મહાભારત · અધ્યાય 3.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.20.1
आनर्तनगरं मुक्तं ततोऽहमगमं तदा ।
महाक्रतौ राजसूये निवृत्ते नृपते तव ॥ ३.२०.१ ॥
હે રાજા, તમારો મહાન રાજસૂય યજ્ઞ પૂર્ણ થયો ત્યારે હું આનર્ત નગર છોડીને ગયો.
3.20.2
अपश्यं द्वारकां चाहं महाराज हतत्विषम् ।
निःस्वाध्यायवषट्कारां निर्भूषणवरस्त्रियम् ॥ ३.२०.२ ॥
હે મહારાજ, મેં તેજહીન દ્વારકા જોઈ; ત્યાં વેદપાઠ અને વષટ્કાર નહોતા, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ અલંકારરહિત હતી.
3.20.3
अनभिज्ञेयरूपाणि द्वारकोपवनानि च ।
दृष्ट्वा शङ्कोपपन्नोऽहमपृच्छं हृदिकात्मजम् ॥ ३.२०.३ ॥
દ્વારકાના ઉપવનો ઓળખી ન શકાય એવા રૂપમાં હતા; તે જોઈને શંકિત થઈ મેં હૃદિકના પુત્રને પૂછ્યું.
3.20.4
अस्वस्थनरनारीकमिदं वृष्णिकुलं भृशम् ।
किमिदं नरशार्दूल श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ३.२०.४ ॥
આ વૃષ્ણિકુળના નર-નારીઓ અત્યંત અસ્વસ્થ છે. હે નરશાર્દૂલ, આ શું છે? હું તેનું તત્ત્વ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
3.20.5
एवमुक्तः स तु मया विस्तरेणेदमब्रवीत् ।
रोधं मोक्षं च साल्वेन हार्दिक्यो राजसत्तम ॥ ३.२०.५ ॥
મેં આમ પૂછ્યું ત્યારે તેણે આ વિસ્તારથી કહ્યું — સાલ્વ દ્વારા ઘેરો અને તેમાંથી મુક્તિ, હે રાજશ્રેષ્ઠ.
3.20.6
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ श्रुत्वा सर्वमशेषतः ।
विनाशे साल्वराजस्य तदैवाकरवं मतिम् ॥ ३.२०.६ ॥
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, બધું સંપૂર્ણ સાંભળીને મેં તે જ સમયે સાલ્વરાજના વિનાશનો સંકલ્પ કર્યો.
3.20.7
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ समाश्वास्य पुरे जनम् ।
राजानमाहुकं चैव तथैवाकनदुन्दुभिम् ॥ ३.२०.७ ॥
ત્યારે મેં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, નગરના લોકોને આશ્વાસન આપ્યું, અને રાજા આહુકને તથા એ જ રીતે આકનદુંદુભિને પણ આશ્વાસન આપ્યું.
3.20.8
सर्वान्वृष्णिप्रवीरांश्च हर्षयन्नब्रुवं तदा ।
अप्रमादः सदा कार्यो नगरे यादवर्षभाः ॥ ३.२०.८ ॥
બધા વૃષ્ણિશ્રેષ્ઠ વીરોને આનંદિત કરતાં મેં ત્યારે કહ્યું: હે યાદવશ્રેષ્ઠો, નગરમાં સદા સાવધાની રાખવી જોઈએ.
3.20.9
साल्वराजविनाशाय प्रयातं मां निबोधत ।
नाहत्वा तं निवर्तिष्ये पुरीं द्वारवतीं प्रति ॥ ३.२०.९ ॥
સાલ્વરાજના વિનાશ માટે હું પ્રસ્થાન કરી ચૂક્યો છું, એ જાણો; તેને માર્યા વિના હું દ્વારવતી નગરી તરફ પાછો નહીં ફરું.
3.20.10
ससाल्वं सौभनगरं हत्वा द्रष्टास्मि वः पुनः ।
त्रिःसामा हन्यतामेषा दुन्दुभिः शत्रुभीषणा ॥ ३.२०.१० ॥
સૌભનગર સહિત સાલ્વને મારીને હું ફરીથી તમને મળીશ; શત્રુઓને ભયભીત કરનારી આ દુંદુભિ ત્રણ વાર સામગાનની જેમ વગાડવામાં આવે.
3.20.11
ते मयाऽऽश्वासिता वीरा यथावद्भरतर्षभ ।
सर्वे मामब्रुवन्हृष्टाः प्रयाहि जहिशात्रवान् ॥ ३.२०.११ ॥
હે ભરતર્ષભ, મેં તે વીરોને યથોચિત આશ્વાસન આપ્યું; તેઓ સૌ હર્ષિત થઈને મને બોલ્યા: જાઓ, શત્રુઓનો સંહાર કરો.
3.20.12
तैः प्रहृष्टात्मभिर्वीरैराशीर्भिरभिनन्दितः ।
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्प्रणम्य शिरसा भवम् ॥ ३.२०.१२ ॥
પ્રસન્ન હૃદયવાળા તે વીરોના આશીર્વાદથી અભિનંદિત થઈને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો પાસે સ્વસ્તિવાચન કરાવીને, માથું નમાવી ભવને પ્રણામ કર્યા.
3.20.13
शैब्यसुग्रीवयुक्तेन रथेनानादयन्दिशः ।
प्रध्माय शङ्खप्रवरं पाञ्चजन्यमहं नृप ॥ ३.२०.१३ ॥
શૈબ્ય અને સુગ્રીવ નામના ઘોડાથી જોડેલા રથથી દિશાઓને ગજાવતા, હે રાજન, મેં શ્રેષ્ઠ શંખ પાંચજન્ય ફૂંક્યો.
3.20.14
प्रयातोस्मि नरव्याघ्र बलेन महता वृतः ।
क्लृप्तेन चतुरङ्गेण यत्तेन जितकाशिना ॥ ३.२०.१४ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, મહાન સેનાથી ઘેરાયેલો, સુસજ્જ ચતુરંગી સેના સાથે, વિજયની ઇચ્છાથી તત્પર થઈને હું પ્રયાણ કરી ચૂક્યો છું.
3.20.15
समतीत्य बहून्देशान्गिरींश्च बहुपादपान् ।
सरांसि सरितश्चैव मार्तिकावतमासदम् ॥ ३.२०.१५ ॥
ઘણા દેશો, પર્વતો, ઘણા વૃક્ષોવાળા ગિરિઓ, સરોવરો અને નદીઓ વટાવીને હું માર્તિકાવત પહોંચ્યો.
3.20.16
तत्राश्रौषं नरव्याघ्र साल्वं सागरमन्तिकात् ।
प्रयान्तं सौभमास्थाय तमहं पृष्ठतोऽन्वगाम् ॥ ३.२०.१६ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, ત્યાં સમુદ્રની નજીકથી સૌભ વિમાનમાં બેસીને સાલ્વને જતો મેં સાંભળ્યો; હું તેની પાછળ ગયો.
3.20.17
दृष्टवानस्मि राजेन्द्र साल्वराजमथान्तिके ।
ततः सागरमासाद्य कुक्षौ तस्य महोर्मिणः।
समुद्रनाभ्यां साल्वोऽभूत्सौभमास्थाय शत्रुहन् ॥ ३.२०.१७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ત્યારે નજીકથી સાલ્વરાજને મેં જોયો. પછી સમુદ્ર પહોંચીને, તેના મહાતરંગોવાળી ખાડીમાં, હે શત્રુહન્તા, સાલ્વ સૌભ પર સવાર થઈને સમુદ્રનાભિ સાથે પ્રગટ થયો.
3.20.18
स मामालोक्य सहसा सेनां स्वां प्राहिणोन्मृधे ।
मद्बाहुना च सेनायां शिष्टायां किंचिदेव च ॥ ३.२०.१८ ॥
તેણે મને જોતાં જ તરત યુદ્ધ માટે પોતાની સેના મોકલી; મારા બાહુથી સેનામાં જે થોડું બચ્યું હતું તે પણ.
3.20.19
स समालोक्य सहसा स्मयन्निव युधिष्ठिर ।
आह्वयामास दुष्टात्मा युद्धायैव मुहुर्मुहुः ॥ ३.२०.१९ ॥
તેણે મને અચાનક જોઈને, હે યુધિષ્ઠિર, જાણે હસતાં હસતાં, દુષ્ટાત્માએ વારંવાર યુદ્ધ માટે પડકાર ફેંક્યો.
3.20.20
तस्य शार्ङ्गविनिर्मुक्तैर्बहुभिर्मर्मभेदिभिः ।
पुरं नासाद्यत शरैस्ततो मां रोष आविशत् ॥ ३.२०.२० ॥
તેના શાર્ઙ્ગ ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા ઘણા મર્મભેદી બાણો મારા નગર (શરીર) સુધી પહોંચ્યા નહીં; ત્યારે મારામાં ક્રોધ ઊભરાયો.
3.20.21
स चापि पापप्रकृतिर्दैतेयापशदो नृप ।
मय्यवर्षत दुर्धर्षः शरधाराः सहस्रशः ॥ ३.२०.२१ ॥
તે પાપસ્વભાવી, દૈત્યોનો અધમ પુત્ર, હે રાજન્, દુર્ધર્ષ બનીને મારા પર હજારો બાણધારાઓ વરસાવવા લાગ્યો.
3.20.22
सैनिकान्मम सूतं च हयांश्च स समाकिरत् ।
अचिन्तयन्तस्तु शरान्वयं युध्याम भारत ॥ ३.२०.२२ ॥
તેણે મારા સૈનિકો, મારા સારથિ અને ઘોડાઓને પણ ઢાંકી દીધા; છતાં બાણોની ચિંતા ન કરીને અમે યુદ્ધ કર્યું, હે ભારત.
3.20.23
ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ।
चिक्षिपुः समरे वीरा मयि साल्वपदानुगाः ॥ ३.२०.२३ ॥
ત્યારે શાલ્વના અનુયાયી વીરોએ યુદ્ધમાં વાંકા ગાંઠવાળા લાખો બાણો મારા પર ફેંક્યા.
3.20.24
ते हयांश्च रथं चैव ध्वजं दारुकमेव च ।
छादयामासुरसुरास्तैर्बाणैर्मर्मभेदिभिः ॥ ३.२०.२४ ॥
તે અસુરોએ તે મર્મભેદી બાણોથી મારા ઘોડા, રથ, ધ્વજ અને દારુકને પણ ઢાંકી દીધા.
3.20.25
न हया न रथो वीर न ध्वजो न च दारुकः ।
अदृश्यन्त शरैश्छन्नास्तथाऽहं सैनिकाश्च मे ॥ ३.२०.२५ ॥
હે વીર, ઘોડા, રથ, ધ્વજ કે દારુક દેખાતા ન હતા; બાણોથી ઢંકાયેલા, એ જ રીતે હું અને મારા સૈનિકો પણ.
3.20.26
ततोऽहमपि कौन्तेय शराणामयुतान्बहून् ।
आमन्त्रितानां धनुषा दिव्येन विधिनाऽक्षिपम् ॥ ३.२०.२६ ॥
પછી હે કૌંતેય, મેં પણ દિવ્ય વિધિથી ધનુષ્યથી બોલાવેલા અનેક અયુત બાણો છોડ્યા.
3.20.27
न तत्रविषयस्त्वासीन्मम सैन्यस्य भारत ।
खे विषक्तं हि तत्सौभं क्रोशमात्र इवाभवत् ॥ ३.२०.२७ ॥
હે ભારત, ત્યાં મારી સેનાની દૃષ્ટિની મર્યાદા રહી ન હતી; આકાશમાં લટકતું એ સૌભ જાણે માત્ર એક ક્રોશ જેટલું થયું.
3.20.28
ततस्ते प्रेक्षकाः सर्वे देवा वै दिवमास्थिताः ।
हर्षयामासुरुच्चैर्मां सिंहनादतलस्वनैः ॥ ३.२०.२८ ॥
પછી સ્વર્ગમાં ઊભેલા એ સૌ પ્રેક્ષક દેવતાઓએ સિંહનાદ અને હથેળીઓના તાળીઓના અવાજોથી મને ઊંચા સ્વરે હર્ષિત કર્યો.
3.20.29
मत्कार्मुकविनिर्मुक्ता दानवानां महारणे ।
अङ्गेषु रुधिराक्तास्ते विविशुः शलभा इव ॥ ३.२०.२९ ॥
મહાયુદ્ધમાં મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલાં એ બાણો દાનવોનાં અંગોમાં લોહીથી ખરડાઈને તીડોની જેમ ઘૂસી ગયાં.
3.20.30
ततो हलहलाशब्दः सौभमध्ये व्यवर्धत ।
वध्यतां विशिखैस्तीक्ष्णैः पततां च महार्णवे ॥ ३.२०.३० ॥
પછી સૌભની અંદર હલહલ અવાજ વધી ગયો—તીક્ષ્ણ બાણોથી મરાતા અને મહાસાગરમાં પડતા લોકોનો કોલાહલ.
3.20.31
ते निकृत्तभुजस्कन्धाः कबन्धाकृतिदर्शनाः ।
नदन्तो भैरवान्नादान्निपतन्ति स्म दानवाः।
पतितास्तेऽपि भक्ष्यन्ते समुद्रांभोनिवासिभिः ॥ ३.२०.३१ ॥
કપાયેલા હાથ અને ખભાવાળા, ધડ જેવા આકારો દેખાડતા તે દાનવો ભયાનક ચીસો પાડતા પડી ગયા. પડેલાઓને પણ સમુદ્રજળમાં વસતા જીવો ભક્ષી ગયા.
3.20.32
ततो गोक्षीरकुन्देन्दुमृणालरजतप्रभम् ।
जलजं पाञ्चजन्यं वै प्राणेनाहमपूरयम् ॥ ३.२०.३२ ॥
ત્યારે ગાયના દૂધ, કુંદ, ચંદ્ર, કમળનાળ અને ચાંદી જેવી કાંતિવાળા પાંચજન્ય શંખને મેં પ્રાણવાયુથી ભર્યો.
3.20.33
तान्दृष्ट्वा पतितांस्तत्र साल्वः सौभपतिस्ततः ।
मायायुद्धेन महता योधयामास मां युधि ॥ ३.२०.३३ ॥
ત્યાં તેમને પડેલા જોઈને સૌભપતિ સાલ્વે પછી મહાન માયાયુદ્ધથી મારી સાથે યુદ્ધ કર્યું.
3.20.34
ततो गदा हलाः प्रासाः शूलशक्तिपरश्चथाः ।
असयः शक्तिकुलिशपाशर्ष्टिकनपाः शराः।
पट्टसाश्च भुशुण्ड्यश्च प्रपतन्त्यनिशं मयि ॥ ३.२०.३४ ॥
ત્યારે ગદાઓ, હળો, ભાલાઓ, શૂળો, શક્તિઓ અને પરશુઓ, તલવારો, શક્તિ, કુલિશ, પાશ, ઋષ્ટિ, કનપ, બાણો, પટ્ટિશ અને ભુશુંડીઓ મારા પર સતત વરસવા લાગી.
3.20.35
तामहं माययैवाशु प्रतिगृह्य व्यनाशयम् ।
तस्यां हतायां मायायां गिरिशृङ्गैरयोधयत् ॥ ३.२०.३५ ॥
તે માયાનો મેં તરત માયાથી જ પ્રતિકાર કરીને નાશ કર્યો. તે માયા હણાયા પછી તેણે પર્વતશિખરોથી યુદ્ધ કર્યું.
3.20.36
ततोऽभवत्तम इव प्रकाश इव चाभवत् ।
दुर्दिनं सुदिनं चैव शीतमुष्णं च भारत ॥ ३.२०.३६ ॥
ત્યારે અંધકાર જેવું અને પ્રકાશ જેવું થયું. હે ભારત, વરસાદી દિવસ અને સારો દિવસ, ઠંડી અને ગરમી સઘળું સાથે થયું.
3.20.37
अङ्गारपांसुवर्षं च शस्त्रवर्षं च भारत ।
एवं मायां प्रकुर्वाणो योधयामास मां रिपुः ॥ ३.२०.३७ ॥
હે ભારત! તેણે અંગારા અને ધૂળનો વરસાદ તથા શસ્ત્રોનો વરસાદ વરસાવ્યો. આ રીતે માયા રચીને શત્રુએ મારી સાથે યુદ્ધ કરાવ્યું.
3.20.38
विज्ञाय तदहं सर्वं माययैव व्यनाशयम् ।
यथाकालं तु युद्धेन व्यधमं सर्वतः शरैः ॥ ३.२०.३८ ॥
એ બધું સમજીને મેં માયાનો નાશ માયાથી જ કર્યો. પછી યોગ્ય સમયે યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી બાણો વડે તેને વિખેરી નાખ્યો.
3.20.39
ततो हतायां च मया मायायां युधि दानवः ।
मायामन्यां महाराज चकार मतिमोहिनीम् ॥ ३.२०.३९ ॥
પછી યુદ્ધમાં મારા વડે એ માયા નાશ પામતાં, હે મહારાજ, તે દાનવે બુદ્ધિને મોહિત કરનારી બીજી માયા રચી.
3.20.40
ततो व्योम महाराज शतसूर्यमिवाभवत् ।
शतचन्द्रं च कौन्तेय सहस्रायुततारकम् ॥ ३.२०.४० ॥
પછી, હે મહારાજ, આકાશ સો સૂર્યો જેવું થઈ ગયું. હે કૌન્તેય, તેમાં સો ચંદ્રો અને હજારો-અયુત તારાઓ દેખાયા.
3.20.41
ततो नाज्ञायत तदा दिवारात्रं तथा दिशः ।
ततोऽहं मोहमापन्नः प्रज्ञास्त्रं समयोजयम् ॥ ३.२०.४१ ॥
ત્યારે દિવસ-રાત અને દિશાઓ કંઈ જણાયું નહીં. પછી હું મોહમાં પડ્યો અને પ્રજ્ઞાસ્ત્રનો પ્રયોગ કર્યો.
3.20.42
तदस्त्रमस्तमस्त्रेण विधूतं शरतूलवत् ।
तथा तदभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।
लब्धालोकस्तु राजेन्द्र पुनः शत्रुमयोधयम् ॥ ३.२०.४२ ॥
તે અસ્ત્ર બીજા અસ્ત્રથી નાશ પામીને બાણના રૂની જેમ વિખેરાઈ ગયું. આ રીતે તે યુદ્ધ ભયાનક અને રોમાંચક બન્યું. હે રાજેન્દ્ર, પ્રકાશ પામીને મેં ફરી શત્રુ સાથે યુદ્ધ કર્યું.