മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.2.1
प्रभातायां तु शर्वर्यां तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
वनं यियासतां विप्रास्तस्थुर्भिक्षाभुजोऽग्रतः।
तानुवाच ततो राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ३.२.१ ॥
പ്രഭാതമായപ്പോൾ, ക്ലേശമറിയാത്ത കർമ്മങ്ങളുള്ള അവർ വനത്തിലേക്ക് പോകാനൊരുങ്ങിയപ്പോൾ, ഭിക്ഷകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ അവർക്ക് മുന്നിൽ നിന്നു. അപ്പോൾ രാജാവായ കുന്തീപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ അവരോട് പറഞ്ഞു.
3.2.2
वयं हि हृतसर्वस्वा हृतराज्या हृतश्रियः ।
फलमूलामिषाहारा वनं यास्याम दुःखिताः ॥ ३.२.२ ॥
ഞങ്ങളുടെ സർവസ്വവും രാജ്യവും ശ്രീയും അപഹരിക്കപ്പെട്ട്, ദുഃഖിതരായ ഞങ്ങൾ ഫലമൂലമാംസാഹാരികളായി വനത്തിലേക്ക് പോകും.
3.2.3
वनं च दोषबहुलं बहुव्यालसरीसृपम् ।
परिक्लेशश्चवो मन्ये ध्रुवं तत्र भविष्यति ॥ ३.२.३ ॥
വനം ദോഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണ്, അവിടെ ധാരാളം ക്രൂരമൃഗങ്ങളും ഇഴജന്തുക്കളുമുണ്ട്; അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് തീർച്ചയായും ക്ലേശം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
3.2.4
ब्राह्मणानां परिक्लेशो दैवतान्यपि सादयेत् ।
किंपुनर्मामितो विप्रा निवर्तध्वं यथेष्टतः ॥ ३.२.४ ॥
ബ്രാഹ്മണർക്കുള്ള ക്ലേശം ദേവന്മാരെപ്പോലും തളർത്തും; പിന്നെ എന്നെക്കുറിച്ചെന്തു പറയാൻ? ബ്രാഹ്മണരേ, നിങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ഇവിടെനിന്ന് മടങ്ങിപ്പോകൂ.
3.2.5
गतिर्या भवतां राजंस्तां वयं गन्तुमुद्यताः ।
नार्हथास्मान्परित्यक्तुं भक्तान्सद्धर्मदर्शिन ॥ ३.२.५ ॥
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ ഗതി തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടേതും; അതിനെ പിന്തുടരാൻ ഞങ്ങൾ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. സദ്ധർമ്മം കാണുന്നവനേ, ഭക്തരായ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ നിങ്ങൾ അർഹനല്ല.
3.2.6
स्नेहकर्माणि भक्तेषु दैवतान्यपि कुर्वते ।
विशेषतो ब्राह्मणेषु सदाचारावलम्बिषु ॥ ३.२.६ ॥
ദേവന്മാരും ഭക്തരോട് സ്നേഹപൂർവ്വമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു; വിശേഷിച്ച്, സദാചാരം പാലിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരോട്.
3.2.7
ममापि परमा भक्तिर्ब्राह्मणेषु सदा द्विजाः ।
सहायविपरिभ्रंशस्त्वयं सादयतीव माम् ॥ ३.२.७ ॥
ബ്രാഹ്മണരോട് എനിക്കും എപ്പോഴും പരമമായ ഭക്തിയുണ്ട്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ. എന്നാൽ സഹായികളുടെ ഈ നഷ്ടം എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
3.2.8
आहरेयुर्हि ये सर्वे फलमूलमृगांस्तथा ।
त इमे शोकजैर्दुःखैर्भ्रातरो मे विमोहिताः ॥ ३.२.८ ॥
പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും മാനുകളും കൊണ്ടുവന്നിരുന്ന എന്റെ സഹോദരന്മാർ ഇപ്പോൾ ശോകത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ദുഃഖങ്ങളാൽ മോഹിതരായിരിക്കുന്നു.
3.2.9
द्रौपद्या विप्रकर्षेण राज्यापहरणेन च ।
दुःखार्दितानिमान्क्लेशैर्नाहं योक्तुमिहोत्सहे ॥ ३.२.९ ॥
ദ്രൗപദിയുടെ അപമാനവും രാജ്യാപഹരണവും മൂലം ദുഃഖിതരായ ഇവരെ ഇവിടെ ക്ലേശങ്ങളിലേക്ക് തള്ളാൻ ഞാൻ ധൈര്യപ്പെടുന്നില്ല.
3.2.10
अस्मत्पोषणजा चिन्ता मा भूत्ते हृदि पार्थिव ।
स्वयमाहृत्य वन्यानि त्वानुयास्यामहे वयम् ॥ ३.२.१० ॥
രാജാവേ, ഞങ്ങളുടെ പോഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉണ്ടാകരുത്. ഞങ്ങൾതന്നെ വനവിഭവങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് നിന്നെ പിന്തുടരും.
3.2.11
अनुध्यानेन जप्येन विधास्यामः शिव तव ।
कथाभिश्चानुकूलाभिः सह रंस्यामहे वने ॥ ३.२.११ ॥
ഹേ ശിവനേ, ധ്യാനത്താലും ജപത്താലും നിനക്ക് മംഗളം ചെയ്യും; അനുകൂല കഥകളാൽ വനത്തിൽ നിന്നോടൊപ്പം രമിക്കും.
3.2.12
एवमेतन्न संदेहो रमेयं ब्राह्मणैः सह ।
न्यूनभावात्तु पश्यामि प्रत्यादेशमिवात्मनः ॥ ३.२.१२ ॥
ഇത് അങ്ങനെതന്നെ, സംശയമില്ല; ഞാൻ ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം രമിക്കും. എന്നാൽ എന്റെ ന്യൂനതാബോധം കാരണം ഞാൻതന്നെ നിരസിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നുന്നു.
3.2.13
कथं द्रक्ष्यामि वः सर्वान्स्वयमाहृत्य भोजिनः ।
मद्भक्त्या क्लिश्यतोऽनर्हान्धिक्पापान्धृतराष्ट्रजान् ॥ ३.२.१३ ॥
ഞാൻ തന്നെ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും കൊണ്ടുവന്ന് ഭക്ഷിക്കുന്നവരായി എങ്ങനെ കാണും? എന്റെ ഭക്തികാരണം ദുഃഖിക്കുന്ന നിങ്ങളെയും, അയോഗ്യരായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രരായ പാപികളെയും ധിക്കരിക്കുന്നു.
3.2.14
इत्युक्त्वा नृपतिः शोचन्निषसाद महीतले ॥ ३.२.१४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവ് നിലത്ത് ഇരുന്നു.
3.2.15
तमध्यात्मरतो विद्वाञ्शौनको नाम वै द्विजः ।
योगे साङ्ख्ये च कुशलो राजानमिदमब्रवीत् ॥ ३.२.१५ ॥
ആത്മീയതയിൽ ആസക്തനും പണ്ഡിതനും യോഗത്തിലും സാംഖ്യത്തിലും നിപുണനുമായ ശൗനകൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
3.2.16
शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ ३.२.१६ ॥
ദുഃഖത്തിന്റെ ആയിരം കാരണങ്ങളും സന്തോഷത്തിന്റെ നൂറ് കാരണങ്ങളും ദിവസം തോറും മൂഢനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; പണ്ഡിതനിൽ അല്ല.
3.2.17
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बहुदोषेषु कर्मसु ।
श्रेयोघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ ३.२.१७ ॥
ജ്ഞാനത്തിന് വിരുദ്ധമായ, ഏറെ ദോഷങ്ങളുള്ള, ശ്രേയസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങളിൽ നിങ്ങളെപ്പോലുള്ള ബുദ്ധിമാന്മാർ ആസക്തരാകുന്നില്ല.
3.2.18
अष्टाङ्गां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोभिघातिनीम् ।
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तां राजन्सा त्वय्यवस्थिता ॥ ३.२.१८ ॥
എട്ട് അംഗങ്ങളുള്ള ബുദ്ധി എന്ന് പറയുന്നത്, എല്ലാ ശ്രേയസ്സിനെയും നശിപ്പിക്കുന്നത്, ശ്രുതിയും സ്മൃതിയും ചേർന്നത് — രാജാവേ, അത് നിന്നിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
3.2.19
शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ।
ऊहापोहोऽर्थविज्ञानं तत्वज्ञानं च धीगुणाः ॥ ३.२.१९ ॥
കേൾക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം, ശ്രവണം, ഗ്രഹണം, ധാരണം, അതുപോലെ ഊഹാപോഹം, അർഥവിജ്ഞാനം, തത്ത്വജ്ഞാനം — ഇവയാണ് ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങൾ.
3.2.20
अर्थकृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनेष्वपि ।
शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदन्ति भवद्विधाः ॥ ३.२.२० ॥
ധനസങ്കടങ്ങളിലും കഠിനാവസ്ഥകളിലും ആപത്തുകളിലും സ്വജനങ്ങളിൽ പോലും — നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ദുഃഖങ്ങളാൽ തളരുന്നില്ല.
3.2.21
श्रूयतां चाभिधास्यामि जनकेन यथा पुरा ।
आत्मव्यवस्थानकरागीताः श्लोका महात्मना ॥ ३.२.२१ ॥
കേട്ടാലും, പണ്ട് ജനകൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാൻ പറയാം — ആത്മാവിനെ ഉറപ്പിക്കുന്ന, മഹാത്മാവ് പാടിയ ശ്ലോകങ്ങൾ.
3.2.22
मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाभ्यामर्दितं जगत् ।
तयोर्व्याससमासाभ्यांशमोपायमिमं शृणु ॥ ३.२.२२ ॥
മനസ്സിൽനിന്നും ശരീരത്തിൽനിന്നും ഉണ്ടാകുന്ന രണ്ടു ദുഃഖങ്ങളാൽ ലോകം പീഡിതമാണ്. അവയെ ശമിപ്പിക്കുന്ന ഈ ഉപായം — വിസ്തരിച്ചും സംക്ഷേപിച്ചും — കേട്ടാലും.
3.2.23
व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविवर्जनात् ।
दुःखं चतुर्भिः शारीरं कारणैः संप्रवर्तते ॥ ३.२.२३ ॥
രോഗം, അനിഷ്ടത്തിന്റെ സ്പർശം, ക്ഷീണം, ഇഷ്ടത്തിന്റെ വിയോഗം — ഈ നാലു കാരണങ്ങളാൽ ശാരീരിക ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നു.
3.2.24
तदा तत्प्रतिकाराच्च सततं चाविचिन्तनात् ।
आधिव्याधिप्रशमनं क्रियायोगबलेन तु ॥ ३.२.२४ ॥
അപ്പോൾ അതിന്റെ പ്രതിവിധി ചെയ്യുന്നതിനാലും, നിരന്തരം അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതിരിക്കുന്നതിനാലും, മാനസികവും ശാരീരികവുമായ പീഡകൾ ശമിക്കുന്നു — ക്രിയായോഗത്തിന്റെ ബലത്താൽ.
3.2.25
मतिमन्तो व्यथोपेताः शमं प्रागेव कुर्वते ।
मानसस्य प्रियाख्यानैः संभोगोपनयैर्नृणाम् ॥ ३.२.२५ ॥
ബുദ്ധിമാന്മാർ ദുഃഖത്താൽ പീഡിതരാകുമ്പോൾ മുൻകൂട്ടി തന്നെ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുന്നു — പ്രിയകഥകളാലും മനുഷ്യർക്ക് ഭോഗങ്ങൾ എത്തിച്ചുകൊടുക്കുന്നതിനാലും.
3.2.26
मानसेन हि दुःखेन शरीरमुपतप्यते ।
अयःपिण्डेन तप्तेन कुम्भसंस्थमिवोदकम् ॥ ३.२.२६ ॥
മാനസിക ദുഃഖത്താൽ ശരീരം തപിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — കുടത്തിലെ വെള്ളം ചൂടാക്കിയ ഇരുമ്പുകട്ടയാൽ ചൂടാകുന്നതുപോലെ.
3.2.27
मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवाम्बुना ।
प्रशन्ते मानसे दुःखे शारीरमुपशाम्यति ॥ ३.२.२७ ॥
അതിനാൽ ജ്ഞാനത്താൽ മാനസിക ദുഃഖം ശമിപ്പിക്കണം — വെള്ളത്താൽ അഗ്നി അണയ്ക്കുന്നതുപോലെ. മാനസിക ദുഃഖം ശമിച്ചാൽ ശാരീരിക ദുഃഖവും ശമിക്കും.
3.2.28
मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते ।
स्नेहात्तु सज्जते जन्तुर्दुःखयोगमुपैति च ॥ ३.२.२८ ॥
മാനസിക ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലം സ്നേഹമാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. സ്നേഹത്താൽ തന്നെ ജീവി ബന്ധിതനാകുന്നു, ദുഃഖസംയോഗം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
3.2.29
स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भयानि च ।
शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते ॥ ३.२.२९ ॥
ദുഃഖങ്ങൾക്ക് മൂലം സ്നേഹമാണ്; ഭയങ്ങളും സ്നേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു. ശോകവും ഹർഷവും ക്ലേശവും — എല്ലാം സ്നേഹത്താൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
3.2.30
स्नेहात्कारुण्यरागौ च प्रजास्वीर्ष्यादयस्तथा ।
अश्रेयस्कावुभावेतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः ॥ ३.२.३० ॥
സ്നേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ കാരുണ്യവും രാഗവും ജനിക്കുന്നു; പ്രജകളോടുള്ള അസൂയ മുതലായവയും അങ്ങനെതന്നെ. ഇവ രണ്ടും ശ്രേയസ്സല്ല; ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് കൂടുതൽ ഭാരമുള്ളതായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
3.2.31
कोटराग्निर्यथाऽशेषं समूलं पादपं दहेत् ।
धर्मार्थिनं तथाऽल्पोपि रागदोषो विनाशयेत् ॥ ३.२.३१ ॥
മരത്തിന്റെ പൊത്തിലെ തീ വേരോടെ മുഴുവൻ മരത്തെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ധർമ്മാർത്ഥിയെ ചെറിയ രാഗദോഷവും നശിപ്പിക്കും.
3.2.32
विप्रयोगे न तु त्यागी दोषदर्शी समागमे ।
विरागं भजते जन्तुर्निर्वैरो निष्परिग्रहः ॥ ३.२.३२ ॥
വിയോഗത്തിൽ ത്യാഗിയാകുന്നു; എന്നാൽ സംയോഗത്തിൽ ദോഷം കാണുന്നവൻ. വൈരമില്ലാത്തവനും പരിഗ്രഹമില്ലാത്തവനുമായ ജീവി വിരാഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
3.2.33
तस्मात्स्नेहं स्वपक्षेभ्यो मित्रेभ्यो धनसंचयात् ।
स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिवर्तयेत् ॥ ३.२.३३ ॥
അതിനാൽ സ്വപക്ഷത്തോടും മിത്രങ്ങളോടും ധനസഞ്ചയത്തോടും സ്വശരീരത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന സ്നേഹവും ജ്ഞാനത്താൽ പിൻവലിക്കണം.
3.2.34
ज्ञानान्वितेषु युक्तेषु शास्त्रज्ञेषु कृतात्मसु ।
न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम् ॥ ३.२.३४ ॥
ജ്ഞാനമുള്ളവരിലും സംയമികളിലും ശാസ്ത്രജ്ഞരിലും ആത്മനിയന്ത്രിതരിലും സ്നേഹം പറ്റിനിൽക്കുന്നില്ല; താമരയിലയിൽ വെള്ളം നിൽക്കാത്തതുപോലെ.
3.2.35
रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते ।
इच्छा संजायते तस्य ततस्तृष्णा विवर्धते ॥ ३.२.३५ ॥
രാഗത്താൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ കാമത്താൽ വലിച്ചിഴക്കപ്പെടുന്നു. അവനിൽ ഇച്ഛ ഉണ്ടാകുന്നു; പിന്നെ തൃഷ്ണ വളരുന്നു.
3.2.36
तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्देगकरी नृणाम् ।
अधर्मबहुला चैव घोरा पापानुबन्धिनी ॥ ३.२.३६ ॥
തൃഷ്ണ എല്ലാറ്റിലും പാപകരമാണ്; മനുഷ്യർക്ക് നിത്യമായ വ്യാകുലത ഉണ്ടാക്കുന്നത്; അധർമ്മം നിറഞ്ഞതും ഭയങ്കരവും പാപത്തെ പിന്തുടരുന്നതുമാണ്.
3.2.37
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णांत्यजतः सुखम् ॥ ३.२.३७ ॥
ദുർബുദ്ധികൾക്ക് വിടാൻ കഴിയാത്തതും വാർധക്യത്തിലും ക്ഷയിക്കാത്തതും പ്രാണാന്തകമായ രോഗംപോലെയുള്ളതുമായ ആ തൃഷ്ണ വിടുന്നവനു മാത്രമേ സുഖമുള്ളൂ.
3.2.38
अनाद्यन्ता तु सा तृष्णा अन्तर्देहगता नृणाम् ।
विनाशयति भूतानि अयोनिज इवानलः ॥ ३.२.३८ ॥
ആ തൃഷ്ണയ്ക്ക് ആദിയും അന്തവുമില്ല; മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ അത് വസിക്കുന്നു; യോനിയിൽ ജനിക്കാത്ത അഗ്നിപോലെ ജീവികളെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
3.2.39
यथैधः स्वसमुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति ।
तथाऽकृतात्मा लोभेन सहजेन विनश्यति ॥ ३.२.३९ ॥
സ്വയം ഉണ്ടായ തീയാൽ വിറക് നശിക്കുന്നതുപോലെ, അടക്കമില്ലാത്ത മനസ്സ് സ്വാഭാവികമായ ലോഭത്താൽ നശിക്കുന്നു.
3.2.40
राजतः सलिलादग्नेश्चोरतः स्वजनादपि ।
अर्थिभ्यः कालतस्तस्मान्नित्यमर्थवतां भयम्।
भयमर्थवतां नित्यं मृत्योः प्राणभृतामिव ॥ ३.२.४० ॥
രാജാവിൽനിന്ന്, വെള്ളത്തിൽനിന്ന്, തീയിൽനിന്ന്, കള്ളന്മാരിൽനിന്ന്, സ്വന്തം ബന്ധുക്കളിൽനിന്നുപോലും, യാചകരിൽനിന്ന്, കാലത്തിൽനിന്ന്—അതിനാൽ ധനവാന്മാർക്ക് എപ്പോഴും ഭയം; ജീവികൾക്ക് മരണഭയംപോലെ ധനവാന്മാർക്ക് എപ്പോഴും ഭയം.
3.2.41
यथा ह्याभिषमाकाशे पक्षिभिः श्वापदैर्भुवि ।
भक्ष्यते सलिले मत्स्यैस्तथा सर्वेण वित्तवान् ॥ ३.२.४१ ॥
ആകാശത്ത് പക്ഷികളാലും ഭൂമിയിൽ ക്രൂരമൃഗങ്ങളാലും വെള്ളത്തിൽ മത്സ്യങ്ങളാലും ഇര ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, ധനവാൻ എല്ലാവരാലും ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
3.2.42
अर्थ एव हि केषांचिदनर्थं भजते नृणाम् ।
अर्थश्रेयसि चासक्तो न श्रेयो विन्दते नरः।
तस्मादर्थागमाः सर्वे मनोमोहविवर्धनाः ॥ ३.२.४२ ॥
ചിലർക്ക് ധനം തന്നെ മനുഷ്യരെ അനർത്ഥത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; ധനമാണ് ശ്രേയസ്സെന്ന് കരുതി അതിൽ ആസക്തനായവന് ശ്രേയസ്സ് ലഭിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ധനം നേടാനുള്ള മാർഗങ്ങളെല്ലാം മനോമോഹം വളർത്തുന്നവയാണ്.
3.2.43
कार्पण्यं दर्पमानौ च भयमुद्वेग एव च ।
अर्थजानि विदुः प्राज्ञा दुःखान्येतानि देहिनाम् ॥ ३.२.४३ ॥
ലോഭം, ദർപ്പം, അഭിമാനം, ഭയം, ഉദ്വേഗം ഇവയും — ധനത്തിൽനിന്ന് ജനിക്കുന്ന ഈ ദുഃഖങ്ങൾ ദേഹികൾക്കുണ്ടാകുന്നതെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
3.2.44
अर्थस्योपार्जने दुःखमार्जितानां च रक्षणे ।
नाशे दुःखं व्यये दुःखं घ्नन्ति चैवार्थकारणात् ॥ ३.२.४४ ॥
സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ ദുഃഖം; സമ്പാദിച്ചത് സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ ദുഃഖം; നാശത്തിൽ ദുഃഖം, ചെലവിലും ദുഃഖം — ധനകാരണത്താൽത്തന്നെ ജനങ്ങൾ പീഡിതരാകുന്നു.
3.2.45
अर्था दुःखं परित्यक्तुं पालिताश्चैव शत्रवः ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते तेषां नाशं न चिन्तयेत् ॥ ३.२.४५ ॥
സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ദുഃഖം; സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട സമ്പത്തുതന്നെ ശത്രുക്കളായിത്തീരുന്നു; അത് കഷ്ടപ്പെട്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത് — അതിന്റെ നാശത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുത്.
3.2.46
असन्तोषपरा मूढाः संतोषं यान्ति पण्डिताः ।
अन्तो नास्ति पिपासायाः संतोषः परमं सुखम्।
तस्मात्संतोषमेवेह परं पश्यन्ति पण्डितः ॥ ३.२.४६ ॥
അസന്തോഷത്തിൽ മുഴുകിയ മൂഢർ സന്തോഷം നേടുന്നില്ല; പണ്ഡിതർ സന്തോഷം നേടുന്നു. ദാഹത്തിന് അവസാനമില്ല; സന്തോഷമാണ് പരമസുഖം. അതിനാൽ ഇവിടെ പണ്ഡിതർ സന്തോഷത്തെത്തന്നെ പരമമായി കാണുന്നു.
3.2.47
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं रत्नसंचयः ।
ऐश्वर्यं प्रियसंवासो गृद्ध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ ३.२.४७ ॥
യൗവനം, രൂപം, ജീവിതം, രത്നസഞ്ചയം, ഐശ്വര്യം, പ്രിയരുമൊത്തുള്ള വാസം — ഇവയെല്ലാം അനിത്യം; പണ്ഡിതൻ ഇവയിൽ ആസക്തനാകരുത്.
3.2.48
त्यजेत स च यांस्तस्मात्तज्जान्क्लेशान्सहेत च ।
न हि संचयवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः।
अतश्च धार्मिकैः पुम्भिरनीहार्थः प्रशस्यते ॥ ३.२.४८ ॥
അതിനാൽ അവയെ ഉപേക്ഷിക്കണം; അവയിൽനിന്നുള്ള ക്ലേശങ്ങളും സഹിക്കണം. സഞ്ചയം ചെയ്തവനാരും ഉപദ്രവമില്ലാത്തവനായി കാണപ്പെടുന്നില്ല. അതിനാൽ ധാർമികർ നിഷ്കാമമായ ധനത്യാഗത്തെയാണ് പ്രശംസിക്കുന്നത്.
3.2.49
धर्मार्थं यस्य वित्तेहा वरं तस्य नरीहता ।
प्रक्षालनाद्धि पङ्कस्य श्रेयो ह्यस्पर्शनं नृणाम् ॥ ३.२.४९ ॥
ധർമ്മത്തിനായി സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് മനുഷ്യരിൽ ആഗ്രഹമില്ലായ്മയാണ് ഉത്തമം. ചെളി കഴുകുന്നതിനേക്കാൾ അതിൽ തൊടാതിരിക്കുന്നതാണ് ശ്രേഷ്ഠം.
3.2.50
युधिष्ठिरैवमर्थेषु न स्पृहां कर्तुमर्हसि ।
धर्मेण यदि ते कार्यं विमुक्तेच्छो भवार्थतः ॥ ३.२.५० ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ഇങ്ങനെ സമ്പത്തിൽ നീ ആഗ്രഹിക്കരുത്. നിന്റെ കാര്യം ധർമ്മത്താലാണെങ്കിൽ, സമ്പത്തിൽ നിന്ന് ആഗ്രഹമുക്തനാവുക.
3.2.51
नार्थोपभोगलिप्सार्थमियमर्थेप्सुता मम ।
भरणार्थं तु विप्राणां ब्रह्मन्काङ्क्षे न लोभतः ॥ ३.२.५१ ॥
എന്റെ ഈ ധനാഗ്രഹം ഭോഗസുഖത്തിനല്ല. ബ്രാഹ്മണാ, ബ്രാഹ്മണരുടെ പോഷണത്തിനായി മാത്രമാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, പേരാശയാലല്ല.
3.2.52
कथं ह्यस्मद्विधो ब्रह्मन्वर्तमानो गृहाश्रमे ।
भरणं पालनं चापि न कुर्यादनुयायिनाम् ॥ ३.२.५२ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ കഴിയുന്ന എന്നെപ്പോലൊരാൾ അനുയായികളെ പോഷിപ്പിക്കാതെയും സംരക്ഷിക്കാതെയും എങ്ങനെ ഇരിക്കും?
3.2.53
संविभागो हि भूतानां सर्वेषामेव दृश्यते ।
तथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना ॥ ३.२.५३ ॥
എല്ലാ ജീവികളിലും പങ്കുവെയ്ക്കൽ കാണപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ഗൃഹസ്ഥൻ പാചകം ചെയ്യുന്നവർക്കും നൽകണം.
3.2.54
तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता ।
सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन ॥ ३.२.५४ ॥
പുല്ല്, ഭൂമി, ജലം, നാലാമതായി സത്യവും മധുരവുമായ വാക്ക് — സജ്ജനങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ ഇവ ഒരിക്കലും മുറിഞ്ഞുപോകുന്നില്ല.
3.2.55
देयमार्तस्य शयनं स्थितश्रान्तस्य चासनम् ।
तृषितस्य च पानीयं क्षुधितस्य च भोजनम् ॥ ३.२.५५ ॥
ക്ഷീണിതന് ശയനവും, നിന്നു തളർന്നവന് ആസനവും, ദാഹിച്ചവന് വെള്ളവും, വിശന്നവന് ഭോജനവും നൽകണം.
3.2.56
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् ।
उत्थाय चासनं दद्यादेष धर्मः सनातनः।
प्रत्युत्थायाभिगमनं कुर्यान्न्यायेन चार्चनाम् ॥ ३.२.५६ ॥
സ്നേഹപൂർണ്ണമായ നോട്ടവും, നല്ല മനസ്സും, മധുരവാക്കും നൽകണം; എഴുന്നേറ്റ് ആസനം നൽകണം — ഇതാണ് സനാതനധർമം. എതിരേറ്റ് സ്വാഗതം ചെയ്ത് യഥാവിധി സൽക്കരിക്കണം.
3.2.57
अग्निहोत्रमनड्वांश्च ज्ञातयोऽतिथिवान्धवाः ।
पुत्रा दाराश्च भृत्याश्च निर्दहेयुरपूजिताः ॥ ३.२.५७ ॥
അഗ്നിഹോത്രവും, കാളയും, ബന്ധുക്കളും, അതിഥികളും, ഉറ്റവരും, മക്കളും, ഭാര്യമാരും, ഭൃത്യരും — ആദരിക്കപ്പെടാതിരുന്നാൽ (ഗൃഹസ്ഥനെ) ദഹിപ്പിക്കും.
3.2.58
आत्मार्थं पाचयेन्नान्नं न वृथा घातयेत्पशून् ।
न चैकः स्वयमश्नीयाद्विधिवर्जं न निर्वपेत् ॥ ३.२.५८ ॥
സ്വന്തത്തിനായി മാത്രം അന്നം പാകം ചെയ്യരുത്; വെറുതെ മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലരുത്; ഒറ്റയ്ക്ക് സ്വയം ഭക്ഷിക്കരുത്; വിധിയില്ലാതെ ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കരുത്.
3.2.59
श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद्भुवि ।
वैश्वदेवं हि नामैतत्सायं प्रातश्च दीयते ॥ ३.२.५९ ॥
നായ്ക്കൾക്കും ശ്വപചർക്കും പക്ഷികൾക്കും നിലത്ത് (അന്നം) വിതറണം; ഇതാണ് വൈശ്വദേവം എന്ന ബലി; ഇത് സന്ധ്യയിലും പ്രഭാതത്തിലും നൽകപ്പെടുന്നു.
3.2.60
विघसाशी भवेत्तस्मान्नित्यं चामृतभोजनः ।
विघसो भुक्तशेषं तु यज्ञशेषं तथाऽमृतम् ॥ ३.२.६० ॥
അതിനാൽ (ഗൃഹസ്ഥൻ) എപ്പോഴും വിഘസം ഭക്ഷിക്കുന്നവനും അമൃതഭോജനം ചെയ്യുന്നവനും ആകണം; ഭുക്തശേഷമാണ് വിഘസം, യജ്ഞശേഷമാണ് അമൃതം.
3.2.61
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् ।
अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ ३.२.६१ ॥
കണ്ണ് നൽകണം, മനസ്സ് നൽകണം, മധുരമായ സത്യവാക്ക് നൽകണം; പിന്തുടർന്ന് ചെന്ന് ശുശ്രൂഷിക്കണം — അതാണ് പഞ്ചദക്ഷിണയുള്ള യജ്ഞം.
3.2.62
यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमद्वनि वर्तते ।
श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत् ॥ ३.२.६२ ॥
വഴിയിൽ കഴിയുന്നവനായി, ഒട്ടും ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ, ക്ഷീണിതനും മുമ്പ് കാണാത്തവനുമായ ഒരാൾക്ക് അന്നം നൽകുന്നവന് മഹത്തായ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.
3.2.63
एवं यो वर्तते वृत्तिं वर्तमानो गृहाश्रमे ।
तस्य धर्मं परंप्राहुः कथं वा विप्र मन्यसे ॥ ३.२.६३ ॥
ഇപ്രകാരം ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ജീവിതവൃത്തി നടത്തുന്നവന്റെ ധർമ്മത്തെ പരമധർമ്മം എന്നു പറയുന്നു — ഹേ വിപ്രാ, നീ ഇതെങ്ങനെ കരുതുന്നു?
3.2.64
अहो बत महत्कष्टं विपरीतमिदं जगत् ।
येनापत्रपते साधुरसाधुस्तेन तुष्यति ॥ ३.२.६४ ॥
അയ്യോ, എത്ര വലിയ ദുഃഖം! ഈ ലോകം വിപരീതമാണ് — എന്തുകൊണ്ട് സജ്ജനം ലജ്ജിക്കുന്നുവോ, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദുർജ്ജനം സന്തോഷിക്കുന്നു.
3.2.65
शिश्नोदरकृतेऽप्राज्ञः करोति विषसं बहु ।
मोहरागवशाक्रान्त इन्द्रियार्थवशानुगः ॥ ३.२.६५ ॥
അറിവില്ലാത്തവൻ ലിംഗത്തിനും വയറിനുംവേണ്ടി വളരെ പാപങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; മോഹത്തിന്റെയും രാഗത്തിന്റെയും വശത്തായി, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾക്ക് അധീനനായി നടക്കുന്നു.
3.2.66
ह्रियते बुध्यमानोपि नरो हारिभिरिन्द्रियैः ।
विमूढसंज्ञो दुष्टाश्वैरुद्धान्तैरिव सारथिः ॥ ३.२.६६ ॥
അറിഞ്ഞുകൊണ്ടും മനുഷ്യൻ മോഹിപ്പിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു; ദുഷ്ടവും നിയന്ത്രണമില്ലാത്തതുമായ കുതിരകളാൽ ബോധം മറഞ്ഞ സാരഥി കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നതുപോലെ.
3.2.67
षडिन्द्रियाणि विषयं समागच्छन्ति वै यदा ।
तद्रा प्रादुर्भवत्यषां पूर्वसंकल्पजं मनः ॥ ३.२.६७ ॥
ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും വിഷയങ്ങളിൽ എത്തുമ്പോൾ, അവയുടെ പൂർവസങ്കൽപത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മനസ്സ് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
3.2.68
मनो यस्येन्द्रियस्येह विषयान्याति सेवितुम् ।
वस्यौत्सुक्यं संभवति प्रवृत्तिश्चोपजायते ॥ ३.२.६८ ॥
ഏത് ഇന്ദ്രിയത്താൽ മനസ്സ് വിഷയങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ കുതിക്കുന്നുവോ, അതിന് വശപ്പെട്ടവനിൽ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു; പ്രവൃത്തിയും ഉണ്ടാകുന്നു.
3.2.69
ततः संकल्पवीर्येण कामेन विषयेषुभिः ।
विद्धः पतति लोभाग्नौज्योतिर्लोभात्पतङ्गवत् ॥ ३.२.६९ ॥
അപ്പോൾ സങ്കൽപബലത്താൽ, കാമത്താൽ, വിഷയബാണങ്ങളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ടവൻ ലോഭാഗ്നിയിൽ വീഴുന്നു, ലോഭത്താൽ പറക്കുന്ന ഈയാംപാറ്റ ദീപജ്വാലയിൽ വീഴുന്നതുപോലെ.
3.2.70
ततो दारैर्विहारैश्च मोहितश्च यथेप्सया ।
महामोहमुखे मग्नो नात्मानमवबुध्यते ॥ ३.२.७० ॥
പിന്നെ ഭാര്യമാരാലും വിനോദങ്ങളാലും മോഹിതനായി, ഇഷ്ടംപോലെ, മഹാമോഹത്തിന്റെ വായിൽ മുങ്ങിയവൻ തന്നെത്തന്നെ അറിയുന്നില്ല.
3.2.71
एवं पतति संसारे तासुतास्विह योनिषु ।
अविद्याकर्मतृष्णाभिर्भ्राम्यमाणोऽथ चक्रवत् ॥ ३.२.७१ ॥
ഇങ്ങനെ അവൻ സംസാരത്തിൽ, ഇവിടെ ഇന്ന യോനികളിൽ വീഴുന്നു; അവിദ്യ, കർമം, തൃഷ്ണ എന്നിവയാൽ ചക്രംപോലെ കറക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട്.
3.2.72
ब्रह्मादिषु तृणान्तेषु भूतेषु परिवर्तते ।
जले भुवि तथाऽऽकाशे जायमानः पुनःपुनः ॥ ३.२.७२ ॥
ബ്രഹ്മാവു മുതൽ പുല്ലുവരെയുള്ള ജീവികളിൽ അവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ജലത്തിലും ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ചുകൊണ്ട്.
3.2.73
अबुधानां गतिस्त्वेषा बुधानामपि मे शृणु ।
ये धर्मे श्रेयसि रता विमोक्षरतयो जनाः ॥ ३.२.७३ ॥
ഇത് അബുധന്മാരുടെ മാർഗമാണ്; ബുധന്മാരുടെ മാർഗവും എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക. ധർമ്മത്തിലും ശ്രേയസ്സിലും രമിക്കുന്നവരും മോക്ഷത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവരുമായ ജനങ്ങൾ.
3.2.74
तदिदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च ।
तस्माद्धर्मानिमान्सर्वान्नाभिमानात्समाचरेत् ॥ ३.२.७४ ॥
ഇതാണ് വേദവചനം: കർമ്മം ചെയ്യുക, അത് ഉപേക്ഷിക്കുക എന്ന്. അതിനാൽ ഈ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അഭിമാനത്താൽ അനുഷ്ഠിക്കരുത്.
3.2.75
इज्याध्ययनदानानि तपः सत्यं क्षमा दमः ।
अलोभ इतिमार्गोऽयं धर्ममस्याष्टविधः स्मृतः ॥ ३.२.७५ ॥
യജ്ഞം, അധ്യയനം, ദാനം, തപസ്സ്, സത്യം, ക്ഷമ, ദമം, അലോഭം—ധർമ്മത്തിന്റെ എട്ടുവിധമായ ഈ മാർഗം എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
3.2.76
अत्र पूर्वश्चतुर्वर्गः पितृयाणपथे स्थितः ।
कर्तव्यमिति यत्कार्यं नाभिमानात्समाचरेत् ॥ ३.२.७६ ॥
ഇവിടെ ആദ്യത്തെ ചതുർവർഗം പിതൃയാനപഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. 'ചെയ്യേണ്ടത്' എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുള്ള കർത്തവ്യം അഭിമാനത്താൽ അനുഷ്ഠിക്കരുത്.
3.2.77
उत्तरो देवयानस्तु सद्भिराचरितः सदा ।
अष्टाङ्गेनैव मार्गेण विशुद्धात्मा समाचरेत् ॥ ३.२.७७ ॥
എന്നാൽ ഉത്തരമായ ദേവയാനപഥം സജ്ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും അനുഷ്ഠിക്കുന്നതാണ്. വിശുദ്ധാത്മാവായവൻ ഈ അഷ്ടാംഗ മാർഗത്തിൽത്തന്നെ നടക്കണം.
3.2.78
सम्यक्संकल्पसंबन्धात्सम्यक्चेन्द्रियनिग्रहात् ।
सम्यग्द्व्रतविशेषाच्च सम्यक्च गुरुसेवनात् ॥ ३.२.७८ ॥
ശരിയായ സങ്കല്പബന്ധത്താലും ശരിയായ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്താലും ശരിയായ പ്രത്യേക വ്രതങ്ങളാലും ശരിയായ ഗുരുസേവയാലും.
3.2.79
सम्यगाहारयोगाच्च सम्यक्चाध्ययनागमात् ।
सम्यक्कर्मोपसंन्यासात्सम्यक्चित्तनिरोधनात् ॥ ३.२.७९ ॥
ശരിയായ ആഹാരനിയമത്താലും, ശരിയായ പഠനത്താലും ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്താലും, ശരിയായ കർമസംന്യാസത്താലും, ശരിയായ ചിത്തനിരോധത്താലും.
3.2.80
एवं कर्माणि कुर्वन्ति संसारविजिगीषवः ।
रागद्वेषविनिर्मुक्ता ऐश्वर्यवशमागताः ॥ ३.२.८० ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരത്തെ ജയിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവർ കർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; രാഗദ്വേഷങ്ങളിൽനിന്ന് മുക്തരായി, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ വശത്തിലെത്തുന്നു.
3.2.81
रुद्राः साध्यास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथ तथाश्विनौ ।
योगैश्वर्येण संयुक्ता धारयन्ति प्रजा इमाः ॥ ३.२.८१ ॥
രുദ്രന്മാരും സാധ്യന്മാരും ആദിത്യന്മാരും വസുക്കളും രണ്ട് അശ്വിനികളും യോഗൈശ്വര്യത്തോടെ ഈ പ്രജകളെ ധരിക്കുന്നു.
3.2.82
तथा त्वमपि कौन्तेय शममास्थाय पुष्कलम् ।
तपसा सिद्धिमन्विच्छ योगसिद्धिं च भारत ॥ ३.२.८२ ॥
കൗന്തേയാ, നീയും അതുപോലെ പൂർണ ശമം അവലംബിച്ച് തപസ്സാൽ സിദ്ധി തേടുക; ഭാരതാ, യോഗസിദ്ധിയും.
3.2.83
पितृमातृमयी सिद्धिः प्राप्ता कर्ममयी च ते ।
तपसा सिद्धिमन्विच्छ द्विजानां भरणाय वै ॥ ३.२.८३ ॥
മാതാപിതാക്കളോടുള്ള സിദ്ധിയും കർമമയമായ സിദ്ധിയും നിനക്ക് ലഭിച്ചു; ഇപ്പോൾ ദ്വിജരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ തപസ്സാൽ സിദ്ധി തേടുക.
3.2.84
सिद्धा हि यद्यदिच्छन्ति कुर्वते तदनुग्रहम् ।
तस्मात्तपः समास्थाय कुरुष्वात्ममनोरथम् ॥ ३.२.८४ ॥
സിദ്ധന്മാർ എന്തൊന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അതിന് അവർ അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ തപസ്സ് പൂർണമായി അവലംബിച്ച് നിന്റെ മനോരഥം നിറവേറ്റുക.