ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.2.1
प्रभातायां तु शर्वर्यां तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
वनं यियासतां विप्रास्तस्थुर्भिक्षाभुजोऽग्रतः।
तानुवाच ततो राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ३.२.१ ॥
ପ୍ରଭାତ ହେଲେ, ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ସେମାନେ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲାବେଳେ, ଭିକ୍ଷାଜୀବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଠିଆ ହେଲେ। ତେବେ ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.2.2
वयं हि हृतसर्वस्वा हृतराज्या हृतश्रियः ।
फलमूलामिषाहारा वनं यास्याम दुःखिताः ॥ ३.२.२ ॥
ଆମର ସର୍ବସ୍ୱ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ହରଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଦୁଃଖିତ ଆମେ ଫଳ, ମୂଳ ଓ ମାଂସ ଖାଇ ବନକୁ ଯିବୁ।
3.2.3
वनं च दोषबहुलं बहुव्यालसरीसृपम् ।
परिक्लेशश्चवो मन्ये ध्रुवं तत्र भविष्यति ॥ ३.२.३ ॥
ବନ ଦୋଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠାରେ ଅନେକ ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଓ ସରୀସୃପ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭାବେ ସେଠାରେ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଳେଶ ହେବ।
3.2.4
ब्राह्मणानां परिक्लेशो दैवतान्यपि सादयेत् ।
किंपुनर्मामितो विप्रा निवर्तध्वं यथेष्टतः ॥ ३.२.४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ଳେଶ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଳାନ୍ତ କରିଦିଏ; ମୋ ବିଷୟରେ କ'ଣ କହିବି? ହେ ବିପ୍ରଗଣ, ଆପଣମାନେ ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ସେମିତି ଏଠାରୁ ହିଁ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ।
3.2.5
गतिर्या भवतां राजंस्तां वयं गन्तुमुद्यताः ।
नार्हथास्मान्परित्यक्तुं भक्तान्सद्धर्मदर्शिन ॥ ३.२.५ ॥
ହେ ରାଜନ, ଆପଣଙ୍କର ଯେଉଁ ଗତି, ସେହି ଗତିରେ ଚାଲିବାକୁ ଆମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ହେ ସଦ୍ଧର୍ମଦର୍ଶୀ, ଭକ୍ତ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିବା ଆପଣଙ୍କର ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.2.6
स्नेहकर्माणि भक्तेषु दैवतान्यपि कुर्वते ।
विशेषतो ब्राह्मणेषु सदाचारावलम्बिषु ॥ ३.२.६ ॥
ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ମ କରନ୍ତି; ବିଶେଷତଃ ସଦାଚାର ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି।
3.2.7
ममापि परमा भक्तिर्ब्राह्मणेषु सदा द्विजाः ।
सहायविपरिभ्रंशस्त्वयं सादयतीव माम् ॥ ३.२.७ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ପରମ ଭକ୍ତି ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ। କିନ୍ତୁ ସହାୟକମାନଙ୍କର ଏହି ବିନାଶ ମୋତେ ଯେପରି ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।
3.2.8
आहरेयुर्हि ये सर्वे फलमूलमृगांस्तथा ।
त इमे शोकजैर्दुःखैर्भ्रातरो मे विमोहिताः ॥ ३.२.८ ॥
ଫଳ, ମୂଳ ଓ ମୃଗ ଆଣୁଥିବା ମୋ ସେହି ଭାଇମାନେ ଏବେ ଶୋକରୁ ଜାତ ଦୁଃଖରେ ବିମୋହିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
3.2.9
द्रौपद्या विप्रकर्षेण राज्यापहरणेन च ।
दुःखार्दितानिमान्क्लेशैर्नाहं योक्तुमिहोत्सहे ॥ ३.२.९ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଅପମାନ ଓ ରାଜ୍ୟ ଅପହରଣରେ ଦୁଃଖପୀଡ଼ିତ ଏମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ କ୍ଲେଶରେ ପକାଇବାକୁ ମୁଁ ସାହସ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
3.2.10
अस्मत्पोषणजा चिन्ता मा भूत्ते हृदि पार्थिव ।
स्वयमाहृत्य वन्यानि त्वानुयास्यामहे वयम् ॥ ३.२.१० ॥
ହେ ରାଜନ, ଆମ ପୋଷଣର ଚିନ୍ତା ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନ ରହୁ। ଆମେ ନିଜେ ବନଫଳ ଆଣି ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବୁ।
3.2.11
अनुध्यानेन जप्येन विधास्यामः शिव तव ।
कथाभिश्चानुकूलाभिः सह रंस्यामहे वने ॥ ३.२.११ ॥
ହେ ଶିବ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜପ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆପଣଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ କରିବା; ଅନୁକୂଳ କଥାରେ ବନରେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବା।
3.2.12
एवमेतन्न संदेहो रमेयं ब्राह्मणैः सह ।
न्यूनभावात्तु पश्यामि प्रत्यादेशमिवात्मनः ॥ ३.२.१२ ॥
ଏହା ସେମିତି ହିଁ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବି। କିନ୍ତୁ ମୋର ନ୍ୟୂନତା ଭାବରୁ ମୋତେ ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।
3.2.13
कथं द्रक्ष्यामि वः सर्वान्स्वयमाहृत्य भोजिनः ।
मद्भक्त्या क्लिश्यतोऽनर्हान्धिक्पापान्धृतराष्ट्रजान् ॥ ३.२.१३ ॥
ମୁଁ ନିଜେ ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଣି ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ଦେଖିବି? ମୋ ଭକ୍ତି ଯୋଗୁଁ କ୍ଲେଶ ପାଉଥିବା ତୁମ୍ଭେ ଏବଂ ଅଯୋଗ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଧିକ୍।
3.2.14
इत्युक्त्वा नृपतिः शोचन्निषसाद महीतले ॥ ३.२.१४ ॥
ଏହିପରି କହି, ଶୋକ କରି ରାଜା ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ।
3.2.15
तमध्यात्मरतो विद्वाञ्शौनको नाम वै द्विजः ।
योगे साङ्ख्ये च कुशलो राजानमिदमब्रवीत् ॥ ३.२.१५ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ରତ, ବିଦ୍ୱାନ, ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟରେ କୁଶଳ ଶୌନକ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
3.2.16
शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ ३.२.१६ ॥
ଶୋକର ସହସ୍ର କାରଣ ଓ ହର୍ଷର ଶତ କାରଣ ଦିନକୁ ଦିନ ମୂଢ଼ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।
3.2.17
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बहुदोषेषु कर्मसु ।
श्रेयोघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ ३.२.१७ ॥
ଜ୍ଞାନବିରୋଧୀ, ବହୁ ଦୋଷଯୁକ୍ତ, କଲ୍ୟାଣନାଶକ କର୍ମରେ ତୁମ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
3.2.18
अष्टाङ्गां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोभिघातिनीम् ।
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तां राजन्सा त्वय्यवस्थिता ॥ ३.२.१८ ॥
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିକୁ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ କଲ୍ୟାଣର ନାଶକ, ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିଯୁକ୍ତ — ହେ ରାଜନ୍, ତାହା ତୁମ୍ଭଠାରେ ସ୍ଥିତ।
3.2.19
शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ।
ऊहापोहोऽर्थविज्ञानं तत्वज्ञानं च धीगुणाः ॥ ३.२.१९ ॥
ଶୁଣିବାର ଇଚ୍ଛା, ଶ୍ରବଣ, ଗ୍ରହଣ, ଧାରଣ, ଏବଂ ଊହାପୋହ, ଅର୍ଥବିଜ୍ଞାନ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ — ଏହିସବୁ ବୁଦ୍ଧିର ଗୁଣ।
3.2.20
अर्थकृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनेष्वपि ।
शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदन्ति भवद्विधाः ॥ ३.२.२० ॥
ଧନସଙ୍କଟ, କଠିନ ପରିସ୍ଥିତି, ବିପଦ, ଏପରିକି ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ — ଆପଣଙ୍କ ପରି ଲୋକେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡନ୍ତି ନାହିଁ।
3.2.21
श्रूयतां चाभिधास्यामि जनकेन यथा पुरा ।
आत्मव्यवस्थानकरागीताः श्लोका महात्मना ॥ ३.२.२१ ॥
ଶୁଣନ୍ତୁ, ପୂର୍ବେ ଜନକ ଯେପରି କହିଥିଲେ ତାହା ମୁଁ କହିବି — ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ଥିର କରୁଥିବା, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଗାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକସବୁ।
3.2.22
मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाभ्यामर्दितं जगत् ।
तयोर्व्याससमासाभ्यांशमोपायमिमं शृणु ॥ ३.२.२२ ॥
ମନ ଓ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଇ ଦୁଃଖରେ ଜଗତ ପୀଡିତ। ସେ ଦୁଇଟିର ଶମନ ପାଇଁ ଏହି ଉପାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ — ବିସ୍ତାରରେ ଏବଂ ସଂକ୍ଷେପରେ।
3.2.23
व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविवर्जनात् ।
दुःखं चतुर्भिः शारीरं कारणैः संप्रवर्तते ॥ ३.२.२३ ॥
ରୋଗ, ଅନିଷ୍ଟର ସ୍ପର୍ଶ, କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ଇଷ୍ଟର ବିୟୋଗ — ଏହି ଚାରି କାରଣରୁ ଶାରୀରିକ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
3.2.24
तदा तत्प्रतिकाराच्च सततं चाविचिन्तनात् ।
आधिव्याधिप्रशमनं क्रियायोगबलेन तु ॥ ३.२.२४ ॥
ତା'ପରେ ତାର ପ୍ରତିକାର କରିବାରୁ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ତାର ଚିନ୍ତା ନ କରିବାରୁ, କ୍ରିୟାଯୋଗର ବଳରେ ମାନସିକ ଓ ଶାରୀରିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶମିତ ହୁଏ।
3.2.25
मतिमन्तो व्यथोपेताः शमं प्रागेव कुर्वते ।
मानसस्य प्रियाख्यानैः संभोगोपनयैर्नृणाम् ॥ ३.२.२५ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବ୍ୟଥାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି — ପ୍ରିୟ କଥା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ଆଣି।
3.2.26
मानसेन हि दुःखेन शरीरमुपतप्यते ।
अयःपिण्डेन तप्तेन कुम्भसंस्थमिवोदकम् ॥ ३.२.२६ ॥
ମାନସିକ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ତପ୍ତ ହୁଏ — ଘଟରେ ଥିବା ଜଳ ଉତ୍ତପ୍ତ ଲୌହପିଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତପ୍ତ ହେବା ପରି।
3.2.27
मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवाम्बुना ।
प्रशन्ते मानसे दुःखे शारीरमुपशाम्यति ॥ ३.२.२७ ॥
ତେଣୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମାନସିକ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ — ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ନିଭାଇବା ପରି। ମାନସିକ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଶାରୀରିକ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
3.2.28
मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते ।
स्नेहात्तु सज्जते जन्तुर्दुःखयोगमुपैति च ॥ ३.२.२८ ॥
ମାନସିକ ଦୁଃଖର ମୂଳ ସ୍ନେହ ହିଁ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ। ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜୀବ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଦୁଃଖ ସଂଯୋଗ ପାଏ।
3.2.29
स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भयानि च ।
शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते ॥ ३.२.२९ ॥
ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ସ୍ନେହ; ଭୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହରୁ ଜନ୍ମେ। ଶୋକ, ହର୍ଷ ଓ ଶ୍ରମ — ସବୁ ସ୍ନେହରୁ ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
3.2.30
स्नेहात्कारुण्यरागौ च प्रजास्वीर्ष्यादयस्तथा ।
अश्रेयस्कावुभावेतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः ॥ ३.२.३० ॥
ସ୍ନେହରୁ ହିଁ କାରୁଣ୍ୟ ଓ ରାଗ ଜନ୍ମେ; ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷା ଆଦି ମଧ୍ୟ ସେପରି। ଏ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେୟସ୍କର ନୁହେଁ; ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମଟି ଅଧିକ ଗୁରୁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
3.2.31
कोटराग्निर्यथाऽशेषं समूलं पादपं दहेत् ।
धर्मार्थिनं तथाऽल्पोपि रागदोषो विनाशयेत् ॥ ३.२.३१ ॥
ଗଛର କୋଟରର ଅଗ୍ନି ମୂଳ ସହିତ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ଜାଳିଦିଏ, ସେହିପରି ଧର୍ମାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ରାଗଦୋଷ ମଧ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ କରେ।
3.2.32
विप्रयोगे न तु त्यागी दोषदर्शी समागमे ।
विरागं भजते जन्तुर्निर्वैरो निष्परिग्रहः ॥ ३.२.३२ ॥
ବିୟୋଗରେ ସେ ତ୍ୟାଗୀ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସଂଯୋଗରେ ଦୋଷ ଦେଖେ। ବୈରହୀନ ଓ ପରିଗ୍ରହହୀନ ଜୀବ ବିରାଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
3.2.33
तस्मात्स्नेहं स्वपक्षेभ्यो मित्रेभ्यो धनसंचयात् ।
स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिवर्तयेत् ॥ ३.२.३३ ॥
ଅତଏବ ସ୍ୱପକ୍ଷ, ମିତ୍ର, ଧନସଞ୍ଚୟ ଏବଂ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ନେହକୁ ଜ୍ଞାନରେ ଫେରାଇ ନେବା ଉଚିତ।
3.2.34
ज्ञानान्वितेषु युक्तेषु शास्त्रज्ञेषु कृतात्मसु ।
न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम् ॥ ३.२.३४ ॥
ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ, ସଂଯମୀ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀଙ୍କଠାରେ ସ୍ନେହ ଲାଗେ ନାହିଁ, ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଜଳ ଲାଗେ ନାହିଁ ପରି।
3.2.35
रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते ।
इच्छा संजायते तस्य ततस्तृष्णा विवर्धते ॥ ३.२.३५ ॥
ରାଗରେ ଅଭିଭୂତ ପୁରୁଷ କାମ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଏ। ତାହାଠାରେ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମେ, ତା'ପରେ ତୃଷ୍ଣା ବଢ଼େ।
3.2.36
तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्देगकरी नृणाम् ।
अधर्मबहुला चैव घोरा पापानुबन्धिनी ॥ ३.२.३६ ॥
ତୃଷ୍ଣା ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବାଧିକ ପାପୀ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କଠାରେ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ବେଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଅଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ପାପକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
3.2.37
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णांत्यजतः सुखम् ॥ ३.२.३७ ॥
ଯାହା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିବା କଷ୍ଟକର, ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ପ୍ରାଣନାଶକ ସେହି ରୋଗ ପରି ତୃଷ୍ଣାକୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ଲୋକରେ ହିଁ ସୁଖ।
3.2.38
अनाद्यन्ता तु सा तृष्णा अन्तर्देहगता नृणाम् ।
विनाशयति भूतानि अयोनिज इवानलः ॥ ३.२.३८ ॥
ସେହି ତୃଷ୍ଣାର ଆଦି-ଅନ୍ତ ନାହିଁ; ତାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦେହ ଭିତରେ ରହେ; ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ନ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ତାହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରେ।
3.2.39
यथैधः स्वसमुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति ।
तथाऽकृतात्मा लोभेन सहजेन विनश्यति ॥ ३.२.३९ ॥
ନିଜ ଭିତରୁ ଉଠିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଯେପରି ଇନ୍ଧନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେହିପରି ଅସଂଯମୀ ଆତ୍ମା ସହଜ ଲୋଭରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
3.2.40
राजतः सलिलादग्नेश्चोरतः स्वजनादपि ।
अर्थिभ्यः कालतस्तस्मान्नित्यमर्थवतां भयम्।
भयमर्थवतां नित्यं मृत्योः प्राणभृतामिव ॥ ३.२.४० ॥
ରାଜାଙ୍କଠାରୁ, ଜଳରୁ, ଅଗ୍ନିରୁ, ଚୋରଙ୍କଠାରୁ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ, ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କଠାରୁ, କାଳରୁ—ତେଣୁ ଧନବାନଙ୍କୁ ସଦା ଭୟ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ପରି ଧନବାନଙ୍କୁ ସଦା ଭୟ।
3.2.41
यथा ह्याभिषमाकाशे पक्षिभिः श्वापदैर्भुवि ।
भक्ष्यते सलिले मत्स्यैस्तथा सर्वेण वित्तवान् ॥ ३.२.४१ ॥
ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ପୃଥିବୀରେ ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଜଳରେ ମାଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକାର ଖିଆଯିବା ପରି, ଧନବାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖିଆଯାଏ।
3.2.42
अर्थ एव हि केषांचिदनर्थं भजते नृणाम् ।
अर्थश्रेयसि चासक्तो न श्रेयो विन्दते नरः।
तस्मादर्थागमाः सर्वे मनोमोहविवर्धनाः ॥ ३.२.४२ ॥
କାହା କାହା ପାଇଁ ଧନ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅନର୍ଥରେ ପକାଏ; ଧନକୁ ଶ୍ରେୟ ଭାବି ତାହାରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ଶ୍ରେୟ ପାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଧନ ଲାଭର ସମସ୍ତ ପଥ ମନର ମୋହ ବଢ଼ାଏ।
3.2.43
कार्पण्यं दर्पमानौ च भयमुद्वेग एव च ।
अर्थजानि विदुः प्राज्ञा दुःखान्येतानि देहिनाम् ॥ ३.२.४३ ॥
କୃପଣତା, ଦର୍ପ ଓ ଅଭିମାନ, ଭୟ ଓ ଉଦ୍ବେଗ — ଏହି ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକ ଧନରୁ ଜାତ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେହଧାରୀଙ୍କର ହୁଏ।
3.2.44
अर्थस्योपार्जने दुःखमार्जितानां च रक्षणे ।
नाशे दुःखं व्यये दुःखं घ्नन्ति चैवार्थकारणात् ॥ ३.२.४४ ॥
ଧନ ଅର୍ଜନରେ ଦୁଃଖ, ଅର୍ଜିତ ଧନ ରକ୍ଷାରେ ଦୁଃଖ; ନାଶରେ ଦୁଃଖ, ବ୍ୟୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ — ଧନ ହେତୁ ହିଁ ଲୋକେ ଆଘାତ ଭୋଗନ୍ତି।
3.2.45
अर्था दुःखं परित्यक्तुं पालिताश्चैव शत्रवः ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते तेषां नाशं न चिन्तयेत् ॥ ३.२.४५ ॥
ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦୁଃଖଦାୟକ; ରକ୍ଷିତ ଧନ ହିଁ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଏ; ତାହା କଷ୍ଟରେ ମିଳେ — ତାହାର ନାଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବ ନାହିଁ।
3.2.46
असन्तोषपरा मूढाः संतोषं यान्ति पण्डिताः ।
अन्तो नास्ति पिपासायाः संतोषः परमं सुखम्।
तस्मात्संतोषमेवेह परं पश्यन्ति पण्डितः ॥ ३.२.४६ ॥
ଅସନ୍ତୋଷରେ ରତ ମୂଢ଼ମାନେ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି। ତୃଷ୍ଣାର ଶେଷ ନାହିଁ; ସନ୍ତୋଷ ହିଁ ପରମ ସୁଖ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସନ୍ତୋଷକୁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି।
3.2.47
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं रत्नसंचयः ।
ऐश्वर्यं प्रियसंवासो गृद्ध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ ३.२.४७ ॥
ଯୌବନ, ରୂପ, ଜୀବନ, ରତ୍ନସଞ୍ଚୟ, ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହବାସ — ଏସବୁ ଅନିତ୍ୟ; ପଣ୍ଡିତ ଏଥିରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
3.2.48
त्यजेत स च यांस्तस्मात्तज्जान्क्लेशान्सहेत च ।
न हि संचयवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः।
अतश्च धार्मिकैः पुम्भिरनीहार्थः प्रशस्यते ॥ ३.२.४८ ॥
ଅତଏବ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ ଏବଂ ସେଥିରୁ ଜାତ କ୍ଳେଶ ମଧ୍ୟ ସହିବ। ସଞ୍ଚୟ କରୁଥିବା କେହି ଉପଦ୍ରବହୀନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏଣୁ ଧାର୍ମିକମାନେ ନିଷ୍କାମ ଧନତ୍ୟାଗର ହିଁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
3.2.49
धर्मार्थं यस्य वित्तेहा वरं तस्य नरीहता ।
प्रक्षालनाद्धि पङ्कस्य श्रेयो ह्यस्पर्शनं नृणाम् ॥ ३.२.४९ ॥
ଧର୍ମ ପାଇଁ ଯାହାର ଧନ ଇଚ୍ଛା, ତା'ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାହୀନତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କାଦୁଅ ଧୋଇବା ଅପେକ୍ଷା ତାକୁ ନ ଛୁଇଁବା ଶ୍ରେୟ।
3.2.50
युधिष्ठिरैवमर्थेषु न स्पृहां कर्तुमर्हसि ।
धर्मेण यदि ते कार्यं विमुक्तेच्छो भवार्थतः ॥ ३.२.५० ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏପରି ଧନ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଲାଳସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଥିଲେ, ଧନରୁ ଇଚ୍ଛାମୁକ୍ତ ହୁଅ।
3.2.51
नार्थोपभोगलिप्सार्थमियमर्थेप्सुता मम ।
भरणार्थं तु विप्राणां ब्रह्मन्काङ्क्षे न लोभतः ॥ ३.२.५१ ॥
ମୋ'ର ଏହି ଧନ ଇଚ୍ଛା ଭୋଗର ଲାଳସା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ହିଁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଲୋଭରୁ ନୁହେଁ।
3.2.52
कथं ह्यस्मद्विधो ब्रह्मन्वर्तमानो गृहाश्रमे ।
भरणं पालनं चापि न कुर्यादनुयायिनाम् ॥ ३.२.५२ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ମୋ ପରି ଲୋକ ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଓ ରକ୍ଷା ନ କରି କେମିତି ରହିବ?
3.2.53
संविभागो हि भूतानां सर्वेषामेव दृश्यते ।
तथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना ॥ ३.२.५३ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟି ଖାଇବାର ରୀତି ଦେଖାଯାଏ। ସେହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ରୋଷେଇ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
3.2.54
तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता ।
सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन ॥ ३.२.५४ ॥
ଘାସ, ଭୂମି, ଜଳ ଓ ଚତୁର୍ଥ ସତ୍ୟ ଓ ମଧୁର ବାଣୀ — ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଘରେ ଏଗୁଡ଼ିକ କେବେ ବି ସମାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
3.2.55
देयमार्तस्य शयनं स्थितश्रान्तस्य चासनम् ।
तृषितस्य च पानीयं क्षुधितस्य च भोजनम् ॥ ३.२.५५ ॥
କ୍ଳାନ୍ତ ଲୋକକୁ ଶଯ୍ୟା, ଠିଆ ହୋଇ କ୍ଳାନ୍ତକୁ ଆସନ, ତୃଷାର୍ତ୍ତକୁ ପାଣି ଏବଂ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
3.2.56
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् ।
उत्थाय चासनं दद्यादेष धर्मः सनातनः।
प्रत्युत्थायाभिगमनं कुर्यान्न्यायेन चार्चनाम् ॥ ३.२.५६ ॥
ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି, ସଦ୍ଭାବ ଓ ମଧୁର ବାଣୀ ଦେବା ଉଚିତ; ଉଠି ଆସନ ଦେବା ଉଚିତ — ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ। ଆଗେଇ ଯାଇ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ଓ ବିଧିମତେ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
3.2.57
अग्निहोत्रमनड्वांश्च ज्ञातयोऽतिथिवान्धवाः ।
पुत्रा दाराश्च भृत्याश्च निर्दहेयुरपूजिताः ॥ ३.२.५७ ॥
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବଳଦ, ଜ୍ଞାତିମାନେ, ଅତିଥି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ, ପୁତ୍ରମାନେ, ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ଭୃତ୍ୟମାନେ — ଅପୂଜିତ ହେଲେ (ଗୃହସ୍ଥକୁ) ଜାଳି ଦେବେ।
3.2.58
आत्मार्थं पाचयेन्नान्नं न वृथा घातयेत्पशून् ।
न चैकः स्वयमश्नीयाद्विधिवर्जं न निर्वपेत् ॥ ३.२.५८ ॥
ନିଜ ପାଇଁ କେବଳ ଅନ୍ନ ରାନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବୃଥା ପଶୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏକାକୀ ନିଜେ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଧି ବିନା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.2.59
श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद्भुवि ।
वैश्वदेवं हि नामैतत्सायं प्रातश्च दीयते ॥ ३.२.५९ ॥
କୁକୁର, ଶ୍ୱପଚ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂମିରେ (ଅନ୍ନ) ବିଖେରିବା ଉଚିତ; ଏହା ବୈଶ୍ୱଦେବ ନାମକ ବଳି, ଯାହା ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଦିଆଯାଏ।
3.2.60
विघसाशी भवेत्तस्मान्नित्यं चामृतभोजनः ।
विघसो भुक्तशेषं तु यज्ञशेषं तथाऽमृतम् ॥ ३.२.६० ॥
ତେଣୁ (ଗୃହସ୍ଥ) ସର୍ବଦା ବିଘସ ଭୋଜୀ ଓ ଅମୃତଭୋଜୀ ହେବା ଉଚିତ; ଭୋଜନ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ହିଁ ବିଘସ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ହିଁ ଅମୃତ।
3.2.61
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् ।
अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ ३.२.६१ ॥
ଆଖି ଦେବା ଉଚିତ, ମନ ଦେବା ଉଚିତ, ମଧୁର ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଦେବା ଉଚିତ; ପଛେ ପଛେ ଯାଇ ସେବା କରିବା ଉଚିତ — ଏହା ହିଁ ପଞ୍ଚଦକ୍ଷିଣା ଯଜ୍ଞ।
3.2.62
यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमद्वनि वर्तते ।
श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत् ॥ ३.२.६२ ॥
ପଥରେ ଥାଇ, କଷ୍ଟ ବିନା, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ବରୁ ନ ଦେଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଯିଏ ଅନ୍ନ ଦିଏ, ତାହାର ମହା ପୁଣ୍ୟଫଳ ହୁଏ।
3.2.63
एवं यो वर्तते वृत्तिं वर्तमानो गृहाश्रमे ।
तस्य धर्मं परंप्राहुः कथं वा विप्र मन्यसे ॥ ३.२.६३ ॥
ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ରହି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ପରମ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ — ହେ ବିପ୍ର, ଆପଣ ଏହାକୁ କିପରି ମାନନ୍ତି?
3.2.64
अहो बत महत्कष्टं विपरीतमिदं जगत् ।
येनापत्रपते साधुरसाधुस्तेन तुष्यति ॥ ३.२.६४ ॥
ଆହା, କେତେ ବଡ଼ କଷ୍ଟ! ଏ ଜଗତ ଓଲଟା — ଯାହାଦ୍ୱାରା ସାଧୁ ଲଜ୍ଜିତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଅସାଧୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।
3.2.65
शिश्नोदरकृतेऽप्राज्ञः करोति विषसं बहु ।
मोहरागवशाक्रान्त इन्द्रियार्थवशानुगः ॥ ३.२.६५ ॥
ଅଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଉଦର ପାଇଁ ବହୁତ ପାପ କରେ; ମୋହ ଓ ରାଗର ବଶରେ ପଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟର ଅଧୀନ ହୋଇ ଚାଲେ।
3.2.66
ह्रियते बुध्यमानोपि नरो हारिभिरिन्द्रियैः ।
विमूढसंज्ञो दुष्टाश्वैरुद्धान्तैरिव सारथिः ॥ ३.२.६६ ॥
ଜାଣିଥିଲେ ବି ମଣିଷ ଲୋଭନୀୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରା ହରାଯାଏ; ଦୁଷ୍ଟ, ଲଗାମହୀନ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଭ୍ରାନ୍ତ ସାରଥିପରି।
3.2.67
षडिन्द्रियाणि विषयं समागच्छन्ति वै यदा ।
तद्रा प्रादुर्भवत्यषां पूर्वसंकल्पजं मनः ॥ ३.२.६७ ॥
ଛଅ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯେତେବେଳେ ବିଷୟକୁ ଆସନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବ ସଂକଳ୍ପରୁ ଜାତ ମନ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
3.2.68
मनो यस्येन्द्रियस्येह विषयान्याति सेवितुम् ।
वस्यौत्सुक्यं संभवति प्रवृत्तिश्चोपजायते ॥ ३.२.६८ ॥
ଯେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମନ ଏଠାରେ ବିଷୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଧାଏଁ, ତା'ର ବଶୀଭୂତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସୁକତା ଜାତ ହୁଏ ଓ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉପଜେ।
3.2.69
ततः संकल्पवीर्येण कामेन विषयेषुभिः ।
विद्धः पतति लोभाग्नौज्योतिर्लोभात्पतङ्गवत् ॥ ३.२.६९ ॥
ତା'ପରେ ସଂକଳ୍ପ ବଳରେ, କାମରେ, ବିଷୟ-ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଲୋଭାଗ୍ନିରେ ପଡ଼େ, ଯେମିତି ଲୋଭରେ ପତଙ୍ଗ ଶିଖାରେ ପଡ଼େ।
3.2.70
ततो दारैर्विहारैश्च मोहितश्च यथेप्सया ।
महामोहमुखे मग्नो नात्मानमवबुध्यते ॥ ३.२.७० ॥
ତା'ପରେ ପତ୍ନୀ ଓ ବିହାରରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ମହାମୋହର ମୁଖରେ ମଗ୍ନ ସେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନେ ନାହିଁ।
3.2.71
एवं पतति संसारे तासुतास्विह योनिषु ।
अविद्याकर्मतृष्णाभिर्भ्राम्यमाणोऽथ चक्रवत् ॥ ३.२.७१ ॥
ଏହିପରି ସେ ସଂସାରରେ, ଏଠାରେ ଏହି ଏହି ଯୋନିରେ ପଡ଼େ; ଅବିଦ୍ୟା, କର୍ମ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରାଯାଇ।
3.2.72
ब्रह्मादिषु तृणान्तेषु भूतेषु परिवर्तते ।
जले भुवि तथाऽऽकाशे जायमानः पुनःपुनः ॥ ३.२.७२ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଘୂରେ; ଜଳରେ, ପୃଥିବୀରେ ଓ ଆକାଶରେ ବାରମ୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଇ।
3.2.73
अबुधानां गतिस्त्वेषा बुधानामपि मे शृणु ।
ये धर्मे श्रेयसि रता विमोक्षरतयो जनाः ॥ ३.२.७३ ॥
ଏହା ଅବୁଧମାନଙ୍କ ଗତି; ବୁଧମାନଙ୍କ ଗତି ମଧ୍ୟ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ। ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରେୟରେ ରତ, ମୋକ୍ଷରେ ରମଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ।
3.2.74
तदिदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च ।
तस्माद्धर्मानिमान्सर्वान्नाभिमानात्समाचरेत् ॥ ३.२.७४ ॥
ଏହା ହିଁ ବେଦବାକ୍ୟ: କର୍ମ କର, ଏବଂ ତ୍ୟାଗ କର। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଅଭିମାନରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.2.75
इज्याध्ययनदानानि तपः सत्यं क्षमा दमः ।
अलोभ इतिमार्गोऽयं धर्ममस्याष्टविधः स्मृतः ॥ ३.२.७५ ॥
ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦାନ, ତପ, ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା, ଦମ ଓ ଅଲୋଭ—ଧର୍ମର ଏହି ଅଷ୍ଟବିଧ ପଥ ସ୍ମୃତ ଅଟେ।
3.2.76
अत्र पूर्वश्चतुर्वर्गः पितृयाणपथे स्थितः ।
कर्तव्यमिति यत्कार्यं नाभिमानात्समाचरेत् ॥ ३.२.७६ ॥
ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଚତୁର୍ବର୍ଗ ପିତୃଯାଣ ପଥରେ ସ୍ଥିତ। 'କରିବା ଉଚିତ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭିମାନରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.2.77
उत्तरो देवयानस्तु सद्भिराचरितः सदा ।
अष्टाङ्गेनैव मार्गेण विशुद्धात्मा समाचरेत् ॥ ३.२.७७ ॥
କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତର ଦେବଯାନ ପଥ ସଜ୍ଜନମାନେ ସର୍ବଦା ଆଚରଣ କରିଛନ୍ତି। ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଏହି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପଥରେ ହିଁ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
3.2.78
सम्यक्संकल्पसंबन्धात्सम्यक्चेन्द्रियनिग्रहात् ।
सम्यग्द्व्रतविशेषाच्च सम्यक्च गुरुसेवनात् ॥ ३.२.७८ ॥
ସମ୍ୟକ୍ ସଂକଳ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧରୁ, ସମ୍ୟକ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହରୁ, ସମ୍ୟକ୍ ବିଶେଷ ବ୍ରତରୁ ଏବଂ ସମ୍ୟକ୍ ଗୁରୁସେବାରୁ।
3.2.79
सम्यगाहारयोगाच्च सम्यक्चाध्ययनागमात् ।
सम्यक्कर्मोपसंन्यासात्सम्यक्चित्तनिरोधनात् ॥ ३.२.७९ ॥
ଉଚିତ ଆହାର ସଂଯମରେ, ଉଚିତ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ, ଉଚିତ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସରେ ଏବଂ ଉଚିତ ଚିତ୍ତନିରୋଧରେ।
3.2.80
एवं कर्माणि कुर्वन्ति संसारविजिगीषवः ।
रागद्वेषविनिर्मुक्ता ऐश्वर्यवशमागताः ॥ ३.२.८० ॥
ଏହିପରି ସଂସାର ଜୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକେ କର୍ମ କରନ୍ତି; ରାଗଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ବଶରେ ଆସନ୍ତି।
3.2.81
रुद्राः साध्यास्तथाऽऽदित्या वसवोऽथ तथाश्विनौ ।
योगैश्वर्येण संयुक्ता धारयन्ति प्रजा इमाः ॥ ३.२.८१ ॥
ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଯୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
3.2.82
तथा त्वमपि कौन्तेय शममास्थाय पुष्कलम् ।
तपसा सिद्धिमन्विच्छ योगसिद्धिं च भारत ॥ ३.२.८२ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶମ ଆଶ୍ରୟ କରି ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧି ଖୋଜ; ହେ ଭାରତ, ଯୋଗସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ।
3.2.83
पितृमातृमयी सिद्धिः प्राप्ता कर्ममयी च ते ।
तपसा सिद्धिमन्विच्छ द्विजानां भरणाय वै ॥ ३.२.८३ ॥
ପିତା-ମାତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସିଦ୍ଧି ଏବଂ କର୍ମମୟ ସିଦ୍ଧି ତୁମେ ପାଇଛ; ଏବେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧି ଖୋଜ।
3.2.84
सिद्धा हि यद्यदिच्छन्ति कुर्वते तदनुग्रहम् ।
तस्मात्तपः समास्थाय कुरुष्वात्ममनोरथम् ॥ ३.२.८४ ॥
ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତାହାରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତପସ୍ୟାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିଜ ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।