidad, el miedo y la inquietud también: los sabios saben que estos sufrimientos nacen de la riqueza y acosan a los seres encarnados.
3.2.44
अर्थस्योपार्जने दुःखमार्जितानां च रक्षणे ।
नाशे दुःखं व्यये दुःखं घ्नन्ति चैवार्थकारणात् ॥ ३.२.४४ ॥
Hay sufrimiento en adquirir la riqueza, sufrimiento en proteger lo adquirido; sufrimiento en su pérdida, sufrimiento en su gasto — y por causa de la riqueza la gente es herida.
3.2.45
अर्था दुःखं परित्यक्तुं पालिताश्चैव शत्रवः ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते तेषां नाशं न चिन्तयेत् ॥ ३.२.४५ ॥
Abandonar la riqueza es doloroso, y la riqueza protegida se vuelve enemiga; se obtiene solo con sufrimiento — uno no debe pensar en su pérdida.
3.2.46
असन्तोषपरा मूढाः संतोषं यान्ति पण्डिताः ।
अन्तो नास्ति पिपासायाः संतोषः परमं सुखम्।
तस्मात्संतोषमेवेह परं पश्यन्ति पण्डितः ॥ ३.२.४६ ॥
Los necios, empeñados en la insatisfacción, no alcanzan la contentación; los sabios sí la alcanzan. La sed no tiene fin; la contentación es la felicidad suprema. Por eso los sabios ven en la contentación lo más elevado de este mundo.
3.2.47
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं रत्नसंचयः ।
ऐश्वर्यं प्रियसंवासो गृद्ध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ ३.२.४७ ॥
La juventud, la belleza, la vida, un tesoro de joyas, el poder y la compañía de los seres queridos: todo es impermanente; el sabio no debe ansiar estas cosas.
3.2.48
त्यजेत स च यांस्तस्मात्तज्जान्क्लेशान्सहेत च ।
न हि संचयवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः।
अतश्च धार्मिकैः पुम्भिरनीहार्थः प्रशस्यते ॥ ३.२.४८ ॥
Por ello debe uno abandonar esas cosas y soportar los sufrimientos que nacen de ellas. Nadie que acumula se ve libre de contratiempos; por eso los hombres justos alaban el abandono de la riqueza sin afán.
3.2.49
धर्मार्थं यस्य वित्तेहा वरं तस्य नरीहता ।
प्रक्षालनाद्धि पङ्कस्य श्रेयो ह्यस्पर्शनं नृणाम् ॥ ३.२.४९ ॥
Para quien desea riqueza por el dharma, es mejor la ausencia de deseo entre los hombres; en efecto, es mejor no tocar el lodo que lavarlo.
3.2.50
युधिष्ठिरैवमर्थेषु न स्पृहां कर्तुमर्हसि ।
धर्मेण यदि ते कार्यं विमुक्तेच्छो भवार्थतः ॥ ३.२.५० ॥
Yudhiṣṭhira, así no debes anhelar riquezas; si tu obra es por el dharma, líbrate del deseo de riqueza.
3.2.51
नार्थोपभोगलिप्सार्थमियमर्थेप्सुता मम ।
भरणार्थं तु विप्राणां ब्रह्मन्काङ्क्षे न लोभतः ॥ ३.२.५१ ॥
Este mi deseo de riqueza no es por el anhelo de disfrutarla; oh brahmán, la deseo solo para el sustento de los brahmanes, no por codicia.
3.2.52
कथं ह्यस्मद्विधो ब्रह्मन्वर्तमानो गृहाश्रमे ।
भरणं पालनं चापि न कुर्यादनुयायिनाम् ॥ ३.२.५२ ॥
Oh brahmán, ¿cómo podría alguien como yo, que vive en la etapa de cabeza de familia, no sustentar y proteger a quienes le siguen?
3.2.53
संविभागो हि भूतानां सर्वेषामेव दृश्यते ।
तथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना ॥ ३.२.५३ ॥
El compartir se ve, en efecto, entre todos los seres; de la misma manera, el cabeza de familia debe dar a quienes cocinan.
3.2.54
तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता ।
सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन ॥ ३.२.५४ ॥
Hierba, tierra, agua y, en cuarto lugar, la palabra amable y veraz: en las casas de los buenos estas nunca faltan.
3.2.55
देयमार्तस्य शयनं स्थितश्रान्तस्य चासनम् ।
तृषितस्य च पानीयं क्षुधितस्य च भोजनम् ॥ ३.२.५५ ॥
Se debe dar un lecho al fatigado, un asiento al que está cansado de estar de pie, agua al sediento y comida al hambriento.
3.2.56
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् ।
उत्थाय चासनं दद्यादेष धर्मः सनातनः।
प्रत्युत्थायाभिगमनं कुर्यान्न्यायेन चार्चनाम् ॥ ३.२.५६ ॥
Se debe dar una mirada amable, buena voluntad y palabras gentiles; se debe levantar y ofrecer un asiento — este es el deber eterno. Se debe levantar para recibir, acercarse y honrar debidamente.
3.2.57
अग्निहोत्रमनड्वांश्च ज्ञातयोऽतिथिवान्धवाः ।
पुत्रा दाराश्च भृत्याश्च निर्दहेयुरपूजिताः ॥ ३.२.५७ ॥
El fuego del sacrificio, el buey, los parientes, los huéspedes y amigos, los hijos, las esposas y los siervos — si quedan sin honra, quemarán al cabeza de familia.
3.2.58
आत्मार्थं पाचयेन्नान्नं न वृथा घातयेत्पशून् ।
न चैकः स्वयमश्नीयाद्विधिवर्जं न निर्वपेत् ॥ ३.२.५८ ॥
No se debe cocinar comida solo para uno mismo, ni matar animales en vano; no se debe comer solo, ni hacer ofrendas sin el rito prescrito.
3.2.59
श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद्भुवि ।
वैश्वदेवं हि नामैतत्सायं प्रातश्च दीयते ॥ ३.२.५९ ॥
Se debe esparcir comida en el suelo para los perros, para los parias y para las aves; esta es la ofrenda llamada Vaiśvadeva, que se da por la tarde y por la mañana.
3.2.60
विघसाशी भवेत्तस्मान्नित्यं चामृतभोजनः ।
विघसो भुक्तशेषं तु यज्ञशेषं तथाऽमृतम् ॥ ३.२.६० ॥
Por ello, uno debe ser siempre quien come lo que queda (vighasa) y quien come ambrosía; lo que queda tras comer es el vighasa, y lo que queda del sacrificio es ambrosía.
3.2.61
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् ।
अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ ३.२.६१ ॥
Hay que dar la vista, dar la mente y dar palabras amables y veraces; hay que seguir y servir: ese es el sacrificio de las cinco dakṣiṇās.
3.2.62
यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमद्वनि वर्तते ।
श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत् ॥ ३.२.६२ ॥
Quien, estando en el camino, da alimento sin molestia a un hombre cansado que nunca antes había visto, obtiene un gran fruto de mérito.
3.2.63
एवं यो वर्तते वृत्तिं वर्तमानो गृहाश्रमे ।
तस्य धर्मं परंप्राहुः कथं वा विप्र मन्यसे ॥ ३.२.६३ ॥
Dicen que el dharma de quien vive así su sustento en la etapa de cabeza de familia es el dharma supremo — ¡Oh brahmán, cómo lo consideras tú?
3.2.64
अहो बत महत्कष्टं विपरीतमिदं जगत् ।
येनापत्रपते साधुरसाधुस्तेन तुष्यति ॥ ३.२.६४ ॥
¡Ay, qué gran sufrimiento! Este mundo está al revés: por aquello de lo que se avergüenza el hombre bueno, el malvado se complace.
3.2.65
शिश्नोदरकृतेऽप्राज्ञः करोति विषसं बहु ।
मोहरागवशाक्रान्त इन्द्रियार्थवशानुगः ॥ ३.२.६५ ॥
Por los genitales y el vientre, el necio comete mucho mal, dominado por la ilusión y la pasión, siguiendo el poder de los objetos de los sentidos.
3.2.66
ह्रियते बुध्यमानोपि नरो हारिभिरिन्द्रियैः ।
विमूढसंज्ञो दुष्टाश्वैरुद्धान्तैरिव सारथिः ॥ ३.२.६६ ॥
Aunque lo sabe, el hombre es arrastrado por los sentidos seductores, como un auriga confundido por caballos malvados y desbocados.
3.2.67
षडिन्द्रियाणि विषयं समागच्छन्ति वै यदा ।
तद्रा प्रादुर्भवत्यषां पूर्वसंकल्पजं मनः ॥ ३.२.६७ ॥
Cuando los seis sentidos entran en contacto con sus objetos, entonces surge la mente, nacida de su intención previa.
3.2.68
मनो यस्येन्द्रियस्येह विषयान्याति सेवितुम् ।
वस्यौत्सुक्यं संभवति प्रवृत्तिश्चोपजायते ॥ ३.२.६८ ॥
Por el sentido por el que la mente aquí corre a disfrutar de los objetos, en quien queda sometido a él surge el anhelo y nace la inclinación a la acción.
3.2.69
ततः संकल्पवीर्येण कामेन विषयेषुभिः ।
विद्धः पतति लोभाग्नौज्योतिर्लोभात्पतङ्गवत् ॥ ३.२.६९ ॥
Entonces, por el poder de la intención, herido por el deseo con las flechas de los objetos, cae en el fuego de la codicia, como la polilla cae en la llama por codicia.
3.2.70
ततो दारैर्विहारैश्च मोहितश्च यथेप्सया ।
महामोहमुखे मग्नो नात्मानमवबुध्यते ॥ ३.२.७० ॥
Luego, cegado por las esposas y los placeres, según su deseo, hundido en la boca de la gran ilusión, no se percata de sí mismo.
3.2.71
एवं पतति संसारे तासुतास्विह योनिषु ।
अविद्याकर्मतृष्णाभिर्भ्राम्यमाणोऽथ चक्रवत् ॥ ३.२.७१ ॥
Así cae en el saṃsāra, en estos y aquellos vientres de aquí, girando como una rueda por la ignorancia, la acción y el ansia.
3.2.72
ब्रह्मादिषु तृणान्तेषु भूतेषु परिवर्तते ।
जले भुवि तथाऽऽकाशे जायमानः पुनःपुनः ॥ ३.२.७२ ॥
Desde Brahmā hasta la hierba, gira entre los seres, naciendo una y otra vez en el agua, en la tierra y en el espacio.
3.2.73
अबुधानां गतिस्त्वेषा बुधानामपि मे शृणु ।
ये धर्मे श्रेयसि रता विमोक्षरतयो जनाः ॥ ३.२.७३ ॥
Este es el camino de los necios; escucha también de mí el camino de los sabios: aquellos que se deleitan en el dharma y el bien supremo, que se regocijan en la liberación (mokṣa).
3.2.74
तदिदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च ।
तस्माद्धर्मानिमान्सर्वान्नाभिमानात्समाचरेत् ॥ ३.२.७४ ॥
Esta es la palabra del Veda: realiza la acción y renúnciala. Por tanto, uno no debe practicar todos estos deberes por orgullo.
3.2.75
इज्याध्ययनदानानि तपः सत्यं क्षमा दमः ।
अलोभ इतिमार्गोऽयं धर्ममस्याष्टविधः स्मृतः ॥ ३.२.७५ ॥
Sacrificio, estudio, donación, austeridad, veracidad, paciencia, dominio de sí y ausencia de codicia: este camino del dharma se declara óctuple.
3.2.76
अत्र पूर्वश्चतुर्वर्गः पितृयाणपथे स्थितः ।
कर्तव्यमिति यत्कार्यं नाभिमानात्समाचरेत् ॥ ३.२.७६ ॥
Aquí el primer grupo cuádruple se mantiene en el camino de los antepasados. El deber declarado como «debe hacerse» no debe practicarse por orgullo.
3.2.77
उत्तरो देवयानस्तु सद्भिराचरितः सदा ।
अष्टाङ्गेनैव मार्गेण विशुद्धात्मा समाचरेत् ॥ ३.२.७७ ॥
Pero el camino septentrional de los dioses (devayāna) ha sido siempre seguido por los buenos. El de alma pura debe caminar solo por este camino óctuple.
3.2.78
सम्यक्संकल्पसंबन्धात्सम्यक्चेन्द्रियनिग्रहात् ।
सम्यग्द्व्रतविशेषाच्च सम्यक्च गुरुसेवनात् ॥ ३.२.७८ ॥
Por la conexión con la resolución correcta, por el control correcto de los sentidos, por los votos especiales practicados correctamente y por el servicio correcto al maestro.
3.2.79
सम्यगाहारयोगाच्च सम्यक्चाध्ययनागमात् ।
सम्यक्कर्मोपसंन्यासात्सम्यक्चित्तनिरोधनात् ॥ ३.२.७९ ॥
Por la debida regulación de la dieta, por el estudio correcto y el conocimiento de las escrituras, por la renuncia correcta a la acción y por el dominio correcto de la mente.
3.2.80
एवं कर्माणि कुर्वन्ति संसारविजिगीषवः ।
रागद्वेषविनिर्मुक्ता ऐश्वर्यवशमागताः ॥ ३.२.८० ॥
Así, quienes desean vencer el saṃsāra realizan sus acciones; libres de apego y aversión, alcanzan el dominio del poder supremo.
3.2.81
रुद्राः साध्यास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथ तथाश्विनौ ।
योगैश्वर्येण संयुक्ता धारयन्ति प्रजा इमाः ॥ ३.२.८१ ॥
Los Rudras, los Sādhyas, asimismo los Ādityas y los Vasus, y los dos Aśvin, dotados del poder del yoga y la soberanía, sostienen a estas criaturas.
3.2.82
तथा त्वमपि कौन्तेय शममास्थाय पुष्कलम् ।
तपसा सिद्धिमन्विच्छ योगसिद्धिं च भारत ॥ ३.२.८२ ॥
Así también tú, hijo de Kuntī, adopta la plena serenidad y busca el éxito mediante la austeridad, y el éxito del yoga, oh descendiente de Bharata.
3.2.83
पितृमातृमयी सिद्धिः प्राप्ता कर्ममयी च ते ।
तपसा सिद्धिमन्विच्छ द्विजानां भरणाय वै ॥ ३.२.८३ ॥
El éxito que pertenece al padre y a la madre, y el éxito nacido de la acción, ya los has obtenido; ahora busca el éxito mediante la austeridad, para el sustento de los nacidos dos veces.
3.2.84
सिद्धा हि यद्यदिच्छन्ति कुर्वते तदनुग्रहम् ।
तस्मात्तपः समास्थाय कुरुष्वात्ममनोरथम् ॥ ३.२.८४ ॥
Lo que los perfectos desean, lo favorecen con su gracia; por tanto, adopta plenamente la austeridad y cumple el deseo de tu propia mente.